Në Iran, funeralet dhe përkujtimet janë bërë mundësi për qytetarët për të shprehur zemërimin e tyre, dhe grupe vajtuesish në të gjithë vendin brohorasin “Vdekje Khameneit!”

Një valë e re zemërimi popullor po rritet në Iran, ndërsa qytetarët, të indinjuar nga vrasjet masive të protestuesve muajin e kaluar, shprehin armiqësinë e tyre ndaj regjimit pavarësisht rreziqeve të shtypjes së vazhdueshme.

Familjet në zi bërtasin slogane anti-regjim në funerale dhe përkujtime, dhe studentët refuzojnë të këndojnë këngë patriotike në shkolla. Punonjësit e shëndetësisë dënojnë publikisht arrestimet e kolegëve që trajtuan njerëz të plagosur gjatë protestave, dhe grupe aktivistësh vendas bëjnë thirrje hapur për rrëzimin e udhëheqësit suprem, Ajatollah Ali Khamenei.

Këto akte sfide – ndonjëherë të zhurmshme dhe të rrezikshme, ndonjëherë të qeta dhe personale – vijnë ndërsa iranianët përballen me shkallën e plotë të dhunës së janarit dhe qeverinë që e urdhëroi atë, dhe vijnë pavarësisht se regjimi po kryen valë arrestimesh që synojnë protestuesit dhe simpatizantët e tyre, nga anëtarët e familjes deri te punonjësit e shëndetësisë dhe aktivistët e të drejtave të njeriut.

“Njerëzit janë plot frikë, por edhe plot pakënaqësi”, tha një grua nga qyteti i Kermanshah për The Wall Street Journal nëpërmjet një mesazhi me tekst. “Ne të gjithë po shikojmë qiellin, duke shpresuar që [Presidenti i SHBA-së, Donald Trump do të na bombardojë, vetëm për të shkatërruar Khamenein dhe regjimin e tij. Jemi gati të vdesim një nga një, por nuk duam që fëmijët tanë të vuajnë dhe të kalojnë nëpër dhimbjen dhe torturën që po kalojmë ne”, shtoi ajo.

Kjo pakënaqësi e zjarrtë po përhapet ndërsa Trump po grumbullon forcat amerikane pranë brigjeve të Iranit për veprime të mundshme ushtarake kundër regjimit, pasi paralajmëroi autoritetet iraniane të mos vrasin protestuesit. Përfaqësuesit e Shteteve të Bashkuara dhe Iranit mbajtën një takim në Oman të premten për të përcaktuar nëse mund të gjendet një zgjidhje diplomatike.

Në Iran, funeralet dhe përkujtimet janë bërë mundësi për qytetarët për të shprehur zemërimin e tyre, dhe grupet e të pranishmëve në të gjithë vendin brohorasin “Vdekje Khameneit!”. Studentët në qytetet Mashhad, Tabriz dhe Shiraz mbajtën shërbime përkujtimore këtë javë për studentët e tjerë që u vranë gjatë trazirave të fundit që u shndërruan në protesta.

Studentëve iu bashkuan edhe nxënës të shkollave të mesme.

Studentët e mjekësisë në Shiraz organizuan një protestë ulur për disa ditë këtë javë, duke brohoritur slogane në mbështetje të protestuesve të vrarë dhe mjekëve të arrestuar për ndihmën e të plagosurve, sipas videove të postuara në Telegram nga Unioni i Lirë i Punëtorëve Iranianë, një grup sindikatash të pavarura iraniane. “Studenti i ndaluar duhet të lirohet! Mjeku i nderuar duhet të lirohet!”, bërtitën studentët.

Nxënësit e shkollave të mesme janë gjithashtu të përfshirë në format kolektive të protestës. Një 17-vjeçar nga Teherani i tha WSJ se nxënësit në shkollën e tij refuzojnë të këndojnë himnin kombëtar në mëngjes. Kur forcat e sigurisë planifikuan të kontrollonin shkollën, mësuesi i paralajmëroi nxënësit paraprakisht dhe i këshilloi të gjithë ata që ishin të lënduar të qëndronin në shtëpi për të shmangur arrestimin. Ai gjithashtu kërkoi që të gjithë të fshinin videot dhe fotot me përmbajtje politike nga telefonat e tyre, tha studenti.

“Protesta paqësore e njerëzve me kërkesa të thjeshta është shndërruar në pluhur dhe gjak”, thuhet në një deklaratë nga Këshilli Koordinues i Unionit të Mësuesve Iranianë, një organizatë sindikale që shpesh kritikon qeverinë. “Trishtimi është shndërruar në urrejtje të thellë në zemrat dhe kockat tona”.

Aktorja e shquar iraniane Elnaz Shakerdoost ka njoftuar tërheqjen e saj pas represionit. “Nuk do të aktroj më kurrë në një vend që mban erë gjaku”, shkroi ajo këtë javë në profilin e saj në Instagram.

Irani prezantoi raketën më të fuqishme, nisi një ‘qytet raketash’ dhe tha: ‘Që tani e tutje ne godasim të parët!’

Disidentë të shquar iranianë brenda vendit po bëjnë thirrje hapur për fundin e regjimit. Ish-kryeministri Mir Hossein Mousavi, një disident i shquar që ka qenë nën arrest shtëpiak në Teheran për vite me radhë, tha se shkalla e vrasjeve tregoi se Republika Islamike nuk mund të reformohet dhe duhet të zëvendësohet. “Kur vesh një uniformë për një luftë kundër popullit tënd, godet rrënjët e tua me një sëpatë”, tha Mousavi. “Ulni armët dhe largohuni nga pushteti në mënyrë që vetë populli të mund ta udhëheqë këtë vend drejt lirisë dhe prosperitetit”, tha ai.

Këto deklarata përfaqësojnë dënimin më të ashpër të Mousavit ndaj Republikës Islamike deri më sot. Ish-politikani reformist u shfaq si një figurë opozitare kombëtare pas zgjedhjeve presidenciale të vitit 2009, të cilat ai pretendoi se ishin të manipuluara, shkaktuan protesta masive dhe përfundimisht çuan në arrestimin e tij. Kritikat e tij janë intensifikuar gradualisht vitet e fundit, duke përfshirë thirrjet për një referendum mbi asamblenë kushtetuese.

Negociatat midis Iranit dhe SHBA-së në prag të kolapsit: “Ne u dhamë përgjigjen tonë dhe thamë – ose kjo ose asgjë. Ata u kthyen prapa – pastaj asgjë”.

Një grup prej 17 aktivistësh të shoqërisë civile me bazë në Iran publikuan një letër të hapur duke i përshkruar vrasjet masive si një krim kundër njerëzimit të kryer nga shteti dhe duke fajësuar Ajatollah Khamenein. “Përgjegjësia kryesore për këtë situatë të tmerrshme i takon personit në krye dhe strukturës shtypëse të Republikës Islamike në pushtet”, thuhet në letër. Pas publikimit të letrës, tre nga nënshkruesit e saj – Vida Rabbani, Abdolah Momeni dhe Mehdi Mahmudian – u arrestuan, sipas Fondacionit Narges, i cili nënshkroi letrën në emër të laureatit të burgosur të Çmimit Nobel për Paqen, Narges Mohammadi.

Qytetarët dhe aktivistët e të drejtave të njeriut thonë se kushdo që flet publikisht kundër qeverisë sot po e ekspozon veten ndaj rreziqeve të mëdha. Sipas Aktivistëve të të Drejtave të Njeriut në Iran, një organizatë amerikane për të drejtat e njeriut, rreth 7,000 persona janë konfirmuar të vdekur që nga fillimi i protestave në fund të dhjetorit. Më shumë se 50,000 persona u raportuan të arrestuar në të njëjtën periudhë. Autoritetet iraniane kanë pranuar rreth 3,000 vdekje dhe arrestimin e disa qindra personave, duke i quajtur ata protestues ose terroristë. Shumë të ndaluar u arrestuan gjatë vetë protestave, por të tjerë u arrestuan në shtëpitë e tyre ose ndërsa kërkonin ndihmë mjekësore pas shtypjes së dhunshme, sipas organizatave të të drejtave të njeriut dhe banorëve vendas. “Pasi vrau mijëra civilë, Republika Islamike tani po shkon shtëpi më shtëpi për të ndëshkuar ata që guxuan të protestonin dhe për të shtypur çdo shenjë të mundshme të rezistencës së mëtejshme”, tha Hadi Ghaemi, drejtor ekzekutiv i Qendrës për të Drejtat e Njeriut në Iran, një organizatë me seli në Nju Jork.

Burra të armatosur me rroba civile bastisën spitale në të gjithë vendin duke kërkuar njerëz të plagosur dhe duke i marrë ata, sipas organizatave të të drejtave të njeriut dhe një dëshmitari. Një dëshmitar, një mjek i kontaktuar nga WSJ, tha se pa forcat e sigurisë duke marrë protestues të plagosur nga spitali i tij në Teheran.

Një grua u ndalua pasi u godit nga një armë ajrore dhe erdhi në një spital në Teheran për trajtim, tha një shoqe e saj e ngushtë. Më 8 janar, ajo ishte duke shkuar për në shtëpi dhe e gjeti veten në mes të një shkëmbimi zjarri, tha një shoqe. Forcat e sigurisë panë plagët e saj dhe arritën në përfundimin se ajo ishte një protestuese, shtoi ajo.

Forcat e sigurisë gjithashtu ndaluan mjekë dhe infermierë që trajtuan protestues të plagosur në spitale, klinika ose qendra mjekësore të improvizuara, sipas dëshmitarëve, banorëve dhe organizatave të të drejtave të njeriut. Mohammad Raeeszadeh, president i Këshillit Mjekësor Iranian, organi kryesor rregullator në zonë, tha në një intervistë me agjencinë gjysmëzyrtare të lajmeve ISNA se 17 punonjës shëndetësorë u arrestuan pas dhunës më 8 dhe 9 janar. Ai deklaroi se rastet e tyre janë nën hetim dhe se ata nuk u arrestuan vetëm për trajtimin e protestuesve.

Kiana Kasiri, e cila është pjesë e Rrjetit të Mjekëve Iranianë Jashtë Vendit, tha se grupi i saj dokumentoi ndalimin e më shumë se 30 punonjësve të shëndetësisë të akuzuar për trajtimin e protestuesve. Disa prej tyre u liruan me kusht, tha ajo. Ali Reza Golčini, një kirurg i specializuar në trajtimin e kancerit nga qyteti Qazvin, pranë Teheranit, publikoi një mesazh në profilin e tij në Instagram më 7 janar, në të cilin ofroi të trajtonte protestuesit e plagosur, siç bëri gjatë protestës për të drejtat e grave në vitin 2022. Sipas kushërirës së tij Neema Gulçini, Golçini u rrah dhe u mor nga shtëpia e tij nga autoritetet. “Jemi shumë të shqetësuar”, tha ai.

Arrestimet e punonjësve të shëndetësisë shkaktuan zemërim midis iranianëve dhe e shtynë Këshillin Mjekësor të bënte thirrje për siguri për punonjësit e shëndetësisë. “Punonjësit e kujdesit shëndetësor – bazuar në betimin e tyre profesional, detyrimet ligjore dhe standardet themelore etike – kanë detyrë të ofrojnë kujdesin e nevojshëm mjekësor për të gjithë pacientët në të gjitha rrethanat, pavarësisht nga kushtet sociale, politike apo të sigurisë”, tha këshilli të mërkurën.

Grupi i mësuesve deklaroi se vrasjet dhe shtypja e vazhdueshme, së bashku me problemet ekonomike në rritje në vend, në mënyrë të pashmangshme do të nxisin pakënaqësi të reja midis qytetarëve. “Nuk do të ketë zgjidhje tjetër përveçse të dalim në rrugë dhe të protestojmë fuqishëm kundër kësaj situate të dëshpëruar dhe të krijojmë solidaritet dhe unitet në mënyrë që t’i japim fund kësaj shtypjeje dhe tiranie të përditshme”, thuhet në faqen e tyre të internetit.

Presioni publik po i detyron autoritetet iraniane të bëjnë lëshime në disa raste të profilit të lartë për të lehtësuar presionin mbi regjimin. Në fund të janarit, autoritetet liruan me kusht Erfan Soltanin, një protestues të shquar, familja e të cilit kishte frikë se ai do të ekzekutohej. Gjatë fundjavës, qeveria njoftoi gjithashtu se do të fillonte zyrtarisht lëshimin e lejeve të drejtimit të motoçikletave për gratë, e fundit në një seri lëvizjesh që synojnë të fitojnë mbështetje duke zbutur rregullat sociale.

Megjithatë, nuk ka gjasa që lëshimet e vogla të kenë një efekt më të madh tani. Tregtarët në Pazarin e Madh të Teheranit – ku shpërthyen protestat për herë të parë në fund të dhjetorit – u bënë thirrje tregtarëve në të gjithë vendin të dalin përsëri në rrugë më 17 dhe 18 shkurt, duke shënuar fundin e periudhës tradicionale 40-ditore të zisë për vrasjet e 8 dhe 9 janarit.

“U bëjmë thirrje popullit fisnik të Iranit në të gjithë vendin që njëkohësisht, në qytetet e tyre, të ruajnë kujtimin e të rënëve dhe të vazhdojnë kryengritjen kombëtare”, tha shoqata e punëtorëve të pazarit në kanalin e saj Telegram. Qëllimi, sipas njoftimit për shtyp, është të “hakmerret për masakrën më të madhe rrugore në historinë moderne”, raporton WSJ.

/The Wall Street Journal/

Irani ka qenë një furnizues i rëndësishëm i pajisjeve ushtarake për Rusinë në vitet e fundit, veçanërisht nga momenti kur Kremlini nisi pushtimin në shkallë të plotë të Ukrainës në vitin 2022, por ekspertët i kanë thënë Radios Evropa e Lirë se kjo mbështetje nuk luan më një rol kyç në përpjekjen luftarake të Moskës.

Sipas një raporti të Bloomberg të datës 12 janar, që citon një zyrtar perëndimor të sigurisë i cili mbeti anonim, shitjet iraniane të raketave drejt Rusisë, përfshirë raketa të mbrojtjes ajrore dhe raketa balistike, kanë arritur në 2.7 miliardë dollarë që nga tetori i vitit 2021.

Vëllimi i tregtisë nuk bëhet publik nga Moska, dhe Irani mohon se ka furnizuar Rusinë me ndonjë gjë.

“Për sa kohë që konflikti vazhdon mes palëve, Irani do të përmbahet nga ofrimi i çdo forme të ndihmës ushtarake për secilën palë”, thuhej në një deklaratë të misionit të përhershëm të Iranit pranë Kombeve të Bashkuara, në maj të vitit të kaluar.

Ka prova që dëshmojnë të kundërtën, veçanërisht përdorimi i gjerë nga Rusia i dronëve sulmues iranianë Shahed në fazat e hershme të luftës kundër Ukrainës. Por, vlera e kësaj mbështetjeje tani duket se është zvogëluar ndjeshëm.

Dronët

“Edhe pse ende ka disa transferime të dronëve iranianë – të paktën deri vitin e kaluar, disa modele më të reja dronësh ende po transferoheshin nga Irani – mendoj se kemi kaluar prej kohësh kulmin e transferimeve iraniane të mbrojtjes drejt Rusisë”, i tha Radios Evropa e Lirë më 14 janar Hanna Notte, drejtuese e programit për Euroazinë në Qendrën James Martin për Studime mbi Mospërhapjen.

Ruslan Suleymanov, analist në Qendrën për Strategjitë e Reja Euroaziatike, kishte një mendim të ngjashëm.

“Rusia nuk është më aq e varur nga armët iraniane sa ishte katër vjet më parë. Të njëjtët dronë Shahed prodhohen në territorin rus nën emrin Geran dhe… rreth 90 për qind e të gjithë ciklit të prodhimit të këtyre dronëve tashmë është plotësisht i vendosur në Rusi, pa ndihmën e Iranit”, tha ai për Current Time më 13 janar.

Irani i ka ofruar Rusisë teknologji dhe trajnim, dhe një fabrikë në Alabuga, në rajonin e Tatarstanit në Rusi, po prodhon vazhdimisht dronë Geran.

Sipas Ukrainës, Rusia prodhon rreth 5.000 dronë me rreze të gjatë veprimi të llojeve të ndryshme çdo muaj. Kjo përfshin dronin goditës Geran dhe Gerberan, një dron pa kokë luftarake që përdoret si karrem për të mbingarkuar mbrojtjen ajrore të Ukrainës.

Raketat

Në prill, gjenerali Christopher Cavoli, në atë kohë kreu i Komandës Qendrore të SHBA-së, i tha Komitetit të Shërbimeve të Armatosura të Senatit amerikan se “Irani gjithashtu vazhdoi mbështetjen e tij materiale për Rusinë, duke dhuruar mbi 400 raketa balistike me rreze të shkurtër veprimi dhe qindra mijëra predha artilerie”.

Në maj, Reuters raportoi se Irani do të dërgonte gjithashtu lëshues raketash Fath-360, megjithëse Teherani e mohoi këtë. Më herët, në shtator 2024, zëdhënësi i Pentagonit, Pat Ryder, kishte thënë se raketat Fath 360 ishin dorëzuar.

Kjo u pasua në tetor të vitit 2024 nga sanksione amerikane ndaj dy kompanive ruse të transportit detar për dorëzimin e pajisjeve të dronëve dhe municioneve përmes Detit Kaspik për përdorim në Ukrainë.

“Departamenti i Shtetit po ndërmerr veprime sot për të kufizuar më tej aktivitetet destabilizuese të Iranit, përfshirë transferimin e raketave balistike drejt Rusisë”, thuhej në një deklaratë.

Bashkimi Evropian veproi në të njëjtën linjë disa ditë më vonë, duke vendosur sanksione ndaj tre linjave ajrore iraniane dhe dy kompanive të prokurimit “pas transferimeve të raketave dhe dronëve nga Irani drejt Rusisë”.

Por, nuk ka pasur raportime për përdorimin e raketës Fath 360 në Ukrainë. Notte tha se kjo mund të jetë sepse lëshuesit e Fath 360 nuk u dorëzuan kurrë ose sepse Rusia nuk kishte nevojë t’i përdorte, ndërsa rriti prodhimin vendas dhe mori dërgesa nga Koreja e Veriut.

Një raport i publikuar në shkurt të vitit të kaluar nga RUSI, një institut kërkimor me seli në Londër, vuri në dukje se Ministria ruse e Mbrojtjes planifikonte të prodhonte rreth 750 raketa balistike dhe 560 raketa lundruese në vitin 2025. Që atëherë, inteligjenca ushtarake ukrainase ka dhënë vlerësime edhe më të larta të prodhimit.

“Rusët thjesht mund të mos kenë pasur nevojë t’i përdorin këto raketa iraniane”, tha Notte.

Municionet

Vlerësohet se Irani i ka dërguar Rusisë sasi të mëdha municionesh dhe predhash që nga viti 2022. Një hetim i Wall Street Journal në vitin 2023 i vendosi shifrat në 300.000 predha artilerie dhe rreth 1 milion fishekë municioni.

Sulmet me dronë të Ukrainës në vitin 2025 sugjeruan se furnizimet ushtarake po vazhdonin. Në prill, mediat ruse raportuan për sulmet e para ndaj portit kaspik të Oljas, të ndjekura nga raportime për sulme të tjera në gusht.

Olja është identifikuar si një qendër kryesore për dërgesat e furnizimeve ushtarake iraniane.

Një raport i Shkollës së Ekonomisë së Kievit vitin e kaluar detajoi vëllimet e eksplozivëve që po transportoheshin me anije dhe hekurudhë si nga Irani ashtu edhe nga Koreja e Veriut. Raporti tha se furnizimet nga Koreja e Veriut tashmë përbënin 58 për qind të importeve ruse të eksplozivëve.

Notte tha se, po ashtu, predhat dhe fishekët nga Koreja e Veriut kanë tejkaluar në shkallë furnizimet iraniane.

“Ukrainasit vlerësuan vitin e kaluar se 50 për qind e të gjithë municionit që Rusia përdori në Ukrainë ishte nga Koreja e Veriut. Pra, ndjesia ime këtu është se, sapo Koreja e Veriut u shfaq si një furnizuese e madh ushtarake për Rusinë, ndoshta nuk kishte më nevojë për municion iranian”, tha Notte. /REL/

Të paktën 31 persona kanë vdekur nga një shpërthim në një xhami gjatë faljes së xhumasë në kryeqytetin e Pakistanit, Islamabad, kanë thënë zyrtarët, raporton BBC.

Shpërthimi në xhaminë në zonën Tarlai të qytetit ka bërë që autoritetet të shpallin gjendje emergjente në tre spitale të qytetit.

Shkaku i shpërthimit nuk është bërë menjëherë i qartë, megjithatë zyrtarët e policisë thanë se ky ishte një sulm vetëvrasës..

Presidenti i Pakistanit ka theksuar se “shënjestrimi i civilëve të pafajshëm është një krim kundër njerëzimit”.

Shpërthimi ndodhi në kohën kur një numër i madh njerëzish ishin mbledhur për lutjet e së premtes në xhaminë ‘Khadijatul Kubra’, e cila ndodhet në zonën Tarlai Kalan të kryeqytetit pakistanez, Islamabad.

Mësohet se sulmuesi ka shpërthyer eksplozivin në momentin kur është ndaluar në hyrje të xhamisë.

Një gjeneral i lartë i ushtrisë ruse është plagosur pasi është qëlluar disa herë me armë zjarri në Moskë. Bëhet fjalë për gjeneral-lejtnant Vladimir Alexeyev, një nga zyrtarët kryesorë të Drejtorisë Kryesore të Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Ruse (GRU).

Ngjarja ka ndodhur në një ndërtesë banimi në periferi veriperëndimore të Moskës, në zonën e autostradës Volokolamsk. Alexeyev është dërguar menjëherë në spital, ndërsa autoritetet ruse nuk kanë bërë të ditur gjendjen e tij shëndetësore.

Komiteti Hetimor i Rusisë ka njoftuar se ka hapur një çështje penale për tentativë vrasjeje, ndërsa hetimet për identifikimin e autorëve vijojnë.

Gjeneral Alexeyev ka luajtur një rol të rëndësishëm gjatë luftës në Ukrainë dhe ishte nën sanksione të Bashkimit Evropian, pas akuzave ndaj GRU-së për përfshirje në sulmin me agjent nervor në Salisbury të Britanisë së Madhe në vitin 2018.

Ky është një tjetër incident serioz që përfshin figura të larta ushtarake ruse në kryeqytet, që nga fillimi i pushtimit të Ukrainës.