Lajmet

Homo economicus dhe origjina e parasë

Askush nuk e di me saktësi se ku, si dhe pse filluan të përdoren paratë.

Published

on

Askush nuk e di me saktësi se ku, si dhe pse filluan të përdoren paratë, kështu që njerëzit janë të lirë të krijojnë histori. Qëllimi kryesor i rrëfimtarëve ka qenë të sqarojnë, duke iu referuar një të shkuare hipotetike, natyrën e parasë në kohën e tyre. Dy histori të tilla kanë dominuar literaturën e parasë. Rrëfimi i shekullit të tetëmbëdhjetë i Adam Smith-it u përpoq të shpjegonte pse paratë përbëheshin nga ari dhe argjendi. Teoria chartaliste, që daton nga fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë, u përpoq të shpjegonte pse paratë përbëheshin kryesisht nga kreditë. Këto mund t’i quajmë teoria e metalizmit dhe teoria e kreditit.

Historia e Adam Smithit, e cila shkon prapa në kohë deri tek Aristoteli, është ende libri i preferuar i teksteve shkollore. Është padyshim historia më e lehtë për t’u kuptuar, e cila është edhe arsyeja për popullaritetin e saj. Para parave, pretendohet se ka pasur shkëmbime – shkëmbime të drejtpërdrejta të mallrave me mallra. Por shkëmbimi kërkon një ‘përkim të dyfishtë’ të dëshirave. Të dy partnerët duhet të duan atë që tjetri ka, në të njëjtën kohë. Kështu, paratë u shpikën për t’i mundësuar njërës nga palët të paguajë tjetrën në diçka që tjetra mund ta përdorte për të blerë diçka tjetër. Adam Smithi hamendësoi se ajo “diçkaja” që u bë “mjet këmbimi” duhet të ketë qenë “një lloj malli të cilin pak njerëz do të ishin të gatshëm ta refuzonin, në këmbim të asaj që prodhonin vetë”.

“Megjithëse përdoreshin bagëtitë, kripa, guaskat e të ngjashme me to, metalet, dhe veçanërisht metalet e çmuara si ari dhe argjendi, filluan të preferoheshin, për shkak të ndashmërisë së tyre, por edhe më shumë për qëndrueshmërinë dhe faktin që ishin të rrallë. Ishin këto cilësi që iu përshtatën atyre, për të qenë matësi i gjërave që prishen.

Në fillim mjaftuan shufrat e hekurit, bakrit, arit dhe argjendit, për shkak të stabilitetit më të madh relativ të vlerës. Për të shmangur nevojën për të peshuar një copë metali për çdo transaksion, u bë zakon që të vendoset një vulë publike në sasi të caktuara metalesh, duke vërtetuar peshën dhe cilësinë e tyre. Thelbi i kësaj fabule është se megjithëse ishte e përshtatshme të bëheshin kontrata në para, prapa “perdes” së kontratave kishte gjëra reale që tregtoheshin me për njëra-tjetrën kundrejt çmimeve të tyre reale”.

Teoria e shkëmbyesit “të egër” i detyrohet shumë antropologjisë klasike të kohës së Adam Smithit, në qendër të së cilës është figura e Homo Economicus, i cili ndjek interesat e veta personale në izolim nga shoqëria. Që kjo ende qëndron në themel të psikologjisë neoklasike, bëhet e qartë në librin e famshëm të Paul Samuelson, ku shkruhet: ‘Një borxh i madh mirënjohjeje u detyrohet dy majmunëve të parë, të cilët papritmas kuptuan se secili mund të përmirësohej duke hequr dorë nga disa të mira, në këmbim të disa të tjerave. Shumica e ekonomistëve kanë favorizuar rrëfimin e shkëmbimit mes njerëzve të egër, sepse ai lë jashtë shoqërinë dhe qeverinë.

Në të kundërt, historia e kredisë, e cila hodhi rrënjë në fund të viteve 1800, thotë se jeta e parasë ka nisur si një kontratë borxhi – një premtim për të paguar në të ardhmen, për diçka të blerë sot. Besueshmëria e premtimit varet nga besimi tek debitori. Por besimi nuk i jepet një të huaji, prandaj është ekzistenca e një lidhjeje shoqërore ajo që i bën të mundur paratë. Gjuha e parasë është gjuha e premtimeve: ‘fjala ime është lidhja ime’. Siç shkruan Alfred Innes: “Duke blerë ne bëhemi debitorë dhe duke shitur bëhemi kreditorë.’

Teoria e parasë si kredi nuk e prish automatikisht dikotominë klasike, nëse supozohet se kredia është thjesht një paradhënie mbi paranë, e cila në vetvete është një paradhënie për mallrat. Por ajo e dobëson shumë atë duke i vendosur pritshmëritë në qendër të transaksioneve “reale”.

“Kjo mosmarrëveshje në dukje e rikonstruktuar rreth origjinës së parasë pasqyron një divergjencë të thellë mbi qëllimin e saj. A duhej menduar paraja kryesisht si një mjet për të realizuar dy transaksione të ndara në kohë? Apo duhej gjithashtu, dhe në mënyrë të veçantë, të shihej si një lidhje midis së tashmes dhe së ardhmes? E para çoi në pikëpamjen se e vetmja kërkesë e rëndësishme për paranë ishte si një “mjet pagese”; e dyta se roli i saj i rëndësishëm ekonomik ishte si një “mbajtëse e vlerave”. Ishin motivet e mbajtjes së parave pavarësisht nga dëshira për mallra – preferenca pozitive për likuiditet – ato që “i interesonte Keynesit. “Fetishi për likuiditetin”, arsyetonte ai, mund të ketë vetëm një shkak: pasigurinë për të ardhmen.

Sepse nëse të gjithë do ta dinin me siguri se çfarë do të sillte e nesërmja, nuk do të kishte asnjë arsye racionale për grumbullimin e copave të metalit ose të copave të letrës. Në fakt, nuk do të kishte fare nevojë për para. Pra, mosmarrëveshja për origjinën e parasë ishte, në thelb, një mosmarrëveshje epistemologjike: sa të parashikueshme ishin ngjarjet e ardhshme?

Shkëputur nga libri: “Paraja dhe Qeveria: E shkuara dhe e ardhmja e Ekonomisë” – Në shqip nga bota.al

Vendi

Studentët e Fakultetit Shkenca të Ushqimit dhe Bioteknologji në UBT eksplorojnë ekosistemin e inovacionit dhe sipërmarrjes në teknoparkun e Universitetit të Stambollit

Published

on

By

Në kuadër të vizitës së tyre akademike në Turqi, studentët e Fakultetit Shkenca të Ushqimit dhe Bioteknologji në UBT zhvilluan një vizitë të rëndësishme teknike dhe profesionale në teknoparkun që vepron në kuadër të Universitetit të Stambollit, duke përjetuar nga afër një prej ekosistemeve më dinamike të teknologjisë, inovacionit dhe sipërmarrjes universitare.

Kjo përvojë unike u ofroi studentëve mundësinë të njihen me funksionimin e teknoparkeve moderne, strukturat mbështetëse për zhvillimin e ideve inovative, si dhe me kompani start-up që operojnë në sektorë strategjikë si shkenca ushqimore, bioteknologjia, kërkim-zhvillimi (R&D) dhe teknologjitë e avancuara.

Gjatë programit, studentët morën pjesë në prezantime të specializuara mbi proceset e sipërmarrjes, ndërtimin e modeleve të biznesit të bazuara në inovacion, mekanizmat e financimit dhe mbështetjes për kërkim-zhvillim, si dhe mënyrat se si projektet akademike transformohen në produkte dhe shërbime të komercializuara në treg.

Vizita shërbeu si një platformë e rëndësishme edukative për të kuptuar se si njohuritë teorike dhe kërkimi shkencor bashkohen me industrinë, duke krijuar mundësi reale për zhvillim ekonomik, teknologjik dhe profesional. Studentët patën rastin të shohin konkretisht rolin që bashkëpunimi universitet-industri luan në ndërtimin e sipërmarrjes së qëndrueshme dhe avancimin e sektorëve strategjikë.

Një pjesë veçanërisht inspiruese e kësaj eksperience ishte prezantimi i produkteve inovative, projekteve kërkimore dhe historive të suksesit nga kompanitë pjesëmarrëse, ku sipërmarrës të rinj dhe profesionistë të teknologjisë ndanë rrugëtimin e tyre drejt krijimit të bizneseve të suksesshme me bazë shkencore dhe teknologjike.

Këto histori suksesi shërbyen si një burim i fuqishëm motivimi për studentët e UBT-së, duke i inkurajuar ata të shohin veten jo vetëm si profesionistë të ardhshëm, por edhe si inovatorë, hulumtues dhe potencialisht themelues të projekteve të reja në sektorët e shkencës ushqimore dhe bioteknologjisë.

Programi Shkenca Ushqimore dhe Bioteknologji në UBT vazhdon të promovojë një qasje moderne dhe multidisiplinare të edukimit, ku përvoja ndërkombëtare, praktika profesionale, kërkimi shkencor dhe sipërmarrja janë pjesë integrale e formimit të studentëve.

Continue Reading

Vendi

Studentët e Shkencës Ushqimore dhe Bioteknologjisë në UBT realizojnë vizitë akademike në İstanbul Nişantaşı Üniversitesi

Published

on

By

Në kuadër të angazhimit të vazhdueshëm të UBT-së për ndërkombëtarizimin e arsimit, fuqizimin e përvojës praktike dhe krijimin e mundësive konkrete për zhvillim profesional të studentëve, studentët e Fakultetit Shkenca të Ushqimit dhe Bioteknologjisë zhvilluan një vizitë akademike në İstanbul Nişantaşı Üniversitesi, një eksperiencë e rëndësishme studimore që synon zgjerimin e njohurive dhe lidhjen e studentëve me standardet ndërkombëtare të arsimit dhe kërkimit shkencor.

Gjatë kësaj vizite, studentët patën mundësinë të vizitojnë nga afër laboratorët e shkencave ushqimore, të njihen me infrastrukturën moderne laboratorike, teknologjitë bashkëkohore të përdorura në analizat shkencore, si dhe me aktivitetet akademike dhe kërkimore që zhvillohen në këtë institucion prestigjioz.

Programi përfshiu prezantime të specializuara akademike, përmes të cilave studentët u njohën me praktikat moderne në fushën e shkencës ushqimore, bioteknologjisë dhe inovacionit shkencor, ndërsa informacion të detajuar mbi laboratorët, metodologjitë kërkimore dhe punën shkencore prezantoi Prof. Dr. Ali Paşazade, duke ofruar një perspektivë të avancuar mbi zhvillimet më të fundit në këtë sektor strategjik.

Vizita nuk u fokusua vetëm në aspektin studimor, por shërbeu edhe si një platformë e rëndësishme institucionale për zgjerimin e bashkëpunimit ndëruniversitar. Në këtë kuadër, Dekani i Fakultetit të Shkencave Ushqimore dhe Bioteknologjisë në UBT, Prof. Dr. Fidan Feka, zhvilloi një takim zyrtar me Rektoren e İstanbul Nişantaşı Üniversitesi, Prof. Dr. Ayşegül Komsuoğlu Çıtıpıtıoğlu, ku u diskutuan mundësitë e bashkëpunimit akademik, shkëmbimeve studentore, mobilitetit të stafit dhe projekteve të përbashkëta kërkimore ndërmjet dy institucioneve.

Pjesë e delegacionit akademik të UBT-së në këtë vizitë ishin edhe Cengiz Çesko dhe Gani Kastrati, duke dëshmuar përkushtimin institucional për krijimin e urave të reja të bashkëpunimit ndërkombëtar në funksion të avancimit të programeve akademike.

Programi Shkencat e Ushqimit dhe Bioteknologji në UBT vazhdon të dëshmojë vizionin e tij modern dhe orientimin drejt ekselencës, duke u ofruar studentëve jo vetëm arsim teorik cilësor, por edhe përvoja ndërkombëtare, qasje në laboratorë modernë, partneritete strategjike dhe ekspozim të drejtpërdrejtë ndaj praktikave globale të industrisë dhe kërkimit shkencor.

Përmes aktiviteteve të tilla, UBT forcon pozitën e tij si institucion lider në rajon, duke krijuar një model edukimi ku teoria, praktika, inovacioni dhe ndërkombëtarizimi ndërthuren për të përgatitur profesionistë të rinj të gatshëm për sfidat e tregut global.

Continue Reading

Vendi

Qendra e UBT-së në Prizren vazhdon aktivitetet promovuese me maturantët në Suharekë

Published

on

By

Në kuadër të aktiviteteve informuese dhe orientimit në karrierë për maturantët, Drejtori i Qendrës së UBT-së në Prizren, Vehbi Sofiu, realizoi një vizitë në Shkolla Profesionale “Abdyl Ramaj”, ku takoi nxënësit maturantë dhe i informoi ata për mundësitë e studimit në UBT.

Gjatë prezantimit, profesor Sofiu prezantoi programet më inovative që ofron UBT, duke vënë theks të veçantë në ndërlidhjen e studimeve me tregun e punës, zhvillimin profesional dhe mundësitë për avancim në karrierë.

Maturantët u njoftuan me drejtimet akademike që UBT ofron në fusha të ndryshme, përfshirë teknologjinë, biznesin, inxhinierinë, mediat, artin dhe shkencat moderne, si dhe me mundësitë për praktikë profesionale, pjesëmarrje në projekte ndërkombëtare dhe qasje në ekosistemin inovativ të UBT-së.

UBT vazhdon të mbetet i përkushtuar në mbështetjen e të rinjve përmes ofrimit të edukimit bashkëkohor, programeve të avancuara studimore dhe krijimit të mundësive konkrete për zhvillim akademik e profesional.

Continue Reading

Lajmet

Dominique Bertail, emër i madh i romanit grafik francez, vjen në UBT për një eksperiencë unike kreative

Published

on

By

Në kuadër të Ditëve të Artit dhe Dizajnit 2026, një nga ngjarjet më të rëndësishme artistike dhe kulturore në kuadër të 25-vjetorit të UBT-së, Fakulteti i Artit dhe Dizajnit, në bashkëpunim me Gran Fest, do të mirëpresë në UBT artistin e njohur francez Dominique Bertail, një prej emrave më të rëndësishëm ndërkombëtarë në fushën e ilustrimit, storytelling-ut vizual dhe romanit grafik.

Ky aktivitet i veçantë do të mbahet sot, më 8 maj, në Bibliotekën e UBT-së në Kampusin Inovativ në Lipjan, duke sjellë për studentët dhe komunitetin krijues një mundësi të rrallë për të bashkëbiseduar dhe mësuar drejtpërdrejt nga një artist me përvojë të gjerë ndërkombëtare.

Dominique Bertail, i njohur për kontributin e tij të shquar në ilustrim dhe roman grafik, do të ndajë me pjesëmarrësit procesin e tij krijues, eksperiencat profesionale në skenën ndërkombëtare dhe qasjet bashkëkohore në zhvillimin e narrativës vizuale, duke ofruar një perspektivë të avancuar mbi ndërthurjen e artit, tregimit dhe dizajnit modern.

Përmes kësaj punëtorie ekskluzive, studentët e Fakultetit të Artit dhe Dizajnit, si dhe të gjithë të interesuarit, do të kenë mundësinë të eksplorojnë dimensione të reja të ilustrimit bashkëkohor, të zhvillojnë inspirim të ri artistik dhe të angazhohen në shkëmbim idesh me një nga figurat më të rëndësishme të industrisë kreative evropiane.

Ky organizim dëshmon përkushtimin e UBT-së për të sjellë në Kosovë përvoja ndërkombëtare të nivelit të lartë dhe për të krijuar ura të fuqishme bashkëpunimi ndërmjet studentëve dhe profesionistëve globalë të artit dhe dizajnit.

Continue Reading

Të kërkuara