Lajmet

​Gjendet një formë e çuditshme akulli, ai shkrihet vetëm në temperatura përvëluese

Hulumtimi i titulluar “Kompresimi dinamik i ujit në kushte në ambientet e brendshme gjigante të akullit” u botua në revistën “Scientific Reports”.

Published

on

Brenda planetit, ku substancat janë të ekspozuara ndaj presioneve dhe nxehtësisë ekstreme, ndodhin gjëra të çuditshme.

Në bërthamën e brendshme të ngurtë të Tokës, atomet e hekurit “vallëzojnë”, dhe brenda gjigantëve të gazit të pasur me ujë, Uranit dhe Neptunit, me siguri formohet akull i nxehtë, i zi dhe i rëndë, i cili është i ngurtë dhe i lëngshëm në të njëjtën kohë.

Shkencëtarët fillimisht e rikrijuan këtë akull ekzotik (akull superionik) në kushte laboratorike pesë vjet më parë, dhe konfirmuan ekzistencën dhe strukturën e tij kristal katër vjet më parë. Më pas vitin e kaluar, ekspertët në SHBA zbuluan një fazë të re të akullit superionik. Zbulimi i tyre ndihmoi për të kuptuar fushat magnetike të pazakonta shumëpolëshe në Uran dhe Neptun.

Uji nuk është gjithmonë vetëm – ujë

Shumë besojnë se uji është vetëm një molekulë e thjeshtë e përbërë nga një atom oksigjeni dhe dy atome hidrogjeni që vijnë në një pozicion fiks gjatë ngrirjes. Edhe pse akulli superionik është dukshëm i ndryshëm nga akulli klasik, ai ende mund të jetë një nga format më të bollshme të ujit në univers, shkruan Science Alert.

Shkencëtarët supozojnë se ai mbush jo vetëm brendësinë e Uranit, Neptunit, por edhe ekzoplanete të tjera të ngjashme. Në këta planetë presioni është 2 milionë herë më i lartë se ai i atmosferës së Tokës dhe pjesa e brendshme është po aq e nxehtë sa sipërfaqja e Diellit – pra krijohen kushte ku uji bëhet i çuditshëm.

Në vitin 2019, shkencëtarët konfirmuan atë që fizikanët parashikuan në vitin 1988: një strukturë në të cilën atomet e oksigjenit në akullin superionik janë të kyçur në një rrjetë të ngurtë kubike, ndërsa atomet e hidrogjenit të jonizuar rrjedhin nëpër atë rrjetë si elektronet përmes metaleve.

Kjo është arsyeja pse akulli superionik është kaq përçues dhe pika e tij e shkrirjes aq e lartë sa uji mbetet i ngurtë edhe në temperatura jashtëzakonisht të larta.

Në kërkimin e fundit, fizikantja Arianna Gleason nga Universiteti i Stanfordit dhe kolegët e saj bombarduan copa të holla uji, të shtrydhura midis dy shtresave të diamantit, me laser të fuqishëm.

Valët goditëse të njëpasnjëshme e ngritën presionin në 200 GPa dhe temperaturën në rreth 4700 gradë Celsius, e cila është më e lartë se temperaturat e arritura gjatë eksperimenteve të vitit 2019, por me një presion më të ulët.

Difraksioni me rreze X tregoi strukturën kristalore të nxehtë dhe të dendur të akullit, pavarësisht se kushtet e presionit dhe të temperaturës mbaheshin vetëm për një pjesë të sekondës.

Një fazë e re e akullit superionik

Modelet e difraksionit që rezultuan konfirmuan se këto kristale akulli janë në fakt një fazë e re e dallueshme nga akulli superionik i vëzhguar në vitin 2019. Akulli superionik i sapo zbuluar (Akulli XIX) ka një strukturë kubike dhe përçueshmëri të rritur krahasuar me atë të vitit 2019 (Akull XVIII).

Në këtë eksperiment, përçueshmëria ka një rëndësi të madhe sepse fushat magnetike krijojnë grimca të ngarkuara lëvizëse. Kjo është baza e teorisë së dinamos, e cila përshkruan se si lëngjet përcjellëse të turbullta, siç është manteli i Tokës, gjenerojnë fusha magnetike.

Nëse një planet ka dy shtresa superionike me përçueshmëri të ndryshme në rajonin e bërthamës, siç sugjerojnë Gleason dhe kolegët që është rasti për Neptunin, atëherë fusha magnetike e krijuar nga shtresa e jashtme e lëngshme do të reagonte ndryshe me secilën nga dy shtresat.

Gleason dhe kolegët arrijnë në përfundimin se përçueshmëria e zgjeruar e një shtrese akulli superionik të ngjashëm me akullin XIX do të lehtësonte formimin e fushave magnetike të paqëndrueshme, shumëpolare si ato në Uran dhe Neptun.

Hulumtimi i titulluar “Kompresimi dinamik i ujit në kushte në ambientet e brendshme gjigante të akullit” u botua në revistën “Scientific Reports”.

lajme

Jep dorëheqje drejtori i Policisë Gazmend Hoxha

Published

on

By

Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, ka pranuar sot kërkesën për dorëheqje nga Drejtori i Përgjithshëm i Policisë së Kosovës, Gazmend Hoxha, duke e liruar atë zyrtarisht nga detyra.

Sipas njoftimit nga Qeveria, pas propozimit të Ministrit të Punëve të Brendshme, Xhelal Sveçla, kryeministri Kurti ka caktuar Fehmi Hotin si ushtrues detyre të Drejtorit të Përgjithshëm të Policisë së Kosovës. Ekzekutivi ka falënderuar z. Hoxha për kontributin dhe angazhimin e tij gjatë kohës sa ushtroi këtë mandat.

Kjo dorëheqje vjen në vazhdën e masave dhe përgjegjësive institucionale pas vrasjes së Arlinda Zekajt, rast ky që shpërfaqi dështime të rënda zinxhirore brenda Policisë së Kosovës. Vetëm përmes hetimeve të Inspektoratit Policor lidhur me mosveprimet dhe mosekzekutimin e urdhrave mbrojtës për viktimën, deri më tani janë suspenduar nga detyra edhe 19 zyrtarë policorë. /E.A/

Continue Reading

Sport

Akil Gjakova mposht nënkampionin e botës

Published

on

By

Akil Gjakova ka shënuar fitore në Grand Slamin në Abu Dabi.

Ai në xhiron e tretë e mposhti bartësin e parë dhe nënkampionin në fuqi të botës, Makhmadbek Makhmadbekovin.

Ndaj tij dominoi prej fillimit, ndërsa fitoi me “Ippon” të bukur në kohën shtesë.

Është kjo fitorja më e madhe e Akilit në vitin e fundit. Ai po garon në kategorinë deri 73 kilogramë, dhe po duket në ditë të mirë. /D.L/

Continue Reading

lajme

Gjykata Supreme vendos: Policia nuk mund t’jua mbajë patentë-shoferin më shumë se 8 ditë

Published

on

By

Gjykata Supreme e Kosovës ka shfuqizuar rregullin e Ministrisë së Punëve të Brendshme që lejonte Policinë e Kosovës t’ju mbante patentë-shoferin shoferëve gjatë të gjithë kohës sa zgjaste masa mbrojtëse (3, 6 apo 12 muaj).

Sipas vendimit të Gjykatës Supreme, marrja e përkohshme e patentë-shoferit nga policia në vendin e ngjarjes nuk mund të zgjasë më shumë se 8 ditë. Kushtëzimi i kthimit të dokumentit me përfundimin e plotë të dënimit ishte i paligjshëm, pasi Udhëzimi Administrativ i MPB-së kishte vendosur kufizime shtesë që nuk parashiheshin me ligjin bazë të trafikun rrugor.

Vendimi erdhi pas padisë së ngritur nga 28 qytetarë kundër MPB-së dhe Policisë së Kosovës. Gjykata sqaroi se heqja e së drejtës për të ngasur makinën (masa mbrojtëse) është diçka tjetër, ndërsa mbajtja fizike e dokumentit të patentë-shoferit nga policia nuk lejohet të kalojë afatin 8-ditor. /E.A/

Continue Reading

Lajmet

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 30 tetor 1993-1998

Published

on

By

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

30 tetor 1993

Minir Azemi u dërgua me dhunë për të tretën herë në shërbim ushtarak

Më 27 tetor të këtij viti, rreth orës 11 në Mitrovicë, pesë policë dhe dy ushtarë serbë, hynë në shtëpinë e Ragip Azemit dhe arrestuan djalin e tij, Minir Azemin (20), të cilin e dërguan me dhunë për ta kryer shërbimin ushtarak në një kazermë ushtarake në Nish.

Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Mitrovicë, njofton se Minir Azemi deri tani është dërguar dy herë në shërbim ushtarak dhe ka dezertuar, ndërsa kësaj radhe, siç theksoi babai i tij, Miniri gjendet në paraburgim në një burg ushtarak të Nishit.

 

30 tetor 1995

Internacionalja e Arsimit dënon dhunën serbe ndaj mësuesve shqiptarë

Education International, (Internacionalja e Arsimit) javën që shkoi iu drejtua Sekretarit të përgjitshëm të OKB-së, Butros Butros Galit, drejtorit të përgjitshëm të UNESKO-s, Federiko Majorit, Unionit Evropian, si dhe të gjitha organizatave të arsimit anëtare të kësaj organizate botërore, me një apel në të cilin thuhet: “Gjatë katër vjetëve të fundit, Internacionalja e Arsimit ka përcjellur vazhdimisht situatën në fushën e arsimit në Kosovë si dhe persekutimin, torturimin dhe burgosjen e mësuesve shqiptarë vetëm për arsye se japin mësim në gjuhën shqipe” dhe shton se vetëm gjatë javës së tretë të tetorit, autoritetet e instaluara serbe kanë arrestuar 16 mësues në shkollën “Muharrem Bekteshi” në Vushtrri, si dhe i ka dënuar ata me nga 15 ditë burg. Në këtë apel thuhet gjithashtu se: “qëllimi i dhunës së këtyre ditëve nga autoritetet serbe është që ta shkatërrojnë komplet arsimin e mesëm, si dhe ndërrimin e strukturës etnike në rajon duke vendosur mijëra refugjatë serbë nga Kroacia në Kosovë, duke u dhënë atyre pronat e marrura nga shqiptarët.”

Në letër kërkohet nga të gjitha organizatat nacionale të arsimit, anëtare të Internacionales së Arsimit që të protestojnë ndaj keqtrajtimit të mësuesve shqiptarë duke iu shkruar kombeve të bashkuara, si dhe ministrive të jashtme të sheteve të tyre.

Në letrën që Internacionalja e Arsimit u dërgon sindikatave të bashkuara të arsimit të Kosovës, thuhet se kjo organizatë qëndron prapa përpjekjeve të mësuesve shqiptarë në normalizimin e arsimit shqip në Kosovë.

 

 30 tetor 1997 

Eliot Engël: Ka kohë që mbështes Republikën e Kosovës

Kongresmeni i njohur amerikan Eliot Engël, bashkëkryetar i Këshillit për Çështjen Shqiptare, tha në një intervistë për gazetën “Koha Ditore” se ka kërkuar nga administrata amerikane një përfaqësues të veçantë për Kosovën. Në këtë mënyrë do të ngritej çështja e Kosovës në një nivel më të lartë dhe do ta detyronte Qeverinë amerikane që t’i kushtojë rëndësi Kosovës në mënyrë të ngjashme me rastin e Qipros. Është shumë me rëndësi dhe duhet ta realizojmë.

  1. Engël tha se Qeveria amerikane duhet t’ia bëjë të qartë Milosheviqit se ne presim që ai ta zbatojë marrëveshjen e arsimit dhe ta përfshijë Universitetin. Për mua është e tmerrshme të imagjinosh që të arrihet një marrëveshje, dhe të mos përfshijë studentët e Universitetit. Nuk do të ekzistonte asnjë arsye që dr. Rugova ose kushdo tjetër që i përfaqëson shqiptarët të bisedojnë për një marrëveshje që nuk përfshin universitetin.

Pra, për autoritetet serbe, që thonë se kjo marrëveshje nuk paska përfshirë universitetin, është qesharake.

Ai tha se SHBA-të dhe administrata amerikane duhet t’ia bëjnë shumë të qartë Milosheviqit se duhet të zbatohet marrëveshja që e ka firmosur.

  1. Engël theksoi se Perëndimi nuk duhet të jetë më i butë me Millosheviqin pasi që një nacionalist si Shesheli mund të fitojë zgjedhjet. Duhet t’i bëjmë sa më shumë presion dhe duhet që ai të kuptojë se nuk mjafton të jesh më pak i keq nga dy të këqij, por se duhet ta ketë një politikë më të mirë në Kosovë dhe se duhet t’i zbatojë në përpikmëri marrëveshjet që i ka nënshkruar, në veçanti marrëveshjen e arsimit.

Kongresmeni Engël tha se nënsekretari Gelbart do të shkojë në Kosovë javët e ardhshme. Unë u takova me të në Romë dhe jam i bindur që ai i kupton dhe i njeh në hollësi çështjet. Ai po bën atë që duhet ta bëjë duke i bërë presion Milosheviqit. Administrata i ka thënë qartë Milosheviqit se nuk do të hiqet muri i jashtëm i sanksioneve derisa të zgjidhet çështja e të drejtave të njeriut në Kosovë dhe unë mendoj se është bërë punë e mirë. Pastaj nuk duhet harruar se kjo administratë e hapi zyrën e USIA-s në Prishtinë, në hapjen e së cilës mora pjesë vitin e kaluar.

  1. Engël shfaqi mendimin se administrata e tashme amerikane ka një politikë të mirë. Megjithatë, njerëz si unë duhet vazhdimisht t’i shtyjmë që të sigurojmë se po ecin në drejtim të duhur. Duhet t’i kujtojmë vazhdimisht për gjërat që mendoj se duhen ndërmarrë me shpresë se do t’i bëjnë.

Ai tha se javën e ardhshme do ta kemi një dëshmi në Grupin për Çështjen shqiptare në Kongres ku janë ftuar si dëshmitarë ambasadori Gelbart dhe zonja Eileen Malloy (koordinatore për Ballkanin në Departamentin e Shtetit).

Kongresmeni Engel përkujtoi se para disa kohësh ka kërkuar vetëpërcaktim për popullin e Kosovës. Kam thënë ka kohë që mbështes Republikën e Kosovës, sepse besoj se shqiptarët dhe të tjerët që jetojnë në Kosovë kanë të drejtë për vetëpërcaktim. Është e drejta e tyre të vendosin nëse duan të jenë një komb i pavarur, ose duan të bashkohen me Shqipërinë, ose nëse duan të mbetën në kuadër të federatës së re jugosllave si partner i barabartë. Unë mbështes atë që do populli i Kosovës për ardhmërinë e kmobit të tyre. Administrata dhe Departamenti i Shtetit nuk kanë ardhur në këtë përfundim ende, dhe flasin ende për autonomi. Unë mendoj se koha për autonomi ka kaluar, me përjashtim, nëse është një hap drejt vetëpërcaktimit. Siç kam thënë gjithmonë, autonomia nuk pati sukses kur Jugosllavia ishte e plotë dhe kur ekzistonte kundërbalanci i sllovenëve, kroatëve, boshnjakëve. Njerëzve të Kosovës iu hoq autonomia pa i pyetur fare. Asnjë komb dhe asnjë popull nuk do që t’i përsëritet kjo. Tani Jugosllavia është Serbia dhe Mali Zi, ku serbët dominojnë. Kur një autonomi nuk ishte e qëndrueshme për shqiptarët më parë, tani do të ishte edhe më pak e qëndrueshme. Serbët duan të dominojnë me çdo gjë dhe kjo u pa shumë qartë gjatë zgjedhjeve në Mal të Zi. Nëse populli i Malit të Zi dëshiron pavarësi, unë e mbështes vullnetin e popullit dhe e kërkoj të njëjtën edhe për shqiptarët në Kosovë të cilët e përbëjnë shumicën, tha mes tjerash në këtë intervistë kongresmeni Eliot Engël.

 

30 tetor 1998

NATO: Rreth 2000 ushtarë të armatosur vendosen afër Kosovës

Këshilli i NATO-s do të debatojë rreth mënyrës së si të mbrojë vëzhguesit e paarmatosur në Kosovë. Strategët ushtarakë të NATO-s po punojnë me shpejtësi, pasi tashmë në Kosovë ndodhën më shumë se 150 vëzhgues, shumica diplomatë, njoftoi “Zëri i Amerikës”.

Burimet e NATO-s bëjnë të ditur se ka të ngjarë që forca mbrojtëse të përbëhet nga rreth 2000 ushtarë. Pentagoni njofton se në këtë forcë që do të vendoset diku në afërsi të Kosovës, nuk do të ketë ushtarë amerikanë, mirëpo Uashingtoni mund të ofrojë ndihmë në aspekte të tjera.

Zyrtarë të lartë amerikanë kanë deklaruar se forca mbrojtëse ka mundësi të vendoset në Maqedoni. Mirëpo një zëdhënës i Ministrisë maqedonase të mbrojtjes thotë se ende nuk është arritur një marrëveshje e tillë. Strategët ushtarakë të NATO-s ende nuk kanë përfunduar shumicën e hollësive përfshirë përmasat e forcës, mjetet dhe pajimet e nevojshme dhe cilat vende do të japin trupa. Aleanca njofton se po shqyrton mundësinë e vendosjes së këtyre trupave në Shqipëri, Maqedoni ose në det nëpër anije, por ende nuk është marrë një vendim përfundimtar. Planifikuesit po punojnë me shpejtësi pasi më shumë se 115 vëzhgues, shumica diplomatë tashmë ndodhen në Kosovë dhe pritet që ky numër të dyfishohet shumë shpejt.

Foto: Eliot Engël

Continue Reading

Të kërkuara