Kulturë

Naum Veqilharxhi, iluministi i Rilindjes Kombëtare

Published

on

Muzeu Historik Kombëtar kujtoi sot në 227-vjetorin e lindjes ideologun e parë të Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Naum (Bredhi) Veqilharxhin (1797-1854).

Naum Veqilharxhi, një mendimtar i shquar dhe iluminist i thellë, luajti një rol të pazëvendësueshëm në formimin e ideve që do të shërbenin si bazë për lëvizjen e Rilindjes Kombëtare Shqiptare. Lindi në Vithkuq të Korçës, një fshat i njohur për traditat e tij kulturore, ku kaloi fëmijërinë. Pas vitit 1806, ai dhe familja e tij u shpërngulën në Moldavi, duke u vendosur në Kishinjev, ku filluan përpjekjet e tij për t’u angazhuar në çështje më të mëdha kombëtare.

Një nga momentet më të rëndësishme në jetën e tij ishte pjesëmarrja në kryengritjen e eteristëve në Rumani në vitin 1821, një ngjarje që do të shënonte një kthesë të rëndësishme në historinë e popullit shqiptar. Veqilharxhi, si një nga udhëheqësit e kësaj kryengritjeje, e ngriti lart çështjen e çlirimit të Shqipërisë, duke e lidhur atë ngushtë me idealet iluministe të arsimit dhe zhvillimit kombëtar.

Veprat e tij, si përpjekjet për të ndihmuar në shkrimin dhe përhapjen e gjuhës shqipe, janë ndihmës të mëdhenj në zhvillimin e identitetit kombëtar shqiptar. Në vitin 1824, ai nisi punën për hartimin e një alfabete të re për shqipen, të përbërë nga 33 shkronja, që synonte të përputhej me fonetikën e gjuhës. Ky alfabet, që do të ishte i pranueshëm nga të gjithë, u shfaq për herë të parë në abetaren “Evëtari”, botuar në vitin 1844. Ky hap ishte një akt revolucionar për kohën dhe u prit me entuziazëm, duke shërbyer si një mjet i fuqishëm për arsimimin e popullsisë, kryesisht në krahinat jugore të Shqipërisë. Edhe më vonë, për të përmbushur kërkesat e mëtejshme, ai e ribotoi këtë abetare në vitin 1845 me titullin “Fare i ri Evëtar shqip”.

Po ashtu, Veqilharxhi krijoi një gramatikë dhe përgatiti libra e dorëshkrime të tjera që janë humbur, por që dëshmojnë pasionin dhe angazhimin e tij për zhvillimin e arsimit dhe përhapjen e kulturës shqiptare. Në vitin 1846, ai botoi një “Letër qarkore” në gjuhën greke, që i drejtohej bashkatdhetarëve ortodoksë në Shqipëri, duke theksuar nevojën e ruajtjes së identitetit kombëtar.

Një tjetër aspekt i veprës së Naum Veqilharxhit është vizioni i tij për një Shqipëri të lirë dhe të pavarur, që do të mbështetej në gjuhën e saj dhe kulturën kombëtare. Ai ishte ndër të parët që kuptoi rrezikun e madh të shkombëtarizimit që vinte nga shkollat e huaja, të cilat shërbenin për të asimiluar shqiptarët në identitetet e huaja, dhe punoi për të krijuar një sistem shkollor shqiptar që do të përfshinte të gjithë fëmijët, duke i dhënë arsimin si një mjet për t’u ngritur në nivelin e kombeve të qytetëruara.

Veqilharxhi ishte një njeri me largpamësi të thellë, që nuk e sheh popullin shqiptar si një masë të thjeshtë, por si një komb me karakter të veçantë, me gjuhën dhe zakonet e tij, me një thesar të pasur kulturor. Ai besonte se shqiptarët, me aftësitë dhe virtytet e tyre, mund të krijonin një shtet të fortë dhe të lirë, dhe për këtë arsye, ai luftoi gjithmonë kundër atyre që ishin vënë në shërbim të të huajve dhe që donin të shkatërronin identitetin shqiptar.

Veprat e Naum Veqilharxhit, sidomos angazhimi i tij për arsimin dhe kulturën, e bëjnë atë një figurë themelore të Rilindjes Kombëtare Shqiptare. I helmuar në Stamboll nga Patrikana, ai u largua nga jeta, por la një trashëgimi të pashlyeshme. Naum Veqilharxhi u bë një shprehës i një kthese të madhe në historinë e kombit shqiptar, duke hapur rrugën për një popull të kulturuar, të arsimuar dhe të lirë, që më vonë do të çonte në shpalljen e pavarësisë dhe krijimin e shtetit shqiptar./UBTNews/

Kulturë

Teatri “Adriana” përfaqëson artin shqiptar në Turqi me premierën “9 Shpirtra”

Published

on

Trupa teatrore “Adriana” do të udhëtojë drejt Turqisë për të marrë pjesë në edicionin e 8-të të festivalit ndërkombëtar të teatrit Samsun Uluslararası Tiyatro Festivali, duke përfaqësuar artin dhe kulturën shqiptare në këtë ngjarje të rëndësishme kulturore.

Në kuadër të këtij festivali, “Adriana” do të sjellë premierën ndërkombëtare të shfaqjes “9 Shpirtra”, një komedi e zezë që ndërthur humorin me absurdin dhe realitetin e marrëdhënieve njerëzore. Shfaqja trajton historinë e një burri dhe nëntë tentativave të tij të dështuara për të hequr qafe bashkëshorten, duke ofruar një pasqyrë të mprehtë dhe satirike mbi jetën në çift.

Publiku në Turqi do të ketë mundësinë ta ndjekë këtë shfaqje më 26 mars 2026, në ora 20:00, në ambientet e SBB Sanat Merkezi në Samsun.

Continue Reading

Kulturë

KANË FILLUAR XHIRIMET E FILMIT “ZBARDHJE” TË REGJISORES KALTRINA KRASNIQI

Published

on

Filmi i ri artistik “Zbardhje”, nga regjisorja Kaltrina Krasniqi, ka hyrë në fazën e xhirimeve në Prishtinë. Projekti prodhohet nga Vera Films dhe ribashkon bashkëpunëtorët kryesorë nga filmi i saj i parë me metrazh të gjatë “Vera Andrron Detin”, i cili pati premierën në garën Orizzonti të edicionit të 78-të të Festivalit Ndërkombëtar të Filmit në Venedik.

Në rolet kryesore interpretojnë Adriana Matoshi dhe Arta Dobroshi, ndërsa në role mbështetëse paraqiten Kosovare Krasniqi, Agron Shala, Aurita Agushi, Art Pasha dhe Blerta Ismaili.

Vendosur në Prishtinën bashkëkohore, “Zbardhje” është dramë që ndjek dy gra jetët e të cilave takohen në punë. Fatimja vjen nga periferia e qytetit dhe punon si mirëmbajtëse, kurse Elvira drejton një kompani marketingu në qendër të qytetit. Filmi vëzhgon çfarë lind dhe s’mund të jetojë në mes tyre, përderisa qyteti përreth demolohet dhe rindërtohet. Filmi “Zbardhje” e përdor zbardhjen si logjikë socio-kulturore, arkitektonike dhe zhvillimore. Hapësira, trupat dhe historitë pastrohen, sanitohen dhe fshihen në emër të aspiratave shoqërore.

Me skenar të Doruntina Bashës dhe producent Ares Shportën, projekti realizohet me mbështetjen e Qendrës Kinematografike të Kosovës, QKK, Komisionit Kombëtar të Filmit të Bullgarisë, Qendrës Kombëtare të Kinematografisë Shqiptare, Qendrës së Filmit të Malit të Zi, IFFR Hubert Bals Fund+Europe dhe Visions Sud Est.

“Zbardhje” është një bashkëprodhim i Vera Films (Kosovë), Portokal (Bullgari), Papadhimitri Productions (Shqipëri) dhe Code Blue Production (Mali i Zi).

Gjatë fazës së zhvillimit, projekti është mbështetur nga programe dhe platforma ndërkombëtare si Gothenburg Film Festival, Nordic Gateway (2025), Visions Sud Est (2024), Thessaloniki Film Festival, Agora Industry Program (2024), WEMW / East and West Co-Production Inspirational Labs (2024), MedPitching / MedFilmFest (2023), IFFR Hubert Bals Fund (2022), Torino Film Lab (2022), Arras Days, Arras Film Festival (2021), si dhe nga Qendra Kinematografike e Kosovës, QKK (2021–2024), Ministria e Punëve të Jashtme e Republikës së Kosovës dhe Komuna e Prishtinës (2021).

Xhirimet zhvillohen në Prishtinë, Kosovë dhe Ulqin, Mali i Zi, gjatë periudhës mars–prill 2026.

Continue Reading

Kulturë

Koncert solemn për 75-vjetorin e Arkivit të Kosovës në Prishtinë

Published

on

Mbrëmë në Amfiteatrin e Bibliotekës Universitare në Prishtinë, Kuinteti Harkor i Filharmonisë së Kosovës, së bashku me sopranon Zana Abazi-Ramadani, u prezantuan me një program të veçantë në kuadër të shënimit të 75-vjetorit të Arkivit të Kosovës.

Një institucion kyç që ruan kujtesën kolektive, dokumenton të kaluarën dhe historinë e vendit – Arkivi i Kosovës shënoi 75-vjetorin e themelimit.

Continue Reading

Kulturë

Ushtarët do ta ndiqnin kudo”: Gjenerali i Luftës së Dytë Botërore që mposhti me rrugë inteligjente rivalin e tij të përbetuar

Published

on

By

Në humbje, i pamposhtur; në fitore, i papërmbajtshëm.” Përmes këtij vlerësimi, Winston Churchill zbërtheu gjenialitetin acarues të Marshallit Bernard Montgomery, trurit pas fitores së famshme të nëntorit 1942 në Betejën e Dytë të El Alameinit.

E konsideruar si pikë kthese në Luftën e Dytë Botërore, kjo betejë në Afrikën e Veriut frymëzoi një tjetër thënie të njohur të Churchillit: “Tani, ky nuk është fundi. Nuk është as fillimi i fundit. Por është, ndoshta, fundi i fillimit.”

Deri në kohën e vdekjes së gjeneralit më 24 mars 1976, në moshën 88-vjeçare, Lordi Montgomery i Alameinit kishte shijuar një pensionim të gjatë dhe herë pas here kontrovers.

Një karakter i vështirë që nuk ngurronte të nxisnin trazira, ai në kujtimet e tij e kishte anashkaluar Gjeneralin Dwight D. Eisenhower, ish-komandantin e tij suprem dhe presidentin e ardhshëm të SHBA-së, me një arrogancë tipike: “Djalë i mirë. Por jo ushtar.” Në një moment vetëdijeje, ai dikur bëri shaka duke thënë se puna e tij ishte luftimi – qoftë kundër gjermanëve apo dikujt tjetër që dëshironte përballje.

Kur Montgomery mbërriti në Egjipt në korrik të vitit 1942 si kreu i ri i Ushtrisë së Tetë Britanike, Aleatët ishin në vështirësi në disa fronte. Në Paqësor, japonezët kishin dobësuar fuqinë britanike dhe amerikane duke marrë Hong Kongun dhe Singaporin, ndërsa në Atlantik, nëndetëset gjermane kërcënonin ta gjunjëzonin Britaninë përmes urisë.

Në Egjipt, ushtria gjermane dukej se do të pushtonte Kajron, ashtu siç kishte bërë me pjesën më të madhe të Evropës. Pasi kishin ardhur në Afrikën e Veriut një vit më parë për të mbrojtur aleatët italianë në Libi, gjermanët synonin një çmim më të madh. Ata kishin dërguar Marshallin Erwin Rommel, një nga gjeneralët e tyre më të mirë, për të shkatërruar ushtrinë britanike dhe për të marrë Egjiptin e Lindjen e Mesme, bashkë me furnizimet me naftë që ishin jetike për luftën e Britanisë. Rommel ishte aq efektiv si komandant i “Afrika Korps”, forcës elitare gjermane, saqë mori nofkën “Dhelpra e Shkretëtirës”.

Në vitin 1968, Montgomery u intervistua nga Cliff Michelmore i BBC-së në të njëjtin mjet lëvizës (karavan) që kishte përdorur në shkretëtirën egjiptiane gjatë planifikimit për të mposhtur rivalin e tij të përbetuar.

Për ta ndihmuar të vizualizonte hapat e tij, Montgomery mbante një fotografi të Rommelit të varur në murin e selisë së tij lëvizëse. Ai tregonte se e shikonte atë foto duke pyetur veten se çfarë njeriu ishte ai dhe si do të reagonte nëse ai do të ndërmerrte një veprim të caktuar. E

dhe pse shumë njerëz e konsideronin të çmendur për këtë metodë, Montgomery e konsideronte këtë si një kompliment. Para mbërritjes së tij, Rommel kishte një reputacion të frikshëm mes britanikëve, të cilët e shihnin si gjeni ushtarak; madje edhe Churchilli e kishte vlerësuar publikisht në Parlament si një kundërshtar guximtar dhe gjeneral të madh.

Sipas historianit Niall Barr, ky imazh i Rommelit i ndihmonte britanikët të arsyetonin dështimet e tyre në shkretëtirë. Megjithatë, Montgomery e shihte Rommelin ndryshe, si një komandant të vijës së parë që e shijonte qëndrimin me trupat, por që sipas tij nuk e kuptonte rëndësinë e administratës dhe logjistikës, elemente që Montgomery i konsideronte vendimtare për fitoren në luftë.

 

Continue Reading

Të kërkuara