Lajmet

Charles Dickens: Një zë për të varfërit

Published

on

Me vdekjen e Charles Dickensit në vitin 1870, një epitaf qarkulloi në Londër duke e shpallur shkrimtarin e ndjerë si “një simpatizues me të varfërit, të vuajturit dhe të shtypurit”. Nuk ishte pa arsye. Veprat e tij mbeten sinonim i pjesës së poshtme të shoqërisë viktoriane, një peizazh i banuar nga jetimët, punëtorët e fabrikave, prostitutat dhe ata që ishin zhytur në kohë të vështira. Dickensi u dha atyre një zë, u dha dinjitet. Dhe kjo trashëgimi mbizotëroi. Disa dekada më vonë, kritiku GK Chesterton e etiketoi Dickensin “zëdhënësin e të varfërve”. Shumë besonin se romanet e tij kishin ribërë pjesërisht axhendën politike dhe sociale.

KRITIKA

Por, jo të gjithë e mendonin kështu. George Orwell ishte ndër kritikët më të mprehtë kur ishte fjala për përkushtimin real të Dickensit ndaj reformës sociale. Orwelli thoshte se pjesa më e madhe e aksionit në romane zhvillohet në mjedise të klasës së mesme, që paraqesin “borgjezinë tregtare londineze dhe vendet ku ata rrinin”. Të varfërit e vërtetë, pretendonte Orwell, ishin lënë pas dore nga shkrimtari. “Ai nuk ka portret të një punëtori në bujqësi dhe vetëm një (Stephen Blackpool tek “Kohë të Vështira”) të një punëtori industrial.” Duke shkruar në vitet 1930, Orwelli pohoi se “nëse pyet një lexues të zakonshëm se cilin nga personazhet proletarë të Dickensit mund të kujtojë, tre nga ata që është pothuajse e sigurt se do të përmendë janë Bill Sikes, Sam Weller dhe Zonja Gamp. Një hajdut, një shërbëtor dhe një mami e dehur – jo tamam një grup përfaqësues i klasës punëtore angleze.”

Orwelli shkoi më tej, duke e dënuar Dickensin se nuk ishte një shkrimtar mjaftueshëm revolucionar. Pavarësisht imazhit të tij popullor si një kampion i të varfërve, ai nuk bëri thirrje për ristrukturimin e shoqërisë, për të krijuar një klimë më të barabartë. “Në realitet, objektivi i tij nuk ishte dhe aq shoqëria, se sa “natyra njerëzore”, argumentonte Orwelli. “I gjithë ‘mesazhi’ i tij është klishe: nëse njerëzit do të silleshin mirë, bota do të ishte e denjë.

Pavarësisht mungesës së atributeve dhe përcaktimeve të renditura nga Orwelli, Dickens ishte jashtëzakonisht popullor tek të varfërit, madje edhe anëtarët analfabetë të shoqërisë që paguanin për t’ua lexuar dikush tjetër, pjesën e re të veprës së tij të fundit. Duke vendosur një pjesë të mirë të skenave të librave të tij në mjedise të njohura për ta, Dickensi nxiti një etje për letërsi serioze që dikur e kishin humbur.

Dhe Dickensi i njihte vendet për të cilat shkruante. Ndryshe nga Orwelli, Etoniani i Vjetër, ai kishte përvojë më të drejtpërdrejtë me jetën në kohë të vështira. Në vitin 1824, i dërrmuar nga borxhet në rritje, babai i tij Xhon, u dërgua në një burg debitorësh, ku iu bashkua gruaja dhe fëmijët e tyre më të vegjël. 12-vjeçari Charles jetonte në një sërë banesash nëpër qytet; ai më vonë do të mbështetej tek pronarët dhe pronaret e tij, kur i popullonte romanet me londinezët e pasur.

Ai detyrohej gjithashtu të punonte 10 orë në ditë në një magazinë – “një shtëpi e vjetër e çmendur, e rrënuar… e tejmbushur me minj” – duke u ngjitur etiketat vazove me lustër  çizmesh. Kjo përvojë, e zhvendosur në një fabrikë shishesh, do të rivizitohej tek David Copperfield. Atje ai punoi së bashku me fëmijë të varfër të klasës punëtore, duke përfshirë një farë “Bob Fagin” – një emër që do ta huazonte tek Oliver Twist – duke i dhënë atij një pasqyrë rinore në një anë krejtësisht të ndryshme të shoqërisë.

Dickensi tregoi padiskutim empati të pamatë ndaj të varfërve që punojnë dhe atyre në shtresat më të ulëta të shoqërisë, që luftojnë për të përmirësuar veten në një sistem të manipuluar, qofshin këta fëmijë jetimë apo gra, siç është prostituta Nancy tek Oliver Twist. Ky vështrim dhe shqetësim nuk u shtri tek ata që nuk bëjnë mirë që përdorin krimin për të mbijetuar, apo për të përparuar në kurriz të të tjerëve. Ai nuk ishte admirues i turmës, e parë në portretizimin e rebelëve – pjesëmarrës tek trazirat antikatolike të Gordonit të vitit 1780 – tek Barnaby Rudge.

PISLLËK DHE SHKATËRRIM

Pavarësisht nga dështimet e tij të perceptuara, kur i popullonte romanet me njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë dhe cialtdo qofshin dështimet e tij të perceptuara, për të ofruar zgjidhje për zhdukjen e varfërisë, vepra e Dickensit megjithatë hodhi një dritë të fortë në qoshet më të errëta të shoqërisë angleze – dhe, më së shpeshti, të Londrës.

Këto ishin qoshe të injoruara shumë kollaj nga bashkëkohësit e Dickensit. Letërsia e tij shkon në lagje të pa vizituara kurrë nga penat e të tjerëve. Shihni jetën reale të ishullit Jacob në bregun jugor të Tamizit, të përshkruar në faqet e Oliver Twist, se si përmban shtëpi “aq të ndyra, aq të mbyllura, sa ajri do të dukej se ishte shumë i ndotur edhe për papastërtitë dhe mjerimin”.

Në minimumin e tyre absolut, veprat e Charles Dickensit u ofruan shumë prej lexuesve të tij bashkëkohorë një dritare në një shtresë të shoqërisë përndryshe të padukshme për ta, një botë të fshehur. Romanet e tij mund të mos kenë çuar në reforma sociale në nivelin që është perceptuar zakonisht, por prodhimi i tij artistik me siguri e drejtoi vështrimin kolektiv drejt sëmundjeve shoqërore të Anglisë Viktoriane. / bota.al

Continue Reading

lajme

Fakulteti Arti dhe Mediat Digjitale në UBT organizoi ekspozitën artistike “Buoyant”, një reflektim mbi marrëdhënien mes natyrës dhe botës digjitale

Published

on

By

Fakulteti Arti dhe Mediat Digjitale në UBT organizoi ekspozitën artistike “Buoyant”, një ngjarje që solli së bashku artin bashkëkohor, dizajnin dhe teknologjinë në një hapësirë unike pranë Liqenit të Batllavës. Aktiviteti ofroi një përvojë artistike që ndërthuri peizazhin natyror me instalacionet dhe konceptet vizuale të krijuara nga studentët dhe stafi akademik.

Ekspozita “Buoyant” u ndërtua mbi idenë e eksplorimit të hapësirës ndërmjet natyrës dhe artificiales, aty ku kufijtë bëhen gjithnjë e më të paqartë dhe realitetet ndërthuren. Përmes veprave artistike, formave digjitale dhe interpretimeve kreative, pjesëmarrësit u ftuan të reflektojnë mbi mënyrën se si teknologjia, mjedisi dhe identiteti njerëzor bashkëjetojnë në një botë që ndryshon vazhdimisht.

Koncepti i ekspozitës trajtoi tema aktuale si transformimi i peizazheve, ndikimi i teknologjisë në perceptimin e realitetit, identitetet në evolucion dhe aftësia e njeriut për t’u përshtatur me ndryshimet e pandërprera. Përmes një qasjeje multidisiplinare, studentët shpalosën vizionin e tyre artistik duke kombinuar elemente të artit vizual, dizajnit dhe mediave digjitale.

Continue Reading

lajme

United Hospital fuqizon Kardiokirurgjinë me Dr. Sulejman Kusin, ekspertizë ndërkombëtare dhe standarde moderne për trajtimin e sëmundjeve të zemrës

Published

on

By

Prishtinë – Në një kohë kur sëmundjet kardiovaskulare vazhdojnë të mbeten ndër shkaktarët kryesorë të problemeve shëndetësore, investimi në ekspertizë mjekësore dhe teknologji bashkëkohore është bërë një domosdoshmëri. Duke ndjekur këtë vizion, United Hospital vazhdon të zgjerojë kapacitetet e tij klinike, duke konsoliduar Departamentin e Kardiokirurgjisë me ardhjen e Dr. Sulejman Kusit, specialist i kardiokirurgjisë me përvojë profesionale dhe trajnim të avancuar në qendra të njohura mjekësore në Samsun dhe Stamboll, Turqi.

Ky angazhim përfaqëson një tjetër hap në zhvillimin e shërbimeve të specializuara të spitalit, me synimin për t’u ofruar pacientëve kujdes kirurgjikal modern, të sigurt dhe të bazuar në praktikat më të avancuara të mjekësisë bashkëkohore. Duke investuar vazhdimisht në teknologji diagnostikuese, infrastrukturë moderne dhe staf të kualifikuar, United Hospital synon të krijojë një qendër referuese për diagnostikimin dhe trajtimin e patologjive komplekse të zemrës.

Në kuadër të Departamentit të Kardiokirurgjisë, Dr. Sulejman Kusi ofron një gamë të gjerë shërbimesh specialistike, duke filluar nga konsultat dhe vlerësimet paraoperative, deri te ndërhyrjet më të ndërlikuara kardiokirurgjikale.

Procesi i trajtimit fillon me vizitat specialistike dhe vlerësimin multidisiplinar, ku pacienti vlerësohet nga një ekip i përbërë nga kardiokirurgu, anesteziologu dhe specialistë të tjerë përkatës. Ky model bashkëpunimi mundëson planifikim të individualizuar të trajtimit dhe përgatitje optimale për çdo ndërhyrje kirurgjikale.

Në fushën e kirurgjisë së arterieve koronare, pacientëve u ofrohen procedura moderne të bypass-it aortokoronar, si me qarkullim ekstrakorporal (On-Pump CABG) ashtu edhe pa të (Off-Pump CABG), si dhe teknika të avancuara të revaskularizimit arterial dhe venoz të miokardit, me synimin për të përmirësuar furnizimin me gjak të muskulit të zemrës dhe cilësinë e jetës së pacientit.

Një tjetër segment i rëndësishëm përfshin kirurgjinë e valvulave të zemrës, ku realizohen ndërhyrje për zëvendësimin dhe riparimin e valvulave aortale, mitrale dhe trikuspidale, trajtimin kirurgjikal të endokarditit infektiv, si dhe procedura hibride në bashkëpunim me ekipin e kardiologjisë intervenuese.

Departamenti ofron gjithashtu kirurgji minimale invazive, duke përdorur teknika moderne me prerje më të vogla kirurgjikale, të cilat synojnë reduktimin e traumës operative, rikuperim më të shpejtë dhe rezultate më të mira funksionale për pacientët. Në këtë kategori përfshihen procedura të avancuara si ablacioni kirurgjikal i fibrilacionit atrial (Maze Procedure), rekonstruksioni kirurgjikal i ventrikulit të majtë (Dor Procedure) për pacientët me insuficiencë të avancuar kardiake, si dhe miektomia septale për trajtimin e kardiomiopatisë hipertrofike obstruktive.

United Hospital

Ekspertiza e Dr. Kusit shtrihet edhe në trajtimin e sëmundjeve të aortës, përfshirë riparimin dhe zëvendësimin e aneurizmave, trajtimin kirurgjikal të diseksioneve akute dhe kronike të aortës, si dhe korrigjimin e defekteve kongjenitale të zemrës tek pacientët e rritur.

Për pacientët me patologji komplekse, United Hospital ofron edhe procedura të kombinuara, ku ndërhyrjet koronare, valvulare dhe aortike realizohen në të njëjtën seancë operative, përmes një bashkëpunimi të ngushtë ndërmjet kardiokirurgut, kardiologut, anesteziologut dhe ekipit multidisiplinar.

Filozofia e United Hospital mbështetet në ofrimin e kujdesit shëndetësor të bazuar në evidencë shkencore, inovacion teknologjik dhe standarde të larta profesionale, duke e vendosur pacientin në qendër të çdo vendimmarrjeje klinike. Investimet e vazhdueshme në teknologji, aparatura moderne dhe burime njerëzore të specializuara e kanë bërë spitalin një adresë të rëndësishme për trajtimin e patologjive komplekse në Kosovë.

“Zemra juaj meriton kujdesin e profesionistëve” mbetet filozofia që udhëheq këtë shërbim, duke synuar diagnostikim të hershëm, trajtim kirurgjikal cilësor dhe rikthim të sigurt të pacientëve në jetën e tyre të përditshme.

Për informata shtesë dhe rezervimin e një vizite ose konsulte kardiokirurgjikale me Dr. Sulejman Kusin, pacientët mund të kontaktojnë United Hospital në numrat:

📞 038 60 70 70 | 046 60 70 70

📍 M2 Prishtinë–Ferizaj, Km 7, Prishtinë, Kosovë

Continue Reading

Vendi

Rriten sërish çmimet e naftës dhe benzinës në Kosovë

Published

on

Nafta e benzina po vazhdojnë të shtrenjtohen, sipas çmimeve të publikuara sot nga Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë dhe Tregtisë.

Nafta sot do të tregtohet me 1.74 euro për litër, një cent më shtrenjtë se dje.

Benzina do të shitet me 1.53 euro për litër, po ashtu një centë më shtrenjtë se dje. 

Gazit i ka mbetur çmimi i njëjtë, 0.60 euro për litër.

Çmimin më të lartë që nga nisja e luftës në Lindjen e Mesme nafta e arriti në Kosovë më 9 prill, kur një litër shitej për 1.91 euro.

Prej arritjes së armëpushimit mes Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Iranit, çmimi i naftës në tregjet ndërkombëtare kishte shënuar rënie. Megjithatë, situata ndryshoi ditët e fundit pas rikthimit të sulmeve dhe mbylljes së sërishme të Ngushticës së Hormuzit, një nga korridoret më të rëndësishme për transportin e naftës në botë./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Kaseta e intervistës së vitit 2008 do të përdoret si provë në gjyqin për vrasjen e Tupac Shakur

Published

on

Një gjykatëse në Nevada ka vendosur se një regjistrim i një interviste policore të vitit 2008 me Duane “Keffe D” Davis mund të përdoret si provë në gjyqin e ardhshëm për vrasjen e reperit të njohur Tupac Shakur.

Gjyqtarja Carli Kierny e ka pranuar si dëshmi regjistrimin e intervistës, ndërsa procesi gjyqësor ndaj Davis, 63-vjeçarit të akuzuar për vrasjen e Shakur, pritet të nisë më 10 gusht në Las Vegas dhe të zgjasë rreth katër javë.

Prokuroria ka argumentuar se nuk ekziston bazë ligjore për përjashtimin e kësaj interviste nga provat e gjyqit. Ndërkaq, mbrojtja ka pretenduar se intervista duhej të mbetej konfidenciale, duke thënë se hetuesit e kishin siguruar Davis se deklaratat e tij nuk do të përdoreshin kundër tij.

Rasti i vrasjes së Tupac Shakur mbeti për shumë vite një nga misteret më të mëdha kriminale në Shtetet e Bashkuara. Hetimi mori hov sërish pasi Davis foli publikisht për ngjarjen, përfshirë edhe në një libër ku ai pretendoi se ishte në automjetin nga i cili u sigurua arma e përdorur në sulm.

Tupac Shakur u qëllua më 7 shtator 1996 në Las Vegas, ndërsa ndodhej në një veturë pranë themeluesit të “Death Row Records”, Marion “Suge” Knight. Një Cadillac i bardhë u afrua pranë tyre dhe nga automjeti u hap zjarr.

Shakur u plagos rëndë dhe vdiq gjashtë ditë më vonë, ndërsa Knight pësoi lëndime më të lehta. Rasti për vite me radhë u konsiderua një nga vrasjet më të famshme të pazgjidhura në historinë e muzikës hip-hop./A.K/

Continue Reading

Të kërkuara