Lajmet

Charles Dickens: Një zë për të varfërit

Published

3 years ago

on

Me vdekjen e Charles Dickensit në vitin 1870, një epitaf qarkulloi në Londër duke e shpallur shkrimtarin e ndjerë si “një simpatizues me të varfërit, të vuajturit dhe të shtypurit”. Nuk ishte pa arsye. Veprat e tij mbeten sinonim i pjesës së poshtme të shoqërisë viktoriane, një peizazh i banuar nga jetimët, punëtorët e fabrikave, prostitutat dhe ata që ishin zhytur në kohë të vështira. Dickensi u dha atyre një zë, u dha dinjitet. Dhe kjo trashëgimi mbizotëroi. Disa dekada më vonë, kritiku GK Chesterton e etiketoi Dickensin “zëdhënësin e të varfërve”. Shumë besonin se romanet e tij kishin ribërë pjesërisht axhendën politike dhe sociale.

KRITIKA

Por, jo të gjithë e mendonin kështu. George Orwell ishte ndër kritikët më të mprehtë kur ishte fjala për përkushtimin real të Dickensit ndaj reformës sociale. Orwelli thoshte se pjesa më e madhe e aksionit në romane zhvillohet në mjedise të klasës së mesme, që paraqesin “borgjezinë tregtare londineze dhe vendet ku ata rrinin”. Të varfërit e vërtetë, pretendonte Orwell, ishin lënë pas dore nga shkrimtari. “Ai nuk ka portret të një punëtori në bujqësi dhe vetëm një (Stephen Blackpool tek “Kohë të Vështira”) të një punëtori industrial.” Duke shkruar në vitet 1930, Orwelli pohoi se “nëse pyet një lexues të zakonshëm se cilin nga personazhet proletarë të Dickensit mund të kujtojë, tre nga ata që është pothuajse e sigurt se do të përmendë janë Bill Sikes, Sam Weller dhe Zonja Gamp. Një hajdut, një shërbëtor dhe një mami e dehur – jo tamam një grup përfaqësues i klasës punëtore angleze.”

Orwelli shkoi më tej, duke e dënuar Dickensin se nuk ishte një shkrimtar mjaftueshëm revolucionar. Pavarësisht imazhit të tij popullor si një kampion i të varfërve, ai nuk bëri thirrje për ristrukturimin e shoqërisë, për të krijuar një klimë më të barabartë. “Në realitet, objektivi i tij nuk ishte dhe aq shoqëria, se sa “natyra njerëzore”, argumentonte Orwelli. “I gjithë ‘mesazhi’ i tij është klishe: nëse njerëzit do të silleshin mirë, bota do të ishte e denjë.

Pavarësisht mungesës së atributeve dhe përcaktimeve të renditura nga Orwelli, Dickens ishte jashtëzakonisht popullor tek të varfërit, madje edhe anëtarët analfabetë të shoqërisë që paguanin për t’ua lexuar dikush tjetër, pjesën e re të veprës së tij të fundit. Duke vendosur një pjesë të mirë të skenave të librave të tij në mjedise të njohura për ta, Dickensi nxiti një etje për letërsi serioze që dikur e kishin humbur.

Dhe Dickensi i njihte vendet për të cilat shkruante. Ndryshe nga Orwelli, Etoniani i Vjetër, ai kishte përvojë më të drejtpërdrejtë me jetën në kohë të vështira. Në vitin 1824, i dërrmuar nga borxhet në rritje, babai i tij Xhon, u dërgua në një burg debitorësh, ku iu bashkua gruaja dhe fëmijët e tyre më të vegjël. 12-vjeçari Charles jetonte në një sërë banesash nëpër qytet; ai më vonë do të mbështetej tek pronarët dhe pronaret e tij, kur i popullonte romanet me londinezët e pasur.

Ai detyrohej gjithashtu të punonte 10 orë në ditë në një magazinë – “një shtëpi e vjetër e çmendur, e rrënuar… e tejmbushur me minj” – duke u ngjitur etiketat vazove me lustër  çizmesh. Kjo përvojë, e zhvendosur në një fabrikë shishesh, do të rivizitohej tek David Copperfield. Atje ai punoi së bashku me fëmijë të varfër të klasës punëtore, duke përfshirë një farë “Bob Fagin” – një emër që do ta huazonte tek Oliver Twist – duke i dhënë atij një pasqyrë rinore në një anë krejtësisht të ndryshme të shoqërisë.

Dickensi tregoi padiskutim empati të pamatë ndaj të varfërve që punojnë dhe atyre në shtresat më të ulëta të shoqërisë, që luftojnë për të përmirësuar veten në një sistem të manipuluar, qofshin këta fëmijë jetimë apo gra, siç është prostituta Nancy tek Oliver Twist. Ky vështrim dhe shqetësim nuk u shtri tek ata që nuk bëjnë mirë që përdorin krimin për të mbijetuar, apo për të përparuar në kurriz të të tjerëve. Ai nuk ishte admirues i turmës, e parë në portretizimin e rebelëve – pjesëmarrës tek trazirat antikatolike të Gordonit të vitit 1780 – tek Barnaby Rudge.

PISLLËK DHE SHKATËRRIM

Pavarësisht nga dështimet e tij të perceptuara, kur i popullonte romanet me njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë dhe cialtdo qofshin dështimet e tij të perceptuara, për të ofruar zgjidhje për zhdukjen e varfërisë, vepra e Dickensit megjithatë hodhi një dritë të fortë në qoshet më të errëta të shoqërisë angleze – dhe, më së shpeshti, të Londrës.

Këto ishin qoshe të injoruara shumë kollaj nga bashkëkohësit e Dickensit. Letërsia e tij shkon në lagje të pa vizituara kurrë nga penat e të tjerëve. Shihni jetën reale të ishullit Jacob në bregun jugor të Tamizit, të përshkruar në faqet e Oliver Twist, se si përmban shtëpi “aq të ndyra, aq të mbyllura, sa ajri do të dukej se ishte shumë i ndotur edhe për papastërtitë dhe mjerimin”.

Në minimumin e tyre absolut, veprat e Charles Dickensit u ofruan shumë prej lexuesve të tij bashkëkohorë një dritare në një shtresë të shoqërisë përndryshe të padukshme për ta, një botë të fshehur. Romanet e tij mund të mos kenë çuar në reforma sociale në nivelin që është perceptuar zakonisht, por prodhimi i tij artistik me siguri e drejtoi vështrimin kolektiv drejt sëmundjeve shoqërore të Anglisë Viktoriane. / bota.al

Related Topics:
Continue Reading

Kujtesë

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 19 gusht 1993-1998?

Published

9 seconds ago

on

August 19, 2026

By

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

Foto: Disa shqiptarë të vrarë në përpjekje për të kaluar kufirin me Malin e Zi (Kallugjerski llaz, vendi ku u ekzekutuan civilët)

19 gusht 1993

Refugjatët shqiptarë janë refugjatë të dhunës

Në Ministrinë zvicerane të Punëve të Jashtme në Bernë, siç shkruan gazeta e sotme “Bujku”, u mbajt një takim pune me Velti Filin, i ngarkuar në Ministrinë zvicerane të Punëve të Jashtme për çështje të Evropës Lindore dhe përfaqësueses të Lidhjes Demokratike të Kosovës, Edita Tahiri. Me këtë rast, zyrtari zviceran u njoh me situatën e rëndë dhe shpërthyese në Kosovë, veçmas pas përzënies së vëzhguesve të KSBE-së. Pastaj u kërkua nga qeveria zvicerane që të japë kontributin e saj për parandalimin e mundshëm të konfliktit, konflikt ky që do të godiste tërë rajonin e Ballkanit. Po ashtu u kërkua angazhimi i Zvicrës që në Kosovë të vendosen forcat e NATO-s ose të OKB-së si dhe vënia e Kosovës nën kontrollin e Këshillit të Sigurimit të OKB-së.

Gjatë këtij takimi u përmend fakti se 90 për qind e popullit shumicë, pra shqiptarët, është e rrezikuar nga pakica serbe, e cila është armatosur me armët më moderne dhe po ndihmohet nga regjimi serb i Beogradit, ndërsa njësitë e Arkanit dhe të Sheshelit po shëtisin për të provokuar shqiptarët. Prandaj, u kërkua nga pala zvicerane që të ketë mirëkuptim ndaj refugjatëve shqiptarë dhe ata t’i konsiderojë refugjatë të dhunës, pasi popullit shqiptar i është rrezikuar siguria kolektive. U kërkua gjithashtu që Kosova të ndihmohet në planin humanitar, si dhe të bëhen përpjekje për hapjen e një korridori ajror për dërgimin e këtyre ndihmave.

Gjatë kësaj bisede pala zvicerane theksoi se gjendja në Kosovë ndiqet për së afërmi dhe ajo insistoi për bashkëpunim të dyanshëm si dhe vazhdimin e opsionit paqësor.

 

19 gusht 1994

Në Suharekë edhe dy familje shqiptare u nxorën me dhunë nga banesa

Më 13 gusht, pushteti serb me vendim gjyqësor theu banesën e Hafir Gashit në Suharekë, në të cilën u vendos familja serbe Stanisavleviq, njofton Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Suharekë.

Hafir Gashi ka disa muaj që ka shkuar në Holandë për të siguruar bukën e gojës.

Ndërkaq, pardje, po ashtu me vendim gjyqësor, policia serbe urdhëroi edhe Sinan Hajdarin që ta lirojë banesën. Të nesërmen në banesën e tij u vendos po ashtu një familje serbe.

Sinan Hajdarit banesa i qe ndarë para 12 vitesh nga Kuvendi komunal i Suharekës, ku edhe punonte.

 

19 gusht 1995

Në Kosovë janë vendosur 2.350 refugjatë serbë

Në Kosovë deri më tash, sipas Kryqit të Kuq të kontrolluar nga serbët, kanë arritur 2.350 refugjatë nga Kroacia, njofton agjencia beogradase “Beta”.

Mirëpo, shtypi serb shkruan se në Kosovë gjenden 3.000 refugjatë. Shumica e këtyre refugjatëve është vendosur nëpër hallat sportive, konviktet e nxënësve e studentëve dhe një numër i vogël nëpër hotele e nëpër shtëpi private.

 

 

19 gusht 1997

Vriten 6 vetë afër Kuçovës

Gjashtë vetë anëtarë të një bande kanë vdekur dje nga përleshja me një bandë tjetër në qendër të komunës së Perondisë, 3 kilometra larg nga qyteti i Kuçovës.

Burime të komisariatit të policisë të Kuçovës, bëjnë të ditur për ATSH-në se 6 persona, shumë të kërkuar nga policia për krimet e tyre të njëpasnjëshme, kanë mbetur të vrarë dje nga një mori e madhe plumbash.

Ngjarja ka ndodhur rreth orës 5. 00 të mëngjesit, të 6 banditët kishin dalë nga Kuçova me automjetin e tyre dhe në Perondi u ndodhen nën zjarrin e papritur të automatikëve, mitrolozëve dhe granathedhësve.

Prita, thekson burimi, duhet të ketë qenë tepër e organizuar, e si pasojë, personat në autoveturë, nuk kanë arritur të reagojnë”.

Sipas të dhënave të deritanishme, rezulton se janë vrarë vëllezërit Ilir dhe Vladimir Spahiu, 33 dhe 35 vjeç, të dy të dënuar më parë për kryerjen e marrëdhënieve seksuale me dhunë. Gjithashtu, është vrarë Ilir Tahiri, 29 vjeç, i dënuar më parë për vrasje me dashje dhe i larguar nga burgu, vëllai i tij, Edmond Tahiri, 26 vjeç i dënuar për vjedhje. Bashkë me ta janë gjetur të vrarë edhe Gentian Kosova, 27 vjeç dhe Klodian Rizaj, 21 vjeç.

Vrasja e tyre mendohet të jetë bërë për hakmarrje, ose larje hesapesh midis bandave rivale që veprojnë në këtë qytet. Me emrin e kësaj bande mendohet të jetë e lidhur edhe vrasja e para 3 ditëve e shtetasit Flamur Mielli dhe plagosja dje e shtestasti Edmond Lezo.

Policia ka nisur menjëherë hetimet. Në automjetin ku ishin viktimat u gjendën arëm automatikë dhe pistoleta, njofton “Bujku”.

 

19 gusht 1998

Deçan: Disa shqiptarë të vrarë në përpjekje për të kaluar kufirin me Malin e Zi

Forcat serbe vranë gjatë ditëve të fundit mbi dhjetë shqiptarë, që u përpoqën të ikin nga zonat e luftës dhe të shkojnë në drejtim të Malit të Zi, njofton KI i Degës së LDK-së në Deçan.

Njoftohet se në drejtim të Malit të Zi edhe sot është nisur një numër i madh i shqiptarëve.

Gjendja humanitare në komunën e Deçanit është shumë e rëndë dhe banorët rrezikohen seriozisht nga katastrofa humanitare. Bëhet e ditur se aktualisht në Bjeshkët e Strellcit po qëndrojnë mbi 10 mijë civilë shqiptarë pa ushqime, ilaçe e gjësende më elementare për jetë.

 

 

Continue Reading

Lajmet

KURIOZITETET E DITËS

Published

2 hours ago

on

August 19, 2026

By

Lexoni pesë kuriozitete. Mund të mos i keni ditur:

 

  1. Zhurma mund të jetë minus decibel. Vendi më i qetë në Tokë është dhoma anekoike e Microsoft në Redmond, WA, SHBA, me -20.6 decibel. Këto dhoma anekoike janë ndërtuar nga betoni i rëndë dhe tulla dhe janë montuar në susta për të ndaluar dridhjet që të hyjnë nëpër dysheme.

 

  1. Një kalë normalisht ka më shumë se një kuaj fuqi. Një studim në vitin 1993 tregoi se fuqia maksimale që një kalë mund të prodhojë është 18,000W, rreth 24 kuaj fuqi.

 

  1. Nënshkrimi juaj mund të zbulojë tipare të personalitetit. Një studim në vitin 2016 pohon se tek burrat, një nënshkrim më i madh korrespondon me guxim më të lartë shoqëror dhe, tek gratë, një nënshkrim më i madh korrespondon me tipare narcisiste.

 

  1. Një në 18 persona kanë një thithkë të tretë. E njohur si politelia, thithka e tretë shkaktohet nga një mutacion në gjenet joaktive.

 

  1. Bananet janë radioaktive. Për shkak se janë të pasura me kalium, çdo banane është në fakt paksa radioaktive falë përmbajtjes së izotopit natyror të kaliumit – 40. Është interesante se trupi juaj përmban rreth 16 mg kalium-40, që do të thotë se jeni rreth 280 herë më radioaktiv se një banane. Çdo kalium-40 i tepërt që fitoni nga një banane nxirret jashtë brenda pak orësh.

Continue Reading

Rajoni

UBT, institucioni i parë në Kosovë që merr Quality Recognition nga AESOP në fushën e planifikimit hapësinor dhe urban

Published

2 hours ago

on

August 19, 2026

By

UBT tashmë është bërë pjesë e rrjetit evropian të institucioneve të njohura nga AESOP – Association of European Schools of Planning, organizata evropiane që promovon cilësinë në edukimin dhe kërkimin në fushën e planifikimit hapësinor dhe urban.

Kjo arritje është pjesë e një rrugëtimi 20-vjeçar të Fakultetit të Arkitekturës dhe Planifikimit Hapësinor në UBT, i cili gjatë këtyre viteve është zhvilluar në shkollën më të madhe të arkitekturës në vend, duke krijuar mundësi për gjenerata të reja të arkitektëve dhe profesionistëve të planifikimit hapësinor.

Në këtë kuadër, programi Master në Planifikim Urban dhe Zhvillim të Qëndrueshëm është vlerësuar me Quality Recognition nga AESOP, duke e bërë UBT-në institucionin e parë në Kosovë që merr këtë njohje.

Ndër komponentet kyçe të vlerësimit është edhe konteksti global i temave të adresuara nga programi, si dhe bashkëpunimi ndërkombëtar duke u mundësuar studentëve të shkëmbejnë përvoja dhe të marrin njohuri edhe nga universitetet tjera partnere.

Përmes një procesi të detajuar të evaluimit nga “Excellence in Education Board”, programet pjesëmarrëse analizohen në aspektin e pedagogjisë, përmbajtjes akademike, praktikave profesionale dhe ndikimit në zhvillimin e qëndrueshëm urban dhe rajonal.

Continue Reading

Vendi

Prishtinë: Arrestohet i dyshuari për lëndim të rëndë trupor

Published

2 hours ago

on

August 19, 2026

By

Një person ka pësuar lëndime të rënda trupore si pasojë e një sulmi fizik që ka ndodhur në rrugën “Nikolla Tesla” në Prishtinë.

Sipas raportit 24-orësh të Policisë së Kosovës, incidenti ka ndodhur pas një mosmarrëveshjeje mes dy personave, me ç’rast i dyshuari e ka sulmuar viktimën duke i shkaktuar lëndime të rënda në kokë.

Viktima është dërguar menjëherë për trajtim të nevojshëm mjekësor në Qendrën Klinike Universitare të Kosovës (QKUK).

Ndërkaq, i dyshuari është arrestuar nga policia dhe, me vendim të prokurorit të shtetit, është dërguar në mbajtje.

Continue Reading

Të kërkuara