Lajmet

​Gjendet një formë e çuditshme akulli, ai shkrihet vetëm në temperatura përvëluese

Hulumtimi i titulluar “Kompresimi dinamik i ujit në kushte në ambientet e brendshme gjigante të akullit” u botua në revistën “Scientific Reports”.

Published

on

Brenda planetit, ku substancat janë të ekspozuara ndaj presioneve dhe nxehtësisë ekstreme, ndodhin gjëra të çuditshme.

Në bërthamën e brendshme të ngurtë të Tokës, atomet e hekurit “vallëzojnë”, dhe brenda gjigantëve të gazit të pasur me ujë, Uranit dhe Neptunit, me siguri formohet akull i nxehtë, i zi dhe i rëndë, i cili është i ngurtë dhe i lëngshëm në të njëjtën kohë.

Shkencëtarët fillimisht e rikrijuan këtë akull ekzotik (akull superionik) në kushte laboratorike pesë vjet më parë, dhe konfirmuan ekzistencën dhe strukturën e tij kristal katër vjet më parë. Më pas vitin e kaluar, ekspertët në SHBA zbuluan një fazë të re të akullit superionik. Zbulimi i tyre ndihmoi për të kuptuar fushat magnetike të pazakonta shumëpolëshe në Uran dhe Neptun.

Uji nuk është gjithmonë vetëm – ujë

Shumë besojnë se uji është vetëm një molekulë e thjeshtë e përbërë nga një atom oksigjeni dhe dy atome hidrogjeni që vijnë në një pozicion fiks gjatë ngrirjes. Edhe pse akulli superionik është dukshëm i ndryshëm nga akulli klasik, ai ende mund të jetë një nga format më të bollshme të ujit në univers, shkruan Science Alert.

Shkencëtarët supozojnë se ai mbush jo vetëm brendësinë e Uranit, Neptunit, por edhe ekzoplanete të tjera të ngjashme. Në këta planetë presioni është 2 milionë herë më i lartë se ai i atmosferës së Tokës dhe pjesa e brendshme është po aq e nxehtë sa sipërfaqja e Diellit – pra krijohen kushte ku uji bëhet i çuditshëm.

Në vitin 2019, shkencëtarët konfirmuan atë që fizikanët parashikuan në vitin 1988: një strukturë në të cilën atomet e oksigjenit në akullin superionik janë të kyçur në një rrjetë të ngurtë kubike, ndërsa atomet e hidrogjenit të jonizuar rrjedhin nëpër atë rrjetë si elektronet përmes metaleve.

Kjo është arsyeja pse akulli superionik është kaq përçues dhe pika e tij e shkrirjes aq e lartë sa uji mbetet i ngurtë edhe në temperatura jashtëzakonisht të larta.

Në kërkimin e fundit, fizikantja Arianna Gleason nga Universiteti i Stanfordit dhe kolegët e saj bombarduan copa të holla uji, të shtrydhura midis dy shtresave të diamantit, me laser të fuqishëm.

Valët goditëse të njëpasnjëshme e ngritën presionin në 200 GPa dhe temperaturën në rreth 4700 gradë Celsius, e cila është më e lartë se temperaturat e arritura gjatë eksperimenteve të vitit 2019, por me një presion më të ulët.

Difraksioni me rreze X tregoi strukturën kristalore të nxehtë dhe të dendur të akullit, pavarësisht se kushtet e presionit dhe të temperaturës mbaheshin vetëm për një pjesë të sekondës.

Një fazë e re e akullit superionik

Modelet e difraksionit që rezultuan konfirmuan se këto kristale akulli janë në fakt një fazë e re e dallueshme nga akulli superionik i vëzhguar në vitin 2019. Akulli superionik i sapo zbuluar (Akulli XIX) ka një strukturë kubike dhe përçueshmëri të rritur krahasuar me atë të vitit 2019 (Akull XVIII).

Në këtë eksperiment, përçueshmëria ka një rëndësi të madhe sepse fushat magnetike krijojnë grimca të ngarkuara lëvizëse. Kjo është baza e teorisë së dinamos, e cila përshkruan se si lëngjet përcjellëse të turbullta, siç është manteli i Tokës, gjenerojnë fusha magnetike.

Nëse një planet ka dy shtresa superionike me përçueshmëri të ndryshme në rajonin e bërthamës, siç sugjerojnë Gleason dhe kolegët që është rasti për Neptunin, atëherë fusha magnetike e krijuar nga shtresa e jashtme e lëngshme do të reagonte ndryshe me secilën nga dy shtresat.

Gleason dhe kolegët arrijnë në përfundimin se përçueshmëria e zgjeruar e një shtrese akulli superionik të ngjashëm me akullin XIX do të lehtësonte formimin e fushave magnetike të paqëndrueshme, shumëpolare si ato në Uran dhe Neptun.

Hulumtimi i titulluar “Kompresimi dinamik i ujit në kushte në ambientet e brendshme gjigante të akullit” u botua në revistën “Scientific Reports”.

Lajmet

Prishtina organizon ngjarje për 250-vjetorin e SHBA-së, theksohet partneriteti Kosovë–SHBA

Published

on

Kryetari i Komunës së Prishtinës, Përparim Rama, ka njoftuar organizimin e një ngjarjeje të veçantë nën patronatin e Kryeqytetit me rastin e 250-vjetorit të pavarësisë së Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

Ngjarja, me titull “America and Kosova – A Freedom Story for the Next 250 Years”, do të mbahet më 2 korrik, duke filluar nga ora 10:00, në Emerald në Prishtinë.

Sipas Ramës, aktiviteti synon të vërë në pah partneritetin e veçantë ndërmjet Kosovës dhe SHBA-së, si dhe të trajtojë historinë e lirisë dhe miqësisë mes dy vendeve.

Ai ka theksuar se kjo ngjarje do të fokusohet në bashkëpunimin e vazhdueshëm që, sipas tij, ka kontribuar në ndërtimin e së ardhmes dhe forcimin e marrëdhënieve ndërmjet dy shteteve./A.K/

Continue Reading

Lajmet

NASA: Dhjetëra mijëra ndërtesa të dëmtuara pas tërmeteve në Venezuelë

Published

on

NASA ka vlerësuar se rreth 58,870 ndërtesa janë dëmtuar ose shkatërruar si pasojë e tërmeteve shkatërruese që goditën Venezuelën javën e kaluar, sipas një analize satelitore.

Vlerësimi bazohet në imazhe radar nga satelitët Sentinel-1 të Agjencisë Hapësinore Evropiane, të cilët përdoren për të identifikuar ndryshime në sipërfaqe dhe infrastrukturë pas fatkeqësive natyrore.

Sipas një deklarate, bëhet fjalë për një vlerësim paraprak të prodhuar brenda pak ditësh nga ngjarja dhe që tregon “ndryshim të menjëhershëm të sipërfaqes në përputhje me dëmet”.

Analiza është realizuar nga studiuesit Corey Scher dhe Jamon Van Den Hoek nga Universiteti i Oregonit. Autoritetet theksojnë se të dhënat ende nuk janë verifikuar në terren dhe duhet të konsiderohen vetëm si tregues fillestar.

Ndërkohë, Jorge Rodriguez, president i Asamblesë Kombëtare të Venezuelës, ka deklaruar se numri zyrtar i ndërtesave të dëmtuara ose të shembura është rreth 855, duke treguar një dallim të madh mes vlerësimeve satelitore dhe atyre të konfirmuara nga terreni./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Shefi i OBSH-së për Evropën: Nxehtësia ekstreme të trajtohet si një krizë shëndetësore

Published

on

Një valë e fortë të nxehti që ka prekur Evropën dhe ka marrë mijëra jetë ka ngritur shqetësime serioze për gatishmërinë e sistemeve shëndetësore përballë temperaturave ekstreme.

Temperaturat në disa pjesë të kontinentit kanë arritur deri në 40°C, duke shkaktuar rritje të ndjeshme të thirrjeve emergjente dhe shtim të pacientëve me probleme shëndetësore të lidhura me nxehtësinë, përfshirë goditjen nga nxehtësia, dehidratimin dhe komplikime të tjera, veçanërisht te të moshuarit dhe personat me sëmundje kronike.

Drejtori i Organizatës Botërore të Shëndetësisë për Evropën, Hans Kluge, ka bërë thirrje që nxehtësia ekstreme të trajtohet si krizë shëndetësore dhe që masat parandaluese të merren para arritjes së kulmit të temperaturave.

“Gatishmëria për nxehtësinë duhet të jetë funksionale: lirimi i shtretërve, mbrojtja e pacientëve me rrezik të lartë, sigurimi i ftohjes, kontrollimi i energjisë rezervë dhe mbështetja e punonjësve të shëndetësisë”, ka deklaruar ai në një postim në rrjetin social X.

Në Francë, spitalet kanë raportuar rritje katërfish të rasteve të lidhura me nxehtësinë, ndërsa në Mbretërinë e Bashkuar shërbimet emergjente kanë regjistruar numrin më të lartë të thirrjeve ndonjëherë, me mbi 8,800 intervenime brenda një dite.

Disa spitale të NHS-së janë detyruar të shpallin gjendje kritike për shkak të problemeve me sistemet e ftohjes, gjë që ka ndikuar në funksionimin e pajisjeve mjekësore dhe reparteve spitalore, duke rritur më tej presionin mbi shërbimet shëndetësore./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Vritet një person pas një rrahjeje në Dragash, i dyshuari në arrati

Published

on

Një person ka humbur jetën si pasojë e plagëve të marra nga një mjet i mprehtë pas një rrahjeje që ka ndodhur në fshatin Zlipotok të Dragashit.

Sipas Policisë së Kosovës, rasti ndodhi pasi disa persona u përfshinë në një përleshje, ku viktima, mashkull kosovar, dyshohet se u godit me një mjet të mprehtë.

I lënduari u dërgua për trajtim mjekësor në Qendrën Kryesore të Mjekësisë Familjare (QKMF) në Dragash, por mjeku kujdestar konstatoi vdekjen e tij.

Policia ka bërë të ditur se i dyshuari për rastin është identifikuar, por ndodhet në arrati. Rasti është cilësuar si “Vrasje e rëndë”, ndërsa hetimet për kapjen e të dyshuarit janë duke vazhduar./A.K/

Continue Reading

Të kërkuara