Lajmet

Hungaria – “portë hyrëse” e Kinës në Evropë

Published

5 years ago

on

Një projekt kundërthënës për një universitet kinez ka rikthyer shqetësimet për rritjen e ndikimit të Pekinit në Hungari dhe ka risjellë në qendër të vëmendjes lidhjet e ngushta të kryeministrit hungarez, Viktor Orban, me Kinën.

Muajin e kaluar, Hungaria ka nënshkruar një marrëveshje strategjike me Universitetin Fudan, për hapjen e një kampusi në Budapest, më 2024.

Marrëveshja do ta sjellë universitetin e parë kinez në Bashkimin Evropian, e për të cilin Qeveria hungareze thotë se do t’i rrisë standardet e arsimit në Hungari.

Por, mungesa e transparencës për projektin dhe zbulimi se Qeveria hungareze po planifikon të marrë një hua të madhe kineze për të ndërtuar kampusin, kanë shkaktuar polemika.

Kryetari i Budapestit, Gergely Karacsony.
Kryetari i Budapestit, Gergely Karacsony.

“Derisa Qeveria të sigurojë zbulimin e plotë të të gjitha detajeve të projektit, ne nuk kemi asgjë për të negociuar, që do të thotë se ne nuk do ta japim pëlqimin për ndërtimin e universitetit kinez”, tha për Radion Evropa e Lirë kryetari i Budapestit, Gergely Karacsony.

Karacsony është një nga kritikët më të zëshëm të projektit. Sipas tij, kampusi i planifikuar vë një barrë të padrejtë financiare mbi taksapaguesit, ndërsa qeveria refuzon t’i zbulojë të gjitha “vendimet, kontratat e lidhura ose në përgatitje, si dhe marrëveshjet strategjike” për planet me Fudanin në Budapest.

Dokumentet e siguruara në fillim të prillit nga Direkt36 – një medium hungarez i gazetarisë hulumtuese – tregojnë se kostot paraprake të ndërtimit të kampusit Fudan janë 1.8 miliard dollarë – më shumë sesa shpenzimet e Qeverisë hungareze për të gjithë sistemin e saj të arsimit të lartë në vitin 2019.

Shteti planifikon të financojë rreth 20 për qind të projektit nga buxheti i tij qendror, ndërsa pjesa tjetër e parave do të sigurohet nga një hua prej 1.5 miliard dollarësh nga një bankë kineze.

Sipas dokumenteve, ndërtimi do të kryhet duke përdorur kryesisht materiale dhe punëtorë kinezë.

Universiteti Fudan, po sipas dokumenteve, ka rënë dakord që Korporata Inxhinierike e Ndërtimit e Kinës – kompania më e madhe e ndërtimit në botë – të konkurrojë për kontratën fitimprurëse.

Zona ku qeveria dëshiron të ndërtojë Universitetin Fudan është zgjedhur më herët për të ndërtuar një Qytet Studenti, që do të siguronte strehim dhe lehtësira të tjera për studentët hungarezë.

Karacsony tha se ai dhe zyrtarë të tjerë të lartë të qytetit planifikojnë të organizojnë një referendum për të bllokuar ndërtimin e universitetit.

“[Marrëveshja e bashkëpunimit strategjik] i jep Kinës ndërtesa të mëdha falas. Ajo i shërben zgjerimit të kompanive kineze në Evropë”, tha Karacsony.

Kampusi i propozuar i Universitetit Fudan është manifestimi i fundit i zgjerimit të Kinës në Hungari – gjë që ka nisur prejse Orban është kthyer në pushtet në vitin 2010 dhe ka nisur politikën “Hapja Lindore”

Me këtë politikë synohet kultivimi i lidhjeve të ngushta me Pekinin dhe Moskën, që do të krijonin investime dhe mundësi të reja për Hungarinë, pas krizës globale financiare.

Investimet kineze në Hungari dhe në Evropën Qendrore, në përgjithësi, janë materializuar ngadalë, por Orban ka kultivuar një marrëdhënie të fortë me Pekinin gjatë viteve.

Presidenti i Kinës, Xi Jinping, ka folur me Orbanin në telefon, më 29 prill. Xi e ka vlerësuar udhëheqësin nacionalist për politikat e tij miqësore ndaj Kinës dhe bashkëpunimin e thellë gjatë pandemisë së koronavirusit, si dhe e ka ftuar atë të vizitojë Pekinin.

“Hungaria është – dhe do të mbetet – pjesa kryesore për angazhimin kinez në Evropën Qendrore dhe kjo është bërë edhe më e vërtetë gjatë pandemisë”, tha për Radion Evropa e Lirë Paul Stronski, nga Instituti Carnegie Endowment për Paqen Ndërkombëtare.

“Për kinezët, Hungaria është porta hyrëse për në pjesën tjetër të Evropës”, tha ai.

Një hapje e re

Gjetja e balancës së duhur midis gjesteve miqësore ndaj Pekinit dhe ruajtjes së besimit të aleatëve perëndimorë ka qenë një tipar unik i politikës së jashtme të Hungarisë.

Por, ecja nëpër këtë litar të hollë është bërë gjithnjë e më e vështirë për Budapestin gjatë pandemisë.

Vendimi i Qeverisë së Orbanit për të ecur përpara me kampusin Fudan ka ngjallur shqetësime në Uashington. Ambasada e SHBA-së në Budapest ka shprehur rezerva për projektin.

“Hapja e mundshme e kampusit të parë të Universitetit Fudan në Evropë është arsye për shqetësim, pasi Pekini ka një histori të dëshmuar të shfrytëzimit të institucioneve të arsimit të lartë për të fituar ndikim dhe për të ngufatur lirinë intelektuale”, ka thënë Ambasada amerikane në një deklaratë për gazetën hungareze Magyar Hang.

Budapesti gjithashtu e ka gjetur veten në qendër të disa incidenteve me BE-në.

Pas sanksioneve të dyanshme në mars midis Kinës dhe BE-së për abuzime të të drejtave të njeriut në rajonin kinez Ksinjiang, ministri i Jashtëm i Hungarisë, Peter Szijjarto, i ka cilësuar masat si “të pakuptimta” dhe “të dëmshme”.

Disa ditë më vonë, ministri kinez i Mbrojtjes, Wei Fenghe, ka qëndruar në Budapest dhe ka shfrytëzuar rastin për t’i dënuar sanksionet e BE-së dhe për të vlerësuar qasjen pajtuese të Hungarisë, duke thënë se Pekini “gjithmonë e ka konsideruar Hungarinë si një vëlla të mirë”.

Budapesti gjithashtu raportohet se ka bllokuar një deklaratë të BE-së në muajin mars, që kritikonte ligjin e ri të sigurisë në Hong Kong.

Hungaria është po ashtu i vetmi vend anëtar i BE-së që nuk ka pranuar shqetësimet e mundshme për sigurinë, që paraqesin kompanitë kineze, si Huawei, për rrjetet mobile 5G

Në Budapest ndodhet baza më e madhe e prodhimit e Huaweit jashtë Kinës dhe një qendër e re rajonale e kompanisë për kërkime dhe zhvillim.

Politikanët e opozitës në Hungari kanë shprehur shqetësime për kampusin e propozuar të Universitetit Fudan, duke vënë theksin mbi problemet e mundshme të borxhit dhe mungesën e mundshme të lirisë akademike në institucion.

Katalin Cseh, anëtare e Parlamentit Evropian nga Lëvizja Momentum e Hungarisë, i tha Radios Evropa e Lirë se ajo i ka kërkuar shefit të politikës së jashtme të BE-së, Josep Borrell, të parandalojë krijimin e kampusit në Budapest, për shkak të rreziqeve më të gjera që mund të paraqesë ai për bllokun.

“Pekini ka nevojë për ‘kuaj të Trojës’ brenda BE-së dhe Qeveria hungareze e ofron Hungarinë vullnetarisht për këtë rol”, tha Cseh.

“Është një rrezik i madh kur një vend i vendos interesat e Kinës mbi interesat e komunitetit evropian, ose mbi interesat e veta”, shtoi ajo.

Midis Kinës dhe BE-së

Tamas Matura, profesor në Universitetin Corvinus në Budapest dhe themelues i Qendrës së Evropës Qendrore dhe Lindore për Studime Aziatike, tha se këto veprime duhen parë si gjeste politike ndaj Pekinit dhe jo si ndryshime substanciale politike.

“Në kuadër të betejës së Orbanit me BE-në, ai ka nevojë për një vëlla të madh si Kina”, tha Matura për Radion Evropa e Lirë.

Orbani ka përkrahur atë që e quan “demokraci joliberale” në Hungari. Organizata për të drejtat e njeriut, Freedom House, në raportin vjetor të publikuar në muajin prill, e ka veçuar Budapestin për një “përkeqësim të pashembullt të demokracisë gjatë dekadës së fundit”.

Partia Fidesz e Orbanit është pezulluar nga Partia Popullore Evropiane e Parlamentit të BE-së. Dhe, pas kritikave dhe shqetësimeve të BE-së për sundimin e ligjit në Hungari dhe keqpërdorimin e fondeve të bllokut, vëzhgues si Matura thonë se kryeministri po i përdor marrëdhëniet e tij me Kinën për qëllime të brendshme.

“Asnjë nga këto ide nuk vijnë nga Kina, ato vijnë nga ana e Hungarisë, por natyrisht se Pekini është i lumtur me to”, tha Matura.

Në vitin 2020, Hungaria ka marrë nga Kina një hua 20-vjeçare, në vlerë prej 1.9 miliard dollarësh, për të ndërtuar një hekurudhë, që do të lidhte Budapestin me Beogradin, por projekti mbetet i diskutueshëm, për shkak të vonesave dhe mungesës së transparencës.

Në prill të vitit 2020, Parlamenti i Hungarisë ka votuar për t’i dhënë qeverisë kompetenca të jashtëzakonshme, mbi premisën e luftimit të pandemisë, por institucioni ligjvënës po ashtu ka votuar për t’i mbajtur të gjitha detajet e projektit hekurudhor si të klasifikuara, duke thënë se një gjë e tillë është e domosdoshme për të siguruar kredinë nga Banka Export-Import e Kinës.

Kjo ka bërë që disa kritikë në Hungari t’i vënë në dyshim përfitimet e vërteta nga projekti.

Shqetësimet janë rritur edhe më shumë, pasi kontrata për punën ndërtimore i është dhënë një konsorciumi në pronësi të miliarderit Lorinc Meszaros, njeriut më të pasur të Hungarisë dhe mikut të Orbanit që nga fëmijëria.

Hungaria është vendi i vetëm anëtar i BE-së që ka miratuar edhe vaksinën kineze kundër koronavirusit Sinovac dhe atë ruse Sputnik V, edhe pse këto dy vaksina nuk kanë marrë dritën jeshile nga Agjencia Evropiane e Barnave.

Ky veprim duket se i është shpaguar Orbanit, i cili po përpiqet të rrisë mbështetjen përpara zgjedhjeve parlamentare të vitit 2022

Deri më 2 maj, Hungaria ka vaksinuar plotësisht 21.5 për qind të popullsisë – gati dyfishin e mesatares së BE-së – dhe ka nisur t’i lehtësojë kufizimet nga koronavirusi.

“Mund të ketë një ndjenjë të kënaqësisë tani me Qeverinë hungareze”, tha Matura.

“Një kënaqësi që lidhjet me Pekinin janë shpaguar, kur atyre u është dashur ndihmë për të luftuar pandeminë…”, shtoi ai.

Marrëveshja strategjike me Universitetin Fudan ka përkuar gjithashtu me ndryshimet e fundit në menaxhimin e universiteteve hungareze, të cilat jo vetëm që transferojnë miliarda në asetet shtetërore të të afërmve me kryeministrin, por gjithashtu mund t’i lejojnë Orbanit dhe mbështetësve të tij të ushtrojnë kontroll afatgjatë mbi arsimin publik në vend.

Njoftimi për Fudanin është bërë edhe pasi Universiteti i Evropës Qendrore – i themeluar nga miliarderi George Soros dhe i konsideruar si një nga institucionet kryesore pasuniversitare të Hungarisë – është detyruar të mbyllet në vitin 2018, pas miratimit të amendamenteve të Ligjit për arsimin e lartë.

Gjykata Evropiane e Drejtësisë ka thënë në tetor të vitit 2020 se veprimi kundër universitetit shkel angazhimet e Hungarisë nën Organizatën Botërore të Tregtisë dhe shkel dispozitat e Kartës së BE-së për të Drejtat Themelore, sa u përket lirive akademike.

Pavarësisht këtij vendimi, Universiteti i Evropës Qendrore mbetet i vendosur në Vjenë.

E gjithë kjo e lë Hungarinë në një kryqëzim derisa përgatitet për zgjedhjet e vitit të ardhshëm, tha Stronski.

Ndryshimet në politikat e brendshme dhe të jashtme të Hungarisë, gjatë dekadës së fundit, janë udhëhequr kryesisht nga Orban dhe nëse ai dhe partia e tij Fidesz humbin në vitin 2022, shumë prej këtyre ndryshimeve mund të përmbysen shpejt.

“Të qenët e Orbanit në detyrë gjatë dekadës së fundit i ka lejuar kinezët të investojnë në të dhe po ashtu në elitën hungareze”, tha Stronski.

“Nëse qeveria i ndërron duart, nuk ka siguri që kjo politikë e Kinës do të mbetet kështu”.

“Nuk ka shumë mbështetje në Hungari për këto politika pro-kineze, përtej Qeverisë aktuale të Orbanit”, tha Stronski.

Related Topics:
Continue Reading

Vendi

Rezalla kujton 98 viktimat: 27 vjet nga një prej krimeve më të rënda të luftës në Kosovë

Published

17 hours ago

on

April 5, 2026

By

Janë bërë 27 vjet nga masakra e Rezallës në Skenderaj, ku më 5 prill 1999 forcat ushtarake dhe policore serbe vranë 98 civilë shqiptarë, banorë të këtij fshati dhe zonave përreth. Nga viktimat, 44 prej tyre u zhdukën me forcë, ndërsa më vonë një pjesë e trupave u gjetën në varreza masive në Rudnicë të Rashkës dhe iu kthyen familjarëve.

Sipas dëshmive, në ditën e masakrës, burrat dhe djemtë – nga mosha 13 deri në 90 vjeç – u nxorën dhunshëm nga shtëpitë e tyre, u ndanë nga familjet dhe më pas u ekzekutuan. Nga kjo ngjarje tragjike, vetëm tre persona arritën të mbijetojnë. Masakra e Rezallës konsiderohet ndër më të rëndat gjatë luftës në Kosovë.

Në përvjetorin e kësaj ngjarjeje, homazhe në Rezallë kanë bërë ushtruesja e detyrës së Presidentes dhe kryetarja e Kuvendit, Albulena Haxhiu, së bashku me ministrin Andin Hoti. Haxhiu deklaroi se në këtë zonë ishte zbatuar një plan i organizuar shfarosjeje nga regjimi serb, duke theksuar se pas vrasjeve, trupat e viktimave u zhvendosën në varre masive në Serbi për të fshehur gjurmët e krimit.

Ajo shtoi se, pavarësisht përpjekjeve për fshehje, krimet nuk do të harrohen kurrë dhe do të mbeten pjesë e kujtesës kolektive. Haxhiu gjithashtu theksoi se institucionet e Kosovës do të vazhdojnë angazhimin për të siguruar drejtësi për viktimat e kësaj dhe masakrave të tjera të kryera gjatë luftës.

Continue Reading

Kujtesë

DITARI: Çfarë lajmesh kemi lexuar në çdo 5 prill, në vitet nëntëdhjetë

Published

18 hours ago

on

April 5, 2026

By

5 prill 1993

Lajmet kryesore:

Manifestim i madh proteste i shqiptarëve në Frankfurt

Pas rrahjes nga policia dje vdiq Ali Zeqa

U arrestuan Mehmet Hajrizi dhe disa veprimtarë të LDK-së

Pas manifestimit kulturor – në polici

Me sukses po vazhdon aksioni “Ta ruajmë ambientin”

Në Vushtrri policia serbe plaçkiti disa qytetarë shqiptarë

Në vendkalimin kufitar në Han të Elezit u plaçkit dr.Feti Mehdiu

Policia serbe në Prishtinë brutalisht rrahu nxënësin e shkollës fillore

Ftesë për paraqitje në policinë e Deçanit

Në Klinë lëvizje të mëdha policore

 

 

5 prill 1994

Lajm i plotë: Represioni në Kosovë

Ferizaj: – Më 1 prill, policia serbe në Ferizaj, me pretekst të kërkimit të armëve, Ramiz Jahiri u rrah brutalisht në stacionin e policisë në Ferizaj.

Në stacionin e policisë në Ferizaj, për shkak se i ishte lënë thirrja, u paraqit edhe Ramadan Bajraliu.

Me pretekst të kërkimit të armëve, policia serbe bastisi familjen e Mehmet Thaçit në Ferizaj, i cili u muar në stacionin e policisë. Policia e akuzonte se gjoja vëllau i tij, Halimi, ia ka dhënë Mehmetit tri revole. Ky u lirua të nesërmen pasdite rreth orës 14, me kusht që të lajmërohet sërish në stacionin e policisë.

Obiliq: – Dje, në shtëpinë tij u arrestua Remzi Haziri, kryetar i Aktivit të LDK-së në fshatin Raskovë të Obiliqit. Ai po mbahet ende në arrest.

Prishtinë: – Mbrëmë rreth orës 17, në rrugën Shkup – Prishtinë, në afërsi të Ferizajt, derisa po kthehej në shtëpi me veturën e tij, policia serbe rrahu brutalisht pa kurrfarë preteksti Malë Fazliun nga Hajvalia e Prishtinës.

Suharekë: – Sot, rreth orës 10, policia serbe ndali në rrugë, Danush Gashin kryetar i Degës së LASH-it në Suharekë.

Njoftohet se Danush Gashi ende po mbahet në stacionin e policisë në Suharekë.

 

Lajm të tjera:

Kongresisti amerikan Engël kërkon mbrojtje për Kosovën

Në Malishevë gjatë marsit u bastisën 50 familje shqiptare

Serbët uzurpuan banesën e dr. Bardhyl Çaushit

Forca ushtarake u vendosën në afërsi të Molliqit

Paralajmërohet botimi i përditshëm i gazetës “Flaka”

Në Istog për refugjatët serbë ndërtohen 220 shtëpi

Në Gjilan disa vetë në burg për kontrabandë me armë

Përparim Makolli – fitues i turneut të shahut “Kosova ’94”

 

 

5 prill 1995

 Lajm i plotë: Fillon gjykimi kundër ish-policëve

Sot, në orën dhjetë në Gjykatën serbe të Qarkut në Pejë, filloi procesi i montuar politik kundër ish-policëve të Kosovës, përkatësisht aktivistëve të BSPK-së.

Në procesin e montuar në Pejë do të nxirren: Vëllaznim Shehu (1953), Gani Hajdaraj (1955), Sherif Shala (1946), Shaban Shala (1961), Sefer Hasanaj (1942), Xhevat Ibraj (1961), Idriz Elezaj (1945), Skënder Krasniqi (1955) dhe Dërgut Bibaj (1941), i deklaroi “Bujkut” mbrojtësi Adem Bajri.

Aktakuza numër 128/94 datë 16 shkurt, 1995, përmban dhjetë faqe tekst. Këta shqiptarë akuzohen për veprime përgatitore të “cënimit të integritetit territorial të RFJ-së”.

Në aktakuzë thuhet se të pandehurit kanë vepruar sipas instruksioneve të Qeverisë së Republikës së Kosovës dhe Ministrisë së Punëve të Brendshme të Republikës së Kosovës, me qëllim të “shkëputjes së territorit të Kosovës dhe të bashkimit të me një shtet tjetër”.

Ata, po ashtu, akuzohen se paskan formuar “organet paralele të policisë, “qendrat e sigurimit”, se kinse kanë emëruar udhëheqësit e “policisë shqiptare”, komandantët e kryeshefat etj.etj.

Këta ish-policë e aktivistë të BSPK-së u burgosën që nga gjysma e dytë e nëntorit të vitit të kaluar.

Ata janë torturuar nga hetuesit serbë.

Organizata të shumta ndërkombëtare kanë dënuar dhe kanë protestuar kundër burgosjes e torturimit ndaj ish-policëve të Kosovës.

Miret vesh se avokatët e ish-policëve të Kosovës iu kanë drejtuar me një shkresë edhe Gjyqit për krimet kundër njerëzimit në Hagë.

Procesi në Pejë është i pari në një seri procesesh që pritet të organizohen kundër ish-policëve të Kosovës në Pejë, Prizren, Gjilan dhe në Prishtinë.

Prej gjysmës së dytë të nëntorit e deri tash janë arrestuar dhe torturuar qindra ish-policë të Kosovës.

Ndaj mbi 170 prej tyre janë ngritur aktpadi penale.

Mediumet dhe zyrtarët serbë kanë e kanë cilësuar arrestimin e ish-policëve si një sukses të madh në përpjekjet e tyre për asgjësimin e pushtetit paralel shqiptar, siç e cilësojnë ata pushtetin legal e legjitim të Kosovës.

Një eufori e tillë triumfi ishte shfaqur edhe gjatë arrestimeve të qindra shqiptarëve në vitin 1993, nën akuzë se gjoja kishin formuar Ministrinë e Mbrojtjes së Republikës së Kosovës.

Mirëpo edhe proceset e montuara politike serbe kundër tyre e dëshmuan të kundërtën. Në procese u dëshmua se të arrestuarit ishin torturuar në mënyrë sistematike dhe se ishin shtrënguar me dhunë të nënshkruanin deklarata të pavërteta.

Pritet që edhe proceset e montuara kundër ish-policëve të Kosovës të përfundojnë njësoj.

Gazeta “Bujku” duke njoftuar për procesin që fillon sot, shkruan duke u mbështetur në deklratat e mbrojtësve se prokurori, në aktakuzën e vet nuk ka kurrfarë prove, përpos disa materialeve të Sindikatës së Pavarur të SPB të Kosovës, ndonjë procesverbal i mbledhjes, libra të ndryshme dhe gjëra të tjera që u morën gjatë bastisjeve të shtëpive të të pandehurve.

 

Lajme të tjera:

Kryetari Rugova u takua me parlamentarët britanikë

Përfaqësuesit e katër ambasadave biseduan me përfaqësuesit e partive politike të Kosovës

Në Parlamentin Evropian u propozua një rezolutë për Kroacinë, Bosnjën dhe Kosovën

Dr.Fehmi Agani: E ashtuquajtura “lëvizje e rezistencës serbe” don të realizojë të parealizueshmen

Njoftim për ditën e dytë të “Javës së kulturës shqiptare” në Geteborg

U mbajt seanca e parë kundër vrasësit të fëmijës

Jetish Jashari u mbajt tri orë në vendkalimin kufitar në Preshevë

Dënime të rënda për pronarët e ndërmarrjeve private në Podujevë

Policia ndërhyri sërish në lokalet e SHF “Migjeni” në Mitrovicë

Gjatë muajit mars në Malishevë e Mitrovicë u keqtrajtuan dhjetëra familje shqiptare

Sot policia serbe arrestoi Ajshe Gërvallën

Policia ushtarake ndërhyri në shtëpinë e një ish-dezertori shqiptar në Mitrovicë

Dhuna e përditshme në Kosovë

Një anëtar i Kryesisë së Degës së LDK-së në Malishevë po mbahet në arrest

Në Gjakovë u suluman dy inkasantë të Këshillit për vetëfinancim

Flota detare e NATO-s në Atlantik nën komandën portugeze

Akademiku serb Macura angazhohet për kolonizimin e Kosovës

Kërcënimet e Igiqit para gazetarëve suedezë

Njoftime serbe për arrestimin e një personi nga Tetova me 6 kilogramë drogë

 

5 prill 1997

Lajmet kryesore:

Apel i KMDLNJ-së drejtuar organizatave ndërkombëtare për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive të Njeriut

Grupet e armatosura pengojnë qeverisjen legjitime në Shqipëri

Socialistët serbë nuk shkuan Nju-Jork për shkak të takimit të liderëve të koalicionit me M. Olbrajt

Maqedonia me kute të ndryshme vlerëson punën e misioneve të huaja

Në Pejë inspektorët serbë morën në pyetje disa aktivistë shqiptarë

Një inspektor serb ndërhyri në lokalet e SHF “Migjeni” në Stanofc

Katër familje të bllokuara nga bora në Sharr

 

5 prill 1998

Lajm i plotë:

Shkodër: U gjetën të vrarë dy policë

Dy policë të drejtorisë së policisë së Shkodrës janë gjetur të vrarë në një lokal në qendër të qytetit në mëngjesin e së shtunës, njofton ATSH.

Sipas burimeve të kësaj drejtorie të shtunën ne mëngjes janë gjetur të vrarë në një lokal në afërsi të ish-drejtorisë së policisë së rrethit, policët Hasan Zagani dhe Gëzim Griani.

Të dy policët kanë qenë roje në godinën e ish komisariatit të policisë, në qendër të qytetit, që u dogj dhe u shkatërrua më 22 shkurt të këtij viti.

 

Lajme të tjera:

Sot përsëriten zgjedhjet në Fushë Kosovë dhe në Dragash

Në Deçan edhe më tutje gjendja e rëndë

SHBA: Thirrja për referendum – një tjetër taktikë diversante e Millosheviqit

Maroviq: Milosheviqit i ka dalë dorësh Kosova

Parlamenti i Shqipërisë diskuton projektligjin për policinë kufitare

“New York Times” për situatën në kufirin Shqipëri-Kosovë

Rrustem e Xhavit Hasani, që humbën jetën në Indiana të SHBA-ve, varrosen nesër në Livadicë të Podujevës

Foto: Ballina e gazetës “New York Times”

 

Continue Reading

Vendi

Përfundon mandati i Osmanit, Haxhiu merr përkohësisht presidencën

Published

2 days ago

on

April 4, 2026

By

Presidentja Vjosa Osmani ka përfunduar të shtunën mandatin e saj, duke ia dorëzuar zyrtarisht detyrën kryeparlamentares Albulena Haxhiu, e cila nga tani ushtron funksionin e ushtrueses së detyrës së presidentes.

Në ceremoninë e dorëzimit, Osmani theksoi se po e mbyll mandatin me rezultate të rëndësishme, ndërsa Haxhiu u zotua se gjatë ushtrimit të këtij funksioni do të respektojë plotësisht Kushtetutën e Kosovës. Në përmbyllje të ceremonisë, Osmani i dorëzoi simbolikisht Kushtetutën pasueses së saj të përkohshme.

Haxhiu merr këtë rol pasi Kuvendi i Kosovës nuk arriti të zgjedhë presidentin e ri brenda afatit të paraparë. Sipas vendimit të Gjykata Kushtetuese e Kosovës, Kuvendi ka kohë deri më 28 prill për të zgjedhur kreun e ri të shtetit.

Ky afat u përcaktua pasi Kushtetuesja e shpalli të pavlefshëm dekretin e Osmanit për shpërndarjen e Kuvendit.
Gjykata vlerësoi se procedura 60-ditëshe për zgjedhjen e presidentit ka nisur më 5 mars, kur Kuvendi nuk arriti të votojë kandidaturat e Glauk Konjufca dhe Fatmire Mulhaxha për shkak të mungesës së kuorumit.

Ndërkohë, kryeministri Albin Kurti ka bërë të ditur se është në komunikim me liderët e partive më të mëdha opozitare për të arritur një marrëveshje për zgjedhjen e presidentit. Ai ka paralajmëruar edhe takime gjatë javës së ardhshme, pasi më herët kishte zhvilluar bisedime të ndara me Bedri Hamza dhe Lumir Abdixhiku.

Zgjedhja e presidentit mbetet një nga çështjet kryesore politike në vend në javët në vijim.

Continue Reading

Lajmet

Përdorimi i minave tokësore në luftë: Rasti i Kosovës dhe vazhdimësia e rrezikut

Published

2 days ago

on

April 4, 2026

By

Shkruan: Dr. Arian Kadriu

Minat kanë qenë prej kohësh një instrument lufte i diskutueshëm për shkak të natyrës së tyre të pakontrollueshme dhe efekteve të qëndrueshme pas konfliktit.

Lufta e Kosovës (1998-1999) paraqet një studim rasti bindës si të dobisë taktike ashtu edhe të pasojave humanitare afatgjata të këtyre armëve. Instrumenti kryesor ligjor është Traktati i Otavës (zyrtarisht Konventa për Ndalimin e Minave, 1997). 1. Ndalon minat tokësore kundër personelit (APL); 2. Ndalon përdorimin, prodhimin, grumbullimin dhe transferimin e tyre; 3. Kërkon shkatërrimin e rezervave ekzistuese; 4. Detyron pastrimin e zonave të minuara dhe ndihmën për viktimat. Deri sot, mbi 160 vende janë palë në traktat.

Megjithatë, traktati NUK ndalon minat kundër automjeteve (anti-tank), megjithëse përdorimi i tyre rregullohet sipas kornizave të tjera si: “Konventa për Disa Armët Konvencionale (veçanërisht Protokolli II i Ndryshuar)”. Pra, ligjërisht minat kundër personelit janë të ndaluara për vendet që kanë nënshkruar traktatin, por jo të gjitha vendet e kanë nënshkruar atë, dhe disa ende i mbajnë dhe i përdorin ato ligjërisht. Gjetjet sugjerojnë se, ndërsa është bërë përparim i konsiderueshëm në çminim, rreziqet e mbetura mbeten veçanërisht nga municionet e pashpërthyera (UXO) dhe municionet thërrmuese – duke mbështetur kështu një shqetësim të fshehtë për sigurinë.

Minat janë simbol i luftës asimetrike dhe mbrojtëse. Kostoja e tyre e ulët, lehtësia e vendosjes dhe efekti psikologjik pengues i bëjnë ato tërheqëse si për aktorët shtetërorë ashtu edhe për ata joshtetërorë. Megjithatë, pamundësia e tyre për të bërë dallimin midis luftëtarëve dhe civilëve i bën ato një kërcënim të vazhdueshëm edhe shumë kohë pas ndërprerjes së armiqësive.

Logjika strategjike e përdorimit të minave në luftë prej një perspektivë ushtarake shpreh se minat funksionojnë si shumëzues force. Ato përdoren për të: Mohuar aksesin në territor, kanalizuar lëvizjen e armikut, mbrojnë pozicionet mbrojtëse, ju imponojnë kosto psikologjike armiqve apo kundërshtarëve. Efektiviteti i tyre i kostos është i dukshëm: kostot e prodhimit mund të jenë aq të ulëta sa disa dollarë për njësi, ndërsa kostot e heqjes mund të kalojnë qindra dollarë për minë. Megjithatë, kjo asimetri midis vendosjes dhe pastrimit nënvizon një paradoks më të gjerë strategjik: minat tokësore shpesh i mbijetojnë konflikteve për të cilat janë projektuar të shërbejnë, duke u transformuar nga asete taktike në detyrime afatgjata.

 

Minat gjatë luftës në Kosovë (1998-1999)

Në zonat e qeta të kodrave dhe fushave të Kosovës, nën barin që lëkundet sikur të mos ketë asgjë poshtë, mbetet një trashëgimi e heshtur lufte – një trashëgimi që nuk ndryshket aq shpejt sa venitet kujtesa. Minat tokësore dhe municionet e pashpërthyera nuk janë relike të së kaluarës; ato janë kërcënime aktive të ngulitura në të tashmen, duke pritur jo me qëllim, por me indiferencë. Nga një perspektivë e sigurisë kombëtare, këto rreziqe të fshehura përfaqësojnë më shumë sesa rreziqe të izoluara – ato janë një faktor i vazhdueshëm destabilizues. Ato kufizojnë përdorimin e tokës, pengojnë zhvillimin e infrastrukturës dhe, ndoshta më kritikisht, gërryejnë ndjenjën e sigurisë së popullsisë në mjedisin e tyre. Siguria nuk përcaktohet vetëm nga kufijtë dhe forcat e armatosura, por nga besimi i qytetarëve për të ecur lirshëm nëpër tokën e tyre pa frikë nga ajo që fshihet nën këmbët e tyre.

“Çdo fushë e papastruar është një pikëpyetje në arkitekturën e paqes”, vëren një vlerësim i sigurisë. “Dhe paqja nuk mund të zërë rrënjë plotësisht aty ku vetë toka mbetet e pasigurt”.

Pavarësisht përpjekjeve të gjera për çminim që nga fundi i vitit 1999, rreziku nuk është eliminuar plotësisht. Zonat rurale, ish-vijat e frontit dhe terrenet më pak të arritshme ende paraqesin rreziqe, veçanërisht për ata, jetesa e të cilëve varet nga toka – fermerët, barinjtë dhe fëmijët që enden vetëm një hap shumë larg shtigjeve të njohura. Ky kërcënim ka edhe një dimension brezash. Për ata që e kujtojnë konfliktin, kujdesi mund të vijë instiktivisht. Por brezat e rinj, të distancuar nga emergjenca e luftës, mund të mos kenë të njëjtën vetëdije. Kjo krijon një boshllëk delikat, por të rrezikshëm – një boshllëk ku kurioziteti mund të mbizotërojë kujdesin.

“Edukimi për rrezikun nuk është një fushatë e njëhershme”, mund të argumentoj si ekspert i sigurisë kombëtare. “Ai duhet të evoluojë ndërsa kujtesa zbehet. Ndërgjegjësimi duhet të rinovohet, të rimësohet dhe të riimagjinohet për çdo brez”.

E megjithatë, ka diçka pothuajse poetike – megjithëse të zymtë – në mënyrën se si këto rreziqe vazhdojnë. Toka kujton atë që njerëzit përpiqen të harrojnë. Një livadh mund të lulëzojë përsëri, lulet e egra shtrihen drejt diellit, por poshtë tyre, historia qëndron në gjumë, metalike dhe e pafalshme. Pra, ndërgjegjësimi bëhet një formë vigjilence, pothuajse një ritual i qetë respekti. Shenja të vendosura përgjatë shtigjeve, mësime të dhëna në klasa, histori të ndara brenda familjeve – këto janë gardhet e padukshme që mbrojnë aty ku pastrimi fizik nuk ka arritur ende.

Gjatë luftës së fundit në Kosovë, minat tokësore dhe mbetjet e tjera shpërthyese të luftës (ERË) u vendosën gjerësisht. Ndikimi i menjëhershëm i tyre ndaj njerëzve ishte i rëndë. Në javët pas përfundimit të luftës, në qershor 1999, afërsisht 150 individë u vranë ose u plagosën nga minat dhe municionet e pashpërthyera.

Disa karakteristika që përcaktuan peizazhin e kontaminimit të Kosovës ishin përdorimi i gjerë i minave anti-personel nga aktorë të shumtë të lidhur me një burim – forcat paramilitare serbe. Gjithashtu ndikuan edhe mungesa e hartëzimit të saktë të fushave të minuara dhe kthimi i shpejtë i popullatave të zhvendosura në zona të pasigurta. Kombinim që prodhoi një nga nivelet më të larta të lëndimeve pas konfliktit në nivel global në atë kohë.

Intervenimi ndërkombëtar për çminim pas luftës

Pas luftës, Kosova u bë një vend i rëndësishëm i operacioneve ndërkombëtare humanitare të çminimit. Organizata të tilla si Forca e Kosovës (KFOR), Halo Trust dhe Ndihma Popullore Norvegjeze luajtën role qendrore. Përpjekjet e hershme (1999-2001) u përqendruan në pastrimin emergjent të infrastrukturës kritike, identifikimin e zonave të rrezikshme dhe fushatat e ndërgjegjësimit publik ku gjithashtu përfshiheshin ligjërata tematike nga ekspertët në shkollat fillore dhe të mesme të Kosovës. Këto iniciativa arritën sukses të matshëm. Mijëra pajisje shpërthyese u hoqën dhe sipërfaqe të mëdha toke u bënë të sigurta për përdorim civil. Megjithatë, optimizmi fillestar – siç ishin pretendimet në fillim të viteve 2000 – se problemi ishte “eliminuar praktikisht” – rezultoi i parakohshëm. Sondazhet pasuese zbuluan zona të minuara me perimetër më të gjerë sesa u vlerësua fillimisht.

 

A janë minat në Kosove akoma rrezik?

Pavarësisht progresit të konsiderueshëm, minat tokësore dhe municionet e pashpërthyera vazhdojnë të përbëjnë një kërcënim të mbetur në Kosovë. Të dhënat e fundit tregojnë se përafërsisht 10 kilometra katrorë tokë mbetet e kontaminuar me mbetje të municioneve thërrmuese. Rreziqet shpërthyese vazhdojnë në shumë komuna (të paktën 17). Dhjetëra mijëra pajisje shpërthyese janë hequr, megjithatë zbulimet e reja vazhdojnë dhe, për më tepër, mbi 500 viktima janë regjistruar që nga lufta nga shpërthimi i minave.

Rreziku sot është cilësisht i ndryshëm nga periudha menjëherë pas luftës, ku pasqyrohet frekuencë më e ulët, paparashikueshmëri më e lartë, përqendrim në zonat rurale, pyjore dhe më parë të kontestuara. Gjithashtu, ka rritje për aktivitete specifike (p.sh., bujqësi, ndërtim, ecje në natyrë) në zona ku mund të jenë akoma të minuara. Minat e pashpërthyera janë veçanërisht problematike për shkak të shpërndarjes së tyre të gjerë dhe paqëndrueshmërisë. Ka implikime socioekonomike dhe të sigurisë ku “ndotja” e mbetur vazhdon të kufizojë përdorimin e tokës dhe produktivitetin bujqësor, vonojë zhvillimin e infrastrukturës dhe të imponojë pasiguri psikologjike mbi popullatat lokale. Nga një perspektivë e sigurisë kombëtare, këta faktorë kontribuojnë në atë që mund të quhet “brishtësi pas konfliktit”, ku trashëgimitë e pazgjidhura të kohës së luftës dëmtojnë stabilitetin afatgjatë.

 

Kendveshtrimi Strategjik

Strategjia e Veprimit ndaj Minave e Kosovës (2025–2030) synon të eliminojë ndotjen e mbetur brenda dekadës. Arritja e këtij objektivi do të varet nga financimi dhe mbështetja teknike e qëndrueshme ndërkombëtare,Teknologjitë e përmirësuara të studimit dhe zbulimit dhe koordinimi institucional midis aktorëve vendas dhe ndërkombëtarë. Megjithatë, zhdukja e plotë është në thelb e vështirë. Siç sugjerojnë provat nga Kosova dhe rajonet e tjera pas konfliktit, mbetjet shpërthyese mund të mbeten të fshehura për dekada, duke u rishfaqur periodikisht.

Rasti i Kosovës nënvizon një mësim qendror në luftën moderne: dobia e minave është e kufizuar në kohë, por pasojat e tyre janë të qëndrueshme. Ndërsa ato mund të ofrojnë avantazhe taktike afatshkurtra, kostot e tyre afatgjata humanitare, ekonomike dhe të sigurisë janë të konsiderueshme. Edhe pse Kosova nuk është me ndër territoret më të kontaminuara në nivel global, ajo ende nuk mund të konsiderohet plotësisht e lirë nga rreziku. Minat dhe municionet e pashpërthyera vazhdojnë të përbëjnë një kërcënim me probabilitet të ulët, por të vazhdueshëm, veçanërisht në zonat rurale dhe ato të kontestuara më parë. Për politikëbërësit dhe strategët ushtarakë njësoj, përvoja e Kosovës përforcon nevojën për të rivlerësuar rolin e minave tokësore në luftën bashkëkohore – jo vetëm në aspektin e efektivitetit të fushëbetejës, por edhe në lidhje me trashëgiminë e tyre të qëndrueshme.

Rruga e Kosovës përpara nuk përcaktohet vetëm duke hequr këto mbetje, por duke transformuar marrëdhënien e saj me to: nga frika në njohuri, nga rreziku në rrezikun e menaxhuar dhe në fund të fundit, në zhdukjen e plotë.

(Autori është profesor në UBT. Ky tekst i kushtohet Ditës Ndërkombëtare për Ndërgjegjësimin e Minave dhe Ndihmën në Veprimin ndaj Minave, që shënohet çdo 4 prill, me vendimin e datës 8 dhjetor 2005 nga Asambleja e Përgjithshme e OKB-së)

Continue Reading

Të kërkuara