Lajmet

Gjuhët e huaja ndihmojnë kujtesën

Shumëgjuhësia stërvit trurin dhe rrit performancën e tij.

Published

on

Shumëgjuhësia stërvit trurin dhe rrit performancën e tij. Një studim i ri tregon: Mësimi i disa gjuhëve përmirëson gjithashtu kujtesën vizuale – pavarësisht nga mosha.

Krahasimi i fjalëve, formimi i fjalive, respektimi i gramatikës: Gjuha është një performancë njohëse e nivelit të lartë të trurit tonë. Bëhet edhe më komplekse kur përveç gjuhës amëtare mësojmë edhe gjuhë të tjera. Kjo është veçanërisht e lehtë gjatë fëmijërisë, sepse truri është edhe më i zhdërvjellët. Por edhe në moshën madhore, shumëgjuhësia jo vetëm që bën të mundur komunikimin më të mirë, por edhe rritjen e performancës së trurit.

Një grup kërkimor nga Universiteti Northwestern në SHBA sapo ka zbuluar se shumëgjuhësia mund të përmirësojë gjithashtu kapacitetin e kujtesës vizuale. Ideja është kjo: kur flasim disa gjuhë, ne e drejtojmë vëmendjen tonë në një mënyrë më të synuar dhe kështu mund të mësojmë përmendësh më mirë atë që shohim.

Një lojë me figura teston aftësinë e kujtesës

Në studimin e tyre, studiuesit ekzaminuan aftësinë e kujtesës së gjithsej 126 njerëzve. Një e treta e tyre flisnin vetëm anglisht. Pjesëmarrësit e tjerë gjithashtu flisnin rrjedhshëm spanjisht në nivele të ndryshme. Gjatë eksperimentit, subjektet dëgjuan fillimisht një fjalë në anglisht. Më pas atyre iu prezantuan katër fotografi nga të cilat duhej të zgjidhnin objektin që sapo kishin dëgjuar.

E veçanta: ajo që përfaqësohej në imazhet e tjera kishte një tingull të ngjashëm në anglisht ose spanjisht me fjalën e dëgjuar më parë. Për shembull, nëse subjektet kishin dëgjuar “candle” (qiri në anglisht), imazhet e tjera tregonin “candys” (karamele në anglisht) ose një “candido” (bravë perdesh në spanjisht).

Këto ngjashmëri u reflektuan më pas në kujtesë: në pjesën e dytë të eksperimentit, subjektet u përballën përsëri me imazhe. Ata më pas duhej të tregonin se cilat prej tyre kishin parë gjatë serisë së parë. Anglishtfolësit, për shembull, mbanin mend ëmbëlsirat, por në përgjithësi jo drynin. Në të kundërt, ata që flisnin edhe spanjisht, në shumicën e rasteve e mbanin mend drynin.

Përpunimi i gjuhës në tru

Nëse pjesëmarrësit ishin në gjendje të mbanin mend fjalë të caktuara, kjo ishte falë mënyrës se si ne përpunojmë gjuhën. Kur dëgjojmë një fjalë, truri ynë lëviz nga shkronja në shkronjë dhe aktivizon të gjitha fjalët e ngjashme të ruajtura në tru – pavarësisht nga gjuha. Për shembull, nëse dëgjoni “qiri” dhe flet anglisht dhe spanjisht, fjala “candido” i shtohet fjalës “karamele”.

Rezultatet e studimit tregojnë: Shumëgjuhësia mund të ndikojë në mënyrën se si ne perceptojmë mjedisin tonë. Së pari, ndikon në atë që i kushtojmë vëmendje. Nëse dikush njeh “candle” si dhe “candys” dhe “candido”, fjalët përkatëse aktivizohen. Është një parakusht për memorizimin e tyre – dhe përmirëson kapacitetin për memorizimin vizual.

Shumëgjuhësia stërvit trurin

Hulumtimet e mëparshme kanë treguar gjithashtu se përmirësimi i kujtesës në rast të shumëgjuhësisë mund të jetë edhe për shkak të faktit se truri trajnohet vazhdimisht. Ai është vazhdimisht i zënë duke zgjedhur fjalët e duhura dhe duke hequr njohuritë e panevojshme gjuhësore. Në jetën e përditshme, kjo rezulton në një aftësi më të mirë për të kaluar nga një detyrë në tjetrën, por edhe në një aftësi më të mirë për t’u përqendruar dhe për të përvetësuar dijen.

Një studim kanadez madje tregoi se fëmijët shumëgjuhësh ia dalin më mirë në testet e inteligjencës sesa fëmijët që rriten duke folur vetëm një gjuhë. Por shumëgjuhësia ka gjithashtu shumë përfitime për të moshuarit dhe madje mund të zvogëlojë rrezikun e demencës – dhe kjo pavarësisht nga mosha në të cilën dikush mëson një gjuhë.

Mësimi i gjuhëve shpërblehet

Rezultatet e studimit mund të shpjegojnë nga ana tjetër pse njerëz të ndryshëm kujtojnë të njëjtën ngjarje ndryshe. Prandaj, gjetjet e hulumtimit ndihmojnë në promovimin e mirëkuptimit të ndërsjellë, veçanërisht në komunitete të ndryshme gjuhësore. Si për mirëkuptim më të mirë apo edhe për një kujtesë më të mirë, mësimi i gjuhëve është një gjë e mirë./DW/

Lajmet

​Më 15 janar do të ndizen qirinj për viktimat e gjenocidit në Kosovë

Published

on

By

Me rastin e ditës së përkujtimit të gjenocidit në Kosovë, Qendra “Gjenocidi në Kosovë – Plagë e Hapur” më 15 janar 2022 duke filluar nga ora 19:30 do të ndezë qirinj në shenjë respekti e përkujtimi për viktimat e gjenocidit në Kosovë.

Në Prishtinë, aktivistët e kësaj Qendre qirinjtë do t’i ndezin në sheshin “Skënderbeu”, ndërsa për të gjithë ata që nuk do të mund t’iu bashkëngjiten kanë apeluar të ndezin qirinjtë në ballkonet e shtëpive.

Në të njëjtën kohë ftojmë shoqatat e viktimave të luftës dhe qytetarët e qyteteve të tjera të gjejnë formën e përshtatshme që të përkujtojnë viktimat e gjenocidit të Serbisë në Kosovë”, thuhet në njoftim.

Kujtojmë se, më 16 maj 2019, Kuvendi i Kosovës miratoi rezolutën nëpërmjet së cilës krimet e kryera gjatë luftës në Kosovë u cilësuan si gjenocid dhe u përcaktua që 15 janari të jetë Dita e Përkujtimit të Viktimave të Gjenocidit të Serbisë në Kosovë.

Continue Reading

Lajmet

Pas 26 vjetësh, Peja nuk shënon asnjë vrasje në 2025-ën

Published

on

By

Pas 26 vjetësh, komuna e Pejës, shënon vitin e parë pa asnjë vrasje.

Në një konferencë për media, Kryeprokurorja e Prokurorisë Themelore në Pejë, Lumturije Vuçetaj, ka prezantuar rezultatet e punës për vitin 2025, duke e cilësuar këtë vit si një nga më sfiduesit, por edhe ndër më të suksesshmit për institucionin që ajo drejton.

Në konferncë ajo ka treguar se për 25 vjet në rajonin e Pejës u shënuan 203 vrasje me 227 viktima.

Duke ditur që regjioni jonë ka qenë më i ndjeshëm në aspektin e veprave penale të rëndë veçanti të vrasjeve. Aty ku shtrihet juridiksioni dhe kompetenca lëndore e territoriale kemi punuar në këtë drejtim dhe sot në praninë  e juaj kam nderin, kënaqësinë dhe privilegjin të prezantojë që pas 26 vjetësh pas luftës viti 2025 evidentohet si viti i vetëm pa asnjë vrasje në rajoni e Pejës. Kjo ka ardh si rezultat i mirëkordinimit institucional dhe thellimit ndërinstitucional me Policinë e Kosovës dhe mekanizmat tjetër institucional dhe pa minimizuar asnjëherë bashkëpunimin e ngushtë edhe me qytetarët tanë.  203 vrasje për 25 vite, me 227 viktima për 25 vitesh, është jashtëzakonisht shumë për një rajon siç jemi ne e mos të flasim sa e dhimbshme për familjarët që i kanë përjetuar këto”, tha ajo.

Vuçetaj, shtoi se kjo ka bërë që ta rendit Pejën si rajonin më të qetë.

Ashtu siç shihet viti 2025 është zero vrasje e zero viktima. Kjo tregon se nga rajoni më i nxehtë me më së shumti raste dhe me rastet më të ndjeshme dhe komplekse, falë  punës dhe angazhimit tonë të përbashkët  kemi arrit që vitin 2025 me plotë të drejtë ta marrim epitetin si rajoni më i qetë dhe prokuroria e vetme në sistem prokurorial pa asnjë rast vrasje”, tha ajo.

Continue Reading

Lajmet

​Nëna e binjakëve të vrarë në Prizren kërkon burgim të përjetshëm për Millosh Pleskoviqin

Published

on

By

Nëna e dy djemve binjakë të vrarë në Prizren, Mihrije Daçaj ka kërkuar edhe një herë burgim të përjetshëm për Millosh Pleskoviqin, i cili akuzohet për krime lufte në zonën e Prizrenit.

Pas përfundimit të seancës se sotme të Gjykatës së Apelit, ku është shqyrtuar ankesa ndaj Gjykatës Themelore në Prishtinë, në rastin e Millosh Pleskoviqit, nënë Mihrija ka thënë para mediave se “nuk kam pasur çfarë të shtijë në tokë”.

Unë kërkoj burg përjetë, m’i kanë mbytur dy djemtë, në mal, pa kurrfarë… M’i kanë dërrmuar djemtë, nuk kam pasur çfarë të shtij në tokë“, ka thënë ajo.

Dënim të përjetshëm ka kërkuar edhe avokati Gent Gjini, i cili tha se ky krim është makabër.

“Sot Gjykata e Apelit ka mundësi që të vërtetojë gjërat, sepse kemi të bëjmë me një kriminel tipik të grupit të Arkanoviqëve, sepse zonjës Mihrije ja ka mbytur dy djem të rinj mu në qendër të qytetit, afër Kalasë së qytetit dhe ai krim ka qenë makabër dhe dënimi prej 15 vjetësh është dënim i vogël, e diskriminimi më i madh është se ky po dënohet me ligj të Jugosllavisë e ne pse ta dënojmë një kriminel me ligj të Jugosllavisë kur e kemi Ligjin e Tribunalit të Hagës, ku këta kriminelë duhet të dënohen me dënim të përjetshëm sepse krimi është makabër dhe për këtë zonja Mihrije kërkon drejtësi“, tha ai.

Në seancën e sotme, avokatja e të akuzuarit, Jovana Filipoviq, ka pretenduar se ky krim nuk është kryer nga Pleskoviqi./Sh.Pajaziti

Avokati Blend Gjini e ka konsideruar “tallje”, per çka paralajmëroi se nuk do të ndalen se kërkuari burgim të përjetshëm.

Avokatja që e mbrojti kriminelin lufte vec na ka prezantuar foto, foto që ka qenë si turist ne Prizren. Do te thotë me këto foto ajo po dëshiron të tregojë se nuk ka të bëjë aspak me vrasjen e civilëve. Paramendo, po vjen si turist kur ka pasur urdhërarrest, mandej ju ka zbuluar, dhe sot po na tregon avokatja se kam foto se unë kam ardhur si turist edhe çka është më e keqja po thotë ‘ka marrë shumë likes dhe komente nga komentues shqiptarë’, kjo është një tallje me ne, por ne nuk do të ndalemi derisa të kërkojmë burgim të përjetshëm“, përfundoi ai.

Millosh Pleskoviq është dënuar me 15 vjet burgim, më 31 korrik 2025, ku i njëjti akuzohet për vrasjen e tre civilëve shqiptarë dhe plagosjen e disa të tjerëve gjatë luftës në Kosovë.

Continue Reading

Lajmet

​Hasan Arat nderohet me medalje presidenciale për kontributin në afirmimin ndërkombëtar të sportit të Kosovës

Published

on

By

Presidentja e Republikës së Kosovës, Vjosa Osmani ka dekoruar personalitetin botëror të sportit, Hasan Arat, në vlerësim të kontributit të tij të çmuar në sportin ndërkombëtar, si dhe të rolit dhe përkushtimit të tij në procesin e kandidimit të Kosovës për organizimin e Lojërave Mesdhetare Prishtina 2030.

Osmani theksoi se Arat ka dhënë kontribut të çmueshëm në promovimin e sportit të Kosovës në arenën ndërkombëtare, duke kulmuar me angazhimin e tij që Kosova ta fitojë të drejtën e organizimit të Lojërave Mesdhetare Prishtina 2030.

Nga ana e tij, Arat u shpreh se ndihet i nderuar me marrjen e medaljes presidenciale, duke shtuar se promovimin e Kosovës në arenën ndërkombëtare e bënë me shumë zell, derisa tha se populli i Kosovës duhet të ndihet krenar me të arriturat në sport si dhe me organizimin e Lojërave Mesdhetare që do të bëhet pas katër vitesh.

Arat është biznesmen dhe administrator sportiv nga Turqia, por me prejardhje shqiptare. Në karrierën e tij sportive ka qenë basketbollist, ndërsa si udhëheqës është anëtar i Komitetit Olimpik të Evropës, ish-nënpresident i Komitetit Olimpik të Turqisë, kryetar i komisionit koordinues për Lojërat Evropiane Krakow 2023, udhëheqës i kandidaturës së Stambollit për organizimin e LO 2020, ish-anëtar i komisioneve të ndryshme në IOC e ANOC, anëtar i Komitetit Ekzekutiv në Federatën Botërore të Atletikës, etj. Së fundi (2023-2024), e për më shumë se një vit ishte president i klubit të madh turk të futbollit, Beshiktash.

Continue Reading

Të kërkuara