Deputeti i Kuvendit të Kosovës, Besnik Tahiri, ka ngritur shqetësimin për gjendjen në sektorin e energjisë, duke bërë të ditur se javën e ardhshme do të mbahet një debat parlamentar lidhur me dështimet në këtë sektor.

Pas mbledhjes së Kryesisë së Kuvendit, Tahiri theksoi se situata aktuale është mjaft shqetësuese, pasi Kosova po blen energji me çmimin më të lartë në Ballkanin Perëndimor, ndërkohë që blloku B1 ndodhet jashtë funksionit. Ai nënvizoi se trajtimi i kësaj teme me prioritet është forcim i pozicionit strategjik dhe energjetik të vendit.

Ndërkohë, Kryesia e Kuvendit ka caktuar që seanca e radhës e Kuvendit të mbahet këtë të enjte, në orën 12:00.

Kryetarja e Kuvendit, Albulena Haxhiu, pas mbledhjes së Kryesisë ka deklaruar se pret që të gjithë dëshmitarët e ftuar të përgjigjen para Komisionit Hetimor të formuar pas vrasjes tragjike të Arlinda Zekajt.

Haxhiu i bëri thirrje Prokurorisë Speciale që pa vonesa të nisë hetimet penale për veprimet apo mosveprimet e secilit zyrtar të përfshirë në këtë rast. Ajo sqaroi se Komisioni Hetimor shërben si mekanizëm shtesë që do të përpilojë një dokument përfundimtar për t’ia deleguar organit të ndjekjes.

Ndërsa vlerësoi pezullimin e kryeprokurores, prokurores së rastit dhe 11 zyrtarëve policorë, Haxhiu shprehu shqetësimin për mungesën e masave nga Këshilli Gjyqësor i Kosovës dhe Komuna e Pejës ndaj zyrtarëve përgjegjës, duke theksuar se ky rast duhet të shërbejë që ngjarje të tilla të mos përsëriten më. /E.A/

Dogana e Kosovës ka mbledhur 186.6 milionë euro të hyra gjatë muajit tetor 2026, duke shënuar rritje prej 5.9 për qind krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.

Sipas buletinit mujor të publikuar nga Dogana, në tetor të vitit 2025 të hyrat kishin arritur në 176.2 milionë euro, ndërsa këtë vit janë rritur në 186.6 milionë euro.

Përveç rritjes së të hyrave, gjatë tetorit janë shënuar edhe zhvillime të tjera në aktivitetin doganor.

Një ndër to ishte realizimi i eksportit të parë në pikën kufitare Dheu i Bardhë, pas hyrjes në zbatim të plotë të Marrëveshjes së Tregtisë së Lirë Kosovë–EFTA, e cila synon të krijojë mundësi të reja për bizneset kosovare.

Po ashtu, Sektori i Antikontrabandës ka realizuar një operacion gjatë të cilit janë ndaluar 121 telefona celularë pa dokumentacionin përkatës.

Një tjetër zhvillim ishte organizimi i punëtorisë së parë ndërkombëtare për vlerësimin doganor në Kosovë, në kuadër të programit Customs Programme, me pjesëmarrjen e përfaqësuesve të DG TAXUD.

Në buletinin mujor, Dogana e Kosovës ka theksuar përkushtimin për forcimin e kontrolleve doganore, luftimin e aktiviteteve të kundërligjshme dhe lehtësimin e tregtisë së ligjshme.

Institucioni ka bërë të ditur se do të vazhdojë angazhimin për mbrojtjen e interesave financiare të Republikës së Kosovës.

/A.K/

Shkruan: Prof. Dr. Fitim Alidema

Nga këndvështrimi farmakologjik, siguria e një bari nuk përcaktohet vetëm nga efikasiteti i tij në trajtimin e një sëmundjeje. Ajo lidhet ngushtë me dozën e administruar, kohëzgjatjen e trajtimit, gjendjen shëndetësore të pacientit, funksionin e mëlçisë dhe të veshkave, praninë e sëmundjeve të tjera, si dhe ndërveprimet e mundshme me barna të tjera. Për këtë arsye, i njëjti bar mund të ketë efektin e dëshiruar terapeutik te një pacient, ndërsa te një tjetër mund të shkaktojë reaksione të padëshiruara që kërkojnë vlerësim dhe ndërhyrje mjekësore

Barnat përbëjnë një nga arritjet më të rëndësishme të mjekësisë bashkëkohore. Falë zhvillimit të farmakologjisë dhe përparimeve në trajtimin medikamentoz, sot është e mundur të parandalohen, kontrollohen dhe trajtohen sëmundje që dikur përbënin kërcënim serioz për jetën. Megjithatë, krahas përfitimeve të padiskutueshme terapeutike, përdorimi i barnave shoqërohet edhe me rreziqe të caktuara, të cilat kërkojnë vëmendje të vazhdueshme nga profesionistët shëndetësorë dhe vetë pacientët.

Në kuadër të Javës Botërore të Sigurisë së Barnave, e cila shënohet nga 2 deri më 8 nëntor 2026, vëmendja përqendrohet në një aspekt thelbësor të kujdesit shëndetësor: identifikimin, vlerësimin dhe raportimin e reaksioneve të padëshiruara që mund të shfaqen gjatë përdorimit të barnave.

Nga këndvështrimi farmakologjik, siguria e një bari nuk përcaktohet vetëm nga efikasiteti i tij në trajtimin e një sëmundjeje. Ajo lidhet ngushtë me dozën e administruar, kohëzgjatjen e trajtimit, gjendjen shëndetësore të pacientit, funksionin e mëlçisë dhe të veshkave, praninë e sëmundjeve të tjera, si dhe ndërveprimet e mundshme me barna të tjera. Për këtë arsye, i njëjti bar mund të ketë efektin e dëshiruar terapeutik te një pacient, ndërsa te një tjetër mund të shkaktojë reaksione të padëshiruara që kërkojnë vlerësim dhe ndërhyrje mjekësore.

Një rëndësi të veçantë ka dallimi ndërmjet efekteve anësore të njohura dhe reaksioneve të padëshiruara serioze. Disa reaksione janë të lehta dhe kalimtare, si shqetësimet gastrointestinale, marramendja apo përgjumja. Në raste të tjera, mund të shfaqen reaksione alergjike të rënda, çrregullime të funksionit të organeve, gjakderdhje ose komplikime të tjera që mund të rrezikojnë shëndetin dhe jetën e pacientit. Prandaj, çdo simptomë e re që shfaqet pas fillimit ose ndryshimit të një terapie duhet të vlerësohet me kujdes, pa supozuar automatikisht se është shkaktuar nga bari.

Në praktikën klinike, një ndër sfidat më të mëdha mbetet përdorimi i barnave pa këshillim profesional. Vetëmjekimi, përdorimi i antibiotikëve pa indikacion të qartë, ndryshimi i dozave sipas vlerësimit personal dhe ndërprerja e parakohshme e terapisë janë dukuri që mund të ndikojnë drejtpërdrejt në rezultatet e trajtimit. Veçanërisht shqetësues është përdorimi i njëkohshëm i disa barnave pa një vlerësim të plotë të ndërveprimeve të mundshme ndërmjet tyre.

Pacientët e moshuar, fëmijët, gratë shtatzëna dhe personat me sëmundje kronike kërkojnë kujdes të shtuar gjatë përshkrimit dhe administrimit të barnave. Te këto kategori, ndryshimet fiziologjike dhe patologjike mund të ndikojnë në përthithjen, shpërndarjen, metabolizmin dhe eliminimin e substancave aktive. Kjo nënkupton se trajtimi medikamentoz duhet të individualizohet dhe të mbështetet në vlerësimin e përfitimeve dhe rreziqeve për secilin pacient.

Një tjetër aspekt që meriton vëmendje është përdorimi i barnave pa recetë, preparateve bimore dhe suplementeve ushqimore. Ekziston një perceptim i gabuar se produktet që merren pa recetë ose kanë origjinë natyrore janë domosdoshmërisht të sigurta. Në të vërtetë, edhe këto produkte mund të shkaktojnë reaksione të padëshiruara ose të ndërveprojnë me terapinë e përshkruar nga mjeku.

Në këtë kontekst, farmakovigjilenca përbën një mekanizëm të domosdoshëm për mbrojtjen e shëndetit publik. Ajo përfshin aktivitetet që lidhen me zbulimin, vlerësimin, kuptimin dhe parandalimin e reaksioneve të padëshiruara dhe problemeve të tjera që lidhen me përdorimin e barnave. Rëndësia e saj shtrihet përtej identifikimit të një reaksioni individual, pasi të dhënat e mbledhura nga raportimet mund të ndihmojnë në zbulimin e rreziqeve që nuk janë evidentuar plotësisht gjatë studimeve klinike.

Është e rëndësishme të kuptohet se raportimi i një reaksioni të dyshuar nuk nënkupton domosdoshmërisht se bari është shkaktari i tij. Raportimi shërben si pikënisje për vlerësimin shkencor të lidhjes së mundshme ndërmjet përdorimit të barit dhe ngjarjes së vërejtur. Pikërisht për këtë arsye, nuk duhet të pritet konfirmimi përfundimtar i shkakësisë përpara raportimit të një reaksioni të dyshuar.

Në këtë proces, mjekët, farmacistët, infermierët dhe profesionistët e tjerë shëndetësorë kanë përgjegjësi të veçantë. Përshkrimi racional i barnave, informimi i pacientit, monitorimi i trajtimit dhe dokumentimi i reaksioneve të dyshuara janë pjesë përbërëse e praktikës profesionale. Njëkohësisht, edhe pacienti duhet të jetë pjesëmarrës aktiv në trajtimin e tij, duke informuar profesionistët shëndetësorë për barnat që përdor dhe për çdo ndryshim të pazakontë të gjendjes shëndetësore.

Si profesor i farmakologjisë, konsideroj se edukimi mbi sigurinë e barnave duhet të jetë pjesë e pandashme e formimit të profesionistëve të ardhshëm shëndetësorë. Njohja e mekanizmave të veprimit të barnave është themelore, por po aq e rëndësishme është aftësia për të identifikuar faktorët që rrisin rrezikun e reaksioneve të padëshiruara, për të vlerësuar ndërveprimet medikamentoze dhe për të marrë vendime të argumentuara në praktikën klinike.

Siguria e barnave nuk duhet të trajtohet si një çështje që merr vëmendje vetëm gjatë fushatave ndërkombëtare. Ajo duhet të jetë pjesë e përditshme e kulturës së kujdesit shëndetësor, duke filluar nga momenti i përshkrimit të terapisë, vazhduar me përdorimin dhe monitorimin e saj, deri te vlerësimi i rezultateve klinike.

Këshilla të rëndësishme për përdorimin e sigurt të barnave

1. Mos përdorni barna pa këshillim profesional. Edhe barnat që merren pa recetë mund të kenë kundërindikacione, efekte të padëshiruara dhe ndërveprime me terapi të tjera.
2. Respektoni dozën dhe kohëzgjatjen e trajtimit. Mos e rrisni, zvogëloni ose ndërprisni dozën e përshkruar pa u konsultuar me mjekun ose farmacistin. Mos merrni dozë të dyfishtë për të kompensuar një dozë të harruar pa udhëzim profesional.
3. Informoni mjekun dhe farmacistin për të gjitha produktet që përdorni. Përfshini barnat me recetë, barnat pa recetë, suplementet ushqimore dhe preparatet bimore.
4. Mos përdorni antibiotikë pa indikacion mjekësor. Antibiotikët nuk trajtojnë infeksionet virale, ndërsa përdorimi i panevojshëm i tyre kontribuon në zhvillimin e rezistencës antimikrobike.
5. Kushtojini vëmendje simptomave të reja gjatë trajtimit. Nëse shfaqen skuqje të lëkurës, marramendje, shqetësime të pazakonta ose ndryshime të tjera pas marrjes së një bari, kërkoni këshillim profesional. Vështirësia në frymëmarrje, ënjtja e fytyrës ose e gjuhës dhe humbja e vetëdijes kërkojnë ndihmë urgjente mjekësore.
6. Mos përdorni barna të përshkruara për persona të tjerë. Një trajtim që ka qenë i përshtatshëm për një pacient mund të jetë i papërshtatshëm ose i rrezikshëm për një tjetër.
7. Kontrolloni afatin e përdorimit dhe kushtet e ruajtjes. Barnat duhet të ruhen sipas udhëzimeve të prodhuesit, larg lagështisë, temperaturave të papërshtatshme dhe vendeve të arritshme për fëmijët.
8. Kërkoni rishikim periodik të terapisë nëse përdorni disa barna. Kjo është veçanërisht e rëndësishme për pacientët e moshuar dhe personat me sëmundje kronike, për të identifikuar ndërveprimet, dyfishimet terapeutike dhe barnat që mund të mos jenë më të nevojshme.
9. Mos i neglizhoni reaksionet e dyshuara të padëshiruara. Njoftoni mjekun ose farmacistin dhe kërkoni informacion për raportimin përmes mekanizmave përkatës të farmakovigjilencës. Edhe një dyshim i arsyeshëm meriton të dokumentohet.
10. Informohuni për barnat që merrni. Para fillimit të një trajtimi, kërkoni të dini për çfarë shërben bari, si duhet përdorur, cilat janë reaksionet e mundshme të padëshiruara dhe në cilat raste duhet të kërkoni ndihmë mjekësore.

Mesazhi përmbyllës

Java Botërore e Sigurisë së Barnave është një mundësi për të rikujtuar se trajtimi i suksesshëm nuk varet vetëm nga zgjedhja e barit të duhur, por edhe nga mënyra se si ai përdoret, monitorohet dhe vlerësohet gjatë gjithë procesit terapeutik.

Çdo raportim i një reaksioni të dyshuar të padëshiruar mund të kontribuojë në njohjen më të mirë të profilit të sigurisë së një bari dhe në parandalimin e dëmeve të mundshme te pacientët e tjerë.

Përdorimi racional i barnave është përgjegjësi profesionale, ndërsa siguria e tyre është interes i përbashkët i gjithë shoqërisë.

(Autori është dekan i Fakultetit të Shkencave Mjekësore në UBT. Shkrimi i dedikohet Javës Botërore të Sigurisë së Barnave, e cila shënohet nga 2 deri më 8 nëntor)