Lajmet

​Gjendet një formë e çuditshme akulli, ai shkrihet vetëm në temperatura përvëluese

Hulumtimi i titulluar “Kompresimi dinamik i ujit në kushte në ambientet e brendshme gjigante të akullit” u botua në revistën “Scientific Reports”.

Published

3 years ago

on

Brenda planetit, ku substancat janë të ekspozuara ndaj presioneve dhe nxehtësisë ekstreme, ndodhin gjëra të çuditshme.

Në bërthamën e brendshme të ngurtë të Tokës, atomet e hekurit “vallëzojnë”, dhe brenda gjigantëve të gazit të pasur me ujë, Uranit dhe Neptunit, me siguri formohet akull i nxehtë, i zi dhe i rëndë, i cili është i ngurtë dhe i lëngshëm në të njëjtën kohë.

Shkencëtarët fillimisht e rikrijuan këtë akull ekzotik (akull superionik) në kushte laboratorike pesë vjet më parë, dhe konfirmuan ekzistencën dhe strukturën e tij kristal katër vjet më parë. Më pas vitin e kaluar, ekspertët në SHBA zbuluan një fazë të re të akullit superionik. Zbulimi i tyre ndihmoi për të kuptuar fushat magnetike të pazakonta shumëpolëshe në Uran dhe Neptun.

Uji nuk është gjithmonë vetëm – ujë

Shumë besojnë se uji është vetëm një molekulë e thjeshtë e përbërë nga një atom oksigjeni dhe dy atome hidrogjeni që vijnë në një pozicion fiks gjatë ngrirjes. Edhe pse akulli superionik është dukshëm i ndryshëm nga akulli klasik, ai ende mund të jetë një nga format më të bollshme të ujit në univers, shkruan Science Alert.

Shkencëtarët supozojnë se ai mbush jo vetëm brendësinë e Uranit, Neptunit, por edhe ekzoplanete të tjera të ngjashme. Në këta planetë presioni është 2 milionë herë më i lartë se ai i atmosferës së Tokës dhe pjesa e brendshme është po aq e nxehtë sa sipërfaqja e Diellit – pra krijohen kushte ku uji bëhet i çuditshëm.

Në vitin 2019, shkencëtarët konfirmuan atë që fizikanët parashikuan në vitin 1988: një strukturë në të cilën atomet e oksigjenit në akullin superionik janë të kyçur në një rrjetë të ngurtë kubike, ndërsa atomet e hidrogjenit të jonizuar rrjedhin nëpër atë rrjetë si elektronet përmes metaleve.

Kjo është arsyeja pse akulli superionik është kaq përçues dhe pika e tij e shkrirjes aq e lartë sa uji mbetet i ngurtë edhe në temperatura jashtëzakonisht të larta.

Në kërkimin e fundit, fizikantja Arianna Gleason nga Universiteti i Stanfordit dhe kolegët e saj bombarduan copa të holla uji, të shtrydhura midis dy shtresave të diamantit, me laser të fuqishëm.

Valët goditëse të njëpasnjëshme e ngritën presionin në 200 GPa dhe temperaturën në rreth 4700 gradë Celsius, e cila është më e lartë se temperaturat e arritura gjatë eksperimenteve të vitit 2019, por me një presion më të ulët.

Difraksioni me rreze X tregoi strukturën kristalore të nxehtë dhe të dendur të akullit, pavarësisht se kushtet e presionit dhe të temperaturës mbaheshin vetëm për një pjesë të sekondës.

Një fazë e re e akullit superionik

Modelet e difraksionit që rezultuan konfirmuan se këto kristale akulli janë në fakt një fazë e re e dallueshme nga akulli superionik i vëzhguar në vitin 2019. Akulli superionik i sapo zbuluar (Akulli XIX) ka një strukturë kubike dhe përçueshmëri të rritur krahasuar me atë të vitit 2019 (Akull XVIII).

Në këtë eksperiment, përçueshmëria ka një rëndësi të madhe sepse fushat magnetike krijojnë grimca të ngarkuara lëvizëse. Kjo është baza e teorisë së dinamos, e cila përshkruan se si lëngjet përcjellëse të turbullta, siç është manteli i Tokës, gjenerojnë fusha magnetike.

Nëse një planet ka dy shtresa superionike me përçueshmëri të ndryshme në rajonin e bërthamës, siç sugjerojnë Gleason dhe kolegët që është rasti për Neptunin, atëherë fusha magnetike e krijuar nga shtresa e jashtme e lëngshme do të reagonte ndryshe me secilën nga dy shtresat.

Gleason dhe kolegët arrijnë në përfundimin se përçueshmëria e zgjeruar e një shtrese akulli superionik të ngjashëm me akullin XIX do të lehtësonte formimin e fushave magnetike të paqëndrueshme, shumëpolare si ato në Uran dhe Neptun.

Hulumtimi i titulluar “Kompresimi dinamik i ujit në kushte në ambientet e brendshme gjigante të akullit” u botua në revistën “Scientific Reports”.

Related Topics:
Continue Reading

Lajmet

Andy Burnham merr zyrtarisht detyrën si Kryeministër i ri i Britanisë së Madhe: Premton një model të ri politik dhe plan 10-vjeçar

Published

1 hour ago

on

July 20, 2026

By

Andy Burnham ka mbajtur fjalimin e tij të parë si kryeministër i Britanisë së Madhe përpara një turme të madhe në Downing Street, duke shënuar fillimin e një epoke të re politike. Pa pasur nevojë për një foltore dhe i rrethuar nga mbështetësit, kryeministri i ri e cilësoi emërimin e tij si një moment reflektimi dhe rezolute të re, duke thënë se gjenerata e tij e politikanëve duhet të ngrejë nivelin e angazhimit për të rikthyer stabilitetin e vendit.

Burnham pranoi se qytetarët janë të lodhur nga politika aktuale dhe premtoi se ky moment do të shërbejë si një ndryshues i madh kursesh, duke u zotuar për një model të ri që bazohet në bashkëpunim dhe zgjidhje të problemeve, larg pikëve politike. Ai kritikoi vendimet e gabuara të viteve të 80-ta, përfshirë privatizimin dhe de-industrializimin, duke thënë se shumë zona ende nuk janë rimëkëmbur nga ato politika.

Në planin e tij qeverisës, Burnham premtoi se që nga e nesërmja do të shpalosë planet për t’u dhënë njerëzve më shumë hapësirë sa i përket kostos së jetesës, duke treguar edhe si do të financohen ato.

Ai u zotua për ndryshime në sistemin e arsimit për të ndihmuar të rinjtë të futen në tregun e punës, rritje të mbështetjes për shëndetin mendor, si dhe ndërtimin e më shumë shtëpive sociale si një mënyrë e drejtë dhe e qëndrueshme për të ulur shpenzimet e asistencës sociale.

Ndër vendimet e tij të para të prera, kryeministri i ri njoftoi se do të nxjerrë urdhrin e parë për t’i dhënë fund fenomenit të njerëzve që flenë në rrugë.

Për më tepër, Burnham bëri të ditur se do të largojë pushtetin nga Westminsteri për ta shtrirë atë në çdo cep të vendit. Ai u zotua të ndërtojë një ekonomi të re, duke kthyer shërbimet dhe mallrat jetike nën kontrollin publik për t’i bërë ato të përballueshme, si dhe të ri-industrializojë Britaninë duke mbështetur industrinë vendase.

Kryeministri njoftoi se më vonë gjatë këtij viti do të prezantojë një plan 10-vjeçar që do të përcaktojë qartë rrugën se ku dëshiron ta dërgojë vendin. Duke theksuar se kujdesi për njerëzit do të jetë në qendër të çdo vendimi të tij, Burnham i bëri thirrje publikut dhe mbështetësve që t’i qëndrojnë pranë për të ndërtuar një ndjenjë të re të unitetit kombëtar, duke e përmbyllur fjalimin mes duartrokitjeve të shumta, para se të futej në rezidencën e famshme numër 10. /BBC/

Continue Reading

Lajmet

Studio Muzikë Moderne, Produksion Digjital dhe Menaxhment: Programi që të bën lider në industrinë e re të muzikës

Published

1 hour ago

on

July 20, 2026

By

Industria moderne e muzikës sot kërkon diçka më shumë se thjesht talent; ajo kërkon profesionistë që zotërojnë teknologjinë dhe njohin biznesin. Programi, Muzikë Moderne, Produksion Digjital dhe Menaxhment në UBT është ndërtuar pikërisht për të formuar këta liderë të rinj të industrisë kreative, duke bashkuar në një vend artin, teknologjinë dhe menaxhimin.

Ky program u ofron studentëve një përgatitje të plotë praktike dhe teorike përmes tri shtyllave kryesore;

Krijim dhe Produksion Digjital: Zhvillimi i aftësive profesionale në prodhimin e muzikës, dizajnin e tingullit dhe performancën vokale apo instrumentale.

Menaxhim dhe Biznes: Trajnimi i studentëve për menaxhimin e artistëve, organizimin e ngjarjeve dhe menaxhimin e projekteve në industrinë kreative.

Inovacion dhe Teknologji: Nxitja e ideve të reja dhe përdorimi i teknologjive të fundit të zërit për të krijuar platforma dhe qasje të reja artistike.

Synimi kryesor është përgatitja e drejtpërdrejtë për tregun e punës. Gjatë studimeve, studentët do të punojnë në projekte reale, do të marrin pjesë në masterklasa dhe do të krijojnë kontakte të rëndësishme me kompani muzikore, shtëpi botuese dhe organizata kulturore.

Kjo i orienton ata drejt karrierave të suksesshme si producentë, menaxherë, interpretues apo edukatorë të muzikës moderne.

Regjistrimet kanë filluar, këtu gjeni linkun për aplikim!

Continue Reading

Lajmet

Kurti uron Andy Burnhamin për detyrën e re si kryeministër i Britanisë

Published

1 hour ago

on

July 20, 2026

By

Kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti, ka uruar Andy Burnhamin për marrjen e detyrës si kryeministër i ri i Mbretërisë së Bashkuar, duke shprehur gatishmërinë për vazhdimin e bashkëpunimit ndërmjet dy vendeve.

Përmes një postimi në rrjetin social X, Kurti tha se pret të vazhdojë bashkëpunimin e ngushtë me qeverinë britanike në fusha me interes të përbashkët.

“Urime të përzemërta kryeministrit të ri të Mbretërisë së Bashkuar, Andy Burnham. Pres me padurim të vazhdojmë bashkëpunimin e ngushtë mes qeverive tona”, ka shkruar Kurti.

Ai theksoi se bashkëpunimi do të fokusohet në promovimin e tregtisë dhe investimeve, mbrojtjen e demokracisë nga ndikimet keqdashëse të Rusisë dhe përfaqësuesve të saj në Evropën Juglindore, si dhe në forcimin e bashkëpunimit dhe koordinimit ndërmjet Forcës së Sigurisë së Kosovës dhe Forcave të Armatosura Britanike./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Shtatë vjet burg për grabitjen e argjendarisë, urdhërohet kompensimi i 195 mijë eurove

Published

1 hour ago

on

July 20, 2026

By

Gjykata Themelore në Prizren ka shpallur aktgjykim dënues ndaj të akuzuarit me inicialet Sh.H., duke e dënuar me shtatë vjet burgim dhe 2 mijë euro gjobë për dy vepra penale të vjedhjes së rëndë dhe një vepër penale të vjedhjes së rëndë në tentativë.

Sipas njoftimit të Gjykatës, i akuzuari është shpallur fajtor për vjedhjen e kryer më 12 janar 2025 në një argjendari në Prizren, ku së bashku me një shtetas bullgar, të maskuar dhe të pajisur me mjete të përshtatshme, kanë hyrë me forcë në lokal dhe kanë marrë një sasi të madhe ari, argjendi dhe sende të tjera me vlerë.

Pas hapjes së kasafortës, ata kanë marrë 3 kilogramë ari 14-karatësh, një monedhë pesë lira, dy monedha lira, hallka dore, një kilogram argjend me pastërti 925 dhe një peshore, duke i shkaktuar të dëmtuarit dëm material në vlerë prej 195 mijë eurosh.

Sipas aktgjykimit, po atë natë i akuzuari kishte tentuar të kryente edhe një vjedhje tjetër në një argjendari në Prizren, por nuk kishte arritur ta hapte kasafortën dhe ishte larguar nga vendi i ngjarjes.

Ndërkaq, më 23 janar 2025, ai kishte hyrë me forcë në një objekt tjetër, nga ku kishte marrë një modem interneti, një DVR dhe kishte dëmtuar sistemin e kamerave të sigurisë.

Pas zhvillimit të nëntë seancave gjyqësore, Gjykata e shpalli fajtor të akuzuarin, duke e dënuar me shtatë vjet burgim dhe 2 mijë euro gjobë.

Po ashtu, Gjykata ka urdhëruar që i dënuari t’ia kompensojë të dëmtuarit dëmin në shumën prej 195 mijë eurosh ose, në të kundërtën, të konfiskohen pasuritë e tij me vlerë të barasvlershme.

Për realizimin e kompensimit, është urdhëruar shitja në ankand publik e një apartamenti dhe katër automjeteve të sekuestruara përmes Agjencisë për Administrimin e Pasurisë së Sekuestruar ose të Konfiskuar, ndërsa masa e paraburgimit ndaj të dënuarit është vazhduar deri në plotfuqishmërinë e aktgjykimit./A.K/

Continue Reading

Të kërkuara