Kulturë
Naum Veqilharxhi, iluministi i Rilindjes Kombëtare
Published
1 year agoon
By
UBT NewsMuzeu Historik Kombëtar kujtoi sot në 227-vjetorin e lindjes ideologun e parë të Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Naum (Bredhi) Veqilharxhin (1797-1854).
Naum Veqilharxhi, një mendimtar i shquar dhe iluminist i thellë, luajti një rol të pazëvendësueshëm në formimin e ideve që do të shërbenin si bazë për lëvizjen e Rilindjes Kombëtare Shqiptare. Lindi në Vithkuq të Korçës, një fshat i njohur për traditat e tij kulturore, ku kaloi fëmijërinë. Pas vitit 1806, ai dhe familja e tij u shpërngulën në Moldavi, duke u vendosur në Kishinjev, ku filluan përpjekjet e tij për t’u angazhuar në çështje më të mëdha kombëtare.
Një nga momentet më të rëndësishme në jetën e tij ishte pjesëmarrja në kryengritjen e eteristëve në Rumani në vitin 1821, një ngjarje që do të shënonte një kthesë të rëndësishme në historinë e popullit shqiptar. Veqilharxhi, si një nga udhëheqësit e kësaj kryengritjeje, e ngriti lart çështjen e çlirimit të Shqipërisë, duke e lidhur atë ngushtë me idealet iluministe të arsimit dhe zhvillimit kombëtar.
Veprat e tij, si përpjekjet për të ndihmuar në shkrimin dhe përhapjen e gjuhës shqipe, janë ndihmës të mëdhenj në zhvillimin e identitetit kombëtar shqiptar. Në vitin 1824, ai nisi punën për hartimin e një alfabete të re për shqipen, të përbërë nga 33 shkronja, që synonte të përputhej me fonetikën e gjuhës. Ky alfabet, që do të ishte i pranueshëm nga të gjithë, u shfaq për herë të parë në abetaren “Evëtari”, botuar në vitin 1844. Ky hap ishte një akt revolucionar për kohën dhe u prit me entuziazëm, duke shërbyer si një mjet i fuqishëm për arsimimin e popullsisë, kryesisht në krahinat jugore të Shqipërisë. Edhe më vonë, për të përmbushur kërkesat e mëtejshme, ai e ribotoi këtë abetare në vitin 1845 me titullin “Fare i ri Evëtar shqip”.
Po ashtu, Veqilharxhi krijoi një gramatikë dhe përgatiti libra e dorëshkrime të tjera që janë humbur, por që dëshmojnë pasionin dhe angazhimin e tij për zhvillimin e arsimit dhe përhapjen e kulturës shqiptare. Në vitin 1846, ai botoi një “Letër qarkore” në gjuhën greke, që i drejtohej bashkatdhetarëve ortodoksë në Shqipëri, duke theksuar nevojën e ruajtjes së identitetit kombëtar.
Një tjetër aspekt i veprës së Naum Veqilharxhit është vizioni i tij për një Shqipëri të lirë dhe të pavarur, që do të mbështetej në gjuhën e saj dhe kulturën kombëtare. Ai ishte ndër të parët që kuptoi rrezikun e madh të shkombëtarizimit që vinte nga shkollat e huaja, të cilat shërbenin për të asimiluar shqiptarët në identitetet e huaja, dhe punoi për të krijuar një sistem shkollor shqiptar që do të përfshinte të gjithë fëmijët, duke i dhënë arsimin si një mjet për t’u ngritur në nivelin e kombeve të qytetëruara.

Veqilharxhi ishte një njeri me largpamësi të thellë, që nuk e sheh popullin shqiptar si një masë të thjeshtë, por si një komb me karakter të veçantë, me gjuhën dhe zakonet e tij, me një thesar të pasur kulturor. Ai besonte se shqiptarët, me aftësitë dhe virtytet e tyre, mund të krijonin një shtet të fortë dhe të lirë, dhe për këtë arsye, ai luftoi gjithmonë kundër atyre që ishin vënë në shërbim të të huajve dhe që donin të shkatërronin identitetin shqiptar.
Veprat e Naum Veqilharxhit, sidomos angazhimi i tij për arsimin dhe kulturën, e bëjnë atë një figurë themelore të Rilindjes Kombëtare Shqiptare. I helmuar në Stamboll nga Patrikana, ai u largua nga jeta, por la një trashëgimi të pashlyeshme. Naum Veqilharxhi u bë një shprehës i një kthese të madhe në historinë e kombit shqiptar, duke hapur rrugën për një popull të kulturuar, të arsimuar dhe të lirë, që më vonë do të çonte në shpalljen e pavarësisë dhe krijimin e shtetit shqiptar./UBTNews/
Lajmet
Tri mbrëmje gala në El Salvador, Baleti Kombëtar i Kosovës shkëlqen me “Carmina Burana”
Published
8 hours agoon
May 14, 2026By
UBT News
Tri mbrëmje gala të mbushura me emocione dhe art janë mbajtur në El Salvador, ku është realizuar një bashkëpunim i veçantë ndërmjet Baleti Kombëtar i Kosovës dhe Baleti Kombëtar i El Salvadorit në skenën e Teatri Kombëtar i El Salvadorit.
Në kuadër të këtij bashkëpunimi kulturor, Baleti Kombëtar i El Salvadorit u prezantua me veprën “El Rastro Invisible”, ndërsa Baleti Kombëtar i Kosovës interpretoi veprën e njohur “Carmina Burana”, duke sjellë një performancë të fuqishme artistike për publikun vendas.
Shfaqjet janë pritur me interes të madh nga publiku salvadorian dhe janë vlerësuar si një nga ngjarjet më të rëndësishme të bashkëpunimit kulturor ndërmjet dy vendeve. Organizatorët kanë theksuar se këto tri netë gala shërbyen si një urë lidhëse mes dy kulturave, duke dëshmuar fuqinë e artit në afrimin e popujve dhe forcimin e marrëdhënieve kulturore ndërkombëtare.
Gjithashtu është shprehur mirënjohje për artistët dhe institucionet e përfshira në realizimin e këtij projekti, si dhe për mikpritjen e publikut në El Salvador gjatë gjithë ngjarjes.
Lajmet
Nis projekti për zhvendosjen e rezervuarit të ujit nga Kalaja e Prizrenit
Published
8 hours agoon
May 14, 2026By
UBT News
Kalaja e Prizrenit pritet t’i nënshtrohet një ndërhyrjeje të rëndësishme infrastrukturore, me qëllim ruajtjen afatgjate të këtij monumenti të trashëgimisë kulturore.
Gjatë një vizite në Kala, ku morën pjesë kryeministri Albin Kurti dhe ministrja Artane Rizvanolli, u bë e ditur se është dakorduar financimi i projektit për zhvendosjen e rezervuarit të ujit jashtë mureve të Kalasë së Prizrenit.
Sipas njoftimit, rezervuari, i vendosur në këtë hapësirë që nga viti 1939, ka shkaktuar rrjedhje të vazhdueshme të ujit brenda mureve të Kalasë, duke dëmtuar gradualisht strukturat e lokalitetit dhe duke paraqitur rrezik edhe për vizitorët. Projekti për zhvendosjen e rezervuarit tashmë është hartuar dhe kap vlerën prej rreth 500 mijë eurosh, ndërsa procedurat për realizimin e tij pritet të nisin së shpejti.
Kjo ndërhyrje po konsiderohet si një hap i domosdoshëm për mbrojtjen dhe konservimin e një prej monumenteve më të rëndësishme të trashëgimisë kulturore në Kosovë.
Lajmet
Kosova dhe Shqipëria prezantohen në Kanë me pavijon të përbashkët dhe premierën e filmit “Dua”
Published
1 day agoon
May 13, 2026By
UBT News
Qendra Kinematografike e Kosovës ka njoftuar hapjen e Pavijonit të Kosovës në kuadër të Marché du Film, tregut zyrtar të Festivalit të Filmit në Kanë. Ky prezantim shënon vazhdimësinë e pjesëmarrjes së Kosovës në një nga ngjarjet më të rëndësishme të industrisë botërore të filmit.
Për të 15-in vit me radhë, Qendra Kinematografike e Kosovës dhe Qendra Kombëtare e Kinematografisë e Shqipërisë po prezantojnë së bashku kinematografinë shqiptare përmes pavijonit të përbashkët Kosovë-Shqipëri, me synim forcimin e bashkëpunimit dhe rritjen e dukshmërisë ndërkombëtare të produksioneve nga të dy vendet.
Ky edicion shënohet edhe me një moment të veçantë: premierën botërore të filmit “Dua”, i cili është përzgjedhur në programin prestigjioz Semaine de la Critique, ku garon për katër çmime kryesore. Përzgjedhja në këtë program konsiderohet një nga vlerësimet më të rëndësishme për filma të rinj në Kanë.
Pjesëmarrja e përbashkët dhe prezantimi i filmit “Dua” pritet të forcojnë më tej praninë e kinematografisë shqiptare në skenën ndërkombëtare.
Kulturë
Premiera botërore e filmit “DUA” sot në Festivalin e Cannes
Published
1 day agoon
May 13, 2026By
UBT News
Filmi me metrazh të gjatë “DUA”, me skenar dhe regji nga Blerta Basholli, sot shënon premierën botërore në Festivalin e Cannes, në kuadër të programit prestigjioz Semaine de la Critique.
“DUA” është përzgjedhur mes vetëm shtatë filmave të gjatë të këtij edicioni dhe bëhet filmi i parë nga Kosova që merr pjesë në këtë seksion konkurrues, ku garon për katër çmime kryesore. I vendosur në Kosovën e viteve ’90 dhe i frymëzuar nga përvoja personale e regjisores, filmi rrëfen historinë e një adoleshenteje introverte në kërkim të identitetit në një periudhë të trazuar politike dhe shoqërore.
Në rolin kryesor luan Piena Matoshi, ndërsa producentë të projektit janë Valon Bajgora dhe Yll Uka nga Ikonë Studio.
Si bashkëproducentë marrin pjesë Britta Rindelaub dhe Thomas Reichlin nga Alva Film , si dhe Amaury Ovise nga Kazak Productions . Projekti mbështetet nga institucione dhe fonde të ndryshme ndërkombëtare, përfshirë CNC, ARTE Cinema, Eurimages dhe Qendra Kinematografike e Kosovës.
Pritje madhështore për Trump-in në Kinë, por problemet mbeten
Konjufca pret në takim lamtumirës ambasadorin e Australisë, Richard Rodgers
Dyshohet se Sami Lushtaku sulmoi fizikisht zëvendësministrin Hysni Mehani në Skenderaj
Përfundon evakuimi në Trepçë: Dalin edhe 18 minatorët e fundit që mbetën të ngujuar në Stan Tërg
REL: SHBA-ja i jep dritën e gjelbër armatimit për Kosovën me vlerë prej 14 milionë dollarësh
Spektakël në finalen e Botërorit: Madonna, Shakira dhe BTS performojnë në New Jersey
Kongresistët kërkojnë që ndërtesës në Ambasadën amerikane në Kosovë t’i vihet emri i Engelit
Kontrabanda me migrantë: Policia e Kosovës parandalon dy raste, në Hani të Elezit përdoret droni
Trepça mbron “Minatorin” ndaj Bashkimit dhe bën hapin e madh drejt titullit kampion
Të kërkuara
-
Lajmet3 months agoUBT nderon Familjen Jashari me Dekoratën Jetësore të Nderit
-
Lajmet2 months agoKoordinatorja e projektit AKIL-EU në UBT, prof. Manjola Zaçellari, referon në University of Oxford
-
Lajmet3 months agoPërfundon seanca e sotme në Hagë për pengim të drejtësisë
-
Live3 months agoKryegjykatësi Smith III shpall mbylljen e çështjes gjyqësore
