Lajmet
Homo economicus dhe origjina e parasë
Askush nuk e di me saktësi se ku, si dhe pse filluan të përdoren paratë.
Published
2 years agoon
By
UBT newsAskush nuk e di me saktësi se ku, si dhe pse filluan të përdoren paratë, kështu që njerëzit janë të lirë të krijojnë histori. Qëllimi kryesor i rrëfimtarëve ka qenë të sqarojnë, duke iu referuar një të shkuare hipotetike, natyrën e parasë në kohën e tyre. Dy histori të tilla kanë dominuar literaturën e parasë. Rrëfimi i shekullit të tetëmbëdhjetë i Adam Smith-it u përpoq të shpjegonte pse paratë përbëheshin nga ari dhe argjendi. Teoria chartaliste, që daton nga fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë, u përpoq të shpjegonte pse paratë përbëheshin kryesisht nga kreditë. Këto mund t’i quajmë teoria e metalizmit dhe teoria e kreditit.
Historia e Adam Smithit, e cila shkon prapa në kohë deri tek Aristoteli, është ende libri i preferuar i teksteve shkollore. Është padyshim historia më e lehtë për t’u kuptuar, e cila është edhe arsyeja për popullaritetin e saj. Para parave, pretendohet se ka pasur shkëmbime – shkëmbime të drejtpërdrejta të mallrave me mallra. Por shkëmbimi kërkon një ‘përkim të dyfishtë’ të dëshirave. Të dy partnerët duhet të duan atë që tjetri ka, në të njëjtën kohë. Kështu, paratë u shpikën për t’i mundësuar njërës nga palët të paguajë tjetrën në diçka që tjetra mund ta përdorte për të blerë diçka tjetër. Adam Smithi hamendësoi se ajo “diçkaja” që u bë “mjet këmbimi” duhet të ketë qenë “një lloj malli të cilin pak njerëz do të ishin të gatshëm ta refuzonin, në këmbim të asaj që prodhonin vetë”.
“Megjithëse përdoreshin bagëtitë, kripa, guaskat e të ngjashme me to, metalet, dhe veçanërisht metalet e çmuara si ari dhe argjendi, filluan të preferoheshin, për shkak të ndashmërisë së tyre, por edhe më shumë për qëndrueshmërinë dhe faktin që ishin të rrallë. Ishin këto cilësi që iu përshtatën atyre, për të qenë matësi i gjërave që prishen.
Në fillim mjaftuan shufrat e hekurit, bakrit, arit dhe argjendit, për shkak të stabilitetit më të madh relativ të vlerës. Për të shmangur nevojën për të peshuar një copë metali për çdo transaksion, u bë zakon që të vendoset një vulë publike në sasi të caktuara metalesh, duke vërtetuar peshën dhe cilësinë e tyre. Thelbi i kësaj fabule është se megjithëse ishte e përshtatshme të bëheshin kontrata në para, prapa “perdes” së kontratave kishte gjëra reale që tregtoheshin me për njëra-tjetrën kundrejt çmimeve të tyre reale”.
Teoria e shkëmbyesit “të egër” i detyrohet shumë antropologjisë klasike të kohës së Adam Smithit, në qendër të së cilës është figura e Homo Economicus, i cili ndjek interesat e veta personale në izolim nga shoqëria. Që kjo ende qëndron në themel të psikologjisë neoklasike, bëhet e qartë në librin e famshëm të Paul Samuelson, ku shkruhet: ‘Një borxh i madh mirënjohjeje u detyrohet dy majmunëve të parë, të cilët papritmas kuptuan se secili mund të përmirësohej duke hequr dorë nga disa të mira, në këmbim të disa të tjerave. Shumica e ekonomistëve kanë favorizuar rrëfimin e shkëmbimit mes njerëzve të egër, sepse ai lë jashtë shoqërinë dhe qeverinë.
Në të kundërt, historia e kredisë, e cila hodhi rrënjë në fund të viteve 1800, thotë se jeta e parasë ka nisur si një kontratë borxhi – një premtim për të paguar në të ardhmen, për diçka të blerë sot. Besueshmëria e premtimit varet nga besimi tek debitori. Por besimi nuk i jepet një të huaji, prandaj është ekzistenca e një lidhjeje shoqërore ajo që i bën të mundur paratë. Gjuha e parasë është gjuha e premtimeve: ‘fjala ime është lidhja ime’. Siç shkruan Alfred Innes: “Duke blerë ne bëhemi debitorë dhe duke shitur bëhemi kreditorë.’
Teoria e parasë si kredi nuk e prish automatikisht dikotominë klasike, nëse supozohet se kredia është thjesht një paradhënie mbi paranë, e cila në vetvete është një paradhënie për mallrat. Por ajo e dobëson shumë atë duke i vendosur pritshmëritë në qendër të transaksioneve “reale”.
“Kjo mosmarrëveshje në dukje e rikonstruktuar rreth origjinës së parasë pasqyron një divergjencë të thellë mbi qëllimin e saj. A duhej menduar paraja kryesisht si një mjet për të realizuar dy transaksione të ndara në kohë? Apo duhej gjithashtu, dhe në mënyrë të veçantë, të shihej si një lidhje midis së tashmes dhe së ardhmes? E para çoi në pikëpamjen se e vetmja kërkesë e rëndësishme për paranë ishte si një “mjet pagese”; e dyta se roli i saj i rëndësishëm ekonomik ishte si një “mbajtëse e vlerave”. Ishin motivet e mbajtjes së parave pavarësisht nga dëshira për mallra – preferenca pozitive për likuiditet – ato që “i interesonte Keynesit. “Fetishi për likuiditetin”, arsyetonte ai, mund të ketë vetëm një shkak: pasigurinë për të ardhmen.
Sepse nëse të gjithë do ta dinin me siguri se çfarë do të sillte e nesërmja, nuk do të kishte asnjë arsye racionale për grumbullimin e copave të metalit ose të copave të letrës. Në fakt, nuk do të kishte fare nevojë për para. Pra, mosmarrëveshja për origjinën e parasë ishte, në thelb, një mosmarrëveshje epistemologjike: sa të parashikueshme ishin ngjarjet e ardhshme?
Shkëputur nga libri: “Paraja dhe Qeveria: E shkuara dhe e ardhmja e Ekonomisë” – Në shqip nga bota.al
Lajmet
Dështon përpjekja për zgjedhjen e Presidentit të Kosovës
Published
9 hours agoon
March 5, 2026By
UBTNEWS
Seanca e Kuvendit të Kosovës për zgjedhjen e Presidentit ka dështuar të mbahet për shkak të mungesës së kuorumit.
Në sallën e Kuvendit ishin të pranishëm vetëm 66 deputetë, ndërsa deputetët e PDK-së, LDK-së, AAK-së dhe të Listës Serbe nuk morën pjesë në seancën e paraparë për votimin e presidentit.
Për shkak të numrit të pamjaftueshëm të deputetëve, kryetarja e Kuvendit, Albulena Haxhiu, e ndërpreu seancën menjëherë pas hapjes dhe njoftoi se ajo do të vazhdojë në një moment tjetër, kur të plotësohen kushtet për zhvillimin e votimit.
Sipas procedurave kushtetuese, në raundin e parë për zgjedhjen e presidentit nevojiten të paktën 80 vota të deputetëve.
Lëvizja Vetëvendosje kishte propozuar si kandidat për postin e presidentit Glauk Konjufca, ndërsa si kundërkandidate ishte propozuar Fatmire Kollçaku.
Për shkak të mungesës së kuorumit, procesi i votimit nuk u zhvillua dhe mbetet të shihet nëse në seancat e ardhshme do të ketë edhe ndonjë seancë deri në përfundim te afatit ligjor.
Lajmet
Sekuestrohet arsenal armësh në një shtëpi të braktisur në Leposaviq
Published
15 hours agoon
March 5, 2026By
UBTNews
Policia e Kosovës ka realizuar një aksion në veri të vendit, ku ka arritur të gjejë dhe të konfiskojë një sasi armatimi dhe municioni në komunën e Leposaviqit.
Gjatë angazhimeve në terren këtë të enjte, autoritetet policore në rajonin e veriut kanë siguruar informacione operative se në një shtëpi të pabanuar në fshatin Jashanicë mund të kishte mjete të rrezikshme.
Me të pranuar informatën, njësitë relevante kanë ndërhyrë në lokacionin e specifikuar, ku pas një kontrolli të hollësishëm kanë rënë në gjurmë të një arsenali armësh.
Gjatë këtij operacioni, policia ka sekuestruar një armë automatike AK-47, një pistoletë të tipit CZ bashkë me dy karikatorë, një pushkë karabinë M48, si dhe një pushkë gjuetie. Përveç armëve, në këtë shtëpi janë gjetur edhe 128 fishekë të kalibrave të ndryshëm.
Për gjetjet në terren është njoftuar menjëherë Prokurori i Shtetit, i cili ka udhëzuar që rasti të trajtohet si mbajtje dhe posedim i paautorizuar i armëve.
Megjithëse armatimi u gjet në një ambient të braktisur dhe deri më tani nuk ka të arrestuar, organet e rendit kanë bërë të ditur se hetimet po vazhdojnë për të zbardhur rrethanat dhe për të identifikuar personat që mund të kenë lidhje me këtë rast.
Lajmet
Policia e Kosovës pret në takim zyrtar Shërbimin Sekret Amerikan
Published
16 hours agoon
March 5, 2026By
UBTNews
Policia e Kosovës, përmes një njoftimi ka bërë të ditur se është arritur një hap i ri drejt fuqizimit të bashkëpunimit ndërmjet institucioneve të sigurisë së Kosovës dhe atyre të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Sipas njoftimit, Zëvendësdrejtori i Përgjithshëm i Policisë së Kosovës, Fehmi Hoti, ka pritur sot në një takim zyrtar një delegacion të përbërë nga përfaqësues të Shërbimit Sekret të SHBA-së (US Secret Service) dhe zyrtarë nga Ambasada Amerikane në Prishtinë. Sipas njoftimit ky takim është zhvilluar në një frymë të lartë partneriteti dhe besimi të ndërsjellë.
Gjatë këtij bashkëbisedimi, fokusi kryesor ka qenë thellimi i mëtutjeshëm i bashkëpunimit profesional në fushën e sigurisë, shkëmbimi i përvojave operacionale si dhe avancimi i kapaciteteve institucionale. Policia ka potencuar se roli i SHBA-së mbetet jetik për zhvillimin e brendshëm të forcave të rendit.
“Në takim u theksua mbështetja e vazhdueshme që Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë dhënë për Policinë e Kosovës ndër vite, duke kontribuar drejtpërdrejt në ngritjen e standardeve profesionale dhe forcimin e institucioneve të sigurisë”, thuhet në njoftimin e Policisë.
Më tej, në njoftim bëhet e ditur se ky partneritet do të njohë vetëm rritje në të ardhmen. “Policia e Kosovës mbetet e përkushtuar për të vazhduar dhe zgjeruar partneritetin strategjik me institucionet amerikane në shërbim të sigurisë dhe sundimit të ligjit”, përfundon njoftimi zyrtar i policisë.
Ky takim vjen si vazhdimësi e përpjekjeve të Policisë së Kosovës për t’u rreshtuar krah agjencive më prestigjioze botërore për të garantuar një ambient të sigurt dhe luftimin e krimit të organizuar dhe sfidave të tjera të sigurisë.
Lajmet
UBT nderon jetën dhe veprën e Profesorit Naim Krasniqi
Published
16 hours agoon
March 5, 2026By
UBTNews
Në ambientet e UBT-së në Kampusin Inovativ, sot u mbajt një ceremoni komemorative në nderim të jetës dhe veprës së profesorit të ndjerë, Naim Krasniqi. Familjarë, kolegë, studentë dhe përfaqësues të komunitetit akademik u mblodhën për të kujtuar kontributin e tij të pashlyeshëm në fushën e agrokulturës dhe arsimit.
Gjatë ceremonisë, u theksua se profesor Krasniqi nuk ishte vetëm një pjesë e stafit akademik, por një udhërrëfyes i përkushtuar që ndau me brezat e rinj dijen, përvojën dhe vlerat më të larta profesionale.
Presidenti i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, në fjalën e tij të rastit, shprehu tronditjen për ndarjen e parakohshme nga jeta të kolegut të tij.
“Më lejoni që në emër të UBT-së t’ju shpreh ngushëllimet më të thella për humbjen e profesorit, kolegut, mikut dhe anëtarit të familjes tonë, Naim Krasniqit. Personalisht ka qenë një befasi, ishte diçka e papritur sepse vërtet me Naimin kemi pasur shumë punë për të bërë; ishte vetëm fillimi i një angazhimi që kishim nisur bashkë,” u shpreh Hajrizi.
Rektori Hajrizi nënvizoi gjithashtu se profesori Krasniqi ishte një shtyllë në rritjen e institucionit. “Naimi ka qenë pjesë e ndërtimit institucional dhe pjesë e historisë së UBT-së, me fokus të veçantë te Fakulteti i Ushqimit dhe ai i Agrokulturës. Arsyeja pse e integruam në strukturën tonë ishte pikerisht kompetenca e tij e lartë profesionale”, tha ai.

Ndërsa, dekani i Fakultetit Shkencat e Ushqimit dhe Bioteknologjia, Fidan Feka u shpreh se profesori i ndjerë ishte “agronom që i dha shpirt bujqësisë”.
“I rritur në një familje me traditë intelektuale dhe atdhedashëse, ai arriti të bëhej një urë lidhëse mes teorisë akademike dhe praktikës në terren”, tha ai.
Eksperienca e Naim Krasniqit ishte e gjerë dhe ndërkombëtare. Pasi përfundoi studimet universitare në vitin 2005, ai u specializua në Institutin Agronomik Mesdhetar në Bari të Italisë gjatë viteve 2010-2012.
Nga viti 2018, ai u bë pjesë e pandarë e Fakultetit të Shkencave të Ushqimit dhe Bioteknologjisë në UBT. Përveç auditoreve, profesori la gjurmë edhe në zhvillimin ekonomik të vendit përmes bashkëpunimit me organizata si USAID, ku shërbeu në programe për mundësi të reja për bujqit, si dhe në Shoqatën Nacionale të Mjedrës si koordinator për trajnime.
“Humbja e tij lë një boshtëllëk të madh në komunitetin akademik dhe shoqëror, por gjithashtu na kujton trashëgiminë e pavdekshme që ka lënë pas”, tha mes tjerash gjatë përkujtimit dekani Feka.

Në anën tjetër, profesori i Fakultetit të Bujqësisë në UP, Imer Rusinovci, dajë i të ndjerit, e pati të vështirë të mbante fjalimin mes dhimbjes së madhe, duke kujtuar natyrën e tij fisnike: “Sot fjala është e rëndë, ka ditë kur fjala mezi del nga goja sepse dhemb shpirti. Naimi ishte një specialist i vërtetë, bashkëshort dhe babë i vërtetë; ishte dritë për familjen dhe udhërrëfyes për studentët. Naimi u rrit pa babanë e tij Ibrahimin, i cili ra dëshmor i kombit. Nipi im më i mirë vdiq në moshën vetëm 40 vjeç e gjysmë, në kulmin e jetës”, tha dr. Rusinovci.

Ndarja nga jeta e profesor Naim Krasniqit konsiderohet një humbje e madhe jo vetëm për familjen dhe miqtë, por për të gjithë sektorin e bujqësisë në Kosovë, të cilit ai i shërbeu me devotshmëri deri në momentet e fundit.
Në emër të familjes foli Rina Krasniqi, si dhe djali i të ndjerit, Nektar Krasniqi.


Profesori Naim Krasniqi ndërroi jetë pas një sëmundjeje të rëndë.
Teksti: Diora Luma
Dështon përpjekja për zgjedhjen e Presidentit të Kosovës
Liderët e BE-së shprehin solidaritet me vendet e Gjirit përballë sulmeve iraniane
Sekuestrohet arsenal armësh në një shtëpi të braktisur në Leposaviq
Haxhiu konfirmon pranimin e amendamenteve: Eliminohen ngërçet institucionale
Premiera e shfaqjes “Nemesis” nga Teatri ODA
2026 pritet të jetë një nga vitet më të mira për të parë Dritat e Veriut
Policia e Kosovës pret në takim zyrtar Shërbimin Sekret Amerikan
Gjysmëfinalistët e Kupës së Kosovës tashmë janë të përcaktuar
Turneu “Adem Jashari” hyn në fazën vendimtare
Të kërkuara
-
Vendi3 months agoDizajneri grafik Berin Hasi ligjëron për studentët e Dizajnit të Integruar në UBT
-
Lajmet3 months agoProfesori i UBT-së, Hazir S. Çadraku dhe bashkëpunëtorët publikojnë artikullin “Historia e Mbrojtjes së Shpellës në Kosovë” në SpeleoMedit Magazine
-
Lajmet2 months agoProfesorët e UBT-së publikojnë studim shkencor në revistën prestigjioze ndërkombëtare të indeksuar në Scopus (Q1)
-
Kulturë3 months agoIvanka Trump zbulon librat për historinë shqiptare: Çfarë e tërheq?
