Lajmet

Charles Dickens: Një zë për të varfërit

Published

on

Me vdekjen e Charles Dickensit në vitin 1870, një epitaf qarkulloi në Londër duke e shpallur shkrimtarin e ndjerë si “një simpatizues me të varfërit, të vuajturit dhe të shtypurit”. Nuk ishte pa arsye. Veprat e tij mbeten sinonim i pjesës së poshtme të shoqërisë viktoriane, një peizazh i banuar nga jetimët, punëtorët e fabrikave, prostitutat dhe ata që ishin zhytur në kohë të vështira. Dickensi u dha atyre një zë, u dha dinjitet. Dhe kjo trashëgimi mbizotëroi. Disa dekada më vonë, kritiku GK Chesterton e etiketoi Dickensin “zëdhënësin e të varfërve”. Shumë besonin se romanet e tij kishin ribërë pjesërisht axhendën politike dhe sociale.

KRITIKA

Por, jo të gjithë e mendonin kështu. George Orwell ishte ndër kritikët më të mprehtë kur ishte fjala për përkushtimin real të Dickensit ndaj reformës sociale. Orwelli thoshte se pjesa më e madhe e aksionit në romane zhvillohet në mjedise të klasës së mesme, që paraqesin “borgjezinë tregtare londineze dhe vendet ku ata rrinin”. Të varfërit e vërtetë, pretendonte Orwell, ishin lënë pas dore nga shkrimtari. “Ai nuk ka portret të një punëtori në bujqësi dhe vetëm një (Stephen Blackpool tek “Kohë të Vështira”) të një punëtori industrial.” Duke shkruar në vitet 1930, Orwelli pohoi se “nëse pyet një lexues të zakonshëm se cilin nga personazhet proletarë të Dickensit mund të kujtojë, tre nga ata që është pothuajse e sigurt se do të përmendë janë Bill Sikes, Sam Weller dhe Zonja Gamp. Një hajdut, një shërbëtor dhe një mami e dehur – jo tamam një grup përfaqësues i klasës punëtore angleze.”

Orwelli shkoi më tej, duke e dënuar Dickensin se nuk ishte një shkrimtar mjaftueshëm revolucionar. Pavarësisht imazhit të tij popullor si një kampion i të varfërve, ai nuk bëri thirrje për ristrukturimin e shoqërisë, për të krijuar një klimë më të barabartë. “Në realitet, objektivi i tij nuk ishte dhe aq shoqëria, se sa “natyra njerëzore”, argumentonte Orwelli. “I gjithë ‘mesazhi’ i tij është klishe: nëse njerëzit do të silleshin mirë, bota do të ishte e denjë.

Pavarësisht mungesës së atributeve dhe përcaktimeve të renditura nga Orwelli, Dickens ishte jashtëzakonisht popullor tek të varfërit, madje edhe anëtarët analfabetë të shoqërisë që paguanin për t’ua lexuar dikush tjetër, pjesën e re të veprës së tij të fundit. Duke vendosur një pjesë të mirë të skenave të librave të tij në mjedise të njohura për ta, Dickensi nxiti një etje për letërsi serioze që dikur e kishin humbur.

Dhe Dickensi i njihte vendet për të cilat shkruante. Ndryshe nga Orwelli, Etoniani i Vjetër, ai kishte përvojë më të drejtpërdrejtë me jetën në kohë të vështira. Në vitin 1824, i dërrmuar nga borxhet në rritje, babai i tij Xhon, u dërgua në një burg debitorësh, ku iu bashkua gruaja dhe fëmijët e tyre më të vegjël. 12-vjeçari Charles jetonte në një sërë banesash nëpër qytet; ai më vonë do të mbështetej tek pronarët dhe pronaret e tij, kur i popullonte romanet me londinezët e pasur.

Ai detyrohej gjithashtu të punonte 10 orë në ditë në një magazinë – “një shtëpi e vjetër e çmendur, e rrënuar… e tejmbushur me minj” – duke u ngjitur etiketat vazove me lustër  çizmesh. Kjo përvojë, e zhvendosur në një fabrikë shishesh, do të rivizitohej tek David Copperfield. Atje ai punoi së bashku me fëmijë të varfër të klasës punëtore, duke përfshirë një farë “Bob Fagin” – një emër që do ta huazonte tek Oliver Twist – duke i dhënë atij një pasqyrë rinore në një anë krejtësisht të ndryshme të shoqërisë.

Dickensi tregoi padiskutim empati të pamatë ndaj të varfërve që punojnë dhe atyre në shtresat më të ulëta të shoqërisë, që luftojnë për të përmirësuar veten në një sistem të manipuluar, qofshin këta fëmijë jetimë apo gra, siç është prostituta Nancy tek Oliver Twist. Ky vështrim dhe shqetësim nuk u shtri tek ata që nuk bëjnë mirë që përdorin krimin për të mbijetuar, apo për të përparuar në kurriz të të tjerëve. Ai nuk ishte admirues i turmës, e parë në portretizimin e rebelëve – pjesëmarrës tek trazirat antikatolike të Gordonit të vitit 1780 – tek Barnaby Rudge.

PISLLËK DHE SHKATËRRIM

Pavarësisht nga dështimet e tij të perceptuara, kur i popullonte romanet me njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë dhe cialtdo qofshin dështimet e tij të perceptuara, për të ofruar zgjidhje për zhdukjen e varfërisë, vepra e Dickensit megjithatë hodhi një dritë të fortë në qoshet më të errëta të shoqërisë angleze – dhe, më së shpeshti, të Londrës.

Këto ishin qoshe të injoruara shumë kollaj nga bashkëkohësit e Dickensit. Letërsia e tij shkon në lagje të pa vizituara kurrë nga penat e të tjerëve. Shihni jetën reale të ishullit Jacob në bregun jugor të Tamizit, të përshkruar në faqet e Oliver Twist, se si përmban shtëpi “aq të ndyra, aq të mbyllura, sa ajri do të dukej se ishte shumë i ndotur edhe për papastërtitë dhe mjerimin”.

Në minimumin e tyre absolut, veprat e Charles Dickensit u ofruan shumë prej lexuesve të tij bashkëkohorë një dritare në një shtresë të shoqërisë përndryshe të padukshme për ta, një botë të fshehur. Romanet e tij mund të mos kenë çuar në reforma sociale në nivelin që është perceptuar zakonisht, por prodhimi i tij artistik me siguri e drejtoi vështrimin kolektiv drejt sëmundjeve shoqërore të Anglisë Viktoriane. / bota.al

Continue Reading

lajme

Studentët dhe stafi i UBT-së prezantojnë krijimtarinë e tyre në “Medienfrische 2026” në Tirol të Austrisë

Published

on

By

Në kuadër të shënimit të 25-vjetorit të UBT-së dhe aktiviteteve të organizuara gjatë Ditëve të Artit dhe Dizajnit, studentët e programit Art dhe Media Digjitale (AMD), së bashku me stafin akademik të Fakultetit të Artit dhe Dizajnit, kanë mbërritur në Tirol të Austrisë për të marrë pjesë në festivalin ndërkombëtar “Medienfrische 2026”.

Në këtë festival, studentët do të prezantojnë punimet dhe projektet e tyre artistike përmes ekspozitave dhe prezantimeve kreative, duke përfaqësuar UBT-në në një platformë që bashkon artin bashkëkohor, mediat digjitale dhe shkëmbimin kulturor ndërkombëtar.

Pjesë e delegacionit të UBT-së janë edhe profesorët Uran Krasniqi dhe Besfort Salihu, të cilët po i mbështesin dhe mentorojnë studentët gjatë pjesëmarrjes së tyre në këtë ngjarje të rëndësishme artistike dhe kulturore.

“Medienfrische” konsiderohet një nga festivalet e njohura ndërkombëtare që promovon dialogun ndërmjet artit, medias, performancës dhe praktikave kreative bashkëkohore, duke krijuar mundësi për bashkëpunim dhe prezantim të artistëve të rinj nga vende të ndryshme të Evropës.

Pjesëmarrja e studentëve dhe stafit të UBT-së në këtë festival paraqet një mundësi të rëndësishme për promovimin e krijimtarisë artistike, shkëmbimin e përvojave profesionale dhe prezantimin e talenteve të reja në një mjedis ndërkombëtar.

Përmes aktiviteteve të tilla, UBT vazhdon të forcojë angazhimin e saj për ndërkombëtarizimin e arsimit, zhvillimin e praktikës profesionale dhe krijimin e mundësive të reja për studentët në skenën evropiane të artit dhe dizajnit.

Continue Reading

Aktualitet

10 kandidatët më të votuar për VV, PDK, LDK dhe AAK

Published

on

By

Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ) ka përditësuar të dhënat preliminare nga Qendra e Numërimit dhe Rezultateve (QNR), duke procesuar 2,268 nga 2,498 vendvotime apo 90,79% në shkallë vendi.

Gara brenda listave partiake ka prodhuar rezultate interesante sa i përket votave për kandidatët. Më poshtë gjeni renditjen e 10 kandidatëve më të votuar për katër subjektet kryesore politike:

 

  1. Lëvizja VETËVENDOSJE!
  1. ALBIN KURTI – 218,564 vota
  2. GLAUK KONJUFCA – 171,604 vota
  3. ALBULENA HAXHIU – 100,059 vota
  4. HEKURAN MURATI – 86,816 vota
  5. DONIKA GËRVALLA-SCHWARZ – 81,570 vota
  6. XHELAL SVEÇLA – 66,102 vota
  7. AVNI DEHARI – 60,502 vota
  8. HAJRULLA ÇEKU – 55,797 vota
  9. MIMOZA KUSARI LILA – 54,107 vota
  10. EJUP MAQEDONCI – 50,254 vota

 

  1. Partia Demokratike e Kosovës (PDK)
  1. BEDRI HAMZA – 107,483 vota
  2. PËRPARIM GRUDA – 65,698 vota
  3. ARIAN TAHIRI – 57,209 vota
  4. URAN ISMAILI – 52,014 vota
  5. VLORA ÇITAKU – 35,443 vota
  6. SALA JASHARI – 35,234 vota
  7. GANIMETE MUSLIU – 27,205 vota
  8. ARBEN MUSTAFA – 25,029 vota
  9. ENVER HOXHAJ – 24,665 vota
  10. RRAHMAN RAMA – 24,541 vota

 

  1. Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK)
  1. VJOSA OSMANI SADRIU – 72,456 vota
  2. LUMIR ABDIXHIKU – 65,835 vota
  3. DOARSA KICA XHELILI – 51,489 vota
  4. HYKMETE BAJRAMI – 40,717 vota
  5. AVDULLAH HOTI – 37,302 vota
  6. KUJTIM SHALA – 31,585 vota
  7. UKË RUGOVA – 31,320 vota
  8. ANTON QUNI – 24,855 vota
  9. LUTFI HAZIRI – 22,583 vota
  10. ARMEND ZEMAJ – 22,185 vota

 

  1. Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës (AAK)
  1. ARDIAN GJINI – 38,179 vota
  2. RAMUSH HARADINAJ – 34,322 vota
  3. DAUT HARADINAJ – 25,852 vota
  4. BESNIK TAHIRI – 22,384 vota
  5. BEKË BERISHA – 18,521 vota
  6. BURIM RAMADANI – 16,317 vota
  7. TIME KADRIJAJ – 15,685 vota
  8. AGIM ÇEKU – 14,432 vota
  9. ARBER TOLAJ – 13,629 vota
  10. ALBANA BYTYQI – 9,187 vota

 

Continue Reading

Vendi

REL: Lirohen nga paraburgimi drejtorët e institucioneve serbe në Kosovë

Published

on

Gjykata Themelore në Prishtinë ua ka hequr masën e paraburgimit njëmujor drejtorëve të institucioneve arsimore dhe shëndetësore që funksionojnë në Kosovë sipas sistemit të Serbisë, të cilët Prokuroria i ngarkon me veprën e ndikimit në vullnetin e lirë të votuesve.

Nga Gjykata Themelore në Prishtinë kanë bërë të ditur për Radion Evropa e Lirë se masa e paraburgimit është zëvendësuar me masën e paraqitjes së rregullt në stacionin policor, me kërkesë të Çrokurorisë.

“Nëse të pandehurit nuk do ta respektojnë masën e shqiptuar, gjykata, konform nenit 182, paragrafi 5 të Kodit të Procedurës Penale të Republikës së Kosovës, do të urdhërojë sërish caktimin e masës së paraburgimit”, tha gjykata.

Ndryshimin e masës së sigurisë për shtatë drejtorët e konfirmoi edhe avokatja e njërit prej të pandehurve.

“Ata do të mbrohen në liri”, tha për Radion Evropa e Lirë (REL) avokatja e njërit prej të dyshuarve, Jovana Fillipoviq.

Gjykata fillimisht ua kishte caktuar masën e paraburgimit më 21 maj, me arsyetimin se ekziston rreziku real që të pandehurit, nëse lirohen, mund t’i shmangen përgjegjësisë penale ose ta përsërisin veprën penale.

Arrestimi i drejtorëve të institucioneve serbe në Kosovë erdhi pasi lideri i partisë për Liri, Drejtësi dhe Mbijetesë, Nenad Rashiq, e akuzoi Listën Serbe se po ushtron presion dhe po shantazhin mbështetësit e tij.

Ai pohoi se rreth 20 persona që e mbështesin janë pushuar nga puna nga këto institucione serbe dhe se në periudhën e ardhshme, rreth 40 persona të tjerë pritet të marrin një vendim për shkarkimin e tyre vetëm në territorin e komunës së Graçanicës.

Kosova mbajti zgjedhjet e parakohshme parlamentare më 7 qershor.

Ndalimi i paraburgimit u urdhërua për Lubisha Karaxhiq, drejtor i shkollës fillore “Milladin Mitiq” në Lllapna Sellë; Boban Petroviq, drejtor i Shkollës së Mesme Elektroteknike në Sushicë; Millica Dimiq, drejtoreshë e shkollës fillore “Braqa Aksiq” në Lipjan; Nebojsha Rashiq, drejtor i Shkollës së Mesme të Makinerisë në Preoc; Bratisllav Llaziq, drejtor i Qendrës Klinike-Spitalore në Graçanicë; Mirjana Dimitrijeviq, drejtoreshë e Shtëpisë së Shëndetit në Graçanicë; Sasha Mlladenoviq, drejtor i Shtëpisë së Shëndetit në Gushtericën e Ulët.

Radio Evropa e Lirë (REL) ka publikuar gjithashtu rrëfimet e disa personave, të cilët thanë se janë larguar nga puna sepse nuk e mbështesin Listën Serbe, por partinë e Rashiqit. Ata kishin qenë të punësuar për disa dekada në institucionet shëndetësore dhe arsimore të Serbisë në Kosovë, të cilat vitet e fundit kontrollohen kryesisht nga Lista Serbe – partia më e madhe e serbëve në Kosovë që gëzon mbështetjen e Beogradit.

Nga ana tjetër, Lista Serbe i ka mohuar këto akuza, duke thënë se bëhet fjalë për “përndjekje dhe frikësim”.

Ndërkohë, në një përgjigje për Radion Evropa e Lirë, Bashkimi Evropian ka bërë të ditur se misioni i tij për sundimin e ligjit në Kosovë, EULEX, po e monitoron këtë rast në terren dhe se pret një “proces të drejtë ligjor gjatë gjithë procedurës, në përputhje me ligjet e Kosovës dhe standardet ndërkombëtare”.

Autoritetet e Kosovës e kanë mirëpritur reagimin e Prokurorisë së Kosovës, ndërsa zyrtarët e Serbia kanë vlerësuar se arrestimet kanë qenë të motivuara politikisht./A.K/

Burimi: Radion Evropa e Lirë

Continue Reading

Lajmet

Fatlume Bunjaku bëhet anëtare e Akademisë Evropiane të Filmit

Published

on

By

Aktorja kosovare, njëherit profesoresha në Programin e Arteve Dramatike në UBT, Fatlume Bunjaku ka arritur një tjetër sukses në karrierën e saj artistike, duke u bërë zyrtarisht anëtare e European Film Academy (Akademisë Evropiane të Filmit).

Lajmin e ka bërë të ditur vetë artistja përmes një postimi në rrjetet sociale, ku ndau edhe mesazhin e mirëseardhjes nga Akademia Evropiane e Filmit.

“Jam shumë e lumtur dhe e nderuar që i bashkohem Akademisë Evropiane të Filmit si anëtare e re. Me mirënjohje ndaj presidentes Juliette Binoche dhe Akademisë Evropiane të Filmit për ftesën dhe pritjen e ngrohtë. Faleminderit!”, ka shkruar Bunjaku.

Në mesazhin e publikuar nga European Film Academy shkruhej:

“Mirëpresim me krenari Fatlume Bunjakun si anëtare të re të Akademisë. Urime!”

Ky anëtarësim përfaqëson një vlerësim të rëndësishëm për aktoren kosovare dhe një tjetër hap të rëndësishëm në rrugëtimin e saj profesional në kinematografinë evropiane.

European Film Academy është një organizatë e themeluar për të promovuar dhe mbështetur kinemanë evropiane. Çdo vit, ajo fton anëtarë të rinj nga industria e filmit regjisorë, aktorë, skenaristë dhe profesionistë të tjerë bazuar në kontributin e tyre artistik dhe profesional. Anëtarësimi bëhet vetëm me ftesë dhe synon të përfshijë zëra të rëndësishëm nga e gjithë Evropa në komunitetin e saj artistik.

Bunjakut këtë vit është përzgjedhur si përfaqësuesja e vetme nga Kosova dhe Shqipëria në listën e re të anëtarëve të Akademisë, duke e konsideruar këtë një moment të veçantë për karrierën e saj dhe për kinemanë shqiptare në përgjithësi.

Continue Reading

Të kërkuara