Kulturë
Naum Veqilharxhi, iluministi i Rilindjes Kombëtare
Published
1 year agoon
By
UBT NewsMuzeu Historik Kombëtar kujtoi sot në 227-vjetorin e lindjes ideologun e parë të Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Naum (Bredhi) Veqilharxhin (1797-1854).
Naum Veqilharxhi, një mendimtar i shquar dhe iluminist i thellë, luajti një rol të pazëvendësueshëm në formimin e ideve që do të shërbenin si bazë për lëvizjen e Rilindjes Kombëtare Shqiptare. Lindi në Vithkuq të Korçës, një fshat i njohur për traditat e tij kulturore, ku kaloi fëmijërinë. Pas vitit 1806, ai dhe familja e tij u shpërngulën në Moldavi, duke u vendosur në Kishinjev, ku filluan përpjekjet e tij për t’u angazhuar në çështje më të mëdha kombëtare.
Një nga momentet më të rëndësishme në jetën e tij ishte pjesëmarrja në kryengritjen e eteristëve në Rumani në vitin 1821, një ngjarje që do të shënonte një kthesë të rëndësishme në historinë e popullit shqiptar. Veqilharxhi, si një nga udhëheqësit e kësaj kryengritjeje, e ngriti lart çështjen e çlirimit të Shqipërisë, duke e lidhur atë ngushtë me idealet iluministe të arsimit dhe zhvillimit kombëtar.
Veprat e tij, si përpjekjet për të ndihmuar në shkrimin dhe përhapjen e gjuhës shqipe, janë ndihmës të mëdhenj në zhvillimin e identitetit kombëtar shqiptar. Në vitin 1824, ai nisi punën për hartimin e një alfabete të re për shqipen, të përbërë nga 33 shkronja, që synonte të përputhej me fonetikën e gjuhës. Ky alfabet, që do të ishte i pranueshëm nga të gjithë, u shfaq për herë të parë në abetaren “Evëtari”, botuar në vitin 1844. Ky hap ishte një akt revolucionar për kohën dhe u prit me entuziazëm, duke shërbyer si një mjet i fuqishëm për arsimimin e popullsisë, kryesisht në krahinat jugore të Shqipërisë. Edhe më vonë, për të përmbushur kërkesat e mëtejshme, ai e ribotoi këtë abetare në vitin 1845 me titullin “Fare i ri Evëtar shqip”.
Po ashtu, Veqilharxhi krijoi një gramatikë dhe përgatiti libra e dorëshkrime të tjera që janë humbur, por që dëshmojnë pasionin dhe angazhimin e tij për zhvillimin e arsimit dhe përhapjen e kulturës shqiptare. Në vitin 1846, ai botoi një “Letër qarkore” në gjuhën greke, që i drejtohej bashkatdhetarëve ortodoksë në Shqipëri, duke theksuar nevojën e ruajtjes së identitetit kombëtar.
Një tjetër aspekt i veprës së Naum Veqilharxhit është vizioni i tij për një Shqipëri të lirë dhe të pavarur, që do të mbështetej në gjuhën e saj dhe kulturën kombëtare. Ai ishte ndër të parët që kuptoi rrezikun e madh të shkombëtarizimit që vinte nga shkollat e huaja, të cilat shërbenin për të asimiluar shqiptarët në identitetet e huaja, dhe punoi për të krijuar një sistem shkollor shqiptar që do të përfshinte të gjithë fëmijët, duke i dhënë arsimin si një mjet për t’u ngritur në nivelin e kombeve të qytetëruara.

Veqilharxhi ishte një njeri me largpamësi të thellë, që nuk e sheh popullin shqiptar si një masë të thjeshtë, por si një komb me karakter të veçantë, me gjuhën dhe zakonet e tij, me një thesar të pasur kulturor. Ai besonte se shqiptarët, me aftësitë dhe virtytet e tyre, mund të krijonin një shtet të fortë dhe të lirë, dhe për këtë arsye, ai luftoi gjithmonë kundër atyre që ishin vënë në shërbim të të huajve dhe që donin të shkatërronin identitetin shqiptar.
Veprat e Naum Veqilharxhit, sidomos angazhimi i tij për arsimin dhe kulturën, e bëjnë atë një figurë themelore të Rilindjes Kombëtare Shqiptare. I helmuar në Stamboll nga Patrikana, ai u largua nga jeta, por la një trashëgimi të pashlyeshme. Naum Veqilharxhi u bë një shprehës i një kthese të madhe në historinë e kombit shqiptar, duke hapur rrugën për një popull të kulturuar, të arsimuar dhe të lirë, që më vonë do të çonte në shpalljen e pavarësisë dhe krijimin e shtetit shqiptar./UBTNews/
Kulturë
Vazhdon java informuese për COOP 2026, sesioni i radhës në Prishtinë
Published
2 hours agoon
April 17, 2026By
UBT News
Ministria e Kulturës ka bërë të ditur se Desku i Evropës Kreative po vijon organizimin e javës së sesioneve informuese për thirrjen COOP 2026.
Sipas njoftimit, takimi i fundit është mbajtur në hapësirat e 7Arte në Mitrovicë, ndërsa sesioni i radhës pritet të zhvillohet në Prishtinë, nga ora 10:00 deri në 12:00, në ambientet e Bibliotekës Kombëtare të Kosovës “Pjetër Bogdani”.
Të interesuarit mund të marrin më shumë informacione për thirrjen përmes linkut të publikuar nga organizatorët, ndërsa afati për aplikim mbetet i hapur deri më 5 maj 2026.
Kulturë
Shtëpia Shkollë e Herticëve drejt shndërrimit në muze
Published
2 hours agoon
April 17, 2026By
UBT News
Dje, drejtoresha e Kulturës, Sibel Halimi, ka vizituar nga afër punimet në Shtëpinë Shkollë të Herticëve, një objekt me rëndësi të veçantë historike që dikur ka shërbyer si shkollë në zonën e Prishtinës.
Në këtë hapësirë po zhvillohet procesi i restaurimit, me synim shndërrimin e saj në muze. Projekti përbën një hap të rëndësishëm në ruajtjen dhe promovimin e trashëgimisë kulturore, duke i dhënë jetë të re një ndërtese me vlera të spikatura për kryeqytetin.
Kulturë
Pianistja Melisa Ibrahimi nderohet me dy tituj ndërkombëtarë në Spanjë
Published
20 hours agoon
April 16, 2026By
UBT News
Pianistja nga Kosova, Melisa Ibrahimi, është vlerësuar me dy tituj ndërkombëtarë nga World Piano Association Spain, duke shënuar një tjetër sukses në karrierën e saj artistike në arenën evropiane.
Ibrahimi është nderuar me titujt “Award of Supreme Excellence” dhe “Artistic Ambassador of Kosovo – Spain”, të cilët i janë dhënë në shenjë vlerësimi për kontributin e saj artistik dhe përfaqësimin e Kosovës përmes muzikës.
Përmes një reagimi në rrjetet sociale, pianistja ka theksuar se ndihet thellësisht e nderuar nga ky vlerësim, duke e cilësuar atë si një simbol të rëndësishëm të lidhjes kulturore mes Kosovës dhe Spanjës.
“Jam thellësisht e nderuar nga World Piano Association Spain me këtë titull prestigjioz. Ky vlerësim përfaqëson një simbol të fuqishëm të përfaqësimit të Kosovës në Spanjë, një urë e ndërtuar përmes muzikës, përkushtimit dhe pasionit të palëkundur,” ka deklaruar Ibrahimi.
Ajo ka shtuar se mbajtja e këtij titulli përfaqëson përgjegjësi për të vazhduar ndërtimin e një karriere ndërkombëtare dhe për të përfaqësuar vendin e saj me dinjitet në skenën artistike.
Pianistja ka shprehur mirënjohje për të gjithë mbështetësit dhe institucionet që e kanë përkrahur gjatë rrugëtimit të saj artistik në Spanjë prej tre vitesh, duke veçuar profesorin Giuseppe Devastato për mbështetjen e vazhdueshme, si dhe z. Pierro për dorëzimin e çmimit.
Ky vlerësim konsiderohet një tjetër hap i rëndësishëm në karrierën e Melisa Ibrahimit, duke forcuar prezencën e artistëve kosovarë në skenën ndërkombëtare të muzikës klasike.
Kulturë
103 vjet nga botimi i gazetës “Ora e Maleve” në Shkodër
Published
1 day agoon
April 16, 2026By
UBT News
Më 15 prill 1923, në qytetin e Shkodrës nisi botimin gazeta e përjavshme “Ora e Maleve”, një nga botimet më me ndikim në jetën politike, shoqërore dhe kulturore të kohës.
Deri në vitin 2026, janë bërë plot 103 vjet nga dalja e numrit të parë të saj, duke e kthyer këtë gazetë në një pjesë të rëndësishme të historisë së shtypit shqiptar.
“Ora e Maleve” u shndërrua shpejt në një platformë të fuqishme mendimi, ku pasqyroheshin zhvillimet politike dhe ekonomike të vendit, me theks të veçantë në rajonin e Shkodrës. Gjatë ekzistencës së saj, gazeta botoi 51 numra, deri në fund të vitit 1924.
Në faqet e saj shkruan figura të njohura si Luigj Gurakuqi dhe Hilë Mosi, të cilët promovuan ide për një Shqipëri demokratike dhe kontribuan në formësimin e mendimit politik të kohës.
Gazeta luajti një rol të rëndësishëm edhe në mbrojtjen e integritetit territorial të vendit, duke u bërë njëkohësisht zëri i opozitës liberale. Ajo ndërthurte analizën serioze politike me elemente satire, duke kritikuar fenomenet negative si prapambetja dhe korrupsioni.
“Ora e Maleve” pasqyroi gjithashtu zhvillimet e vrullshme të vitit 1924, përfshirë edhe programin qeverisës të Fan Nolit, duke mbetur një dëshmi e rëndësishme e historisë shqiptare.
Haradinaj propozon nderimin e Eliot Engel: Kërkohet seancë e veçantë dhe memorial brenda Kuvendit
Leposaviq: Dy punëtorë lëndohen rëndë në vendin e punës, arrestohet një person
Këngëtari D4vd në pranga, dyshohet për vrasjen e një të miture
Laura Fazliu ndalet herët në Evropian
Raporti 24-orësh i Policisë: Arrestime për dhunë në familje në Podujevë dhe Rahovec
Akil Gjakova kthen luftën me Ippon spektakolar
“Gjithçka rindërtohet”: Banorët e Libanit shpresëplotë për armëpushimin pavarësisht rrënojave
Kosova vazhdon garat në Evropian pas suksesit të Distria Krasniqit
Nga Roma në Barcelonë: Edi Rama i bashkohet samitit për mbrojtjen e demokracisë
Të kërkuara
-
Lajmet2 months agoUBT nderon Familjen Jashari me Dekoratën Jetësore të Nderit
-
Lajmet3 months agoStudentët e UBT-së në vizitë studimore në Presidencën e Republikës së Kosovës
-
Lajmet2 months agoPërfundon seanca e sotme në Hagë për pengim të drejtësisë
-
Aktualitet2 months agoZPS: 437 incidente të ndalimit
