Lajmet

Charles Dickens: Një zë për të varfërit

Published

on

Me vdekjen e Charles Dickensit në vitin 1870, një epitaf qarkulloi në Londër duke e shpallur shkrimtarin e ndjerë si “një simpatizues me të varfërit, të vuajturit dhe të shtypurit”. Nuk ishte pa arsye. Veprat e tij mbeten sinonim i pjesës së poshtme të shoqërisë viktoriane, një peizazh i banuar nga jetimët, punëtorët e fabrikave, prostitutat dhe ata që ishin zhytur në kohë të vështira. Dickensi u dha atyre një zë, u dha dinjitet. Dhe kjo trashëgimi mbizotëroi. Disa dekada më vonë, kritiku GK Chesterton e etiketoi Dickensin “zëdhënësin e të varfërve”. Shumë besonin se romanet e tij kishin ribërë pjesërisht axhendën politike dhe sociale.

KRITIKA

Por, jo të gjithë e mendonin kështu. George Orwell ishte ndër kritikët më të mprehtë kur ishte fjala për përkushtimin real të Dickensit ndaj reformës sociale. Orwelli thoshte se pjesa më e madhe e aksionit në romane zhvillohet në mjedise të klasës së mesme, që paraqesin “borgjezinë tregtare londineze dhe vendet ku ata rrinin”. Të varfërit e vërtetë, pretendonte Orwell, ishin lënë pas dore nga shkrimtari. “Ai nuk ka portret të një punëtori në bujqësi dhe vetëm një (Stephen Blackpool tek “Kohë të Vështira”) të një punëtori industrial.” Duke shkruar në vitet 1930, Orwelli pohoi se “nëse pyet një lexues të zakonshëm se cilin nga personazhet proletarë të Dickensit mund të kujtojë, tre nga ata që është pothuajse e sigurt se do të përmendë janë Bill Sikes, Sam Weller dhe Zonja Gamp. Një hajdut, një shërbëtor dhe një mami e dehur – jo tamam një grup përfaqësues i klasës punëtore angleze.”

Orwelli shkoi më tej, duke e dënuar Dickensin se nuk ishte një shkrimtar mjaftueshëm revolucionar. Pavarësisht imazhit të tij popullor si një kampion i të varfërve, ai nuk bëri thirrje për ristrukturimin e shoqërisë, për të krijuar një klimë më të barabartë. “Në realitet, objektivi i tij nuk ishte dhe aq shoqëria, se sa “natyra njerëzore”, argumentonte Orwelli. “I gjithë ‘mesazhi’ i tij është klishe: nëse njerëzit do të silleshin mirë, bota do të ishte e denjë.

Pavarësisht mungesës së atributeve dhe përcaktimeve të renditura nga Orwelli, Dickens ishte jashtëzakonisht popullor tek të varfërit, madje edhe anëtarët analfabetë të shoqërisë që paguanin për t’ua lexuar dikush tjetër, pjesën e re të veprës së tij të fundit. Duke vendosur një pjesë të mirë të skenave të librave të tij në mjedise të njohura për ta, Dickensi nxiti një etje për letërsi serioze që dikur e kishin humbur.

Dhe Dickensi i njihte vendet për të cilat shkruante. Ndryshe nga Orwelli, Etoniani i Vjetër, ai kishte përvojë më të drejtpërdrejtë me jetën në kohë të vështira. Në vitin 1824, i dërrmuar nga borxhet në rritje, babai i tij Xhon, u dërgua në një burg debitorësh, ku iu bashkua gruaja dhe fëmijët e tyre më të vegjël. 12-vjeçari Charles jetonte në një sërë banesash nëpër qytet; ai më vonë do të mbështetej tek pronarët dhe pronaret e tij, kur i popullonte romanet me londinezët e pasur.

Ai detyrohej gjithashtu të punonte 10 orë në ditë në një magazinë – “një shtëpi e vjetër e çmendur, e rrënuar… e tejmbushur me minj” – duke u ngjitur etiketat vazove me lustër  çizmesh. Kjo përvojë, e zhvendosur në një fabrikë shishesh, do të rivizitohej tek David Copperfield. Atje ai punoi së bashku me fëmijë të varfër të klasës punëtore, duke përfshirë një farë “Bob Fagin” – një emër që do ta huazonte tek Oliver Twist – duke i dhënë atij një pasqyrë rinore në një anë krejtësisht të ndryshme të shoqërisë.

Dickensi tregoi padiskutim empati të pamatë ndaj të varfërve që punojnë dhe atyre në shtresat më të ulëta të shoqërisë, që luftojnë për të përmirësuar veten në një sistem të manipuluar, qofshin këta fëmijë jetimë apo gra, siç është prostituta Nancy tek Oliver Twist. Ky vështrim dhe shqetësim nuk u shtri tek ata që nuk bëjnë mirë që përdorin krimin për të mbijetuar, apo për të përparuar në kurriz të të tjerëve. Ai nuk ishte admirues i turmës, e parë në portretizimin e rebelëve – pjesëmarrës tek trazirat antikatolike të Gordonit të vitit 1780 – tek Barnaby Rudge.

PISLLËK DHE SHKATËRRIM

Pavarësisht nga dështimet e tij të perceptuara, kur i popullonte romanet me njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë dhe cialtdo qofshin dështimet e tij të perceptuara, për të ofruar zgjidhje për zhdukjen e varfërisë, vepra e Dickensit megjithatë hodhi një dritë të fortë në qoshet më të errëta të shoqërisë angleze – dhe, më së shpeshti, të Londrës.

Këto ishin qoshe të injoruara shumë kollaj nga bashkëkohësit e Dickensit. Letërsia e tij shkon në lagje të pa vizituara kurrë nga penat e të tjerëve. Shihni jetën reale të ishullit Jacob në bregun jugor të Tamizit, të përshkruar në faqet e Oliver Twist, se si përmban shtëpi “aq të ndyra, aq të mbyllura, sa ajri do të dukej se ishte shumë i ndotur edhe për papastërtitë dhe mjerimin”.

Në minimumin e tyre absolut, veprat e Charles Dickensit u ofruan shumë prej lexuesve të tij bashkëkohorë një dritare në një shtresë të shoqërisë përndryshe të padukshme për ta, një botë të fshehur. Romanet e tij mund të mos kenë çuar në reforma sociale në nivelin që është perceptuar zakonisht, por prodhimi i tij artistik me siguri e drejtoi vështrimin kolektiv drejt sëmundjeve shoqërore të Anglisë Viktoriane. / bota.al

Continue Reading

Vendi

Zhduket një 78-vjeçar me demencë në Prishtinë

Published

on

By

Një 78-vjeçar nga Prishtina, i identifikuar si Xhafer Raqi, është zhdukur që nga orët e hershme të mëngjesit të sotëm dhe familjarët po kërkojnë ndihmën e qytetarëve për gjetjen e tij.

Raqi, i cili banon në lagjen “Bregu i Diellit”, vuan nga demenca dhe është larguar nga shtëpia rreth orës 08:00 të mëngjesit, duke mos lënë asnjë gjurmë për vendndodhjen e tij. Familjarët kanë bërë të ditur se rasti është raportuar menjëherë edhe në Policinë e Kosovës.

Të afërmit bëjnë apel tek të gjithë ata që mund ta kenë parë apo që kanë çfarëdo informacioni për vendndodhjen e tij, të lajmërojnë urgjentisht në numrin e telefonit: +383 44 737 900 ose të kontaktojnë stacionin më të afërt policor. /E.A/

Continue Reading

Lajmet nga UBT

Lidershipi në epokën e Inteligjencës Artificiale: Nis punimet Konferenca Ndërkombëtare në UBT

Published

on

By

Në kuadër të aktiviteteve të “Global UBT Fest 2026”, sot më 3 korrik 2026 ka nisur punimet Konferenca Ndërkombëtare e Lidershipit. Këtë vit, konferenca i kushtohet tërësisht temës mjaft aktuale “Qeverisja e Inovacionit: Lidershipi në Epokën e Inteligjencës Artificiale”, duke trajtuar nevojën që zhvillimet e hovshme teknologjike të udhëhiqen me vizion, përgjegjësi dhe integritet. Ngjarja po zhvillohet në Kampusin Inovativ të UBT-së në Lipjan nga ora 09:00 deri në 15:00.

Konferenca ka bërë bashkë emra të njohur të institucioneve shtetërore, industrisë dhe botës akademike. Në panelet e diskutimit marrin pjesë Rektori i UBT-së Prof. Dr. Edmond Hajrizi dhe Guvernatori i Bankës Qendrore të Kosovës Dr. Ahmet Ismaili.

Pjesë e diskutimeve profesionale janë edhe ligjërues e dekanë të fushave të ndryshme si Faton Limani e Gerta Uruçi-Limani nga Universiteti i Harvardit, Prof. Agron Hamiti (Drejtor i Departamentit të TI-së në ATK), Prof. Dr. Blerton Abazi, Prof. Florin Aliu, Ma. Meli Limani (Universiteti i Ontariot Perëndimor), Prof. Dr. Muhamet Gërvalla, Prof. Asoc. Dr. Besnik Qehaja dhe Elinda Krasniqi.

Synimi kryesor i këtij takimi është sjellja e ideve të reja dhe rekomandimeve konkrete për mënyrën se si duhet të qeveriset inovacioni, duke forcuar urat e bashkëpunimit ndërmjet universitetit, institucioneve dhe industrisë në vend. /E.A/

 

Continue Reading

Vendi

Hapet “Global UBT Fest 2026”: Nis festivali më i madh i dijes në rajon me mbi 3,000 pjesëmarrës

Published

on

By

Ka nisur zyrtarisht edicioni i 15-të i festivalit ndërkombëtar “Global UBT Fest 2026”, i cili konsiderohet si ngjarja më e madhe e dijes në rajon. Përgjatë tërë muajit korrik, ky festival do të shërbejë si një platformë gjithëpërfshirëse ku bashkohen arsimi, shkenca, inovacioni dhe zhvillimi profesional, me synim ndërtimin e zgjidhjeve për sfidat e së ardhmes.

Në këtë edicion jubilar, festivali ka konkretizuar vizionin e nisur pesëmbëdhjetë vjet më parë për ta shndërruar Kosovën në një qendër ndërkombëtare të bashkëpunimit akademik. Ngjarja pritet të bëjë bashkë mbi 3,000 pjesëmarrës nga Kosova, rajoni dhe vende të ndryshme të botës. Pjesë e debateve dhe ligjëratave do të jenë më shumë se 300 folës, profesorë, studiues dhe ekspertë vendorë e ndërkombëtarë, të cilët do të ndajnë përvojën dhe njohuritë e tyre me të pranishmit.

Gjatë ditëve në vijim, në kuadër të festivalit do të organizohen mbi 50 shkolla verore. Këto programe do të mbulojnë fusha të shumta dhe të ndryshme si inteligjenca artificiale, shkencat kompjuterike, inxhinieria, siguria kibernetike, mjekësia, stomatologjia, farmacia, arkitektura, energjia, media dhe komunikimi, ekonomia, biznesi, drejtësia, psikologjia, arti, dizajni, muzika, politika publike, sporti, bujqësia dhe shkencat e ushqimit. Përveç shkollave verore, agjenda do të pasurohet me konferenca shkencore, forume ndërkombëtare, gara inovacioni, hackathone, ekspozita e prezantime të startup-eve.

Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, u ka uruar mirëseardhje të pranishmëve, duke vënë në dukje rëndësinë e kësaj ngjarjeje të dyfishtë për institucionin. Ai u shpreh se ky festival, i cili tashmë ka krijuar një traditë të fuqishme, ka për synim parësor ta pozicionojë muajin korrik si periudhën e ngjarjes më madhore akademike në Evropë.

“Ju uroj mirëseardhje në dy momente të rëndësishme për UBT-në. Ne sot zyrtarisht shënojmë hapjen e Festivalit të Dijes, që tashmë është bërë tradicional, me qëllimin që korriku të jetë festivali më i madh i dijes në Evropë. Po mundohemi që në Kosovë, përmes UBT-së, të krijojmë një platformë të një festivali ku marrin pjesë qindra folës, organizohen qindra aktivitete e mijëra pjesëmarrës, nga sot e deri në fund të korrikut”, u shpreh Hajrizi gjatë hapjes se ketij eventi.

Më tej, rektori Hajrizi ka shtjelluar strukturën programore të këtij edicioni, duke nënvizuar se shtyllat kryesore bazohen te diversiteti dhe bashkëveprimi ndërmjet disiplinave të ndryshme shkencore. Ai bëri të ditur se secili departament do të jetë bartës i shkollave verore, ku pritet të organizohen rreth 35 në kuadër të “Global UBT Fest 2026”, krahas një morie konferencash, garash e manifestimesh kulturore. Në përmbyllje, rektori Hajrizi theksoi se e gjithë kjo platformë është ndërtuar për të qenë plotësisht e hapur dhe pa asnjë lloj pagese, me qëllim që mundësitë e përfitimit të dijes t’u afrohen të gjithë qytetarëve pa dallim, duke përfshirë këtu edhe bashkëatdhetarët nga diaspora.

“Ideja e Festivalit Global të Dijes, përveç rolit të diversitetit vjen përmes programeve të fakulteteve, ku çdo fakultet këtë muaj do të organizojë shkolla verore – rreth 35 sosh në Global UBT Fest 2026. Por, do të ketë edhe konferenca e evente të tjera, gara e koncerte që po ashtu janë planifikuar brenda këtij festivali. Kjo platformë për të gjithë është mundësuar pa pagesë, me qëllim që të përfitojnë të gjithë qytetarët, përfshirë këtu edhe diasporën”, shprehet Hajrizi.

/E.A/

Continue Reading

Lajmet

Sekuestrohen katër armë AK-47 në Podujevë, një person dërgohet në mbajtje

Published

on

Policia e Kosovës ka sekuestruar katër armë automatike AK-47, nëntë karikatorë dhe 262 fishekë gjatë një aksioni në Podujevë, ndërsa një person është dërguar në mbajtje.

Sipas raportit policor, pas pranimit të informatave më 25 qershor janë ndërmarrë veprime hetimore, ku gjatë kontrollit të një porosie të dërguar përmes një agjencioni turistik janë gjetur dhe sekuestruar katër armë AK-47, nëntë karikatorë, 262 fishekë dhe dy dritare plastike.

Më 2 korrik, në vazhdën e hetimeve, policia ka shoqëruar dy persona për intervistim. Me urdhër të prokurorit është bastisur edhe një shtëpi, ku janë gjetur dhe sekuestruar tri pjesë të një arme AK-47 dhe një kondak druri i pushkës.

Pas intervistimit, me vendim të prokurorit kompetent, njëri nga të dyshuarit është dërguar në mbajtje, ndërsa rasti po hetohet për veprën penale “Import, eksport, furnizim, transportim, prodhim, këmbim, ndërmjetësim ose shitje e paautorizuar e armëve apo materialeve plasëse.”/A.K/

Continue Reading

Të kërkuara