Lajmet

Homo economicus dhe origjina e parasë

Askush nuk e di me saktësi se ku, si dhe pse filluan të përdoren paratë.

Published

on

Askush nuk e di me saktësi se ku, si dhe pse filluan të përdoren paratë, kështu që njerëzit janë të lirë të krijojnë histori. Qëllimi kryesor i rrëfimtarëve ka qenë të sqarojnë, duke iu referuar një të shkuare hipotetike, natyrën e parasë në kohën e tyre. Dy histori të tilla kanë dominuar literaturën e parasë. Rrëfimi i shekullit të tetëmbëdhjetë i Adam Smith-it u përpoq të shpjegonte pse paratë përbëheshin nga ari dhe argjendi. Teoria chartaliste, që daton nga fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë, u përpoq të shpjegonte pse paratë përbëheshin kryesisht nga kreditë. Këto mund t’i quajmë teoria e metalizmit dhe teoria e kreditit.

Historia e Adam Smithit, e cila shkon prapa në kohë deri tek Aristoteli, është ende libri i preferuar i teksteve shkollore. Është padyshim historia më e lehtë për t’u kuptuar, e cila është edhe arsyeja për popullaritetin e saj. Para parave, pretendohet se ka pasur shkëmbime – shkëmbime të drejtpërdrejta të mallrave me mallra. Por shkëmbimi kërkon një ‘përkim të dyfishtë’ të dëshirave. Të dy partnerët duhet të duan atë që tjetri ka, në të njëjtën kohë. Kështu, paratë u shpikën për t’i mundësuar njërës nga palët të paguajë tjetrën në diçka që tjetra mund ta përdorte për të blerë diçka tjetër. Adam Smithi hamendësoi se ajo “diçkaja” që u bë “mjet këmbimi” duhet të ketë qenë “një lloj malli të cilin pak njerëz do të ishin të gatshëm ta refuzonin, në këmbim të asaj që prodhonin vetë”.

“Megjithëse përdoreshin bagëtitë, kripa, guaskat e të ngjashme me to, metalet, dhe veçanërisht metalet e çmuara si ari dhe argjendi, filluan të preferoheshin, për shkak të ndashmërisë së tyre, por edhe më shumë për qëndrueshmërinë dhe faktin që ishin të rrallë. Ishin këto cilësi që iu përshtatën atyre, për të qenë matësi i gjërave që prishen.

Në fillim mjaftuan shufrat e hekurit, bakrit, arit dhe argjendit, për shkak të stabilitetit më të madh relativ të vlerës. Për të shmangur nevojën për të peshuar një copë metali për çdo transaksion, u bë zakon që të vendoset një vulë publike në sasi të caktuara metalesh, duke vërtetuar peshën dhe cilësinë e tyre. Thelbi i kësaj fabule është se megjithëse ishte e përshtatshme të bëheshin kontrata në para, prapa “perdes” së kontratave kishte gjëra reale që tregtoheshin me për njëra-tjetrën kundrejt çmimeve të tyre reale”.

Teoria e shkëmbyesit “të egër” i detyrohet shumë antropologjisë klasike të kohës së Adam Smithit, në qendër të së cilës është figura e Homo Economicus, i cili ndjek interesat e veta personale në izolim nga shoqëria. Që kjo ende qëndron në themel të psikologjisë neoklasike, bëhet e qartë në librin e famshëm të Paul Samuelson, ku shkruhet: ‘Një borxh i madh mirënjohjeje u detyrohet dy majmunëve të parë, të cilët papritmas kuptuan se secili mund të përmirësohej duke hequr dorë nga disa të mira, në këmbim të disa të tjerave. Shumica e ekonomistëve kanë favorizuar rrëfimin e shkëmbimit mes njerëzve të egër, sepse ai lë jashtë shoqërinë dhe qeverinë.

Në të kundërt, historia e kredisë, e cila hodhi rrënjë në fund të viteve 1800, thotë se jeta e parasë ka nisur si një kontratë borxhi – një premtim për të paguar në të ardhmen, për diçka të blerë sot. Besueshmëria e premtimit varet nga besimi tek debitori. Por besimi nuk i jepet një të huaji, prandaj është ekzistenca e një lidhjeje shoqërore ajo që i bën të mundur paratë. Gjuha e parasë është gjuha e premtimeve: ‘fjala ime është lidhja ime’. Siç shkruan Alfred Innes: “Duke blerë ne bëhemi debitorë dhe duke shitur bëhemi kreditorë.’

Teoria e parasë si kredi nuk e prish automatikisht dikotominë klasike, nëse supozohet se kredia është thjesht një paradhënie mbi paranë, e cila në vetvete është një paradhënie për mallrat. Por ajo e dobëson shumë atë duke i vendosur pritshmëritë në qendër të transaksioneve “reale”.

“Kjo mosmarrëveshje në dukje e rikonstruktuar rreth origjinës së parasë pasqyron një divergjencë të thellë mbi qëllimin e saj. A duhej menduar paraja kryesisht si një mjet për të realizuar dy transaksione të ndara në kohë? Apo duhej gjithashtu, dhe në mënyrë të veçantë, të shihej si një lidhje midis së tashmes dhe së ardhmes? E para çoi në pikëpamjen se e vetmja kërkesë e rëndësishme për paranë ishte si një “mjet pagese”; e dyta se roli i saj i rëndësishëm ekonomik ishte si një “mbajtëse e vlerave”. Ishin motivet e mbajtjes së parave pavarësisht nga dëshira për mallra – preferenca pozitive për likuiditet – ato që “i interesonte Keynesit. “Fetishi për likuiditetin”, arsyetonte ai, mund të ketë vetëm një shkak: pasigurinë për të ardhmen.

Sepse nëse të gjithë do ta dinin me siguri se çfarë do të sillte e nesërmja, nuk do të kishte asnjë arsye racionale për grumbullimin e copave të metalit ose të copave të letrës. Në fakt, nuk do të kishte fare nevojë për para. Pra, mosmarrëveshja për origjinën e parasë ishte, në thelb, një mosmarrëveshje epistemologjike: sa të parashikueshme ishin ngjarjet e ardhshme?

Shkëputur nga libri: “Paraja dhe Qeveria: E shkuara dhe e ardhmja e Ekonomisë” – Në shqip nga bota.al

lajme

UBT, për herë të parë sjell në Kosovë programet e së ardhmes

Published

on

By

Me vendimin e fundit të Këshillit Shtetëror të Cilësisë, UBT është akredituar me programe të reja studimi. Përveç 150 programeve dhe specializimeve në fusha të ndryshme, risitë e këtij viti përfshijnë programet Fintech dhe Analitika e Biznesit, Fintech dhe Menaxhim i Inovacionit, Estetikë dhe Kozmetologji, Inxhinieri e Mjedisit dhe Infrastrukturë e Qëndrueshme, si dhe Inxhinieri Mekanike, me orientime të fokusuara në teknologjitë që po transformojnë industrinë globale.

Programi i ri i Inxhinierisë Mekanike është konceptuar për t’i përgatitur studentët për profesionet e së ardhmes, duke përfshirë fusha si Inxhinieria e Dizajnit dhe Prodhimit, automatizimi industrial, inxhinieria e automjeteve, inxhinieria hapësinore, teknologjitë e dronëve, robotikë dhe sistemet inteligjente të prodhimit.

Një ndër programet më inovative është Fintech dhe Analitika e Biznesit, i cili ndërthur financat, teknologjinë, inteligjencën artificiale dhe analizën e të dhënave. Industria Fintech konsiderohet sot një nga sektorët me rritjen më të shpejtë në botë, ndërsa ekspertët e kësaj fushe janë ndër profesionistët më të kërkuar nga bankat, institucionet financiare, kompanitë teknologjike dhe startup-et inovative.

Në kuadër të studimeve master, UBT ka akredituar edhe programin Fintech dhe Menaxhim i Inovacionit, i cili synon të përgatisë liderë dhe ekspertë të aftë për të menaxhuar transformimin digjital, inovacionin dhe zhvillimin e teknologjive financiare në tregun global.

Po ashtu, UBT sjell për herë të parë programin Estetikë dhe Kozmetologji, i cili vjen si përgjigje ndaj zhvillimit të hovshëm të industrisë së bukurisë, mirëqenies dhe kujdesit estetik. Programi kombinon njohuritë shkencore nga fushat e shëndetit, dermatologjisë, kozmetologjisë dhe teknologjive moderne estetike, duke përgatitur profesionistë të kualifikuar për një treg që po shënon rritje të vazhdueshme në nivel global.

Në nivelin bachelor, UBT ka akredituar edhe programin Inxhinieri e Mjedisit dhe Infrastrukturë e Qëndrueshme, i cili fokusohet në zhvillimin e zgjidhjeve moderne për mbrojtjen e mjedisit, planifikimin urban, menaxhimin e resurseve natyrore dhe ndërtimin e infrastrukturës së qëndrueshme, në përputhje me standardet evropiane dhe sfidat globale klimatike.

Të gjitha programet e reja janë ndërtuar mbi ekosistemin unik të UBT-së, i cili përfshin laboratorë të avancuar, qendra inovacioni, platforma digjitale, projekte kërkimore-shkencore, bashkëpunime të ngushta me industrinë dhe mbi 500 partneritete ndërkombëtare. Ky ekosistem u mundëson studentëve të kombinojnë njohuritë teorike me përvojën praktike dhe të përgatiten për sfidat reale të profesionit.

Akreditimet e reja përfaqësojnë një kontribut të rëndësishëm në zhvillimin e kapitalit njerëzor dhe në përgatitjen e kuadrove që do të udhëheqin ekonominë, teknologjinë dhe industrinë e së ardhmes.

APLIKO TANI ONLINE!

Continue Reading

lajme

Buzëqeshje më e bardhë dhe më e shëndetshme, United Hospital me ofertë ekskluzive njëmujore

Published

on

By

Një buzëqeshje e bardhë, e shëndetshme dhe plot vetëbesim është një nga elementet më të rëndësishme të paraqitjes personale. Duke e pasur parasysh rëndësinë e kujdesit oral dhe estetikës dentare, United Hospital ka lansuar një ofertë të veçantë për të gjithë qytetarët që dëshirojnë të përmirësojnë pamjen e buzëqeshjes së tyre me standarde të larta profesionale.

Për një periudhë të kufizuar prej vetëm një muaji, pacientët mund të përfitojnë dy seanca për zbardhimin profesional të dhëmbëve për vetëm 50 euro, një mundësi e favorshme për të arritur rezultate të dukshme dhe të sigurta nën mbikëqyrjen e specialistëve.

Në United Hospital, procedura e zbardhimit realizohet duke respektuar standardet më të avancuara mjekësore dhe pa dëmtuar smaltin e dhëmbëve. Trajtimi kryhet nga një ekip i specializuar stomatologësh dhe kirurgësh maksilo-facialë, duke garantuar siguri maksimale dhe kujdes profesional për çdo pacient.

Sipas ekipit mjekësor të spitalit, rezultatet janë të dukshme menjëherë pas trajtimit, ndërsa procedura është e përshtatshme për personat që dëshirojnë të përmirësojnë estetikën e buzëqeshjes së tyre në mënyrë të sigurt dhe efektive.

United Hospital vazhdon të ofrojë shërbime cilësore shëndetësore dhe stomatologjike, duke sjellë oferta që kombinojnë profesionalizmin, teknologjinë moderne dhe kujdesin ndaj pacientit.

Për shkak të interesimit të madh dhe kohëzgjatjes së kufizuar të ofertës, qytetarët ftohen të rezervojnë terminet e tyre me kohë dhe të përfitojnë nga kjo mundësi e veçantë për një buzëqeshje më të ndritshme dhe më të shëndetshme./rajonipress/

Continue Reading

Vendi

Arrestohet në Fushë Kosovë i kërkuari për narkotikë, dërgohet në vuajtje të dënimit

Published

on

Policia e Kosovës, përkatësisht zyrtarët e stacionit në Fushë Kosovë, kanë arrestuar një person të kërkuar për veprën penale “Posedim i paautorizuar i narkotikëve, substancave psikotrope ose analoge”.

Sipas njoftimit, i arrestuari me inicialet D.E., mashkull, është ndaluar në bazë të një urdhërese të lëshuar nga gjykata.

Pas arrestimit, ai është dërguar për të vuajtur dënimin me burg prej një viti e tetë muajsh.

Gjithashtu, ndaj tij është shqiptuar edhe një gjobë në vlerë prej 20 mijë eurosh, në përputhje me vendimin gjyqësor.

/A.K/

Continue Reading

Lajmet

Parlamenti Evropian miraton raportin për Kosovën, kërkon njohje nga pesë shtetet e BE-së

Published

on

Parlamenti Evropian ka miratuar raportin për Kosovën, duke riafirmuar mbështetjen për integrimin evropian të vendit dhe duke u bërë thirrje pesë shteteve anëtare të Bashkimit Evropian që ende nuk e njohin pavarësinë e Kosovës ta bëjnë këtë pa vonesa të mëtejshme.

Raporti u miratua me 412 vota pro, 174 kundër dhe 58 abstenime. Raportuesi për Kosovën në Parlamentin Evropian, Riho Terras, tha se vazhdimi i reformave dhe progresi në dialogun e lehtësuar nga BE-ja mbeten thelbësore për rrugën evropiane të Kosovës.

Në dokumentin e miratuar, eurodeputetët mbështesin aplikimin e Kosovës për anëtarësim në BE, të dorëzuar në dhjetor 2022, dhe i kërkojnë Këshillit të BE-së të avancojë procedurat që do t’i hapnin rrugë marrjes së statusit të vendit kandidat pas përmbushjes së kritereve.

Raporti përsërit gjithashtu thirrjen që pesë vendet e BE-së që ende nuk e kanë njohur Kosovën të ndërmarrin këtë hap, në mënyrë që vendi të trajtohet në baza të barabarta me shtetet e tjera aspirante për anëtarësim.

Megjithatë, dokumenti shpreh shqetësim për situatën politike në vend, duke vlerësuar se viti 2025 është karakterizuar nga polarizimi dhe ngërçi politik. Sipas eurodeputetëve, vazhdimi i bllokadës institucionale pas zgjedhjeve mund të ndikojë negativisht në procesin integrues dhe në përfitimin e fondeve evropiane.

Po ashtu, raporti paralajmëron se Kosova rrezikon të humbë mjete të konsiderueshme financiare nga Plani i Rritjes i Bashkimit Evropian nëse nuk i përmbush obligimet dhe kriteret e përcaktuara.

Parlamenti Evropian ka vlerësuar se zgjedhjet e vitit 2025 janë zhvilluar në mënyrë të rregullt dhe ka mirëpritur formimin e institucioneve, ndërsa ka shprehur keqardhje për mungesën e kompromisit politik për zgjedhjen e presidentit.

Raporti mirëpret gjithashtu bashkëpunimin në fushën e mbrojtjes ndërmjet Kosovës, Shqipërisë dhe Kroacisë, duke e cilësuar atë si një hap që kontribuon në forcimin e sigurisë dhe përballimin e kërcënimeve hibride në rajon.

/A.K/

Continue Reading

Të kërkuara