Kulturë

Muzeu i njohur francez përmes artit përmbys narrativën rome

Shfaqja, titulli i së cilës “Barvalo” do të thotë i pasur shpirtërisht ose materialisht, është ekspozita e parë e tillë.

Published

on

Fytyrat më të shndritshme të komunitetit rom janë vendosur përballë vizitorëve në një mur shumëngjyrësh brenda një prej muzeve më të mirë të Francës.

Është komiku britanik me famë botërore Charlie Chaplin, i madhi belg i xhazit Django Reinhardt dhe Alfreda Markowska, një grua polake që gjatë Luftës së Dytë Botërore shpëtoi dhjetëra fëmijë hebrenj dhe romë nga një kamp nazist.

“Është shumë prekëse”, tha akademiku rumun Cristian Padure, duke admiruar ekspozitat brenda muzeut MUCEM në qytetin e dytë të Francës, Marsejë.

Shfaqja, titulli i së cilës “Barvalo” do të thotë i pasur shpirtërisht ose materialisht në gjuhën rome, është ekspozita e parë e tillë që mbledh së bashku kontribute nga kaq shumë artistë dhe kuratorë brenda pakicës rome të Evropës prej 12 milionë banorësh.

Padure tha se ishte “njohje” e kontributeve të komunitetit në kulturën dhe historinë evropiane pas shekujsh diskriminimi.

Në Rumani, ku u rrit gjuhëtari, romët ishin skllevër për pesë shekuj deri në shekullin e 19-të.

Ndër veprat e ekspozitës është një reklamë antike e nxjerrë nga arkivat e vendit që reklamon “një rom i ri” në shitje për 29 monedha.

Në një mur tjetër janë të ashtuquajturat “karta antropometrike” të romëve që jetonin në Francë në fillim të shekullit të 20-të, të kompletuara me matje raciste, fotografi dhe shenja gishtash.

Të gjithë romëve francezë iu kërkua të mbanin dokumente të identitetit, të cilat ishin krijuar për të kufizuar lëvizjen e tyre dhe hapën rrugën për dëbimin e tyre gjatë Luftës së Dytë Botërore.

Nazistët dhe aleatët e tyre vranë deri në 500,000 romë gjatë asaj periudhe, sipas Muzeut të Holokaustit me qendër në SHBA.

Ekspozita nxjerr në pah punën e shkrimtares dhe artistes së ndjerë rome-austriak Ceija Stojka, e cila shkroi dhe pikturoi përvojën e tmerrshme pasi i mbijetoi tre kampeve të veçanta të vdekjes.

Ekspozita ndriçon gjithashtu anëtarët romë të Rezistencës Franceze gjatë pushtimit nazist.

“Ne gjithashtu kishim paraardhës që luftuan në të gjitha luftërat”, tha Sylvie Debart, gjyshi i të cilit Marius Janel ishte pjesë e ushtrisë që luftonte kundër gjermanëve.

Antropologu amerikan Jonah Steinberg kaloi vite duke lobuar për të mbajtur ekspozitën.

“Është një nga herët e para që historia, arti dhe kultura rome është paraqitur në një shkallë të tillë”, tha profesori në Universitetin e Vermontit.

“Por mbi të gjitha, është unik sepse drejtohet nga zëri, vizioni, ekspertët, këshilltarët, artistët dhe guidat e komunitetit rom”.

Anna Mirga-Kruszelnicka ishte një nga 19 personat — kryesisht romë — që ndihmuan në organizimin e ekspozitës.

“Për një herë, në këtë mënyrë, ne mund të formojmë narrativën për ne”, tha nënkryetari i Institutit Evropian të Romëve për Artet dhe Kulturën.

Artisti rom Emanuel Barica skicoi të gjitha portretet bardh e zi të njerëzve të famshëm romë në murin e muzeut.

“Ndoshta njerëzit që janë racistë — që diskriminojnë — e pëlqejnë vërtet Charlie Chaplin dhe nuk e kuptuan se ai ishte rom”, tha 28-vjeçari, i cili u ngacmua në shkollë në Rumani përpara se të transferohej në Gjermani.

“Ndoshta ata do të ndryshojnë këndvështrimin e tyre”.

Chaplin në autobiografinë e tij tha se gjyshja e tij ishte “gjysmë rome”.

Në mur është edhe Pierre-Andre Gignac, i cili ka luajtur në ekipin kombëtar francez të futbollit, dhe Alina Serban, dramaturgja e parë rome që pa një nga dramat e saj të shtuara në repertorin e një teatri shtetëror rumun.

“Për mua, për komunitetin tim, kjo ekspozitë është si të arrish të pamundurën”, tha 35-vjeçarja Serban, e cila ka fituar çmime për rolin e saj kryesor si boksiere në filmin gjermano-austriak të vitit 2019 “Gypsy Queen”.

“Është thelbësore të tregojmë kontribute jo stereotipe, në mënyrë që të tjerët të mund të shohin njerëzimin tonë”, tha ajo.

Artistja rumo-italiane Luna de Rosa, 31 vjeç, tha se shpresonte se shfaqja do të ndihmonte në sjelljen e ndryshimeve shoqërore.

“Ndonjëherë, kur shoqëria ka kaq shumë paragjykime ndaj një identiteti, ju filloni të besoni në këtë paragjykim”, tha artistja.

“Kjo ekspozitë mund t’u japë vetëbesim të rinjve romë që shpesh shkojnë në shkollë dhe kanë turp për identitetin e tyre”./UBTNews/

Lajmet

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 27 qershor 1993-1998?

Published

on

By

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

 Foto: Zëdhënësi i dr. Rugovës, Xhemail Mustafa

 27 qershor 1994

Represioni në Kosovë

Ferizaj: – Më 14 qershor, rreth orës 22:00, në kafenenë “Paris” në Ferizaj, derisa ishin duke qëndruar Myrtë Shehu, Basri Topalli dhe Sami Omuri, në lokalet e kësaj kafeneje hyri polici serb Zllatko nga Zaskoku, i njohur për dhunë kundër shqiptarëve dhe kërkoi nga Sami Omuri dhe Basri Topalli që t’i dërgoi me automjet deri në kafenenë “Mani”. Meqë personat e lartëshënuar nuk kishin automjet, ndërsa Myrtë Shehu atij i thotë se i mungon benzina, polici Zllatko e urdhëroi me dhunë që ta dërgoi në kafenenë “Mani”. Më pas nga kafeneja e lartpërmendur, polici Zllatko doli së bashku me tre shokë të tij dhe e urdhëruan me dhunë Myrtë Shehun që t’i dërgoi në fshatin Firajë.

Polici dhe tre shokët e tij në fshatin Firajë shkuan në shtëpinë e Gafurr Xhaferit nën pretekst se ia kanë borxh 2.300 DM. Gjatë kësaj kohe fshatarët e Firajës u grumbulluan para automjetit, si dhe njoftuan organet e policisë së Shtërpcës. Pas ardhjes së policisë së lartëshënuar, polici Zllatko i thotë Myrtë Shehut se duhet patjetër të deklarosh se nuk kemi ardhur për borxh, por për të kërkuar armë. Në stacionin e policisë në Shtërpcë, polici Zllatko deklaroi para kolegëve të tij se kinse njërit nga bashkëpunëtorit e tij Gafurr Xhaferi ia ka borxh 2.300 DM.

Pasi Myrtë Shehu lirohet, polici Zllatko i kërcënohet atij se nëse nuk deklaron se atje ishim për armë e jo për borxh do të kesh pasoja, njofton Kryesia e Aktivit III të LDK-së së Nëndegës së Gremes së Ferizajt.

Më 23 dhe 24 qershor, inspektorët serbë morën në pyetje dr.Asllan Bajramin, kryetar i Kryqit të Kuq të Ferizajt, për shkak të një letre, e cila ditë më parë nëpërmes postës i kishte arritur nga Partia Transnacionale Radikale nga Sofja e Bullgarisë, në të cilën bëhej fjalë rreth Gjyqit ndërkombëtar dhe kriminelëve të luftës së Jugosllavisë së vetëshpallur.

Më 24 qershor, rreth orës 13:00, inspektorët serbë ndërhynë tek shitësit e cigareve dhe rrahën rëndë Hasim Rifatin nga Ferizaj, i cili mori lëndime të rënda trupore.

Më 20 qershor, rreth orës 14:00, nën pretekst të kërkimit të armëve, policia mori Rrahman Ramadanin në fshatin Kosinë të Ferizajt, i cili u dërgua në postkomandën e Nerodimes. Bëhet me dije se Rrahman Ramadani u rrah rëndë, ndaj të cilit u përdor edhe elektroshoku. Rrahman Ramadani u lirua me kusht që të paraqitet sërish në polici.

Skënderaj: – Më 24 qershor rreth orës 22, një ekspeditë e policisë, nën pretekst të kërkimit të armëve arrestoi në shtëpinë e tij Nezir Nebihun nga fshati Vojnikë i Skënderajt. Së bashku me Nezirin, polici e mori me vete edhe bashkëshorten e tij, e cila në polici u mbajt deri të nesërmen në orën 9 të mëngjesit.

Nezir Nebihu po mbahet ende në arrest, ndërsa këtë bastisje e bëri policia serbe e Klinës.

Gllogovc: – Më 23 qershor, rreth orës 23:00, policia bastisi shtëpinë e Ismail Bytyçit në Arllat të Gllogovcit.Gjatë bastisjes policia u soll brutalisht, me ç’rast në prani të anëtarëve të familjes rrahu djemtë e Ismailit, Shefqet e Xhevdet Bytyçin, të cilët edhe i morën me vete në stacionin e policisë në Gllogovc dhe i mbajtën deri rreth orës 23:00.

Të lartëshënuarit u morën sërish të nesërmen në polici, nën pretekst se prindi i tyre ka bërë një faj. Policia të lartëshënuarit i liroi me kusht që Shefqet Bytyçi të lajmërohet sërish të nesërmen në polici.

Deçan: – Sot rreth orës 7 të mëngjesit, policia serbe hyri në shtëpinë e Haxhi Përgjegjajt nga Lumbardhi i Deçanit, të cilin policia e rrahu në prani të anëtarëve të familjes. Pas bastisjes policia mori me vete Haxhi Përgjegjajn, i cili pas një orë qëndrimi u lirua me kusht që të paraqitet sërish.

 

27 qershor 1995

U arrestua gazetari Ramadan Muçolli

Sot, rreth orës 9:00, në Prishtinë, u arrestua gazetari Ramadan Muçolli. Anëtarët e familjes thanë se tre policë me rroba civile ia bastisën banesën, ku ai jeton me qira, dhe e arrestuan.

Bashkëshortja e Ramadanit tregoi se policët u interesuan gjatë bastisjes për punën e tij si gazetar. Ajo tha se policët kërkonin shënime gazetareske dhe kaseta të magnetofonit. Pas bastisjes, atij iu mor kasetofoni dhe pasaporta.

Ramadan Muçolli ishte gazetar dhe redaktor në Radio Prishtinë. Pas pushtimit të RTVP-së, ai punonte si gazetar i lirë dhe ka bashkëpunuar me radiostacione e gazeta shqipe. Ramadan Muçolli, si edhe shumë gazetarë të tjerë shqiptarë, ka qenë në shenjestër të policisë serbe.

Ai një herë u mbajt disa orë në stacionin e policisë në Ferizaj, ndërsa gjatë aksionit të forcave serbe të pushtimit të ndërtesës së Institutit Albanologjik vitin e kaluar, bashkë me punëtorët shkencorë, ishte keqtrajtuar edhe zoti Muçolli.

Ramadan Muçolli, deri në mbylljen e këtij Informatori, në orën 15:00, nuk është liruar.

Lidhja e Gazetarëve të Kosovës (LGK) sot i njoftoi asociacionet ndërkombëtare lidhur me këtë arrestim.

LGK kërkoi lirimin e menjëhershëm të Ramadan Muçollit dhe ndërprerjen e shtypjes serbe ndaj gazetarëve shqiptarë në Kosovë.

 

27 qershor 1997

Xh. Mustafa: Ardhja e Millosheviqit – si e çdo ardhacaku antishqiptar

 

Këshilltari për informim i kryetarit Rugova, Xhemail Mustafa, në një deklaratë dhënë “Bujkut”, e cilësoi ardhjen e pardjshme të kryetarit serb në Kosovë, si ardhje të çdo ardhacaku tjetër antishqiptar dhe si një provokim të rëndë për popullin e Kosovës, veçmas për shqiptarët.

– Arsyet e ardhjes së Millosheviqit në Kosovë padyshim duhet kërkuar në përpjekjet e tij për ta ringjallur nacionalizmin më ekstrem serb pikërisht nëpërmjet Kosovës dhe për t’ia zgjatur kështu edhe për një mandat eventual jetën regjimit të tij antishqiptar e antidemokratik. I vetëdijshëm se serbët e Kosovës dhe jo vetëm ata, tashmë i ka bërë viktimë të një politike të dështuar, Millosheviqi po përpiqet që me ta të manipulojë mbase për herë të fundit. Ai nuk e ka guximin e as moralin e njeriut e të politikanit që me serbët e Kosovës, me viktimat e regjimit të tij, të ballafaqohet në Beograd, aty ku po protestojnë e po bëjnë grevë urie me javë për mashtrimet që ua bëri pikërisht Millosheviqi dhe regjimi i tij gjatë kësaj dekade. Në vend që me ta të përballet e t’u japë llogari atje ku e kanë vendin edhe ata, edhe vetë Millosheviqi, kryetari serb, po përpiqet që serbëve në Kosovë t’u çojë sinjale dhe t’u japë kurajo për mashtrimet, për keqpërdorimet dhe për dështimet e reja që po ua përgatit përmes fjalimeve boshe nëpër qytete të Kosovës dhe nëpërmjet zgjedhjeve të ardhshme. Mashtrimin më të madh që u përpoq t’ua bëjë serbëve sot në Prishtinë Millosheviqi ishte premtimi se regjimi i tij nuk do të përkulet para presioneve ndërkombëtare për Kosovës. Premtime të këtilla ai u jepte me bollëk edhe serbëve në Kroaci e në Bosnjë, kurse fatin dhe fatkeqësinë e tyre e dinë të gjithë, besojmë edhe serbët e Kosovës.

Por, me ardhjen e tij në Kosovë, Millosheviqi jo vetëm që i bën një provokim të rëndë popullit të Kosovës, por me vetë aktin e pranisë këtu, shqiptarëve u çon indirekt disa sinjale po aq të rënda. Ai don që para popullit të Kosovës të demonstrojë jo forcën politike, sepse për shqiptarët ai është politikan i një shteti të huaj, por forcën fizike, brutalitetin e aparatit të tij represiv, që po vepron tash disa vjet në Kosovë kundër shqiptarëve. Nuk di a është momenti të thuhet, por me praninë e tij në Kosovë, Millosheviqi paradoksalisht ua tërheq vërejtjen të gjithë atyre politikanëve dhe njërëzve tanë publik, të cilët po e dëmtojnë unitetin politik në Kosovë, rendin që e kemi krijuar, bashkëpunimin mes institucioneve dhe mirëkuptimin mes forcave politike e shqiptarëve përgjithësisht, qoftë me mospunën e tyre, qoftë me prirjen për ngatërresa e për konfrontime rrënuese brendashqiptare. Për të gjithë shqiptarët bashkarisht, për rezistencën paqësore për pavarësinë e Kosovës, ndërkaq, ardhja e kryetarit serb në Prishtinë dhe në disa qytete të tjera të Kosovës është edhe një sinjal se për lirinë dhe për pavarësinë e Kosovës, veç deklarimeve radikale verbale, kërkohet punë shumë më e madhe dhe veprime konkrete.

Le të përkujtojmë me këtë rast se Millosheviqi në Prishtinë ishte edhe para tetë vjetësh, në kohën e grevës së minatorëve në Stan-tërg, të histerisë antishqiptare, të rrënimit me dhunë të mëvetësisë së atëhershme politike e shtetërore të Kosovës dhe të ngritjes së tij në krye të regjimit serb. Ardhja e tij e tashme në Prishtinë, ndërkaq, shënon fillimin e rënies së këtij regjimi diktatorial, të paktën në Kosovë dhe për shqiptarët. Këtë krizë dhe rënie të pashmangshme Millosheviqi e paralajmëroi indirekt sot në Prishtinë, tek ua shpjegoi serbëve presionin e madh rreth çështjes së Kosovës nga bashkësia ndërkombëtare, tha në fund të deklaratës së tij z. Mustafa.

 

27 qershor 1998

Forca të mëdha ushtarake në Sllatinë të Madhe

Në Sllatinë të Madhe të Fushë Kosovës sot në mëngjes u stacionuan forca të mëdha të ushtrisë serbe.

KI i Degës së LDK-së në Fushë Kosovë njofton se rreth orës 5 mbi këtë fshat fluturoi një aeroplan i forcave serbe ndërsa më vonë erdhi një konvoj i madh i forcave serbe i cili u vendos në pishat e Sllatinës së Madhe, ndërsa fshati pothuaj në tërësi është i rrethuar nga këto forca.

Konvoji përbëhej prej më shumë se 100 mjete motorike, prej të cilave 58 tankse, 30 kamionë me ushtar si dhe një numër i autoblindave ushtarake. Konvoji kishte me vete edhe ura të improvizuara dhe eskavatorë.

Një pjesë e mjeteve luftarake të ushtrisë i ka kthyer tytat në drejtim të fshatit Bardh i Madh, ku gjendet mihja sipërfaqësore, e cila nga fillimi i kësaj jave kontrollohet nga forcat e UÇK-së.

Njoftohet se mbrëmë rreth orës 18, derisa sa kalonin disa kamionë ushatarakë në drejtim të pishave të Sllatinës, 6 ushtarë malazezë ikën nga kamionët. Edhe pse oficerët shtinë me revole në drejtim të tyre, ushtarët ikën në drejtim të panjohur.

Gjendje e rëndë është edhe në vetë qytezën e Fushë Kosovës. Në mëngjes pizgauerët e policisë serbe morën në rrugë vullnetarët serbë, të cilët para dy ditësh janë veshur me uniforma të policisë, dhe i dërgoi në drejtim të Drenicës.

Continue Reading

Lajmet

Arapi Krasniqi ndau certifikatat për gjeneratën e re të udhërrëfyesve turistikë

Published

on

Në ambientet e Muzeut të Hidroelektranës, zëvendësministrja e Kulturës dhe Turizmit, Nora Arapi Krasniqi, ndau certifikatat për gjeneratën e re të udhërrëfyesve turistikë të trajnuar në kuadër të programit GUIDEKS.

Programi, i realizuar në bashkëpunim ndërmjet GUIDEKS, Ministrisë së Kulturës dhe Turizmit dhe Ministrisë së Industrisë, Ndërmarrësisë dhe Tregtisë, synon krijimin e një rrjeti profesionistësh që do të promovojnë kulturën, trashëgiminë dhe potencialin turistik të Kosovës.

Sipas Ministrisë së Kulturës dhe Turizmit, udhërrëfyesit e certifikuar do të kenë rol të rëndësishëm në prezantimin e vlerave kulturore dhe historike të vendit, duke u ofruar vizitorëve përvoja më cilësore dhe më profesionale.

Me këtë rast, ministria ka njoftuar edhe hapjen e thirrjes për regjistrimin e udhërrëfyesve turistikë, si hap drejt krijimit të regjistrit zyrtar të udhërrëfyesve në Republikën e Kosovës.

Regjistrimi është i obligueshëm për të gjithë ata që dëshirojnë të ushtrojnë veprimtarinë e udhërrëfyesit turistik në Kosovë./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Bogujevci dhe Nora Arapi Krasniqi vizituan muzeun “Eksodi ’99”

Published

on

Ministrja e Kulturës, Saranda Bogujevci, dhe zëvendësministrja Nora Arapi Krasniqi vizituan muzeun Eksodi ’99, një hapësirë që dokumenton eksodin e shqiptarëve të Kosovës gjatë luftës përmes dëshmive dhe rrëfimeve personale.

Gjatë vizitës, ato u pritën nga Jeta Xharra dhe kuratori Gazmend Ejupi, me të cilët diskutuan për konceptin e muzeut, procesin e dokumentimit të dëshmive dhe rëndësinë e ruajtjes e prezantimit profesional të kujtesës historike.

Sipas Ministrisë së Kulturës, muzeu Eksodi ’99 përfaqëson një kontribut të rëndësishëm në ruajtjen e kujtesës kolektive, duke e bërë atë të qasshme dhe të kuptueshme për publikun dhe brezat e ardhshëm.

Muzeu është i hapur për vizitorë nga e marta deri të dielën, nga ora 12:00 deri në orën 20:00. /A.K/

Continue Reading

Lajmet

Zbulime të reja arkeologjike në Istog, gjendet banesë 3.900-vjeçare në Pepaj

Published

on

Zëvendësministrja e Kulturës, Nora Arapi Krasniqi, ka vizituar lokalitetin arkeologjik të Pepajt në Lubozhdë të Istogut, ku po zhvillohen gërmime në kuadër të bashkëpunimit ndërmjet Institutit Arkeologjik të Kosovës dhe Universitetit të Miçiganit.

Sipas njoftimit, lokaliteti prehistorik, i banuar që nga fundi i Epokës së Hershme të Bronzit, po sjell rezultate të rëndësishme shkencore.

Gjatë hulumtimeve është zbuluar një banesë e datuar rreth vitit 1900 para erës sonë, e cila ofron njohuri të reja për jetën dhe organizimin e komuniteteve që kanë jetuar në këtë zonë mijëra vjet më parë.

Nga Ministria e Kulturës është vlerësuar rëndësia e këtij projekti, i cili dëshmon rolin e bashkëpunimit ndërkombëtar në kërkimin shkencor, si dhe kontributin e studentëve dhe studiuesve të rinj në ruajtjen dhe promovimin e trashëgimisë kulturore. /A.K/

Continue Reading

Të kërkuara