Lajmet

Dhjetë mistere antike ende të pazgjidhura

Këto kanë ndikuar shumë tek imagjinata e publikut për shekuj me radhë.

Published

on

Historia e lashtë është e mbushur me mistere të pazgjidhura, disa prej të cilave nga vend-varrimet te qytetet e fundosura, kanë ndikuar shumë tek imagjinata e publikut për shekuj me radhë. Ja cilat janë dhjetë prej tyre:

1. Vijat Nazca

Afro 2000 vjet më parë, një qytetërim para-inkas gdhendi një sërë vizatimesh gjigante në rrafshnaltën e thatë të Perusë. Të njohur si Vijat Nazca, këto gjeoglife mbetën të panjohura derisa avionët filluan të fluturonin mbi zonë në vitet 1930. Deri më sot, janë zbuluar mbi 1000 modele. Shumica janë vija të drejta, që shtrihen deri në 48 km, ose forma gjeometrike, nga trapezoidët tek spirale.

Ndërkohë të tjerat paraqesin kafshë dhe bimë, përfshirë një merimangë, një koliber, një majmun, një balenë, një gjarpër me dy koka, një qen dhe një figurë humanoide me nofkën “Astronauti”. Në vitin 2022, u zbuluan 168 gjeoglife, por studiuesit nuk e kuptojnë ende qëllimin e tyre. Një hipotezë i lidh ato me ritualet e ujit, megjithëse ka shumë supozime.

2. Thonis-Heracleion

Një qytet port egjiptian në Detin Mesdhe, Thonis-Heracleion shërbeu si një qendër kryesore tregtare përpara themelimit të Aleksandrisë aty pranë rreth vitit 331 Para Erës Sonë. Heroi i mitologjisë Herakliu (Herkuli) dhe Helena e Trojës supozohet se kaluan disa kohë atje. Megjithatë, rreth shekullit II Para Krishtit, qendra e qytetit u shemb për shkak të lëngëzimit të tokës, ndoshta e shkaktuar nga tërmetet, cunami ose përmbytjet.

Në fund i gjithë Thonis-Heracleion u fundos nën ujë, ku mbeti i humbur derisa u ri-zbulua në fillim të viteve 2000 nga arkeologët detarë. Statuja të mëdha, sarkofagë kafshësh, rrënoja tempujsh, copat e qeramikës, bizhu, monedhat, madje edhe shporta me fruta 2400-vjeçare janë nxjerrë nga dallgët, duke hedhur kështu një dritë të re mbi këtë Atlantidë reale.

3. Rrafshnalta e Kavanozëve

Mijëra kavanoza prej guri të Epokës së Hekurit, disa afro 3 metra të lartë dhe që peshojnë disa ton, mbulojnë peizazhin malor të Laosit verior. Të gdhendura kryesisht nga gurë ranorë dhe të gjetur në grupe që variojnë nga vetëm 1 deri në 400, legjenda thotë se gjigantët i përdornin ato si gota vere.

Por shumë arkeologë besojnë se ato shërbyen si krematoriume për djegien e trupave të të vdekurve. Por ka ende shumë gjëra të panjohura për qëllimin e tyre, mbi mënyrën se si u zhvendosën deri atje dhe për qytetërimin që i prodhoi ato. Studimet e fundit kanë zbuluar se disa prej kavanozëve prej guri datojnë që në vitin 1240 Para Krishtit, pra shumë më të vjetra se skeletet njerëzore të varrosura aty pranë. Problemi është se shumë prej kavanozëve gjenden në fushat e municioneve të pashpërthyera, mbetjet Luftës së Vietnamit, ndaj nuk mund të studiohen në mënyrë të sigurt.

4. Gjiri Guanabara

Duke vepruar sipas një informacioni të marrë nga vendasit, eksploruesi i anijeve të mbytura, Robert Marx, pretendoi në vitin 1982 se kishte zbuluar një numër vazosh romake me dy doreza, të njohura si amfora, në Gjirin Guanabara të Brazilit. Sipas tij, amforat siguruan prova se romakët ishin evropianët e parë që zbarkuar në Brazil, ose 1 mijë vite më herët se portugezët.

Megjithatë, ai nuk ishte në gjendje ta eksploronte plotësisht vendin, pasi qeveria braziliane e ndaloi për shkak të një plaçkitje të dyshuar të sitit. Marx akuzoi Marinën e Brazilit për hedhjen e sedimenteve mbi amfora në mënyrë që të pengohej rishkrimi i historisë. Deri më sot, një prani romake në brigjet e Brazilit mbetet ende e paprovuar.

5. Paracas Candelabra

Në veriperëndim të Vijave Nazca, të gdhendura në një kodër me pamje nga Gjiri Pisko në Peru, shtrihet Candelabra Paracas, një tjetër gjeoglif masiv me një shtrirje prej rreth 183 metrash nga lart poshtë. Ndonëse qeramika e gjetur në vend daton rreth vitit 200 Para Krishtit, askush nuk e di moshën e vetë figurës në formën e një shandani. Edhe arsyeja e saj e ekzistencës mbetet po aq e paqartë. Një teori thotë se ai shërbeu si një mjet orientimi për marinarët, ndërsa një tjetër pretendon se përshkruante treshen e Zotit krijues.

6. Sacsayhuamán

Diku tjetër në Peru, në periferi të Cuzco, ndodhen mbetjet e kështjellës Sacsayhuamán, e cila u ndërtua me kujdes nga inkasit në vitet 1400. Ashtu si në Machu Pichu, punëtorët inkas lëvizën gurë të mëdhenj – disa prej të cilëve peshonin 125 tonë ose më shumë – përpara se muratorët t’i prisnin në copa më të vogla, duke përdorur vetëm vegla bronzi dhe guri dhe t’i vendosnin mbi njëri-tjetrin pa llaç. Ndonëse kolonizatorët spanjollë çmontuan pjesën më të madhe të kështjellës për t’i përdorur si materiale ndërtimi, Sacsayhuamán ka mbetur strukturalisht e fortë për t’i bërë ballë tërmeteve të mëdha dhe shkatërrimeve të tjera të kohës.

7. Varri i Kleopatrës

Si një sundimtare e lashtë, për Kleopatrën VII, ose të ashtuquajturën mbretëresha e fundit e Egjiptit, dihet shumë. Ajo u bashkua me Jul Çezarin dhe Mark Antonin dhe më vonë kreu vetëvrasje në vitin 30 Para Erës Sonë pas humbjes së Antonit dhe të saj në Betejën e Aktiumit përballë Oktavianit.

Por vendndodhja e Antonit dhe varrit të saj – supozohet se çifti u varros së bashku – mbetet një mister. Disa studiues besojnë se ai ndodhej në Aleksandri, kryeqyteti i saj dhe qendra dikur kulturore e botës mesdhetare, dhe humbi kur një cunami përmbyti qytetin në vitin 365 Pas Krishtit. Të tjerë dyshojnë se ndodhet diku tjetër në deltën e Nilit, ndoshta në një tempull kushtuar Isis dhe Osiris, perënditë me të cilat u lidhën përkatësisht Kleopatra dhe Antoni.

8. Dorëshkrimi i Voynich

Në vitin 1912, tregtari i librave të rrallë, Wilfrid Voynich, shtiu në dorë një dorëshkrim mesjetar që ai pretendonte se ishte vendosur në “një kështjellë të lashtë në Evropën Jugore”. E shkruar në një gjuhë ose kod të zhdukur, askush nuk mund ta njihte origjinën. Ai ishte mbushur me ilustrime të çuditshme të bimëve fiktive dhe grave të zhveshura.

Kriptografi britanik Alan Turing dhe FBI-ja amerikane u përpoqën ta zgjidhnin misterin por dështuan. Disa dyshojnë se ky dorëshkrim është një mashtrim i sofistikuar. Dorëshkrimi i Voynich ndodhet sot në Universitetin e Yale, i disponueshëm për publikun dhe cilindo që është i interesuar të përpiqet ta zgjidhë një herë e përgjithmonë këtë enigmë.

9. Monumenti Yonaguni

Në brigjet e ishullit Yonaguni të Japonisë shtrihet një strukturë shkëmbore nënujore, të paktën 50 metra e gjatë dhe 20 metra gjerë, që i ngjan një piramide të ndërtuar nga njeriu. I zbuluar në vitet 1980 dhe i njohur tani si Monumenti Yonaguni, disa studiues besojnë se ato janë rrënojat e një qytetërimi të lashtë. Megjithatë, shumë studiues të tjerë pretendojnë se “Atlantida e Japonisë” nuk është gjë tjetër veçse një fenomen natyror i formuar nga ngritja tektonike dhe rrymat e oqeanit.

10. Stonehenge

Stonehenge, një nga monumentet prehistorike më të famshme në botë, filloi rreth 5000 vjet më parë, përpara se Anglia të hynte në Epokën e Bronzit. I studiuar mirë për shekuj me radhë, shumica e studiuesve e pranojnë se funksiononte si një vend varrimi, dhe tani dihet se nga erdhën gurët e mëdhenj. Megjithatë, sekretet e tjera të Stonehenge mbeten mister, përfshirë rëndësinë e tij të mundshme fetare, ceremoniale, astronomike dhe terapeutike./history.com – bota.al

Kujtesë

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 10 korrik 1993-1998?

Published

on

By

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

Foto: Tetovë, korrik 1997

10 korrik 1993

Bastisje të reja në Lumbardh e Maznik të Deçanit

Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Deçan njofton se dje u bastisën dhumë familje shqiptare në fshatrat Lumbardh dhe Maznik.

Rreth orës 12,40 min. në fshatin Maznik u bastisën shtëpitë e Osman, Zymer, Miftar e Nuredin Dervishajt, pastaj Osman, Xhemajl, Zenel, Sokol dhe Ali Ramajt, Mision, Ali dhe Qaush Qelajt, Sadik, HAxhi, Sadri, Mehmet dhe Ukë Mustafajt, Mehmet dhe Ali Mehmetajt, Selmon Kurtajt, Hysen, Sedat, Xhemajl dhe Kapllan Tahirajt, dhe Brahim e Ali Jahajt. Njësisë së policisë serbe, që rrahu e plaçkiti shumë persona, i printe kryeshefi i stacionit të policisë në Deçan Vukmir Mirqiq.

Rreth orës 16 u bastisën familjet e Ragip, Florim, e Rexhep Përgjegjajt, pastaj të Selman Canës, Isa Ademit, Gani e Brahim Përgjegjajt, Murteza, Avdush, Adem, Cenë, Afrim, Muhamet dhe Ismet Lekajt. Gjatë bastisjes u rrahën shumë persona dhe u bënë dëme të mëdha nëpër shtëpi.

 

 10 korrik 1995

Mbi rrënojat e përmendoreve shqiptare ngriten ato serbe

Me qëllim të serbizimit të Kosovës regjimi serb ka ndërmend që para Fakultetit Filozofik të Prishtinës kësaj vjeshte të ngrisë përmendoren e Vuk Karaxhiqit. Siç shkruan i tërë shtypi i sotëm serb iniciativën e ka ndërmarrë rektori serb i Universitetit të Prishtinës, Papoviq, sikure edhe në rastin e përmendores së car Dushanit në Prizren. Kurse para Fakultetit Teknik të Prishtinës është paraparë të ngritet përmendorja e Nikolla Tesllës. Donator është Universiteti serb i Prishtinës.

Siç dihet para Fakultetit Filozofik të Prishtinës para disa muajve me një akt vandal u shkatërrua përmendorja kushtuar patriotëve shqiptarë të pushkatuar në vitin 1944 në kampin e përqëndrimit.

Poashtu shtypi serb shkruan se në Gjakovë pas shkatërrimit të përmendores së vëllazërim-bashkimit në parkun e qytetit filloi ndërtimi i një kishe serbe.

 

 

 

10 korrik 1997

Mbi 600 të arrestuar në Gostivar e Tetovë

Gjendja në Gostivar sot është jashtëzakonisht e rëndë dhe e rrezikshme. Njësitë speciale të policisë që pushtuan dje herët në mëngjes kuvendin e komunës me shumicë shqiptare janë dyfishuar gjatë natës. Siç dihet pushtimi i selisë së komunës dhe arrestimi i kryetarit e sekretarit të Këshillit të Komunës i parapriu heqjes së flamurit kombëtar shqiptar, që ishte vënë para disa kohësh para selisë së kuvendit. Në shenjë revolte ndaj këtij sulmi kundër të drejtave demokratike e kombëtare, gjatë ditës së djeshme u tubuan mijëra shqiptarë në mbrojtje të simbolit kombëtar e të përkrahjes së politikës së subjekteve politike shqiptare në Maqedoni. Gjatë sulmeve të policisë kundër qytetarëve të revoltuar, pati të vrarë, të plagosur e qindra të arrestuar.

Nënkryetari i PDSH-së Menduh Thaçi i tha në një bisedë telefonike nga Tetova QIK-ut se në Gostivar është vendosur gjendja e shtetrrethimit. Z. Thaçi saktësoi se në rrugët e këtij qyteti ka vetëm policë, numri i të cilëve mund të jeët dyfishuar nga dita e djeshme, ndërsa hyrje-daljet e qytetit po mbahen nën kontroll të rreptë. Gjatë tërë natës ka pasur arrestime të aktivistëve të kësaj partie. Numri shqiptarëve të marrur në polici tejkalon numrin 600, ndërsa sipas disa versioneve ai arrin edhe në 700.

Nënkryetari i PDSH-së tha se në arrest mbahen ende kryetari i Komunës së Gostivarit Rufi Osmani dhe kryetari i Këshillit, si edhe zëdhënësi i PDSH-së në Tetovë Ermal Fejzullahu.

  1. Thaçi vlerësoi se qeveria e Maqedonisë me sulmin në Gostivar e në Tetovë u shpalli luftë shqiptarëve në Maqedoni. Ai tha se ky sulm mund të jetë rezultat i ndonjë marrëveshjeje në mes kryeministrit të Maqedonisë Cervenkovski dhe kryetarit serb Millosheviq gjatë një takimi të javës së shkuar në Beograd.

Nënkryetari i PDSH-së tha se sot në orën 14:30 përfaqësuesit e partive politike e të asociacioneve shqiptare në Maqedoni do të mblidhen në Tetovë për të diskutuar për situatën dhe veprimet e mëtutjeshme.

 

10 korrik 1998

Gllogoc: Policia vrau Ali Dibranin

Dje pasdite, policia serbe vrau Ali Dibranin (54) nga Gradica e Gllogocit, me banim në lagjen e “Feronikelit” në Sukë të Gllogocit, baba i tre fëmijëve.

KI i Degës së LDK-së në Gllogoc njofton se Aliu, mjeshtër i dalluar i “Feronkelit”, u qëllua nga forcat serbe kur po kalonte një rruge të arave, në pamundësi të kalimit nëpër rrugët kryesore, të cilat mbahen të bllokuara nga forcat serbe.

Vajza e vëllait të tij, Hafia, e cila ishte më Aliun në momentin kur ai u vra, ka deklaruar se forcat serbe kanë shtirë drejt tyre disa herë dhe për këtë ata janë detyrua të shkojnë një kohë zhagas. Në një moment, kur xhaxhai u lodh, ata e qëlluan me plumb në kokë, tha Hafia.

Ajo tha se u përpoq t’i ndihmonte Aliut, po nuk kishte mundësi, pasi forcat serbe shtinin drejt tyre pandërprerë.

Më vonë pjesëtarë të UÇK-së dhe fshatarë e nxorrën trupin e pajetë të tij nga vendi ku u vra, me rreziqe të shumta.

Varrimi i Ali Dibranit do të bëhet sot në orën 15 në varrezat e fshatit Gradicë.

 

Së paku 4 shqiptarë të vrarë në Vermicë, Koshare e Qafë të Prushit

Burimet serbe, duke iu referuar ushtrisë së Jugosllavisë së vetëshpallur, njoftuan mbrëmë dhe sot për disa të vrarë në incidente të veçuara në Vërmicë, në Qafë të Prushit dhe në Koshare.

Sipas këtyre burimeve, dje në mëngjes, rreth orës 02,30, afër karakollit të ushtrisë serbe në “Qafë të Prushit”, janë vrarë dy shqiptarë, ndërsa një tjetër është plagosur.

Sipas të njëjtave burime, mbrëmë rreth orës 21:00, në afërsi të fshatit Koshare, në veriperëndim të Gjakovës, forcat serbe kanë vrarë e plagosur disa shqiptarë, ndërsa sot në mëngjes, në afërsi të Vërmicës, në perëndim të Prizrenit, janë vrarë dy shqiptarë.

Si rëndom, burimet serbe pohojnë se shqiptarët janë vrarë në përpjekje për të kaluar me armë kufirin.

Burimet e LDK-së në Prizren, Gjakovë e Deçan kanë njoftuar dje dhe sot për sulme të vazhdueshme të forcave serbe, por për shkak të bllokimit të zonës kufitare me Shqipërinë, nuk janë njoftuar hollësi të tjera.

 

 

Continue Reading

Magazinë

OpenAI lanson modelet zërore “GPT-Live” që dëgjojnë dhe flasin njëkohësisht

Published

on

By

Kompania OpenAI ka lansuar të mërkurën “GPT-Live”, një familje të re të modeleve zërore, të cilat janë të kapshme të dëgjojnë dhe të flasin në të njëjtën kohë në kohë reale.

Startup-i i inteligjencës artificiale, i cili po përgatitet për të dalë në bursë (IPO), njoftoi se do të nxjerrë në treg dy versione të këtij modeli – GPT-Live-1 dhe GPT-Live-1 mini – për përdoruesit në mbarë botën po të mërkurën.

Në maj, OpenAI prezantoi tre modele audio për platformën e saj të zhvilluesve, me qëllim që t’i bëjë agjentët softuerikë të bazuar në zë më bashkëbisedues dhe më të aftë për të kryer detyra në kohë reale. /Reuters/ /E.A/

Continue Reading

Vendi

Kurti takon sot Hamzën dhe Abdixhikun për formimin e institucioneve të reja

Published

on

By

Kryetari i Lëvizjes Vetëvendosje, Albin Kurti, do të zhvillojë sot takime të ndara në ambientet e Kuvendit të Kosovës me liderët e dy partive kryesore opozitare, Bedri Hamzën e PDK-së dhe Lumir Abdixhikun e LDK-së. Këto konsulta zyrtare mbahen në kuadër të përpjekjeve për formimin e institucioneve pas zgjedhjeve të 7 qershorit. Sipas agjendës së përcaktuar, Kurti do të presë fillimisht kreun e PDK-së, Hamzën, në orën 09:00, ndërsa takimi me kryetarin e LDK-së, Abdixhikun, do të zhvillohet në mbrëmje, duke filluar nga ora 18:00.

Për dallim nga Hamza dhe Abdixhiku që iu përgjigjën pozitivisht ftesës së dërguar një ditë më parë, nënkryetari i Aleancës, Ardian Gjini, e ka refuzuar këtë takim me arsyetimin se nuk e sheh të nevojshëm. Ky zhvillim vjen pikërisht në kohën kur tashmë ka hyrë në fuqi afati kushtetues për konstituimin e legjislaturës së njëmbëdhjetë të Kuvendit, proces që deputetët e rinj duhet ta përmbyllin më së largu deri më 7 gusht.

Nga procesi zgjedhor i 7 qershorit, LVV-ja doli si forca e parë me 53 deputetë, e pasuar nga PDK-ja me 22, LDK-ja me 18 dhe Aleanca me 7 mandate. Edhe pse Vetëvendosja ka deklaruar se i ka votat e mjaftueshme për formimin e qeverisë përmes mbështetjes së pakicave joserbe për të kaluar pragun prej 61 deputetësh, situata mbetet më komplekse sa i përket zgjedhjes së presidentit të ri. Për këtë post kushtetues kërkohet prania e 80 deputetëve në votim, gjë që e bën të domosdoshme sigurimin e pjesëmarrjes në sallë të PDK-së ose LDK-së brenda 60 ditëve nga dita e konstituimit të Kuvendit. /E.A/

Continue Reading

Lajmet

Dyshohet për mjet shpërthyes në Prishtinë, policia evakuon zonën

Published

on

Policia e Kosovës ka pranuar sot, rreth orës 09:00, një informatë për një mjet të dyshuar shpërthyes në rrugën “Gucia” në Prishtinë.

Zëdhënësi i Policisë së Kosovës, Enis Pllana, bëri të ditur se menjëherë pas pranimit të informatës janë ndërmarrë të gjitha masat e nevojshme të sigurisë. Policia ka siguruar perimetrin dhe ka evakuuar qytetarët nga zona për të garantuar sigurinë e tyre.

Në vendin e ngjarjes janë angazhuar njësitë përkatëse të Policisë së Kosovës, ndërsa kanë dalë edhe ekipet e Forcës së Sigurisë së Kosovës (FSK), të cilat kanë ndërmarrë veprimet e nevojshme për trajtimin e rastit.

“Rreth orës 09:00, Policia ka pranuar një informatë për një mjet të dyshuar shpërthyes në rrugën ‘Gucia’ në Prishtinë. Menjëherë pas pranimit të informatës, policia ka ndërmarrë të gjitha masat e nevojshme të sigurisë, duke siguruar perimetrin dhe duke evakuuar qytetarët nga zona. Në vendin e ngjarjes janë angazhuar njësitet përkatëse policore, ndërsa kanë dalë edhe ekipet e Forcës së Sigurisë së Kosovës, të cilat kanë ndërmarrë veprimet e tyre”, deklaroi Pllana.

Policia nuk ka dhënë ende detaje shtesë për natyrën e mjetit të dyshuar, ndërsa veprimet në terren po vazhdojnë./A.K/

Continue Reading

Të kërkuara