Lajmet
Homo economicus dhe origjina e parasë
Askush nuk e di me saktësi se ku, si dhe pse filluan të përdoren paratë.
Published
2 years agoon
By
UBT newsAskush nuk e di me saktësi se ku, si dhe pse filluan të përdoren paratë, kështu që njerëzit janë të lirë të krijojnë histori. Qëllimi kryesor i rrëfimtarëve ka qenë të sqarojnë, duke iu referuar një të shkuare hipotetike, natyrën e parasë në kohën e tyre. Dy histori të tilla kanë dominuar literaturën e parasë. Rrëfimi i shekullit të tetëmbëdhjetë i Adam Smith-it u përpoq të shpjegonte pse paratë përbëheshin nga ari dhe argjendi. Teoria chartaliste, që daton nga fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë, u përpoq të shpjegonte pse paratë përbëheshin kryesisht nga kreditë. Këto mund t’i quajmë teoria e metalizmit dhe teoria e kreditit.
Historia e Adam Smithit, e cila shkon prapa në kohë deri tek Aristoteli, është ende libri i preferuar i teksteve shkollore. Është padyshim historia më e lehtë për t’u kuptuar, e cila është edhe arsyeja për popullaritetin e saj. Para parave, pretendohet se ka pasur shkëmbime – shkëmbime të drejtpërdrejta të mallrave me mallra. Por shkëmbimi kërkon një ‘përkim të dyfishtë’ të dëshirave. Të dy partnerët duhet të duan atë që tjetri ka, në të njëjtën kohë. Kështu, paratë u shpikën për t’i mundësuar njërës nga palët të paguajë tjetrën në diçka që tjetra mund ta përdorte për të blerë diçka tjetër. Adam Smithi hamendësoi se ajo “diçkaja” që u bë “mjet këmbimi” duhet të ketë qenë “një lloj malli të cilin pak njerëz do të ishin të gatshëm ta refuzonin, në këmbim të asaj që prodhonin vetë”.
“Megjithëse përdoreshin bagëtitë, kripa, guaskat e të ngjashme me to, metalet, dhe veçanërisht metalet e çmuara si ari dhe argjendi, filluan të preferoheshin, për shkak të ndashmërisë së tyre, por edhe më shumë për qëndrueshmërinë dhe faktin që ishin të rrallë. Ishin këto cilësi që iu përshtatën atyre, për të qenë matësi i gjërave që prishen.
Në fillim mjaftuan shufrat e hekurit, bakrit, arit dhe argjendit, për shkak të stabilitetit më të madh relativ të vlerës. Për të shmangur nevojën për të peshuar një copë metali për çdo transaksion, u bë zakon që të vendoset një vulë publike në sasi të caktuara metalesh, duke vërtetuar peshën dhe cilësinë e tyre. Thelbi i kësaj fabule është se megjithëse ishte e përshtatshme të bëheshin kontrata në para, prapa “perdes” së kontratave kishte gjëra reale që tregtoheshin me për njëra-tjetrën kundrejt çmimeve të tyre reale”.
Teoria e shkëmbyesit “të egër” i detyrohet shumë antropologjisë klasike të kohës së Adam Smithit, në qendër të së cilës është figura e Homo Economicus, i cili ndjek interesat e veta personale në izolim nga shoqëria. Që kjo ende qëndron në themel të psikologjisë neoklasike, bëhet e qartë në librin e famshëm të Paul Samuelson, ku shkruhet: ‘Një borxh i madh mirënjohjeje u detyrohet dy majmunëve të parë, të cilët papritmas kuptuan se secili mund të përmirësohej duke hequr dorë nga disa të mira, në këmbim të disa të tjerave. Shumica e ekonomistëve kanë favorizuar rrëfimin e shkëmbimit mes njerëzve të egër, sepse ai lë jashtë shoqërinë dhe qeverinë.
Në të kundërt, historia e kredisë, e cila hodhi rrënjë në fund të viteve 1800, thotë se jeta e parasë ka nisur si një kontratë borxhi – një premtim për të paguar në të ardhmen, për diçka të blerë sot. Besueshmëria e premtimit varet nga besimi tek debitori. Por besimi nuk i jepet një të huaji, prandaj është ekzistenca e një lidhjeje shoqërore ajo që i bën të mundur paratë. Gjuha e parasë është gjuha e premtimeve: ‘fjala ime është lidhja ime’. Siç shkruan Alfred Innes: “Duke blerë ne bëhemi debitorë dhe duke shitur bëhemi kreditorë.’
Teoria e parasë si kredi nuk e prish automatikisht dikotominë klasike, nëse supozohet se kredia është thjesht një paradhënie mbi paranë, e cila në vetvete është një paradhënie për mallrat. Por ajo e dobëson shumë atë duke i vendosur pritshmëritë në qendër të transaksioneve “reale”.
“Kjo mosmarrëveshje në dukje e rikonstruktuar rreth origjinës së parasë pasqyron një divergjencë të thellë mbi qëllimin e saj. A duhej menduar paraja kryesisht si një mjet për të realizuar dy transaksione të ndara në kohë? Apo duhej gjithashtu, dhe në mënyrë të veçantë, të shihej si një lidhje midis së tashmes dhe së ardhmes? E para çoi në pikëpamjen se e vetmja kërkesë e rëndësishme për paranë ishte si një “mjet pagese”; e dyta se roli i saj i rëndësishëm ekonomik ishte si një “mbajtëse e vlerave”. Ishin motivet e mbajtjes së parave pavarësisht nga dëshira për mallra – preferenca pozitive për likuiditet – ato që “i interesonte Keynesit. “Fetishi për likuiditetin”, arsyetonte ai, mund të ketë vetëm një shkak: pasigurinë për të ardhmen.
Sepse nëse të gjithë do ta dinin me siguri se çfarë do të sillte e nesërmja, nuk do të kishte asnjë arsye racionale për grumbullimin e copave të metalit ose të copave të letrës. Në fakt, nuk do të kishte fare nevojë për para. Pra, mosmarrëveshja për origjinën e parasë ishte, në thelb, një mosmarrëveshje epistemologjike: sa të parashikueshme ishin ngjarjet e ardhshme?
Shkëputur nga libri: “Paraja dhe Qeveria: E shkuara dhe e ardhmja e Ekonomisë” – Në shqip nga bota.al
Lajmet
Maqedonia e Veriut, 6 vjet pjesë e NATO-s
Published
41 minutes agoon
March 27, 2026By
UBT News
Maqedonia e Veriut sot shënon gjashtë vjet nga anëtarësimi në NATO, pasi në këtë ditë në vitin 2020 u bë anëtarja e 30-të e aleancës. Me këtë, vendi realizoi një nga qëllimet e tij strategjike, i cili është përcaktuar edhe në rezolutën që Kuvendi e miratoi në vitin 1993.
Kuvendi më 11 shkurt 2020 njëzëri ratifikoi Marrëveshjen e Atlantikut të Veriut, pas së cilës, më 20 mars 2020, pasoi edhe nënshkrimi i ratifikimit të protokollit të anëtarësimit në NATO nga ana e presidentit të shtetit.
Maqedonia e Veriut plotësisht e mbështet avancimin e partneritetit strategjik NATO-BE, duke theksuar rëndësinë e forcimit të konsultimeve politike dhe rritjes së bashkëpunimit për çështje me interes të përbashkët. Këto përfshijnë mobilizimin ushtarak, qëndrueshmërinë, ndikimin e ndryshimeve klimatike në siguri, teknologjitë e reja dhe shkatërruese, sigurinë njerëzore, agjendën për gratë, paqen dhe sigurinë, si dhe luftën kundër kërcënimeve kibernetike dhe hibride.
Lajmet
Rama njofton platformë inovative për analiza më të sakta të gjakut
Published
57 minutes agoon
March 27, 2026By
UBT News
Kryeministri Edi Rama, përmes një postimi në Facebook, ka njoftuar instalimin e një platforme inovative automatike me Real-Time PCR në Laboratorin e Imunohematologjisë pranë Qendrës Kombëtare të Transfuzionit të Gjakut.
“MIRËMËNGJES dhe me instalimin e platformës inovative automatike me Real-Time PCR… ju uroj një ditë të mbarë”, shkruan Rama, duke e cilësuar këtë zhvillim si një hap të rëndësishëm për përmirësimin e shërbimeve shëndetësore në vend.
Rama theksoi se kjo teknologji e re mundëson tipizim molekular të gjakut, duke rritur saktësinë në përputhshmërinë për pacientët dhe duke ofruar mbështetje për transfuzione dhe transplante më të sigurta.
Lajmet
DITARI: Çfarë lajmesh kemi lexuar në çdo 27 mars, në vitet nëntëdhjetë
Published
1 hour agoon
March 27, 2026By
UBTNews
27 mars 1993
Lajmet kryesore:
Lëvizje të shtuara të ushtrisë serbe në Kosovë;
Reagime kundër burgosjes së rektorit dr.Ejup Statovci;
Intervenim i policisë serbe në gjimnazin “Sami Frashëri”;
Informimi i mangët në Kosovë;
Deputeti i Republikës së Kosovës në bisedë informative;
U shënua përvjetori i vrasjes së Ismet Krasniqit;
Krimineli “hero” që provokon qytetarët;
Si ua merr një zyrtar serb tokën shqiptarëve dhe ua jep serbëve;
Në Gjakovë kishës iu kthyen dy hektarë e gjysmë tokë;
Emigrantët nga Shqipëria – “Sa më larg prej shqiptarëve”;
Për organet e instaluara serbe në Kosovë – 35.8 miliardë dinarë.
27 mars 1995
Lajmet kryesore:
Pjesë nga fjalët përshëndetëse të mysafirëve gjermanë në tubimin e shqiptarëve në Bon;
“Evropa e lirë” për tubimin e shqiptarëve në Bon;
AFP: Manifestime për një Kosovë të lirë;
Shtypi kanadez për protestën e shqiptarëve në Toronto;
Gazeta serbe “V. Novosti” për tubimet e shqiptarëve në Zvicër ;
Tubime të shqiptarëve në Londër dhe në Paris;
Nesër në Kopenhagë mbahet tubimi me moton “Të njihet Republika e Kosovës – shtet i pavarur dhe neutral”;
Forcohet bashkëpunimi Shqipëri – Britani;
Kolona me policë në gjendje gatishmërie parakaloi rrugëve të Podujevës;
Dhunë e policisë serbe në Grejkoc të Suharekës;
Represion i shtuar në komunën e Rahovecit;
Të rinjve shqiptarë u shpërndahen ftesa për shërbim në ushtrinë serbe ;
Policët rrahën Bilall Demirin me kërcënim që ta braktisë Kosovën;
Policia kërkon për t’i arrestuar dy ish-punëtorë të SPB-së së Kosovës;
Protestë e të burgosurve në burgun e Idrizovës;
Bob Doli më i popullarizuari;
Gazeta serbe për tubimin triditësh në Bruksel;
U shpallën 5 recitues më të mirë;
Pesë mijë kilogram miell për skamnorët/
Dhuna e përditshme në Kosovë
Suharekë: – Më 22 mars, policia serbe nën pretekst të kërkimit të armëve mori në shtëpitë e tyre Destan Palushën, Sefer, Elmi dhe Sokol Kokollarin nga fshati Budakovë e Suharekës.
Po këtë ditë rreth orës 12:00, policia me pretekst të kërkimit të armëve, mori edhe Hajrush Behlulin dhe Agim Demirin nga fshati Mushtisht i Suharekës, të cilët në stacionin e policisë në Suharekë u mbajtën rreth 30 orë dhe u keqtrajtuan fizikisht.
Të njëjtën ditë, policia nën të njëjtin pretekst mori edhe Selim Selimaj dhe Hajrush Kokollarin nga fshati Savrovë, të cilët në polici u mbajtën rreth 3 orë dhe u liruan me kusht që t’i dorëzojnë armët.
Më 23 mars rreth orës 11:00, policia në shtëpinë e tij mori Muhamet Kuçin, ish-polic në pension nga Suhareka. Ai i mbajt në polici rreth 4 orë dhe u lirua me kusht që të paraqitet sot në polici së bashku me vëllaun e tij Fadil Kuçin.
Kaçanik: – Më 22 mars rreth orës 11:00, policia nën pretekst të kërkimit të armëve, bastisi shtëpitë e Rifat dhe Ejup Berishës, si dhe atë të Osman Imishtit në fshatin Dubravë të Kaçanikut. Meqë policia nuk gjeti kurrfarë armësh, personat e lartëshënuar i urdhëroi që të paraqiten të nesërmen në stacionin e policisë në Ferizaj.
Më 22 mars në fshatin Gjyrgjedell të Kaçanikut, policia nën pretekst të kërkimit të armëve, bastisi shtëpitë e Menduh Elezit, Fahri e Ramiz Ismailit, Jahi Manit, Jonuz Idrizit dhe Hashim Belës. Njoftohet se policia pasi bastisi shtëpinë e Rrahim Elezit u kthyen sërish e morën atë dhe e dërguan në stacionin e policisë në Kaçanik, të cilin e mbajtën rreth 24 orë. Ai u lirua me kusht që të paraqitet sërish të nesërmen në stacionin e policisë në Ferizaj.
Në të njëjtën mënyrë policia veproi edhe kundër Mustafë Manit dhe Kemajl Belës, kryetar i Aktivit të LDK-së së fshatit Gjurgjedell.
Po këtë ditë, policia serbe rreth orës 7:00 të mëngjesit ishte në shtëpinë e Hasan Hoxhës në Kaçanik, nga i cili kërkuan që të dorëzojë një revole. Policia më pas kërkoi që revolen ta dorëzojë djali i tij Fehmi Hoxha, i cili ishte në polici për të dëshmuar se nuk ka kurrfarë arme. Ai u urdhërua që të paraqitet sërish në stacionin e policisë në Kaçanik.
Malishevë: – Më 20 mars, në postkomandën e policisë serbe në Kijevë, policia nën pretekst të kërkimit të armëve keqtrajtoi rëndë Halil dhe Ramiz Krasniqin nga Caralluka. Personat e lartëshënuar janë thirrur që disa herë në polici.
Tash disa ditë me radhë policia nën pretekst të kërkimit të armëve, po i maltreton familjet e Isuf dhe Sinan Paçarizit në fshatin Dragobil të Malishevës.
Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Malishevë njofton se shumë familje shqiptare nga komuna e Malishevës nga frika po i heshtin rastet e bastisjeve dhe keqtrajtimeve të policisë serbe.
27 mars 1997
Lajmet kryesore:
Tetëvjetori i rezistencës për mëvetësinë e Kosovës;
Nderim për 22 shqiptarët e vrarë në mbrojtje të mëvetësisë së Kosovës;
PSHDK: Ballkania – koncept individual i A. Demaçit;
Fondacioni Amerikan: Presidenti Berisha duhet ta vendosë me çdo mjet shtetin ligjor;
Filips: Qeveria e Berishës ra viktimë e grusht shtetit të Partisë Socialiste;
OSBE shtyu vendimin për dërgimin e forcave në Shqipëri;
SHBA japin ndihma humanitare për Shqipërinë;
Ekspertët ushtarakë të BE‑së e të OKB-së vëzhgojnë Shqipërinë ;
Italia kthen shqiptarët që nuk i plotësojnë kushtet;
Parlamenti nuk miratoi projektligjin për nxjerrjen e akteve të kundërfirmuara nga sekretarët e shtetit;
Tubime përkujtimore në 16 vjetorin e demonstratave të vitit 1981;
KMDLNJ njofton se Fehmi Haziraj e Isuf Halitaj nuk kanë qenë në shërbim të Serbisë;
U shënua 27-vjetori i Entit të Teksteve dhe Mjeteve Mësimore të Kosovës;
Podujevë: U lirua Fitim Ferati;
Keqtrajtim për armë në Kamenicë.,
Në foto: Adem Demaçi
Lajmet
Kurti niset për në Francë, pritet të takojë Macronin
Published
3 hours agoon
March 27, 2026By
UBTNews
Kryeministri i Republikës së Kosovës, Albin Kurti, ka udhëtuar sot, më 27 mars, drejt Francës për një vizitë zyrtare të nivelit të lartë.
Sipas njoftimit nga Zyra e Kryeministrit, ngjarja kryesore e kësaj vizite do të jetë takimi i rëndësishëm me presidentin francez, Emmanuel Macron.
Përveç bisedimeve zyrtare, kryeministri Kurti dhe presidenti Macron do të zhvillojnë edhe një drekë pune, ku pritet të diskutohet për thellimin e bashkëpunimit mes dy vendeve, proceset integruese të Kosovës dhe zhvillimet politike në rajon.
Kjo vizitë, sipas njoftimi shënon një hap tjetër në forcimin e raporteve diplomatike me Francën, si një partner kyç i Kosovës në Bashkimin Evropian.
Britney Spears akuzon ish-truprojën për hakim në iCloud
Maqedonia e Veriut, 6 vjet pjesë e NATO-s
Rama njofton platformë inovative për analiza më të sakta të gjakut
Ngushtica e Hormuzit: Pika e Vetme e Dështimit të Prodhimit Global
Vajza 11-vjeçare frymëzon qytetin me mesazhe pozitive
DITARI: Çfarë lajmesh kemi lexuar në çdo 27 mars, në vitet nëntëdhjetë
FFK falënderon tifozët dhe organizon aktivitete për ndeshjen historike Kosovë – Turqi
Kanë nisur xhirimet e filmit “Për sa t’ketë det”
Kurti niset për në Francë, pritet të takojë Macronin
Të kërkuara
-
Lajmet3 months agoProfesorët e UBT-së publikojnë studim shkencor në revistën prestigjioze ndërkombëtare të indeksuar në Scopus (Q1)
-
Lajmet1 month agoUBT nderon Familjen Jashari me Dekoratën Jetësore të Nderit
-
Lajmet3 months agoStudentët e UBT-së vizitojnë agjencinë Base Agency për të mësuar mbi marketingun dhe inovacionin
-
Lajmet2 months agoProfesori i UBT-së, Kujtim Thaçi publikon artikull shkencor në revistën prestigjioze Frontiers in Immunology
