Lajmet

Homo economicus dhe origjina e parasë

Askush nuk e di me saktësi se ku, si dhe pse filluan të përdoren paratë.

Published

on

Askush nuk e di me saktësi se ku, si dhe pse filluan të përdoren paratë, kështu që njerëzit janë të lirë të krijojnë histori. Qëllimi kryesor i rrëfimtarëve ka qenë të sqarojnë, duke iu referuar një të shkuare hipotetike, natyrën e parasë në kohën e tyre. Dy histori të tilla kanë dominuar literaturën e parasë. Rrëfimi i shekullit të tetëmbëdhjetë i Adam Smith-it u përpoq të shpjegonte pse paratë përbëheshin nga ari dhe argjendi. Teoria chartaliste, që daton nga fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë, u përpoq të shpjegonte pse paratë përbëheshin kryesisht nga kreditë. Këto mund t’i quajmë teoria e metalizmit dhe teoria e kreditit.

Historia e Adam Smithit, e cila shkon prapa në kohë deri tek Aristoteli, është ende libri i preferuar i teksteve shkollore. Është padyshim historia më e lehtë për t’u kuptuar, e cila është edhe arsyeja për popullaritetin e saj. Para parave, pretendohet se ka pasur shkëmbime – shkëmbime të drejtpërdrejta të mallrave me mallra. Por shkëmbimi kërkon një ‘përkim të dyfishtë’ të dëshirave. Të dy partnerët duhet të duan atë që tjetri ka, në të njëjtën kohë. Kështu, paratë u shpikën për t’i mundësuar njërës nga palët të paguajë tjetrën në diçka që tjetra mund ta përdorte për të blerë diçka tjetër. Adam Smithi hamendësoi se ajo “diçkaja” që u bë “mjet këmbimi” duhet të ketë qenë “një lloj malli të cilin pak njerëz do të ishin të gatshëm ta refuzonin, në këmbim të asaj që prodhonin vetë”.

“Megjithëse përdoreshin bagëtitë, kripa, guaskat e të ngjashme me to, metalet, dhe veçanërisht metalet e çmuara si ari dhe argjendi, filluan të preferoheshin, për shkak të ndashmërisë së tyre, por edhe më shumë për qëndrueshmërinë dhe faktin që ishin të rrallë. Ishin këto cilësi që iu përshtatën atyre, për të qenë matësi i gjërave që prishen.

Në fillim mjaftuan shufrat e hekurit, bakrit, arit dhe argjendit, për shkak të stabilitetit më të madh relativ të vlerës. Për të shmangur nevojën për të peshuar një copë metali për çdo transaksion, u bë zakon që të vendoset një vulë publike në sasi të caktuara metalesh, duke vërtetuar peshën dhe cilësinë e tyre. Thelbi i kësaj fabule është se megjithëse ishte e përshtatshme të bëheshin kontrata në para, prapa “perdes” së kontratave kishte gjëra reale që tregtoheshin me për njëra-tjetrën kundrejt çmimeve të tyre reale”.

Teoria e shkëmbyesit “të egër” i detyrohet shumë antropologjisë klasike të kohës së Adam Smithit, në qendër të së cilës është figura e Homo Economicus, i cili ndjek interesat e veta personale në izolim nga shoqëria. Që kjo ende qëndron në themel të psikologjisë neoklasike, bëhet e qartë në librin e famshëm të Paul Samuelson, ku shkruhet: ‘Një borxh i madh mirënjohjeje u detyrohet dy majmunëve të parë, të cilët papritmas kuptuan se secili mund të përmirësohej duke hequr dorë nga disa të mira, në këmbim të disa të tjerave. Shumica e ekonomistëve kanë favorizuar rrëfimin e shkëmbimit mes njerëzve të egër, sepse ai lë jashtë shoqërinë dhe qeverinë.

Në të kundërt, historia e kredisë, e cila hodhi rrënjë në fund të viteve 1800, thotë se jeta e parasë ka nisur si një kontratë borxhi – një premtim për të paguar në të ardhmen, për diçka të blerë sot. Besueshmëria e premtimit varet nga besimi tek debitori. Por besimi nuk i jepet një të huaji, prandaj është ekzistenca e një lidhjeje shoqërore ajo që i bën të mundur paratë. Gjuha e parasë është gjuha e premtimeve: ‘fjala ime është lidhja ime’. Siç shkruan Alfred Innes: “Duke blerë ne bëhemi debitorë dhe duke shitur bëhemi kreditorë.’

Teoria e parasë si kredi nuk e prish automatikisht dikotominë klasike, nëse supozohet se kredia është thjesht një paradhënie mbi paranë, e cila në vetvete është një paradhënie për mallrat. Por ajo e dobëson shumë atë duke i vendosur pritshmëritë në qendër të transaksioneve “reale”.

“Kjo mosmarrëveshje në dukje e rikonstruktuar rreth origjinës së parasë pasqyron një divergjencë të thellë mbi qëllimin e saj. A duhej menduar paraja kryesisht si një mjet për të realizuar dy transaksione të ndara në kohë? Apo duhej gjithashtu, dhe në mënyrë të veçantë, të shihej si një lidhje midis së tashmes dhe së ardhmes? E para çoi në pikëpamjen se e vetmja kërkesë e rëndësishme për paranë ishte si një “mjet pagese”; e dyta se roli i saj i rëndësishëm ekonomik ishte si një “mbajtëse e vlerave”. Ishin motivet e mbajtjes së parave pavarësisht nga dëshira për mallra – preferenca pozitive për likuiditet – ato që “i interesonte Keynesit. “Fetishi për likuiditetin”, arsyetonte ai, mund të ketë vetëm një shkak: pasigurinë për të ardhmen.

Sepse nëse të gjithë do ta dinin me siguri se çfarë do të sillte e nesërmja, nuk do të kishte asnjë arsye racionale për grumbullimin e copave të metalit ose të copave të letrës. Në fakt, nuk do të kishte fare nevojë për para. Pra, mosmarrëveshja për origjinën e parasë ishte, në thelb, një mosmarrëveshje epistemologjike: sa të parashikueshme ishin ngjarjet e ardhshme?

Shkëputur nga libri: “Paraja dhe Qeveria: E shkuara dhe e ardhmja e Ekonomisë” – Në shqip nga bota.al

Lajmet

Profesorët e UBT-së pjesë e Konferencës Ndërkombëtare EURESTOP 2026 në Kroaci

Published

on

By

UBT u përfaqësua në Konferencën Ndërkombëtare EURESTOP 2026, e mbajtur më 25–27 qershor 2026 në Pula të Kroacisë, përmes pjesëmarrjes së dy profesorëve të institucionit, Prof. Demokrat Nuha dhe Prof. Fitim Kastrati.

Konferenca mblodhi studiues, ekspertë dhe përfaqësues të institucioneve akademike e kërkimore nga vende të ndryshme evropiane, me fokus në sfidat globale të rezistencës antimikrobike, zhvillimin e strategjive të reja diagnostikuese dhe terapeutike, si dhe forcimin e bashkëpunimit shkencor ndërkombëtar.

Në kuadër të kësaj konference, Prof. Demokrat Nuha prezantoi punimin shkencor me titull “Thiazole-Based Heterocycles in Drug Discovery: Contemporary Insights into Anticancer and Antimicrobial Activities”, i cili trajton rolin e heterocikleve të bazuara në tiazol në zbulimin e komponimeve me potencial antikancerogjen dhe antimikrobik.

Ndërkaq, Prof. Fitim Kastrati prezantoi punimin “Application of Phenotyping Methods to Assess Cold and Freezing Stress and Recovery Ability of Balkan Ramonda Species”, i fokusuar në përdorimin e metodave moderne të fenotipizimit për vlerësimin e stresit nga të ftohtit dhe ngrirja te speciet bimore të gjinisë Ramonda.

Pjesëmarrja e profesorëve të UBT-së në këtë konferencë ndërkombëtare dëshmon përkushtimin e institucionit ndaj kërkimit shkencor cilësor, ndërkombëtarizimit akademik dhe përfshirjes aktive në rrjetet evropiane të bashkëpunimit shkencor.

Continue Reading

Lajmet

United Hospital fuqizon shërbimet e ortopedisë me ekspertë, teknologji moderne dhe oferta të veçanta për pacientët

Published

on

Sipas drejtuesit të United Hospital, Edmond Hajrizi, spitali po investon vazhdimisht në ngritjen e cilësisë së shërbimeve, teknologjinë më të avancuar dhe zgjerimin e kapaciteteve profesionale, me synimin që çdo pacient të ketë qasje në kujdes shëndetësor modern dhe cilësor.

“United Hospital çdo ditë po sjell risi, duke kombinuar teknologjinë bashkëkohore me ekspertizën e stafit tonë mjekësor. Synimi ynë është të ofrojmë shërbime profesionale, moderne dhe me kosto të përballueshme për të gjitha kategoritë e shoqërisë. Askush nuk duhet të ndihet i përjashtuar nga trajtimi shëndetësor. Kemi investuar në kuadro të specializuara, pajisje diagnostikuese dhe teknologji ortopedike të gjeneratës së fundit, të cilat mundësojnë trajtim më efikas, ndërhyrje më të sigurta dhe lehtësim të dhimbjeve për çdo pacient që i drejtohet spitalit tonë”, ka deklaruar Hajrizi.

Ai shtoi se misioni i United Hospital mbetet ofrimi i kujdesit shëndetësor sipas standardeve më të larta, duke vendosur pacientin në qendër të çdo shërbimi dhe duke garantuar trajtim profesional nga diagnostikimi e deri te rehabilitimi.

Ndryshe dhimbjet e vazhdueshme të nyjeve, dëmtimet sportive, frakturat apo problemet e sistemit lokomotor nuk duhet të jenë më pengesë për një jetë aktive. Me një ekip specialistësh të dëshmuar, teknologji bashkëkohore dhe trajtime sipas standardeve evropiane, United Hospital po konsolidon pozitën si një nga qendrat më të avancuara për ortopedi dhe traumatologji, duke ofruar zgjidhje të plota – nga diagnostikimi deri te rehabilitimi.

Në kuadër të një oferte të veçantë, spitali ka prezantuar çmime të reduktuara për ndërhyrjet më të kërkuara në ortopedi. Proteza totale e gjurit dhe ajo e kërdhokullës (kofshës) ofrohen me çmimin prej 5.000 euro, nga 5.500 euro, ndërsa paketa përfshin të gjitha shërbimet kryesore të nevojshme për trajtim pa kosto shtesë.

Në këtë çmim përfshihen ndërhyrja kirurgjikale nga ekipi i specializuar i ortopedisë, të gjitha analizat laboratorike para dhe pas operacionit, si dhe pesë ditë hospitalizim në dhoma moderne, me kujdes të vazhdueshëm mjekësor dhe infermieror 24 orë në ditë.

Sipas drejtuesve të spitalit, investimet në teknologjinë më moderne imazherike dhe sallat kirurgjikale të standardeve ndërkombëtare kanë bërë të mundur realizimin e ndërhyrjeve të sigurta dhe rikuperimin më të shpejtë të pacientëve.

Departamenti i Ortopedisë dhe Traumatologjisë në United Hospital ofron një gamë të gjerë shërbimesh, duke përfshirë ekzaminime klinike dhe imazherike të avancuara, trajtimin e frakturave tek të rriturit dhe fëmijët, menaxhimin e lëndimeve sportive, artroskopinë minimal-invazive, vendosjen e protezave të gjurit, kërdhokullës dhe supit, terapi biologjike, trajtime konservative dhe programe të personalizuara rehabilitimi pas operacionit.

Një nga shtyllat kryesore të këtij departamenti është Dr. Imran Shaqiri, specialist i Ortopedisë dhe Traumatologjisë, i cili ofron trajtim të avancuar për patologjitë e sistemit lokomotor. Përveç vizitave specialistike dhe konsultave profesionale, ai realizon kirurgji të nyjeve, artroskopi të gjurit dhe shpatullës, rikonstruksion të ligamentit ACL, trajtim të traumave, ortopedi pediatrike, kirurgji të dorës dhe këmbës, si dhe terapi moderne si PRP, infiltrime intra-artikulare dhe trajtim të osteoporozës. Kujdesi plotësohet me udhëzime për fizioterapi dhe rehabilitim të individualizuar.

Ekipit i bashkohet edhe Dr. Arian Bujupi, specialist i Ortopedisë dhe Traumatologjisë, i cili mbulon një spektër të gjerë trajtimesh operative dhe konservative. Ai ofron trajtim për fraktura dhe luksacione, kirurgji të nyjeve me proteza totale, artroskopi të gjurit dhe shpatullës, rikonstruksion të ligamentit ACL, ortopedi pediatrike, si dhe trajtime moderne me acid hialuronik dhe PRP, duke u fokusuar në rikthimin e pacientëve në një jetë aktive dhe pa dhimbje.

Për pacientët që dëshirojnë një vlerësim të plotë të gjendjes së tyre, United Hospital ka prezantuar edhe një Pako Ortopedike, e cila përfshin një set shërbimesh me vlerë reale prej 76.20 euro, ndërsa ofrohet me çmim promocional prej vetëm 30 euro.

Me një ekip specialistësh me përvojë, trajtime të personalizuara, infrastrukturë moderne dhe oferta të favorshme financiare, United Hospital synon t’u ofrojë pacientëve kujdes ortopedik cilësor, duke i ndihmuar të rikthejnë lëvizshmërinë, cilësinë e jetës dhe aktivitetin e përditshëm pa dhimbje./rajonipress/

Continue Reading

Lajmet

Aksident tragjik me furgon në Shqipëri, dy të vdekur dhe 15 të plagosur

Published

on

Dy persona kanë humbur jetën, ndërsa 15 të tjerë kanë mbetur të plagosur si pasojë e një aksidenti të rëndë që ka ndodhur me një furgon të linjës Berat–Tiranë.

Nga vendi i ngjarjes ka folur drejtori i Policisë Rrugore, Perlat Vatoci, i cili bëri të ditur se njoftimi për aksidentin është pranuar rreth orës 15:00.

Sipas tij, mjeti ka humbur kontrollin, është përplasur fillimisht me trafikndarësen dhe më pas ka dalë nga rruga.

“Rreth orës 15:00 është marrë njoftimi për aksidentin. Paraprakisht dyshohet se mjeti ka humbur kontrollin”, deklaroi Vatoci.

Ai konfirmoi se si pasojë e aksidentit dy persona kanë humbur jetën, ndërsa 15 të tjerë kanë mbetur të lënduar.

Vatoci bëri të ditur se njëri nga të plagosurit ndodhet në gjendje të rëndë, ndërsa mes të lënduarve është edhe një fëmijë, i cili raportohet se nuk është në gjendje të mirë shëndetësore.

Sipas Policisë Rrugore, furgoni ishte i licencuar për linjën Berat–Tiranë dhe në momentin e aksidentit po udhëtonte drejt kryeqytetit.

Autoritetet kanë nisur hetimet për të zbardhur rrethanat dhe shkaqet që çuan në këtë aksident tragjik./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Tri përballje interesante sonte në Kupën e Botës, vëmendja te Franca – Suedia

Published

on

Sonte zhvillohen edhe tri ndeshje të fazës së 1/16 së finales në Kupën e Botës, ku priten përballje të forta dhe rivalitet i madh për një vend në çerekfinale.

Në orën 19:00, Bregu i Fildishtë përballet me Norvegjinë, në një duel ku të dyja kombëtaret synojnë të vazhdojnë rrugëtimin në turne.

Më pas, në orën 23:00, vëmendja do të jetë te supersfida mes Francës dhe Suedisë. Dy kombëtare me traditë pritet të dhurojnë një ndeshje spektakolare në luftën për kualifikim.

Programi i ditës mbyllet në orën 03:00 (pas mesnate), me sfidën mes Meksikës dhe Ekuadorit, ku fituesi do të sigurojë biletën për në fazën çerekfinale.

Këto tri takime vijnë pasi Maroku eliminoi Holandën pas penalltive, duke u bërë kombëtarja e parë që siguroi kualifikimin nga ndeshjet e sotme./A.K/

Continue Reading

Të kërkuara