Lajmet
Homo economicus dhe origjina e parasë
Askush nuk e di me saktësi se ku, si dhe pse filluan të përdoren paratë.
Published
3 years agoon
By
UBT newsAskush nuk e di me saktësi se ku, si dhe pse filluan të përdoren paratë, kështu që njerëzit janë të lirë të krijojnë histori. Qëllimi kryesor i rrëfimtarëve ka qenë të sqarojnë, duke iu referuar një të shkuare hipotetike, natyrën e parasë në kohën e tyre. Dy histori të tilla kanë dominuar literaturën e parasë. Rrëfimi i shekullit të tetëmbëdhjetë i Adam Smith-it u përpoq të shpjegonte pse paratë përbëheshin nga ari dhe argjendi. Teoria chartaliste, që daton nga fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë, u përpoq të shpjegonte pse paratë përbëheshin kryesisht nga kreditë. Këto mund t’i quajmë teoria e metalizmit dhe teoria e kreditit.
Historia e Adam Smithit, e cila shkon prapa në kohë deri tek Aristoteli, është ende libri i preferuar i teksteve shkollore. Është padyshim historia më e lehtë për t’u kuptuar, e cila është edhe arsyeja për popullaritetin e saj. Para parave, pretendohet se ka pasur shkëmbime – shkëmbime të drejtpërdrejta të mallrave me mallra. Por shkëmbimi kërkon një ‘përkim të dyfishtë’ të dëshirave. Të dy partnerët duhet të duan atë që tjetri ka, në të njëjtën kohë. Kështu, paratë u shpikën për t’i mundësuar njërës nga palët të paguajë tjetrën në diçka që tjetra mund ta përdorte për të blerë diçka tjetër. Adam Smithi hamendësoi se ajo “diçkaja” që u bë “mjet këmbimi” duhet të ketë qenë “një lloj malli të cilin pak njerëz do të ishin të gatshëm ta refuzonin, në këmbim të asaj që prodhonin vetë”.
“Megjithëse përdoreshin bagëtitë, kripa, guaskat e të ngjashme me to, metalet, dhe veçanërisht metalet e çmuara si ari dhe argjendi, filluan të preferoheshin, për shkak të ndashmërisë së tyre, por edhe më shumë për qëndrueshmërinë dhe faktin që ishin të rrallë. Ishin këto cilësi që iu përshtatën atyre, për të qenë matësi i gjërave që prishen.
Në fillim mjaftuan shufrat e hekurit, bakrit, arit dhe argjendit, për shkak të stabilitetit më të madh relativ të vlerës. Për të shmangur nevojën për të peshuar një copë metali për çdo transaksion, u bë zakon që të vendoset një vulë publike në sasi të caktuara metalesh, duke vërtetuar peshën dhe cilësinë e tyre. Thelbi i kësaj fabule është se megjithëse ishte e përshtatshme të bëheshin kontrata në para, prapa “perdes” së kontratave kishte gjëra reale që tregtoheshin me për njëra-tjetrën kundrejt çmimeve të tyre reale”.
Teoria e shkëmbyesit “të egër” i detyrohet shumë antropologjisë klasike të kohës së Adam Smithit, në qendër të së cilës është figura e Homo Economicus, i cili ndjek interesat e veta personale në izolim nga shoqëria. Që kjo ende qëndron në themel të psikologjisë neoklasike, bëhet e qartë në librin e famshëm të Paul Samuelson, ku shkruhet: ‘Një borxh i madh mirënjohjeje u detyrohet dy majmunëve të parë, të cilët papritmas kuptuan se secili mund të përmirësohej duke hequr dorë nga disa të mira, në këmbim të disa të tjerave. Shumica e ekonomistëve kanë favorizuar rrëfimin e shkëmbimit mes njerëzve të egër, sepse ai lë jashtë shoqërinë dhe qeverinë.
Në të kundërt, historia e kredisë, e cila hodhi rrënjë në fund të viteve 1800, thotë se jeta e parasë ka nisur si një kontratë borxhi – një premtim për të paguar në të ardhmen, për diçka të blerë sot. Besueshmëria e premtimit varet nga besimi tek debitori. Por besimi nuk i jepet një të huaji, prandaj është ekzistenca e një lidhjeje shoqërore ajo që i bën të mundur paratë. Gjuha e parasë është gjuha e premtimeve: ‘fjala ime është lidhja ime’. Siç shkruan Alfred Innes: “Duke blerë ne bëhemi debitorë dhe duke shitur bëhemi kreditorë.’
Teoria e parasë si kredi nuk e prish automatikisht dikotominë klasike, nëse supozohet se kredia është thjesht një paradhënie mbi paranë, e cila në vetvete është një paradhënie për mallrat. Por ajo e dobëson shumë atë duke i vendosur pritshmëritë në qendër të transaksioneve “reale”.
“Kjo mosmarrëveshje në dukje e rikonstruktuar rreth origjinës së parasë pasqyron një divergjencë të thellë mbi qëllimin e saj. A duhej menduar paraja kryesisht si një mjet për të realizuar dy transaksione të ndara në kohë? Apo duhej gjithashtu, dhe në mënyrë të veçantë, të shihej si një lidhje midis së tashmes dhe së ardhmes? E para çoi në pikëpamjen se e vetmja kërkesë e rëndësishme për paranë ishte si një “mjet pagese”; e dyta se roli i saj i rëndësishëm ekonomik ishte si një “mbajtëse e vlerave”. Ishin motivet e mbajtjes së parave pavarësisht nga dëshira për mallra – preferenca pozitive për likuiditet – ato që “i interesonte Keynesit. “Fetishi për likuiditetin”, arsyetonte ai, mund të ketë vetëm një shkak: pasigurinë për të ardhmen.
Sepse nëse të gjithë do ta dinin me siguri se çfarë do të sillte e nesërmja, nuk do të kishte asnjë arsye racionale për grumbullimin e copave të metalit ose të copave të letrës. Në fakt, nuk do të kishte fare nevojë për para. Pra, mosmarrëveshja për origjinën e parasë ishte, në thelb, një mosmarrëveshje epistemologjike: sa të parashikueshme ishin ngjarjet e ardhshme?
Shkëputur nga libri: “Paraja dhe Qeveria: E shkuara dhe e ardhmja e Ekonomisë” – Në shqip nga bota.al
Lajmet
United Hospital prezanton pajisjen më të avancuar MRI në rajon
Published
34 minutes agoon
April 17, 2026By
UBTNews
Spitali “United Hospital” në Prishtinë ka bërë një hap të rëndësishem në modernizimin e diagnostikës mjekësore duke instaluar sistemin e avancuar MRI, Philips MR 5300 BlueSeal.
Ky projekt është realizuar me sukses nga kompania “Unicare”, si përfaqësuese zyrtare e Philips Healthcare, duke e bërë “United Hospital” spital të parin në rajon që operon me këtë teknologji të gjeneratës së fundit.
Sistemi i ri MRI 1.5T dallohet për teknologjinë inovative BlueSeal, e cila funksionon me sasi minimale heliumi, duke eliminuar nevojën për rimbushje dhe duke rritur sigurinë dhe efikasitetin operacional.
Falë integrimit të Inteligjencës Artificiale (AI), pajisja mundëson skanime deri në 50% më të shpejta, gjë që përkthehet në saktësi më të lartë diagnostike dhe më pak kohë pritjeje për pacientët.
Përveç shpejtësisë, MR 5300 ofron rezolucion të lartë të imazhit dhe një ambient më komod gjatë ekzaminimit.
Duke operuar ekskluzivisht me pajisje të markës Philips, United Hospital rikonfirmon përkushtimin për të ofruar standardet më të larta të kujdesit shëndetësor në vend përmes teknologjisë më të avancuar në tregun global.

Lajmet
DITARI: Çfarë lajmesh kemi lexuar në çdo 17 prill, në vitet nëntëdhjetë
Published
2 hours agoon
April 17, 2026By
UBTNews
17 prill 1993
Lajmet kryesore:
Në Prizren policia keqtrajtoi tre nxënës
Në fshatin Tupec ushtria serbe legjitimon qytetarët
Emision i Radio-Sarajevës për të humburit në luftë
Bartholome: Nuk ka më kohë për bisedime
Partitë gjermane vazhdojnë debatin për angazhimin e forcave ushtarake të Gjermanisë në Ballkan
Policia shtiu me automatik në stacionin e autobusëve
Largimi nga banesat në funksion të spastrimeve etnike
Ushtarakë e policë në Vushtrri
17 prill 1995
Lajmet kryesore:
Arrestime të funksionarëve lokalë politikë e të pushtetit lokal edhe në Kamenicë
Huliganë të panjohur thyen dritaret e selisë së Degës së LDK-së në Kamenicë
Ditën e tregut në Orllan policia bllokoi të gjitha rrugët
Dënohet sulmi kundër drejtorit të shkollës
Shqiptarët në Australi ndihmuan shkollën shqipe me 18 mijë dollarë australianë
Nga arresti u liruan gjashtë aktivistë të Kaçanikut
Dëshmitarët thanë se në trupin e tyre shihen shenjat e dhunës nga tortura.
Dhuna e përditshme në Kosovë
Policia financiare ndërhyri në Rahovec
Inspeksioni serb i tregut mbylli 12 shitore në Prizren
Bujku: “Ballkanikusi i ri antishqiptar”
Në Norvegji doli numri më i ri i revistës “Liria”
Doli nga shtypi monografia “Faik Konica” e Jup Kastratit
Dha shtëpinë për ambulancën humanitare
Shoqata e Pavarur e Juristëve të Kosovës mban më 22 prill Kuvendin
Policia serbe ndërpreu dy ndjeshje futbollistike
Në Bruksel mbahet Simpoziumi ndërkombëtar me temën “Shqiptarët në rrjedhë të shekujve”
17 prill 1997
Lajm i plotë:
Sulm terrorist ndaj familjes së Musa Dedajt në Guskë të Gjakovës
Prishtinë, 17 prill (QIK)
Parbrëmë, rreth orës 17, persona të panjohur vendosën një bombë dore në automjetin e tipit “Opel askona” me targë të Gjakovës nr. 263-28, pronë e Musa Dedajt nga Guska e Gjakovës.
- Dedaj i tha KI të Degës së LDK-së në Gjakovë se sapo kishte hyrë në automjet kishte vërejtur se diçka nuk ishte në rregull me frenat e automobilit të tij. Më pastaj ai vërejti se nën pedalen e frerit të veturës së tij, e mbështjellë me një shirit ngjitësi, ishte vendosur një bombë dore, të cilën ai e hoqi.
Meqë bomba ushtonte dhe ai kishte frikë se ajo mund t’i eksplodonte në dorë, z. Dedaj e hodhi bombën e cila eksplodoi në ajër.
Me këtë rast lëndime të lehta trupore pësoi vajza e tij, Angjelina Dedaj – Frrokaj.
Pesë anëtarë të familjes Dedaj po planifikonon të niseshin për rrugë me automobilin e tyre dhe vetëm fati dhe veprimi i shpejtë i shpëtoi nga vdekja.
KI i Degës së LDK-së në Gjakovë, duke mos qenë në dijeni të arsyes së këtij sulmi ndaj familjes Dedaj, përcjellë deklaratën e Musasë i cili thotë se nuk ka raporte të këqia me askë dhe nuk është në gjendje të kuptojë arsyet e këtij akti.
Familjen Dedaj në Guskë të Gjakovës e vizitoi dje një delegacion i Partisë Liberale të Kosovës, i përbërë nga Gjergj Dedaj, kryetar dhe Sokol Blakaj, sekretar.
Shërbimi për Informim i PLK-së thekson se drejtues të kësaj partie dhe banorë të këtij fshati që ishin mbledhur me këtë rast dënuan këtë akt të paramenduar terrorist kundër kësaj familjeje të pafajshme.
Në njoftim theksohet se në këtë kohë aktet e tilla dhe sulmet ndaj jetës së njerëzve janë bërë përditshmëri dhe secili qytetar i është nënshtruar dhunës dhe terrorit me rrezik të përhershëm, ndërkaq për krime të bëra nuk përgjigjet askush dhe kryesit e veprave zakonisht mbesin të pazbuluar edhe pse, siç dihet, Kosova është vazhdimisht e kontrolluar nga forca të mëdha policore serbe.
Musa Dedaj është anëtar i familjes së ngushtë të kryetarit të Partisë Liberale të Kosovës, Gjergj Dedajt.
Lajme të tjera:
Kryetari Rugova priti kryeredaktorin e “Bujkut”
Tubim për Kosovën në Vjenë
Shkodër – Kukës: Çdo ditë 90-100 makina me hekurishte kalojnë në Mal të Zi
Në Tiranë zbarkuan ushtarët grekë
Arritën ndihmat e para të OKB-së
Në Shkodër arriti policia speciale
Presion i policisë mbi familjen Kastrati në Prishtinë
U keqtrajtua rëndë një anëtar i KKF në Shtime
Plaçkitje në tregun e Gjilanit
U mor në pyetje një veprimtar i SHHB “Nëna Tereze”
U mor në pyetje drejtori i Shkollës Fillore në Gllogjan
Bleu e dorëzoi armën dhe sërish u rrah nga policia
Driton Rukiqit iu plaçkitën 770 DM
Në Mitrovicë policia plaçkiti një qytetar
Banorët serbë të Gorazhdecit synojnë ta dëbojnë familjen Muriqi nga ky fshat
SBASHK ndihmoi mësimdhënsit me 20. 000 DM
Në Lipjan, Rahovec e Dragash arsimtarëve iu dhanë pagat
Ekonomia serbo-malazeze e mbylli vitin e kaluar me 12,5 miliardë dinarë humbje
17 prill 1998
Edicioni i parë (Ora 11:00)
Lajmet kryesore:
Konferencë për gazetarë e Kryetarit Rugova
Forcat serbe plagosën dy të rinj në Ponoshec, ndërsa banorët po largohen nga fshati
Milo: Serbët po përpiqen të ngrenë akuza edhe kundër shtetit shqiptar
Mediumet serbe njoftojnë për konflikt të ushtrisë jugosllave me kontrabandistë armësh
Edicioni i dytë (Ora 13:30)
Lajmet kryesore:
Shetitje protestuese në ditën e tetë
Vendet ballkanike vlerësojnë Kosovën si kërcënimin më serioz të sigurisë në rajon
“Frankfurter algemaine”: Shqiptarët nuk duan të kthehen në Serbi
Gjakovë: Përqendrime forcash serbe përgjatë kufirit
Ushtria bën stërvitje nëpër oborre të shqiptarëve!
Forca ushtarake në Zajm të Klinës
Fluturime aeroplanësh dhe të shtëna në zonën kufitare – policët vëzhgojnë terrenin në Junik
Vushtrri: Nxënësit në shënjestër të policisë serbe
Në Han të Elezit ushtria shtin në kalimtarë dhe i legjitimon ata
Prapë presione policore mbi kryetarin e Degës së LDK-së në Dragash
Dy orë në stacionin e policisë në Prishtinë
Në Gostivar u mbajtën protesta kundër burgosjes së Rufi Osmanit
Australia angazhohet për zgjidhjen me negociata të çështjes së Kosovës
Kryeministri Nano priti ministrin e Jashtëm danez, Petersen
Edicioni i tretë (Ora 15:00)
Lajmet kryesore:
Shetitje protestuese edhe në Gjilan, Ferizaj, Vushtrri dhe Kaçanik
Gazetarët e “Flakës” së Shkupit u hodhën në një grevë urie
Të rinjtë shqiptarë thirren për rekrutim të dhunshëm në ushtrinë serbe
Kaçanik: Policia kërkon armë në shtëpitë e shqiptarëve
Foto: Gazeta “Flaka e Vëlalzërimit”, Shkup
Lajmet
Më 21 prill shpallet aktgjykimi për vrasjen e Liridona Ademajt: Prokuroria kërkon dënim maksimal
Published
3 hours agoon
April 17, 2026By
UBTNews
Gjykata ka njoftuar se vendimi përfundimtar ndaj të akuzuarve për vrasjen e Liridona Ademajt do të shpallet zyrtarisht më 21 prill. Ky njoftim erdhi pas fjalës përfundimtare të prokurores Javorka Perlinçeviq, e cila kërkoi që Naim Murseli, Granit Plava dhe Kushtrim Kokalla të dënohen me burgim të përjetshëm.
Sipas prokurorisë, shqyrtimi gjyqësor ka vërtetuar se Murseli ishte arkitekti i planit për eliminimin e bashkëshortes së tij, duke u shtyrë nga raportet e tensionuara martesore dhe synimi për të përfituar financiarisht. Prokurorja theksoi se provat e administruara faktojnë përfshirjen e drejtpërdrejtë të të tre të akuzuarve në ekzekutimin e vrasjes, e cila tronditi opinionin publik.
Prokuroria kërkon dënim maksimal: Burgim i përjetshëm për vrasësit e Liridona Ademajt
Në seancën e sotme ku u dhanë fjalët përfundimtare, prokurorja Javorka Perlinçeviq ka kërkuar zyrtarisht dënimin me burgim të përjetshëm për Naim Murselin, Granit Plavën dhe Kushtrim Kokallën.
Sipas prokurorisë, provat e administruara gjatë gjykimit vërtetojnë se të pandehurit kanë bashkëpunuar për ekzekutimin e vrasjes, e cila ndodhi në prani të dy fëmijëve të mitur të viktimës.
Prokurorja theksoi se motivi kryesor i këtij krimi ishte përfitimi financiar nga polica e sigurimit jetësor të Liridonës, të cilën Murseli e kishte paguar vetëm pak kohë para se të niste organizimin e vrasjes përmes Kushtrim Kokallës.
Gjatë procesit u bë e ditur se raportet mes bashkëshortëve ishin të prishura dhe se viktima kishte refuzuar shkurorëzimin, gjë që sipas prokurorisë, e shtyu Murselin drejt planit për hakmarrje.
Si dëshmi kyçe janë përmendur analizat e telefonave dhe komunikimet mes të akuzuarve. Një mesazh i dërguar nga Naim Murseli drejt Granit Plavës një ditë para krimit, ku thuhej se “kjo përfundon nesër”, vërteton marrëveshjen paraprake për vrasjen kundrejt premtimit për pagesën prej 30 mijë eurosh.
Edhe pse Murseli ishte deklaruar i pafajshëm në fillim të procesit, Prokuroria vlerëson se i gjithë plani, që nga sigurimi i armës e deri te koordinimi i vrasësit, është argumentuar plotësisht gjatë këtij shqyrtimi gjyqësor.
Lajmet
Akil Gjakova kalon në çerekfinale pas një dueli të fortë
Published
3 hours agoon
April 17, 2026By
UBTNews
Xhudisti kosovar Akil Gjakova ka vazhduar me paraqitje të mira në Kampionatin Evropian, duke siguruar kualifikimin në çerekfinale të kategorisë deri në 73 kilogramë.
Në rundin e radhës, ai u përball me britanikun Benjamin Levy, në një duel shumë të fortë dhe të balancuar që zgjati mbi shtatë minuta.
Pas një lufte të gjatë dhe taktike, Gjakova arriti të gjejë momentin vendimtar, duke realizuar një hedhje të bukur që i siguroi fitoren me “Ippon”.
Me këtë triumf, ai vazhdon garën mes tetë më të mirëve dhe mbetet një nga pretendentët për medalje në këtë kampionat.
Real Madridi me mesazh mbështetjeje për Kosovare Asllanin
United Hospital prezanton pajisjen më të avancuar MRI në rajon
Vëllaznimi sanksionohet nga BAT-i, në telashe për transferime
Hezbollahu në gatishmëri: “Gishti në këmbëz” pavarësisht armëpushimit me Izraelin
DITARI: Çfarë lajmesh kemi lexuar në çdo 17 prill, në vitet nëntëdhjetë
Më 21 prill shpallet aktgjykimi për vrasjen e Liridona Ademajt: Prokuroria kërkon dënim maksimal
Akil Gjakova ndalet në çerekfinale, mbetet në garë për medaljen e bronztë
Arrestohet një person në Ferizaj, policia i sekuestron armë dhe fishekë
Akil Gjakova kalon në çerekfinale pas një dueli të fortë
Të kërkuara
-
Lajmet2 months agoUBT nderon Familjen Jashari me Dekoratën Jetësore të Nderit
-
Lajmet3 months agoStudentët e UBT-së në vizitë studimore në Presidencën e Republikës së Kosovës
-
Lajmet2 months agoPërfundon seanca e sotme në Hagë për pengim të drejtësisë
-
Aktualitet2 months agoZPS: 437 incidente të ndalimit
