Lajmet

Charles Dickens: Një zë për të varfërit

Published

on

Me vdekjen e Charles Dickensit në vitin 1870, një epitaf qarkulloi në Londër duke e shpallur shkrimtarin e ndjerë si “një simpatizues me të varfërit, të vuajturit dhe të shtypurit”. Nuk ishte pa arsye. Veprat e tij mbeten sinonim i pjesës së poshtme të shoqërisë viktoriane, një peizazh i banuar nga jetimët, punëtorët e fabrikave, prostitutat dhe ata që ishin zhytur në kohë të vështira. Dickensi u dha atyre një zë, u dha dinjitet. Dhe kjo trashëgimi mbizotëroi. Disa dekada më vonë, kritiku GK Chesterton e etiketoi Dickensin “zëdhënësin e të varfërve”. Shumë besonin se romanet e tij kishin ribërë pjesërisht axhendën politike dhe sociale.

KRITIKA

Por, jo të gjithë e mendonin kështu. George Orwell ishte ndër kritikët më të mprehtë kur ishte fjala për përkushtimin real të Dickensit ndaj reformës sociale. Orwelli thoshte se pjesa më e madhe e aksionit në romane zhvillohet në mjedise të klasës së mesme, që paraqesin “borgjezinë tregtare londineze dhe vendet ku ata rrinin”. Të varfërit e vërtetë, pretendonte Orwell, ishin lënë pas dore nga shkrimtari. “Ai nuk ka portret të një punëtori në bujqësi dhe vetëm një (Stephen Blackpool tek “Kohë të Vështira”) të një punëtori industrial.” Duke shkruar në vitet 1930, Orwelli pohoi se “nëse pyet një lexues të zakonshëm se cilin nga personazhet proletarë të Dickensit mund të kujtojë, tre nga ata që është pothuajse e sigurt se do të përmendë janë Bill Sikes, Sam Weller dhe Zonja Gamp. Një hajdut, një shërbëtor dhe një mami e dehur – jo tamam një grup përfaqësues i klasës punëtore angleze.”

Orwelli shkoi më tej, duke e dënuar Dickensin se nuk ishte një shkrimtar mjaftueshëm revolucionar. Pavarësisht imazhit të tij popullor si një kampion i të varfërve, ai nuk bëri thirrje për ristrukturimin e shoqërisë, për të krijuar një klimë më të barabartë. “Në realitet, objektivi i tij nuk ishte dhe aq shoqëria, se sa “natyra njerëzore”, argumentonte Orwelli. “I gjithë ‘mesazhi’ i tij është klishe: nëse njerëzit do të silleshin mirë, bota do të ishte e denjë.

Pavarësisht mungesës së atributeve dhe përcaktimeve të renditura nga Orwelli, Dickens ishte jashtëzakonisht popullor tek të varfërit, madje edhe anëtarët analfabetë të shoqërisë që paguanin për t’ua lexuar dikush tjetër, pjesën e re të veprës së tij të fundit. Duke vendosur një pjesë të mirë të skenave të librave të tij në mjedise të njohura për ta, Dickensi nxiti një etje për letërsi serioze që dikur e kishin humbur.

Dhe Dickensi i njihte vendet për të cilat shkruante. Ndryshe nga Orwelli, Etoniani i Vjetër, ai kishte përvojë më të drejtpërdrejtë me jetën në kohë të vështira. Në vitin 1824, i dërrmuar nga borxhet në rritje, babai i tij Xhon, u dërgua në një burg debitorësh, ku iu bashkua gruaja dhe fëmijët e tyre më të vegjël. 12-vjeçari Charles jetonte në një sërë banesash nëpër qytet; ai më vonë do të mbështetej tek pronarët dhe pronaret e tij, kur i popullonte romanet me londinezët e pasur.

Ai detyrohej gjithashtu të punonte 10 orë në ditë në një magazinë – “një shtëpi e vjetër e çmendur, e rrënuar… e tejmbushur me minj” – duke u ngjitur etiketat vazove me lustër  çizmesh. Kjo përvojë, e zhvendosur në një fabrikë shishesh, do të rivizitohej tek David Copperfield. Atje ai punoi së bashku me fëmijë të varfër të klasës punëtore, duke përfshirë një farë “Bob Fagin” – një emër që do ta huazonte tek Oliver Twist – duke i dhënë atij një pasqyrë rinore në një anë krejtësisht të ndryshme të shoqërisë.

Dickensi tregoi padiskutim empati të pamatë ndaj të varfërve që punojnë dhe atyre në shtresat më të ulëta të shoqërisë, që luftojnë për të përmirësuar veten në një sistem të manipuluar, qofshin këta fëmijë jetimë apo gra, siç është prostituta Nancy tek Oliver Twist. Ky vështrim dhe shqetësim nuk u shtri tek ata që nuk bëjnë mirë që përdorin krimin për të mbijetuar, apo për të përparuar në kurriz të të tjerëve. Ai nuk ishte admirues i turmës, e parë në portretizimin e rebelëve – pjesëmarrës tek trazirat antikatolike të Gordonit të vitit 1780 – tek Barnaby Rudge.

PISLLËK DHE SHKATËRRIM

Pavarësisht nga dështimet e tij të perceptuara, kur i popullonte romanet me njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë dhe cialtdo qofshin dështimet e tij të perceptuara, për të ofruar zgjidhje për zhdukjen e varfërisë, vepra e Dickensit megjithatë hodhi një dritë të fortë në qoshet më të errëta të shoqërisë angleze – dhe, më së shpeshti, të Londrës.

Këto ishin qoshe të injoruara shumë kollaj nga bashkëkohësit e Dickensit. Letërsia e tij shkon në lagje të pa vizituara kurrë nga penat e të tjerëve. Shihni jetën reale të ishullit Jacob në bregun jugor të Tamizit, të përshkruar në faqet e Oliver Twist, se si përmban shtëpi “aq të ndyra, aq të mbyllura, sa ajri do të dukej se ishte shumë i ndotur edhe për papastërtitë dhe mjerimin”.

Në minimumin e tyre absolut, veprat e Charles Dickensit u ofruan shumë prej lexuesve të tij bashkëkohorë një dritare në një shtresë të shoqërisë përndryshe të padukshme për ta, një botë të fshehur. Romanet e tij mund të mos kenë çuar në reforma sociale në nivelin që është perceptuar zakonisht, por prodhimi i tij artistik me siguri e drejtoi vështrimin kolektiv drejt sëmundjeve shoqërore të Anglisë Viktoriane. / bota.al

Continue Reading

Lajmet

Sulm seksual dhe dëmtim prone në kryeqytet, arrestohet i dyshuari

Published

on

By

Në raportin 24-orësh të Policisë së Kosovës është evidentuar një rast në Prishtinë, i cilësuar si sulm seksual dhe asgjësim apo dëmtim i pasurisë së huaj.

Sipas njoftimit zyrtar nga autoritetet policore, një burrë dyshohet se ka sulmuar seksualisht një grua. Menjëherë pas marrjes së informacionit, njësitë relevante policore kanë dalë në vendin e ngjarjes për të ndërmarrë veprimet e nevojshme operative.

Lidhur me rastin është njoftuar edhe prokurori kujdestar, me urdhër të të cilit kanë nisur hetimet e plota për zbardhjen e rrethanave të ngjarjes, ndërsa i dyshuari është shoqëruar në polici. /E.A/

Continue Reading

Lajmet

Damon Albarn mahnitet gjatë provave për koncertin historik të Gorillaz në stadium

Published

on

Damon Albarn ka treguar edhe një herë natyrën e tij të qetë dhe spontane gjatë provave për koncertin e parë stadiumik të grupit Gorillaz në Tottenham Hotspur Stadium në Londër.

Gjatë interpretimit të këngës “Dirty Harry”, Albarn u largua nga skena për të parë efektet vizuale të shfaqjes dhe për të përshëndetur reperin argjentinas Trueno, duke harruar për disa minuta se duhej të ishte në skenë me grupin.

“Jam frontmeni më i keq”, ka thënë ai me humor, duke shtuar se ka një qasje shumë të relaksuar ndaj performancave live.

Koncerti mblodhi mbi 30 muzikantë nga 15 shtete të ndryshme, duke krijuar një atmosferë të veçantë bashkëpunimi dhe miqësie. Në mesin e mysafirëve ishin emra të njohur të muzikës si Johnny Marr, Sparks, Shaun Ryder, Bashy dhe Anoushka Shankar.

Ndërkohë, bashkëthemeluesi i Gorillaz, Jamie Hewlett, po realizon një dokumentar për këtë ngjarje unike, i cili do të tregojë prapaskenat e organizimit të spektaklit, nga udhëtimi i artistëve deri te momentet pas përfundimit të koncertit.

Koncerti në Tottenham shënon një moment historik për Gorillaz, duke sjellë në një skenë të vetme artistë nga kultura dhe zhanre të ndryshme muzikore./BBC/

/A.K/

 

Continue Reading

Lajmet

Mbyllet edicioni i 26-të i Panairit të Librit në Prishtinë

Published

on

Pas gjashtë ditësh me aktivitete letrare, dje është mbyllur edicioni i 26-të i Panairit të Librit në Prishtinë, një nga ngjarjet më të rëndësishme kulturore në vend.

Panairi mblodhi dhjetëra shtëpi botuese nga Kosova, Shqipëria, Maqedonia e Veriut dhe treva të tjera shqiptare, duke sjellë mijëra tituj librash, promovime dhe takime me autorë. Mysafir nderi i këtij edicioni ishte shkrimtari italo-francez Francesco Rapazzini.

Një ditë para mbylljes, u ndanë edhe çmimet tradicionale të panairit, me të cilat u vlerësuan autorë, përkthyes, studiues dhe vepra të spikatura të vitit.

Përfaqësues të shtëpive botuese vlerësuan interesimin e lexuesve, por theksuan se ndryshimi i datave të organizimit ka ndikuar në numrin më të vogël të vizitorëve krahasuar me vitet e kaluara.

Në kuadër të panairit, lexuesit patën mundësi të përfitojnë nga oferta të shumta, tituj të rinj dhe zbritje të konsiderueshme, ndërsa interesim të veçantë pati për librat akademikë, teknologjinë, inteligjencën artificiale, si dhe literaturën për fëmijë.

Panairin e Librit “Prishtina 2026” e vizitoi edhe kryeministri në detyrë, Albin Kurti, së bashku me ministren në detyrë të Kulturës dhe Turizmit, Saranda Bogujevci./rtk/

/A.K/

Continue Reading

Lajmet

Beton ka gjithandej, avantazhi turistik i Shqipërisë është natyra

Published

on

By

Një grup shkencëtarësh kërkuan të dielën ndalimin e menjëhershëm të planeve për zhvillime ndërtimore në zonat e mbrojtura, duke filluar nga Zvërneci dhe kudo më tutje, në jug dhe në veri duke argumentuar se natyra është aseti më i madh edhe ekonomik dhe avantazh turistik ndërsa betonizimi do të jetë një gabim që vende të tjera e kanë bërë dhe janë penduar sakaq.

Të tronditur nga dëmet e shkaktuara nga ndërtuesit gjatë atyre pak ditëve të punimeve në Zvërnec dhe në Pishë-Poro, një skuadër shkencëtarësh shqiptarë dhe të huaj paralajmëruan të dielën se vendi mund të humbasë përgjithmonë atë që duhet të jetë aseti më i madh, jo vetëm në kuadër të mbrojtjes së mjedisit, por edhe në kuadër të zhvillimit të qëndrueshëm dhe të zhvillimit të turizmit në vend.

Shkencëtarët Aleko Miho, Taulant Bino, Ferdinand Bego, Friedrich Schiemer dhe Perikli Qirjazi thanë në një konferencë për shtyp se larg nga të qenit pengesë, ruajtja e natyrës në zonat e mbrojtura duhet të shikohet si avantazh, për zhvillimin e ekonomisë në përgjithësi dhe të turizmit në veçanti.

“Beton ka kudo dhe vende të tjera kanë bërë këto gabime para nesh,” argumentoi Ferdinand Bego

“Sado emra joshës t’u vihen këtyre projekteve, qoftë “Dubai” apo “Maldivet” shqiptare, humbësi i vërtetë do të jetë publiku dhe trashëgimia natyrore e vendit,” shtoi Bego, i cili e përshkroi politikën aktuale të qeverisë si sakrifikim të pasurisë së përbashkët “për interesat e një pakice”.

Shkencëtarët shqetësohen jo vetëm për Zvërnecin, ku punimet u nisën dhe u ndërprenë pas protestave popullore, por edhe për planet që duket se janë sakaq gati për shumë zona të tjera të mbrojtura, nga Butrinit në Vjosë e deri në veri në kufi me Malin e Zi.

“…mbrojtja e Zvërnecit nuk është vetëm një çështje lokale; ajo lidhet drejtpërdrejt me të ardhmen e biodiversitetit në Shqipëri. Vetëm në këtë zonë janë të lidhura me habitatet ujore mbi 200 lloje shpendësh, shumë prej tyre të mbrojtura dhe të rrezikuara në nivel kombëtar. Nëse humbasim këto peizazhe, humbasim një pjesë të identitetit tonë natyror dhe kulturor që nuk mund të rikthehet më.”, tha Taulant Bino.

Ndërsa Perikli Qirjazi, pasi bëri një përshkrim të larmishëm të pasurisë mjedisore në Zvërnec vërejti se si shkencëtarët shqiptarë kanë punuar në mbrojtjen e pasurisë së vendit edhe në vitin 1997.

“Kemi punuar edhe në vitin 1997 për të identifikuar monumentet e natyrës. Në këtë zonë kemi identifikuar tre objekte, dunat, e bukura, të dalluara në të gjithë Mesdheun. Liqeni i vogël me ujë të ëmbël, i cili është shumë i veçantë në një zonë të rrethuar nga deti dhe laguna, e cila është me ujë të kripur dhe kodrat e Zvërnecit, të cilat dikur kanë qenë ishuj,” tha Qirjazi, anëtar i Akademisë së Shkencave.

“Kjo është një zonë që përbën arkivë të historisë gjeologjike të bregdetit shqiptar. Mbetjet fosile atje na ndihmojnë për të na informuar për periudhën e miocenit,” shtoi Qirjazi.

“E gjithë bota i shpall dunat pasuri e mbrojtur,” tha Qirjazi duke paralajmëruar se gjithçka mund të shkatërrohet në mënyrë të parekuperueshme nga një investim brutal.

Bino argumentoi më tutje se vetëm 22% e territorit të vendit është zonë e mbrojtur, në të cilën nuk mund të ndërtohet, ndërsa pjesa tjetër është e hapur për ndërtim.

Shkencëtarët argumentuan se ndërtimet në Zvërnec, Pishë-Poro e vende të tjera të mbrojtura po synojnë fitime afatshkurtra në dëm të mirëqenies jetëgjatë të vendit.

Grykëderdhjet e lumenjve janë zona dinamike, ku territori ndryshon, paralajmëroi Bego. Në zonat e jugut tendenca është që prurjet e lumenjve të zgjerojnë tokën në det, ndërsa në zonat e veriut, kryesisht si pasojë e ndërtimit të hidrocentraleve mbi Drin e Mat, tendenca është erozioni i tokës për shkak të ndërprerjes së prurjeve së sedimenteve. Ndërtimi i qytezave të reja në këto zona nuk është ide e mirë as nga pikëpamja e mjedisit dhe as nga pikëpamja e zhvillimit të qëndrueshëm ekonomik, tha Bego.

“Mbrojtja e deltës së Vjosës është urgjente. Studimet shkencore tregojnë se ajo është një nga deltat më të ruajtura në Mesdhe, me një mozaik unik habitatesh që mbështesin biodiversitet të jashtëzakonshëm dhe funksione të rëndësishme ekologjike. Aktualisht, kjo zonë përballet me kërcënime serioze nga projektet e turizmit masiv, të cilat rrezikojnë integritetin e ekosistemit. Ekspertët bëjnë thirrje për anulimin e planeve të zhvillimit me ndikim të lartë, integrimin e deltës në Parkun Kombëtar të Lumit të Egër Vjosa dhe promovimin e një modeli turizmi të qëndrueshëm që respekton kapacitetet natyrore të zonës.”, deklaroi Friedrich Schiemer nga Universiteti i Vjenës.

Shkencëtarët hedhin poshtë si të pavërteta pretendimet e kryeministrit Edi Rama që është përpjekur të argumentojë se natyra mund të bashkëjetojë me ndërtimet apo se zona e projektit aktual nuk ka status të mbrojtur.

Bino rikujtoi se kjo çështje nuk do të ishte diskutuar fare në rast se shumica parlamentare socialiste nuk do të kishte bërë ndryshimet në vitin 2024 në ligjin Për Zonat e Mbrojtura. “Ndryshimet ishin klienteliste,” tha Bino.

Ndryshimet në ligjin Për Zonat e Mbrojtura u miratuan nga shumica socialiste pavarësisht kundërshtive të aktivistëve dhe të zyrtarëve të Bashkimit Evropian. Këto ndryshime do të duhet të shfuqizohen si kusht i vendosur nga Komisioni Evropian në negociatat për anëtarësim, gjë që duhet të ndodhë së shpejti. Qeveria duket se e ka me ngut që të mund të lejojë ndërtimet në zonat e mbrojtura brenda dritares së shkurtër kohore deri në shfuqizimin e ligjit, i cili normalisht mund të shfuqizohet që sot, por që hë për hë, shumica socialiste duket se nuk e ka me nxitim.

Shënjestrat aktuale të zhvilluesve përfshijnë jo vetëm Pishë-Poron dhe Zvërnecin por edhe grykëderdhjen e Vjosës pak më në veri.

Për momentin, punimet në Zvërnec janë ndalur, por shkencëtarët kërkojnë ndërprerjen dhe braktisjen e planeve për ndërtime qytetesh të tëra në zonat e mbrojtura duke paralajmëruar se vetëm brenda atyre pak ditëve kur Zvërneci dhe Pishë – Poro ranë nën pushtetin e ndërtuesve, dëmi ishte kolosal.

“Gjatë dy ditëve që kaluam në terren, pamë nga afër sesi dunat janë rrafshuar dhe sesi kjo ndërhyrje po paraqitet si një model bashkëjetese mes zhvillimit dhe natyrës. Megjithatë, shumë gjëra nuk po bëhen publike. Përtej deklaratave se “nuk ka projekt”, ajo që shihet në terren dhe në planet e zhvillimit tregon qartë një vizion urbanizimi në shkallë të gjerë, të paketuar me emra si “luxury resorts”. Në realitet, bëhet fjalë për zona të reja ndërtimi që do të zëvendësojnë një natyrë të krijuar ndër mijëra vite me beton dhe infrastrukturë. Kjo është veçanërisht shqetësuese për një vend që aspiron integrimin evropian,” deklaroi Bego.  /Gjergj Erebara-Reporter.al/

 

 

Continue Reading

Të kërkuara