Lajmet

Charles Dickens: Një zë për të varfërit

Published

on

Me vdekjen e Charles Dickensit në vitin 1870, një epitaf qarkulloi në Londër duke e shpallur shkrimtarin e ndjerë si “një simpatizues me të varfërit, të vuajturit dhe të shtypurit”. Nuk ishte pa arsye. Veprat e tij mbeten sinonim i pjesës së poshtme të shoqërisë viktoriane, një peizazh i banuar nga jetimët, punëtorët e fabrikave, prostitutat dhe ata që ishin zhytur në kohë të vështira. Dickensi u dha atyre një zë, u dha dinjitet. Dhe kjo trashëgimi mbizotëroi. Disa dekada më vonë, kritiku GK Chesterton e etiketoi Dickensin “zëdhënësin e të varfërve”. Shumë besonin se romanet e tij kishin ribërë pjesërisht axhendën politike dhe sociale.

KRITIKA

Por, jo të gjithë e mendonin kështu. George Orwell ishte ndër kritikët më të mprehtë kur ishte fjala për përkushtimin real të Dickensit ndaj reformës sociale. Orwelli thoshte se pjesa më e madhe e aksionit në romane zhvillohet në mjedise të klasës së mesme, që paraqesin “borgjezinë tregtare londineze dhe vendet ku ata rrinin”. Të varfërit e vërtetë, pretendonte Orwell, ishin lënë pas dore nga shkrimtari. “Ai nuk ka portret të një punëtori në bujqësi dhe vetëm një (Stephen Blackpool tek “Kohë të Vështira”) të një punëtori industrial.” Duke shkruar në vitet 1930, Orwelli pohoi se “nëse pyet një lexues të zakonshëm se cilin nga personazhet proletarë të Dickensit mund të kujtojë, tre nga ata që është pothuajse e sigurt se do të përmendë janë Bill Sikes, Sam Weller dhe Zonja Gamp. Një hajdut, një shërbëtor dhe një mami e dehur – jo tamam një grup përfaqësues i klasës punëtore angleze.”

Orwelli shkoi më tej, duke e dënuar Dickensin se nuk ishte një shkrimtar mjaftueshëm revolucionar. Pavarësisht imazhit të tij popullor si një kampion i të varfërve, ai nuk bëri thirrje për ristrukturimin e shoqërisë, për të krijuar një klimë më të barabartë. “Në realitet, objektivi i tij nuk ishte dhe aq shoqëria, se sa “natyra njerëzore”, argumentonte Orwelli. “I gjithë ‘mesazhi’ i tij është klishe: nëse njerëzit do të silleshin mirë, bota do të ishte e denjë.

Pavarësisht mungesës së atributeve dhe përcaktimeve të renditura nga Orwelli, Dickens ishte jashtëzakonisht popullor tek të varfërit, madje edhe anëtarët analfabetë të shoqërisë që paguanin për t’ua lexuar dikush tjetër, pjesën e re të veprës së tij të fundit. Duke vendosur një pjesë të mirë të skenave të librave të tij në mjedise të njohura për ta, Dickensi nxiti një etje për letërsi serioze që dikur e kishin humbur.

Dhe Dickensi i njihte vendet për të cilat shkruante. Ndryshe nga Orwelli, Etoniani i Vjetër, ai kishte përvojë më të drejtpërdrejtë me jetën në kohë të vështira. Në vitin 1824, i dërrmuar nga borxhet në rritje, babai i tij Xhon, u dërgua në një burg debitorësh, ku iu bashkua gruaja dhe fëmijët e tyre më të vegjël. 12-vjeçari Charles jetonte në një sërë banesash nëpër qytet; ai më vonë do të mbështetej tek pronarët dhe pronaret e tij, kur i popullonte romanet me londinezët e pasur.

Ai detyrohej gjithashtu të punonte 10 orë në ditë në një magazinë – “një shtëpi e vjetër e çmendur, e rrënuar… e tejmbushur me minj” – duke u ngjitur etiketat vazove me lustër  çizmesh. Kjo përvojë, e zhvendosur në një fabrikë shishesh, do të rivizitohej tek David Copperfield. Atje ai punoi së bashku me fëmijë të varfër të klasës punëtore, duke përfshirë një farë “Bob Fagin” – një emër që do ta huazonte tek Oliver Twist – duke i dhënë atij një pasqyrë rinore në një anë krejtësisht të ndryshme të shoqërisë.

Dickensi tregoi padiskutim empati të pamatë ndaj të varfërve që punojnë dhe atyre në shtresat më të ulëta të shoqërisë, që luftojnë për të përmirësuar veten në një sistem të manipuluar, qofshin këta fëmijë jetimë apo gra, siç është prostituta Nancy tek Oliver Twist. Ky vështrim dhe shqetësim nuk u shtri tek ata që nuk bëjnë mirë që përdorin krimin për të mbijetuar, apo për të përparuar në kurriz të të tjerëve. Ai nuk ishte admirues i turmës, e parë në portretizimin e rebelëve – pjesëmarrës tek trazirat antikatolike të Gordonit të vitit 1780 – tek Barnaby Rudge.

PISLLËK DHE SHKATËRRIM

Pavarësisht nga dështimet e tij të perceptuara, kur i popullonte romanet me njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë dhe cialtdo qofshin dështimet e tij të perceptuara, për të ofruar zgjidhje për zhdukjen e varfërisë, vepra e Dickensit megjithatë hodhi një dritë të fortë në qoshet më të errëta të shoqërisë angleze – dhe, më së shpeshti, të Londrës.

Këto ishin qoshe të injoruara shumë kollaj nga bashkëkohësit e Dickensit. Letërsia e tij shkon në lagje të pa vizituara kurrë nga penat e të tjerëve. Shihni jetën reale të ishullit Jacob në bregun jugor të Tamizit, të përshkruar në faqet e Oliver Twist, se si përmban shtëpi “aq të ndyra, aq të mbyllura, sa ajri do të dukej se ishte shumë i ndotur edhe për papastërtitë dhe mjerimin”.

Në minimumin e tyre absolut, veprat e Charles Dickensit u ofruan shumë prej lexuesve të tij bashkëkohorë një dritare në një shtresë të shoqërisë përndryshe të padukshme për ta, një botë të fshehur. Romanet e tij mund të mos kenë çuar në reforma sociale në nivelin që është perceptuar zakonisht, por prodhimi i tij artistik me siguri e drejtoi vështrimin kolektiv drejt sëmundjeve shoqërore të Anglisë Viktoriane. / bota.al

Continue Reading

lajme

Demokratët marrin Kongresin, çfarë do të thotë kjo për Evropën dhe tregjet globale?

Published

on

By

Donald Trump ka pësuar një nga humbjet më të rënda të karrierës së tij politike, pasi republikanët humbën kontrollin e të dy dhomave të Kongresit ndaj demokratëve në një votim që u shndërrua në një vendim për presidencën e tij.

Deri në orën 07:40 CET sipas orës lokale, demokratët kishin fituar 25 vende në Dhomën e Përfaqësuesve, duke i çuar ata në 220, dy më shumë se 218 vendet e nevojshme për shumicën.

Në Senat, ata morën shtatë vende nga republikanët, duke përfshirë Teksasin, Ohajon, Kansasin dhe Mainin.

Çmimet e larta ndikuan rëndë mbi votuesit. Rreth dy të tretat thanë në një anketë të ditës së zgjedhjeve se tarifat e Trump kishin dëmtuar ekonominë.

Presidenti tha se do t’i pranonte rezultatet, por shtoi: “Nuk e shoh si një goditje ndaj meje.”

Ai gjithashtu e bëri të qartë se do të përdorte veton e tij për të bllokuar axhendën e demokratëve, duke postuar një fotografi të një kapeleje të kuqe me fjalën “VETO” të qepur mbi të. Por sa mund të ndryshojë realisht një Kongres Demokratik për Evropën dhe për tregjet?

A do t’i japë fund kërcënimit të tarifave ndaj Evropës një Kongres Demokratik? Ndoshta jo, sepse tarifat e Trump nuk varen më nga Kongresi.

Pasi Gjykata e Lartë i rrëzoi tarifat e tij të emergjencës në shkurt, administrata i zhvendosi ato sipas Seksionit 301 të ligjit tregtar të SHBA-së. Kjo rrugë i lejon presidentit të veprojë pa votën e ligjvënësve.

Demokratët mund të mbajnë seanca dëgjimore dhe të ngadalësojnë kandidatët e tij, por ata nuk mund t’ia heqin lehtësisht këtë pushtet.

James Smith, ekonomist i tregjeve të zhvilluara në bankën holandeze ING, beson se një Uashington i ndarë mund ta shtyjë presidentin të mbështetet më shumë tek ai.

“Ashtu si politika e jashtme, tregtia është një tjetër fuqi që presidenti mund ta ushtrojë në mënyrë të njëanshme pa Kongresin”, tha Smith në një shënim para votimit.

Ai nuk përjashtoi tarifat e reja ndaj Evropës, të cilat, sipas tij, do të kishin shumë rëndësi për inflacionin në SHBA dhe për Rezervën Federale.

Çfarë do të ndodhë me mbështetjen e SHBA-së për Ukrainën?

Demokratët do të kryesojnë komisionet e Senatit dhe do të vendosin se cilët nga të nominuarit e Trump do të konfirmohen kur Kongresi i ri të marrë detyrën në janar. Shumë prej tyre duan gjithashtu të miratojnë fonde të reja për Ukrainën.

Pjesa më e vështirë është shpenzimi i këtyre parave. Gjatë dy viteve të fundit, Shtëpia e Bardhë ka anuluar fondet e miratuara tashmë nga Kongresi duke i mbajtur ato deri në fund të vitit fiskal, kur ato skadojnë.

“Në praktikë, kjo do të thotë që një Kongres Demokratik mund të shkruajë ligjin për paratë për Ukrainën ose ndihmën për zhvillim dhe presidenti mund të mos i shpenzojë ato”, tha në një koment muajin e kaluar Joan Lee nga Nevada, bashkëpunëtore politike në Këshillin Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë.

Këshilla e saj për qeveritë evropiane është të mbështeten vetëm te paratë që vijnë realisht.

“Evropianët duhet t’i trajtojnë fondet e destinuara si qëllim, jo ​​si angazhim”, tha Lee.

Si reaguan tregjet?

Investitorët ishin kryesisht të qetë. Euro u rrit me 0.4% në 1.1232 dollarë deri në orën 07:00 CET, ndërsa dollari u dobësua kundrejt valutave të tjera kryesore. Ari fitoi 2% në 4,011 dollarë për ons, përsëri mbi 4,000 dollarë, dhe argjendi u rrit me 3.4% në 51.49 dollarë.

Kontratat e ardhshme të aksioneve ishin pak më të ulëta në të dyja anët e Atlantikut. Kontratat e ardhshme të S&P 500 ranë me 0.3%, dhe kontratat e ardhshme të Nasdaq 100 ranë me 0.4%, ndërsa kontratat e ardhshme për Euro Stoxx 50 dhe DAX të Gjermanisë ranë rreth 0.5% përpara hapjes.

Obligacionet qeveritare amerikane u rritën. Rendimenti i obligacionit 10-vjeçar të thesarit ra me 2.9 pikë bazë në 4.94%, rendimenti i obligacionit 2-vjeçar ra në 4.61% dhe rendimenti i obligacionit 30-vjeçar në 5.32%. Rendimenti i obligacionit 10-vjeçar të Bund-it të Gjermanisë u mbyll të martën në 3.33%, përpara se të dilnin rezultatet.

Bitcoin ndryshoi pak në rreth 77,700 dollarë, dhe nafta e papërpunuar Brent u tregtua afër 104 dollarëve për fuçi.

A është një Uashington i ndarë mirë për investitorët?

Tregjeve zakonisht u ka pëlqyer. Kur Shtëpia e Bardhë dhe Kongresi nuk pajtohen, miratohen më pak ligje të mëdha dhe kjo do të thotë më pak surpriza.

Historia gjithashtu favorizon mbajtësit e obligacioneve. Në tre muajt pas zgjedhjeve të kaluara të mesit të mandatit, rendimentet e obligacioneve 10-vjeçare të thesarit kanë rënë mesatarisht me rreth 20 deri në 25 pikë bazë, sipas Luca Bindelli, kreu i strategjisë së investimeve në bankën private zvicerane Lombard Odier.

“Ne mendojmë se një fitore e demokratëve do të ishte nga neutrale deri pak pozitive për perspektivën fiskale. Kongresi mund të frenojë axhendën ekspansioniste të Trump dhe, bashkë me të, edhe deficitin”, tha në komentet e dërguara me email Diego Barnuevo, analist tregu në kompaninë e pagesave Ebury.

Çfarë do të ndodhë më pas me euron?

Analistët e valutave dyshojnë se zgjedhjet do të ndryshojnë shumë për një kohë të gjatë. Për dollarin, Rezerva Federale ende ka më shumë rëndësi sesa Kongresi.

“Monedha e gjelbër vazhdon të reagojë kryesisht ndaj historisë së Rezervës Federale, e cila nuk duhet të përballet me një ndikim të menjëhershëm dhe të drejtpërdrejtë nga rezultati afatmesëm”, thanë Francesco Pesole, strateg i FX në ING, dhe kolegët e tij në një shënim të martën.

Edhe euro ka problemet e veta. Çmimet e energjisë janë ende të larta kryesisht për shkak të luftës me Iranin, ING pret që inflacioni i eurozonës të qëndrojë rreth 4% dhe investitorët po kërkojnë më shumë për të mbajtur obligacione qeveritare franceze.

Kongresi i ri merr detyrën në janar. Deri atëherë, Trump ruan shumicën republikane në të dyja dhomat, dhe edhe pas kësaj, stilolapsi i tij i vetos do të jetë ende në tavolinë.

/EuroNews/

Continue Reading

Aktualitet

Maqedonci takon gjeneralmajorin Nawrat në Berlin: Diskutohet Plani Katërvjeçar i Mbrojtjes dhe anëtarësimi në A5

Published

on

By

Ministri i Mbrojtjes i Republikës së Kosovës, Ejup Maqedonci, ka zhvilluar një takim dypalësh me zëvendëskomandantin për Integrim në Komandën e Ushtrisë Amerikane për Evropë dhe Afrikë (USAREUR-AF), gjeneralmajor Christian Nawrat, në margjinat e Konferencës së Sigurisë në Berlin (BSC).

Gjatë këtij takimi, ministri Maqedonci prezantoi prioritetet strategjike të dikasterit që drejton, me fokus të veçantë në zbatimin e planit strategjik katërvjeçar, zhvillimin e napërtëm të sistemit të mbrojtjes gjithëpërfshirëse, si dhe nismën e re ligjore që synon krijimin e Zonës së Industrisë për Mbrojtje në Kosovë.

Një vend të rëndësishëm në bisedime zuri edhe angazhimi i Kosovës për anëtarësim me të drejta të plota në Kartën e Adriatikut (A5), hap ky që vlerësohet kyç për thellimin e bashkëpunimit rajonal dhe përshpejtimin e integrimit euroatlantik në fushën e sigurisë.

Ministri Maqedonci nënvizoi se bashkëpunimi i ngushtë dhe koordinimi i vazhdueshëm me partnerët strategjikë, veçanërisht me SHBA-në, mbetet shtylla kryesore për ngritjen e kapaciteteve mbrojtëse të vendit dhe ruajtjen e stabilitetit në rajon. /E.A/

Continue Reading

Vendi

Pesë raste të dhunës në familje brenda një dite në Kosovë

Published

on

By

Policia e Kosovës ka regjistruar pesë raste të dhunës në familje gjatë 24 orëve të fundit në Prishtinë, Ranillug, Gjakovë dhe Skenderaj, ku janë përfshirë sulme fizike, dhunë psikike dhe kanosje ndaj familjarëve.

Në Prishtinë, policia ka arrestuar një person nën dyshimin për ushtrim të dhunës psikike ndaj një gruaje. Me vendim të prokurorit kujdestar, i dyshuari është dërguar menjëherë në mbajtje.

Në një tjetër incident në Ranillug, një burrë është sulmuar fizikisht nga një anëtar i familjes. Viktima ka marrë tretmanin e nevojshëm mjekësor, ndërsa i dyshuari është prangosur nga forcat e rendit dhe po ashtu është dërguar në mbajtje.

Ndërsa në Gjakovë janë regjistruar dy raste të ndara. Në rastin e parë, një grua ka pësuar lëndime trupore pas sulmit fizik nga një anëtar i familjes. Viktima ka pranuar ndihmë mjekësore, ndërsa dorasi është dërguar në mbajtje. Po në këtë komunë, një tjetër i dyshuar ka tentuar të sulmojë fizikisht dhe ka kanosur një anëtar të familjes; ai ka arritur të arratiset dhe aktualisht ndodhet në kërkim policor.

Ndërkaq, një rast tjetër i sulmit fizik është proceduar në Skenderaj, ku një i dyshuar është shoqëruar në stacionin policor pasi kishte sulmuar fizikisht një grua. Pasi viktimës i është ofruar tretmani mjekësor dhe është kryer intervistimi i palëve, me vendim të prokurorit i dyshuari është liruar, ndërsa rasti vazhdon në procedurë të rregullt. /E.A/

Continue Reading

Lajmet

Fitore historike në Michigan: Abdul El-Sayed bëhet senatori i parë mysliman në historinë e SHBA-së

Published

on

By

Kandidati demokrat Abdul El-Sayed ka fituar garën e ngushtë për Senatin amerikan në shtetin e Michiganit, duke hyrë në histori si senatori i parë mysliman i Shteteve të Bashkuara, sipas projeksioneve të rrjeteve kryesore mediatike amerikane.

Fitorja e El-Sayed në Michigan i shtohet një serë humbjesh radhazi për Partinë Republikane në garat kyçe për Senat, përfshirë ato në Iowa, Kansas, Ohio, Maine, Karolinën e Veriut, Karolinën e Jugut dhe Teksas.

El-Sayed, i cili përfaqëson krahun progresist të demokratëve, u përball me sfida të shumta gjatë fushatës. Mes tyre ishte edhe mbështetja që demokratja e moderuar Haley Stevens – të cilën ai e kishte mposhtur më parë në zgjedhjet brendapartiake – i dha publikisht rivalit të tij republikan, Mike Rogers, të mbështetur nga presidenti Donald Trump.

Suksesi i tij zgjedhor përbën një goditje direkte politike për administratën Trump. Gjatë fushatës, Presidenti e pati sulmuar vazhdimisht kandidatin demokrat me retorikë të ashpër dhe me përdorim të gjuhës islamofobike. Në fjalimin e tij pas shpalljes së fitores, El-Sayed iu referua këtyre sulmeve duke e cilësuar procesin si “një nga fushatat më të shëmtuara” që kishte përjetuar ndonjëherë.

Nga ana tjetër, rivali republikan Mike Rogers u kërkoi mbështetësve të tij të largoheshin nga shtabi elektoral në orët e para të mëngjesit, edhe pse këmbënguli se po përcillte me vëmendje procesin e numërimit. Kjo arritje në Michigan vulos një tjetër humbje strategjike për republikanët dhe konfirmon ndryshimet e mëdha në përbërjen e Senatit amerikan gjatë këtyre zgjedhjeve të mesmandatit. /CBS News/

Continue Reading

Të kërkuara