Kulturë

Naum Veqilharxhi, iluministi i Rilindjes Kombëtare

Published

on

Muzeu Historik Kombëtar kujtoi sot në 227-vjetorin e lindjes ideologun e parë të Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Naum (Bredhi) Veqilharxhin (1797-1854).

Naum Veqilharxhi, një mendimtar i shquar dhe iluminist i thellë, luajti një rol të pazëvendësueshëm në formimin e ideve që do të shërbenin si bazë për lëvizjen e Rilindjes Kombëtare Shqiptare. Lindi në Vithkuq të Korçës, një fshat i njohur për traditat e tij kulturore, ku kaloi fëmijërinë. Pas vitit 1806, ai dhe familja e tij u shpërngulën në Moldavi, duke u vendosur në Kishinjev, ku filluan përpjekjet e tij për t’u angazhuar në çështje më të mëdha kombëtare.

Një nga momentet më të rëndësishme në jetën e tij ishte pjesëmarrja në kryengritjen e eteristëve në Rumani në vitin 1821, një ngjarje që do të shënonte një kthesë të rëndësishme në historinë e popullit shqiptar. Veqilharxhi, si një nga udhëheqësit e kësaj kryengritjeje, e ngriti lart çështjen e çlirimit të Shqipërisë, duke e lidhur atë ngushtë me idealet iluministe të arsimit dhe zhvillimit kombëtar.

Veprat e tij, si përpjekjet për të ndihmuar në shkrimin dhe përhapjen e gjuhës shqipe, janë ndihmës të mëdhenj në zhvillimin e identitetit kombëtar shqiptar. Në vitin 1824, ai nisi punën për hartimin e një alfabete të re për shqipen, të përbërë nga 33 shkronja, që synonte të përputhej me fonetikën e gjuhës. Ky alfabet, që do të ishte i pranueshëm nga të gjithë, u shfaq për herë të parë në abetaren “Evëtari”, botuar në vitin 1844. Ky hap ishte një akt revolucionar për kohën dhe u prit me entuziazëm, duke shërbyer si një mjet i fuqishëm për arsimimin e popullsisë, kryesisht në krahinat jugore të Shqipërisë. Edhe më vonë, për të përmbushur kërkesat e mëtejshme, ai e ribotoi këtë abetare në vitin 1845 me titullin “Fare i ri Evëtar shqip”.

Po ashtu, Veqilharxhi krijoi një gramatikë dhe përgatiti libra e dorëshkrime të tjera që janë humbur, por që dëshmojnë pasionin dhe angazhimin e tij për zhvillimin e arsimit dhe përhapjen e kulturës shqiptare. Në vitin 1846, ai botoi një “Letër qarkore” në gjuhën greke, që i drejtohej bashkatdhetarëve ortodoksë në Shqipëri, duke theksuar nevojën e ruajtjes së identitetit kombëtar.

Një tjetër aspekt i veprës së Naum Veqilharxhit është vizioni i tij për një Shqipëri të lirë dhe të pavarur, që do të mbështetej në gjuhën e saj dhe kulturën kombëtare. Ai ishte ndër të parët që kuptoi rrezikun e madh të shkombëtarizimit që vinte nga shkollat e huaja, të cilat shërbenin për të asimiluar shqiptarët në identitetet e huaja, dhe punoi për të krijuar një sistem shkollor shqiptar që do të përfshinte të gjithë fëmijët, duke i dhënë arsimin si një mjet për t’u ngritur në nivelin e kombeve të qytetëruara.

Veqilharxhi ishte një njeri me largpamësi të thellë, që nuk e sheh popullin shqiptar si një masë të thjeshtë, por si një komb me karakter të veçantë, me gjuhën dhe zakonet e tij, me një thesar të pasur kulturor. Ai besonte se shqiptarët, me aftësitë dhe virtytet e tyre, mund të krijonin një shtet të fortë dhe të lirë, dhe për këtë arsye, ai luftoi gjithmonë kundër atyre që ishin vënë në shërbim të të huajve dhe që donin të shkatërronin identitetin shqiptar.

Veprat e Naum Veqilharxhit, sidomos angazhimi i tij për arsimin dhe kulturën, e bëjnë atë një figurë themelore të Rilindjes Kombëtare Shqiptare. I helmuar në Stamboll nga Patrikana, ai u largua nga jeta, por la një trashëgimi të pashlyeshme. Naum Veqilharxhi u bë një shprehës i një kthese të madhe në historinë e kombit shqiptar, duke hapur rrugën për një popull të kulturuar, të arsimuar dhe të lirë, që më vonë do të çonte në shpalljen e pavarësisë dhe krijimin e shtetit shqiptar./UBTNews/

Lajmet

Zbulimi pranë Jerusalemit hedh dritë mbi jetën e njerëzve para 3 mijë vjetësh

Published

on

Një zbulim i rëndësishëm arkeologjik pranë Jerusalemit ka ofruar njohuri të reja mbi jetën e njerëzve që jetuan rreth 3.000 vjet më parë, gjatë periudhës së Tempullit të Parë.

Sipas “The Times”, edhe pse varri i lashtë ishte dëmtuar nga punimet ndërtimore dhe grabitjet, studiuesit arritën të nxirrnin informacione të vlefshme falë analizës së ADN-së së ruajtur në mbetjet njerëzore.

Vendi i varrimit u zbulua pranë Abu Ghosh, afër vendbanimit antik të Kiryat Yearim, ku arkeologët gjetën rreth 150 enë qeramike dhe mbetje skeletore të disa individëve, përfshirë edhe fëmijë.

Sipas ekspertëve, varri ishte përdorur për disa breza gjatë epokës së vonë të hekurit, në kohën e Mbretërisë së Judës.

Ruajtja e ADN-së në rajonin e Levantit është jashtëzakonisht e rrallë për shkak të temperaturave të larta dhe lagështisë, por studiuesit arritën të nxirrnin mostra nga kocka petrose e kafkës, një nga pjesët më rezistente të trupit të njeriut.

Analiza u realizua nga një ekip ndërkombëtar shkencëtarësh, ku bënin pjesë gjenetisti David Reich dhe arkeologu Israel Finkelstein.

ADN-ja u rikuperua pjesërisht nga dy individë, duke zbuluar të dhëna për linjat e tyre amtare dhe atërore, por jo një pamje të plotë të prejardhjes së tyre.

Shkencëtarët theksuan se nuk ka prova të drejtpërdrejta që personat e varrosur ishin izraelitë, pasi në varr nuk u gjetën mbishkrime apo shenja që do të përcaktonin identitetin e tyre etnik. Përfundimet mbështeten kryesisht në stilin e qeramikës, mënyrën e varrimit dhe afërsinë me qendrat e njohura të Mbretërisë së Judës.

Njëri prej individëve mbante kromozomin Y të haplogrupit J2, një linjë gjenetike e përhapur në Azinë Perëndimore dhe rajonin e Kaukazit, ndërsa të dy individët kishin linja të ndryshme mitokondriale, duke treguar prejardhje të ndryshme nga ana e nënës.

Sipas studiuesve, gjetjet nuk japin një përgjigje përfundimtare mbi identitetin etnik të banorëve të asaj kohe, por tregojnë se rajoni ishte një pikë takimi e popullsive të ndryshme./atsh/A.K/

Continue Reading

Lajmet

Bogujevci përgëzon Operën e Kosovës pas premierës së veprave të Puccinit

Published

on

Ministrja në detyrë e Kulturës, Rinisë dhe Sportit, Saranda Bogujevci, ka përgëzuar Operën e Kosovës pas premierës së suksesshme të veprave të Giacomo Puccinit, “Suor Angelica” dhe “Gianni Schicchi”, duke e cilësuar mbrëmjen si një ngjarje të veçantë artistike për publikun.

Bogujevci vlerësoi produksionin e realizuar nën drejtimin e maestros Jacopo Sipari di Pescasseroli dhe me regji të Luca Ramacciottit, si dhe interpretimin e solistëve, Korit dhe Orkestrës së Operës së Kosovës, të cilët, sipas saj, sollën në skenë një shfaqje të nivelit të lartë artistik.

Ajo theksoi se ky projekt dëshmon edhe një herë zhvillimin e vazhdueshëm të skenës operistike në Kosovë dhe përkushtimin e artistëve për të realizuar produksione cilësore.

Sipas ministres, premierat e dy veprave të Puccinit përbëjnë një kontribut të rëndësishëm në pasurimin e jetës kulturore dhe forcimin e skenës artistike në vend./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Prezantohet lista preliminare e viktimave të luftës, Kurti: E vërteta duhet të mbrohet përmes dokumentimit

Published

on

Dje u mbajt takimi konsultativ i organizuar nga Instituti për Krimet e Kryera Gjatë Luftës në Kosovë, ku u prezantua versioni fillestar i listës preliminare të viktimave të luftës dhe u diskutuan plotësimet dhe verifikimet e nevojshme të të dhënave.

Në fjalën e tij, kryeministri në detyrë Albin Kurti theksoi rëndësinë e dokumentimit të krimeve të luftës dhe ndërtimit të një evidence shtetërore të besueshme, duke nënvizuar se çdo rast duhet të trajtohet me saktësi.

“Çdo emër në këtë listë përfaqëson një jetë të humbur dhe një histori familjare që kërkon respekt dhe drejtësi”, u shpreh Kurti, duke shtuar se e vërteta duhet të mbrohet përmes institucioneve, dokumentimit dhe verifikimit të qëndrueshëm.

Në takim morën pjesë edhe ministrja në detyrë e Kulturës, Saranda Bogujevci, ministri në detyrë Andin Hoti, drejtori i Institutit për Krimet e Kryera Gjatë Luftës në Kosovë, Atdhe Hetemi, rektori i Universitetit të Prishtinës, Arben Hajrullahu, si dhe përfaqësues të institucioneve, akademisë dhe shoqërisë civile.

Sipas organizatorëve, ky proces synon të sigurojë një evidencë sa më të saktë dhe të plotë të viktimave të luftës, ndërsa mbetet një hap i rëndësishëm në ruajtjen e kujtesës institucionale dhe avancimin e përpjekjeve për drejtësi ndaj viktimave dhe familjeve të tyre./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Gjilani mirëpret edicionin e 9-të të Festivalit Ndërkombëtar “Rising Stars”

Published

on

Në Gjilan është mbajtur edicioni i nëntë i Festivalit Ndërkombëtar të Muzikës “Rising Stars”, një ngjarje që mblodhi artistë të rinj nga vende të ndryshme të botës dhe e ktheu qytetin në një qendër të rëndësishme të shkëmbimit kulturor e artistik.

Festivali bëri bashkë rreth 100 konkurrentë nga 15 shtete, si dhe mbi 200 mysafirë ndërkombëtarë, të cilët morën pjesë në aktivitetet artistike gjatë disa ditëve.

Nata finale u karakterizua nga performanca të nivelit të lartë, ndërsa u shpallën edhe fituesit kryesorë të këtij edicioni. Çmimet kryesore u ndanë për pjesëmarrës nga Rumania, Malta dhe Italia.

Organizatorët vlerësuan se festivali vazhdon të forcojë bashkëpunimin kulturor ndërkombëtar dhe të promovojë talentet e reja muzikore, duke e vendosur Kosovën në hartën e ngjarjeve të rëndësishme artistike.

Edicioni i sivjetmë i Festivalit Ndërkombëtar të Muzikës “Rising Stars” u mbështet nga Ministria e Kulturës./A.K/

Continue Reading

Të kërkuara