A e ndryshon vendimi i Hagës mënyrën si duhet parë UÇK-ja? Historiani Konrad Clewing flet për fajin individual, luftën e Kosovës dhe kufijtë e gjykimit historik.

DW: Zoti Clewing, Gjykata Speciale i shpalli Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Rexhep Selimin dhe Jakup Krasniqin fajtorë për krime lufte, ndërsa i liroi nga akuzat për krime kundër njerëzimit. Si e vlerësoni këtë vendim si historian?

Konrad Clewing: Nga njëra anë, gjykata arriti më mirë se prokuroria të dallojë përgjegjësinë individuale të të akuzuarve. Prokuroria kishte kërkuar nga 45 vjet burg për secilin prej të katërve. Gjykata tani bën një diferencim më të madh dhe arrin në dënime shumë të ndryshme. Megjithatë, për mua si historian mbetet një vështirësi themelore. Gjykata vazhdon të punojë me konceptin e “Joint Criminal Enterprise”, pra të një ndërmarrjeje të përbashkët kriminale. Dhe këtu, sipas meje, ekziston rreziku që përgjegjësia individuale dhe përgjegjësia e një grupi të shkrihen sërish me njëra-tjetrën. Dhe  sipas mendimit tim, vendimi nuk e merr sa duhet parasysh strukturën e veçantë të një lufte guerile.

DW: Në ç’kuptim?

Clewing: Një pikë që mua, si historian, më duket veçanërisht e çuditshme është kjo: në rastin e Thaçit, gjykata cakton një dënim individual prej 15 vjetësh për arrestim dhe privim lirie të paligjshëm ose arbitrar. Këtë e konsideroj historikisht të rëndësishme. Si mund të veprojë ushtarakisht një forcë guerile që nuk mund të marrë askënd rob?

Një pikë e dytë lidhet me dënimin e Rexhep Selimit. Sipas mënyrës se si e lexoj unë arsyetimin e vendimit, atij i atribuohet përgjegjësi edhe për faktin se ka marrë pjesë në ndarjen e zonave operative dhe, si rrjedhojë, edhe për burgjet e paligjshme që ekzistonin në këto zona. Si historian, këtu shoh një problem: vetë fakti që dikush ka marrë pjesë në ndarjen e zonave ushtarake nuk mund të përbëjë krim në vetvete. Vendimtare është se çfarë përgjegjësie konkrete ka pasur ai për burgjet e paligjshme dhe për krimet e kryera aty.

Interesante ishte edhe se gjatë caktimit të dënimit, gjykatësi tha se lartësia e dënimeve duhet të japë edhe një sinjal për komunitetin ndërkombëtar dhe jurisprudencën ndërkombëtare. Natyrisht, është e rëndësishme të thuhet: dhuna e paligjshme dhe vrasjet ndëshkohen. Por nuk mund të jetë qëllimi që luftërat partizane dhe guerile të bëhen praktikisht të pamundura. Përndryshe, edhe dikush që bën rezistencë për një kauzë sado të drejtë do ta kishte pothuajse të pamundur të merrte përgjegjësi ushtarake në një luftë guerile.

DW: Zëvendëskryeministri i Serbisë dhe ministri i Brendshëm, Ivica Dačić, e sheh këtë vendim si dëshmi se UÇK-ja ka qenë një “organizatë kriminale dhe terroriste”. A fiton me këtë vendim më shumë peshë edhe narrativa e Milosheviçit për luftën?

Clewing: Vetë gjykata thotë se nuk ka gjykuar legjitimitetin e luftës. Dhe ajo nuk është përpjekur as t’i vërë krimet e UÇK-së në peshore me krimet e forcave serbe ndaj shqiptarëve të Kosovës.Ky vendim përcakton përgjegjësinë individuale të personave konkretë. Nga kjo nuk mund të nxirret automatikisht një vlerësim historik për gjithë luftën. Edhe pavarësia e Kosovës, sipas meje, nuk preket në legjitimitetin e saj nga ky vendim. Shumica shqiptare në Kosovë, pas viteve të represionit, kishte arsye shumë të forta për të mos dashur më të ishte pjesë e Serbisë. Në këto arsye historike vendimi i sotëm nuk ndryshon asgjë.

DW: Gjermania i ka mbështetur politikisht dhe financiarisht Dhomat e Specializuara të Kosovës. A çon ky vendim tani në një rivlerësim të bashkëpunimit të atëhershëm të Perëndimit me UÇK-në?

Clewing: Së pari duhet parë kronologjia. Pjesa dërrmuese e veprave për të cilat ata janë dënuar tani kanë ndodhur në pranverën e vitit 1999. Para kësaj, me sa shoh unë, kishte vetëm pak raste relevante. Nëse do të thoshim se që atëherë duhej thënë: me ju nuk bashkëpunojmë, sepse jeni kriminelë, atëherë do ta bënim kusht për bashkëpunimin që një palë në luftë t’i kishte duart krejtësisht të pastra. Në një luftë është praktikisht e pamundur t’i mbash duart krejtësisht të pastra. Prandaj edhe këtu duhet parë dinamika e përgjithshme e luftës: kronologjia, krimet e palëve të ndryshme dhe pyetja se me kë bashkëpunon në këto rrethana dhe kujt i jep mbështetje.

Zhvillimet e fundit në Hagë kanë sjellë reagime të shumta edhe nga figura shqiptare me famë ndërkombëtare, të cilat ndër vite kanë shprehur lidhjen dhe përkrahjen e tyre për Kosovën.

Në mesin e emrave më të njohur janë Dua Lipa, Rita Ora dhe futbollisti Granit Xhaka, figura që kanë përfaqësuar Kosovën dhe shqiptarët në skenat më të mëdha ndërkombëtare.

Dua Lipa ka reaguar në rrjetet sociale duke shpërndarë mesazhe në mbështetje të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe duke rikujtuar sakrificën e atyre që dhanë jetën për lirinë e Kosovës.

Në një prej postimeve, të cilin e ka ndarë së bashku me babain e saj, Dukagjin Lipën, thuhet:

“Liria është fitu me gjak, me gjakun e dëshmorëve që dhanë jetën për liri. Askush nuk ka të drejtë ta njollosë luftën tonë për liri. Askush nuk ka të drejtë të njollosë Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës dhe idealin e mijëra të rinjve e të rejave që dhanë jetën për lirinë që e gëzojmë sot.

UÇK është dhe gjithmonë do të mbetet simbol i lirisë dhe pavarësisë sonë. Liria ka emër.”

Edhe Rita Ora ka reaguar përmes rrjeteve sociale, duke publikuar imazhe dhe mesazhe që lidhen me Kosovën dhe luftën për çlirim.

Ndërkohë, Granit Xhaka, një prej figurave më të njohura të sportit shqiptar në arenën ndërkombëtare, është po ashtu ndër emrat që vazhdimisht ka shfaqur lidhjen e tij me Kosovën dhe identitetin shqiptar.

Reagimet e figurave të njohura shqiptare kanë marrë vëmendje të madhe në rrjetet sociale, duke rikthyer në qendër të vëmendjes historinë e luftës së Kosovës, sakrificën e dëshmorëve dhe rolin e UÇK-së në çlirimin e vendit.

Mesazhi i përcjellë nga këto reagime është i fuqishëm: “Liria ka emër.”

D.L

Lexoni pesë kuriozitete. Mund të mos i keni ditur:

1. Nëse Dielli do të zhdukej papritur, ne nuk do ta kuptonim menjëherë. Drita e tij udhëton me shpejtësinë e dritës, prandaj do të na duhej rreth 8 minuta që të vërejmë mungesën e tij.
2. Mushkonjat nuk pickojnë rastësisht. Ato tërhiqen më shumë nga disa njerëz, sidomos nga ata me grup gjaku “0” dhe nga ata që nxjerrin më shumë nxehtësi trupore.
3. Një buburrec është jashtëzakonisht rezistent dhe mund të jetojë disa javë pa kokë, sepse nuk ka nevojë për kokën për frymëmarrje si njerëzit.
4. Ka vende në Tokë, si shkretëtira shumë të thata, ku nuk ka rënë shi për miliona vite, sepse kushtet atmosferike nuk lejojnë reshje.
5. Njerëzit ndajnë rreth gjysmën e gjeneve të tyre me bananet, sepse shumë gjene bazë për jetën janë të përbashkëta për të gjitha gjallesat.

Diplomati amerikan në pension, William Walker, e ka cilësuar si “ditë të kobshme” për Kosovën aktgjykimin e Dhomave të Specializuara në Hagë ndaj ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK).

Në një prononcim për Klan Kosova, Walker u shpreh i tronditur nga verdikti i sotëm, ndërsa lëshoi kritika të ashpëra ndaj Bashkimit Evropian për pasivitetin e treguar gjatë periudhës së luftës.

“Dua ta pyes Bashkimin Evropian: ku ishit para se të niste lufta, kur serbët i keqtrajtuan në format më mizore kosovarët? Përpos deklaratave, asgjë më serioze. Ju desh NATO-s, Albrightit e Clarkut që të angazhoheshit seriozisht. Kishte dhunime, trajtime mizore”, deklaroi diplomati amerikan.

Walker kontestoi ashpër procesin gjyqësor, duke shprehur shqetësimin se fati i liderëve të UÇK-së po vendoset nga njerëz që nuk e njohin realitetin e Kosovës.

“Ata po mundohen që përmes gjyqtarëve e avokatëve që s’dinë asgjë për Kosovën t’i gjykojnë liderët kosovarë të UÇK-së. Është ditë e kobshme dhe shumë e rëndë. U mërzita shumë me vendimin”, përfundoi Walker.