Lajmet

Charles Dickens: Një zë për të varfërit

Published

on

Me vdekjen e Charles Dickensit në vitin 1870, një epitaf qarkulloi në Londër duke e shpallur shkrimtarin e ndjerë si “një simpatizues me të varfërit, të vuajturit dhe të shtypurit”. Nuk ishte pa arsye. Veprat e tij mbeten sinonim i pjesës së poshtme të shoqërisë viktoriane, një peizazh i banuar nga jetimët, punëtorët e fabrikave, prostitutat dhe ata që ishin zhytur në kohë të vështira. Dickensi u dha atyre një zë, u dha dinjitet. Dhe kjo trashëgimi mbizotëroi. Disa dekada më vonë, kritiku GK Chesterton e etiketoi Dickensin “zëdhënësin e të varfërve”. Shumë besonin se romanet e tij kishin ribërë pjesërisht axhendën politike dhe sociale.

KRITIKA

Por, jo të gjithë e mendonin kështu. George Orwell ishte ndër kritikët më të mprehtë kur ishte fjala për përkushtimin real të Dickensit ndaj reformës sociale. Orwelli thoshte se pjesa më e madhe e aksionit në romane zhvillohet në mjedise të klasës së mesme, që paraqesin “borgjezinë tregtare londineze dhe vendet ku ata rrinin”. Të varfërit e vërtetë, pretendonte Orwell, ishin lënë pas dore nga shkrimtari. “Ai nuk ka portret të një punëtori në bujqësi dhe vetëm një (Stephen Blackpool tek “Kohë të Vështira”) të një punëtori industrial.” Duke shkruar në vitet 1930, Orwelli pohoi se “nëse pyet një lexues të zakonshëm se cilin nga personazhet proletarë të Dickensit mund të kujtojë, tre nga ata që është pothuajse e sigurt se do të përmendë janë Bill Sikes, Sam Weller dhe Zonja Gamp. Një hajdut, një shërbëtor dhe një mami e dehur – jo tamam një grup përfaqësues i klasës punëtore angleze.”

Orwelli shkoi më tej, duke e dënuar Dickensin se nuk ishte një shkrimtar mjaftueshëm revolucionar. Pavarësisht imazhit të tij popullor si një kampion i të varfërve, ai nuk bëri thirrje për ristrukturimin e shoqërisë, për të krijuar një klimë më të barabartë. “Në realitet, objektivi i tij nuk ishte dhe aq shoqëria, se sa “natyra njerëzore”, argumentonte Orwelli. “I gjithë ‘mesazhi’ i tij është klishe: nëse njerëzit do të silleshin mirë, bota do të ishte e denjë.

Pavarësisht mungesës së atributeve dhe përcaktimeve të renditura nga Orwelli, Dickens ishte jashtëzakonisht popullor tek të varfërit, madje edhe anëtarët analfabetë të shoqërisë që paguanin për t’ua lexuar dikush tjetër, pjesën e re të veprës së tij të fundit. Duke vendosur një pjesë të mirë të skenave të librave të tij në mjedise të njohura për ta, Dickensi nxiti një etje për letërsi serioze që dikur e kishin humbur.

Dhe Dickensi i njihte vendet për të cilat shkruante. Ndryshe nga Orwelli, Etoniani i Vjetër, ai kishte përvojë më të drejtpërdrejtë me jetën në kohë të vështira. Në vitin 1824, i dërrmuar nga borxhet në rritje, babai i tij Xhon, u dërgua në një burg debitorësh, ku iu bashkua gruaja dhe fëmijët e tyre më të vegjël. 12-vjeçari Charles jetonte në një sërë banesash nëpër qytet; ai më vonë do të mbështetej tek pronarët dhe pronaret e tij, kur i popullonte romanet me londinezët e pasur.

Ai detyrohej gjithashtu të punonte 10 orë në ditë në një magazinë – “një shtëpi e vjetër e çmendur, e rrënuar… e tejmbushur me minj” – duke u ngjitur etiketat vazove me lustër  çizmesh. Kjo përvojë, e zhvendosur në një fabrikë shishesh, do të rivizitohej tek David Copperfield. Atje ai punoi së bashku me fëmijë të varfër të klasës punëtore, duke përfshirë një farë “Bob Fagin” – një emër që do ta huazonte tek Oliver Twist – duke i dhënë atij një pasqyrë rinore në një anë krejtësisht të ndryshme të shoqërisë.

Dickensi tregoi padiskutim empati të pamatë ndaj të varfërve që punojnë dhe atyre në shtresat më të ulëta të shoqërisë, që luftojnë për të përmirësuar veten në një sistem të manipuluar, qofshin këta fëmijë jetimë apo gra, siç është prostituta Nancy tek Oliver Twist. Ky vështrim dhe shqetësim nuk u shtri tek ata që nuk bëjnë mirë që përdorin krimin për të mbijetuar, apo për të përparuar në kurriz të të tjerëve. Ai nuk ishte admirues i turmës, e parë në portretizimin e rebelëve – pjesëmarrës tek trazirat antikatolike të Gordonit të vitit 1780 – tek Barnaby Rudge.

PISLLËK DHE SHKATËRRIM

Pavarësisht nga dështimet e tij të perceptuara, kur i popullonte romanet me njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë dhe cialtdo qofshin dështimet e tij të perceptuara, për të ofruar zgjidhje për zhdukjen e varfërisë, vepra e Dickensit megjithatë hodhi një dritë të fortë në qoshet më të errëta të shoqërisë angleze – dhe, më së shpeshti, të Londrës.

Këto ishin qoshe të injoruara shumë kollaj nga bashkëkohësit e Dickensit. Letërsia e tij shkon në lagje të pa vizituara kurrë nga penat e të tjerëve. Shihni jetën reale të ishullit Jacob në bregun jugor të Tamizit, të përshkruar në faqet e Oliver Twist, se si përmban shtëpi “aq të ndyra, aq të mbyllura, sa ajri do të dukej se ishte shumë i ndotur edhe për papastërtitë dhe mjerimin”.

Në minimumin e tyre absolut, veprat e Charles Dickensit u ofruan shumë prej lexuesve të tij bashkëkohorë një dritare në një shtresë të shoqërisë përndryshe të padukshme për ta, një botë të fshehur. Romanet e tij mund të mos kenë çuar në reforma sociale në nivelin që është perceptuar zakonisht, por prodhimi i tij artistik me siguri e drejtoi vështrimin kolektiv drejt sëmundjeve shoqërore të Anglisë Viktoriane. / bota.al

Continue Reading

Kulturë

Dua Lipa rekomandon pesë libra për adhuruesit e leximit

Published

on

Përveç suksesit në muzikë, Dua Lipa vazhdon të promovojë kulturën e leximit përmes rekomandimeve të saj letrare.

Këngëtarja shqiptare me famë botërore ka ndarë pesë libra që i konsideron të veçantë dhe që, sipas saj, meritojnë vëmendjen e çdo lexuesi. Në listën e saj përfshihen “Bad Feminist”, “The Handmaid’s Tale”, “Flesh”, “Small Boat” dhe “Crying in H Mart”.

Këto vepra trajtojnë tema të ndryshme si identiteti, barazia, përvojat personale dhe sfidat shoqërore, duke nxitur reflektim dhe diskutim mbi çështje të rëndësishme kulturore.

Përmes këtyre rekomandimeve, Dua Lipa dëshmon se interesat e saj shtrihen përtej muzikës, ndërsa fansat dhe komuniteti i lexuesve i kanë mirëpritur sugjerimet e saj letrare./A.K/

Continue Reading

Vendi

Gjendet pa shenja jete një i burgosur në Dubravë

Published

on

By

Një i burgosur me inicialet K.N. është gjetur pa shenja jete sot, më 18 qershor 2026, në Pavijonin D të Qendrës Korrektuese të Dubravës, hapësirë kjo e destinuar për personat me nevoja të veçanta.

Sipas njoftimit zyrtar nga Shërbimi Korrektues i Kosovës (ShKK) dhe Departamenti Shëndetësor i Burgjeve, zyrtarët korrektues kanë hasur në një rast që dyshohet të jetë vetëvarje.

Megjithëse stafi i burgut dhe personeli mjekësor reaguan me urgjencë duke i ofruar ndihmën e parë dhe duke e transportuar drejt Spitalit Rajonal në Pejë, mjekët në spital vetëm kanë konfirmuar vdekjen e tij.

Lidhur me ngjarjen janë njoftuar menjëherë Policia e Kosovës dhe prokurori kompetent, ndërsa institucionet kanë iniciuar procedurat e nevojshme hetimore dhe administrative për të sqaruar plotësisht rrethanat e rastit. /E.A/

Continue Reading

Lajmet

Profesioni më i kërkuar tani edhe në UBT: 93% e industrisë botërore konfirmon epokën e Fintech-ut

Published

on

By

UBT ka sjellë zyrtarisht në Kosovë programin e ri të akredituar Fintech dhe Analitika e Biznesit, duke iu përgjigjur kështu drejtpërdrejt transformimit të plotë digjital që po kalojnë bankat, institucionet financiare dhe kompanitë teknologjike në mbarë botën.

Ky program unik bashkëvepron në një linjë me financat tradicionale me teknologjinë e avancuar, inteligjencën artificiale, analizën e të dhënave dhe sistemet moderne bankare, me synimin e qartë për të përgatitur profesionistët e rinj për tregun global të punës.

Përmes një kurrikule të pasur, studentët do të zhvillojnë kompetenca elitare në fusha kyçe si Digital Banking, Financial Technologies, Business e Data Analytics, Artificial Intelligence në financa, Blockchain, pagesa digjitale si dhe në menaxhimin e riskut financiar.

Kërkesa e jashtëzakonshme për ekspertë të Fintech-it nuk është thjesht një trend kalimtar, por një realitet i konfirmuar nga raportet më prestigjioze të industrisë globale, të cilat i renditin këta profesionistë në krye të listave për nga kërkesa dhe niveli i lartë i pagave në tregun ndërkombëtar.

Sipas të dhënave të fundit, plot 93% e kompanive Fintech të analizuara raportojnë se konceptet si bankimi i hapur (open banking) dhe financat e hapura (open finance) janë temat më relevante që po formësojnë dhe prekin të ardhmen e këtij sektori.

Ky revolucion ka krijuar një hapësirë të re mundësish për inovacion dhe zgjerim të tregut, ku madje 67% e këtyre kompanive deklarojnë se kanë përfituar direkt nga zbatimi i këtyre kornizave moderne, me një interes jashtëzakonisht të lartë të shprehur në rajonet në zhvillim si MENA, LAC dhe SSA.

Duke u bazuar në këto dinamika globale, UBT synon që përmes këtij programi të ndërtojë gjeneratën e re të liderëve të transformimit digjital në sektorin financiar. Ky mision jetësohet përmes ekosistemit unik që ofron UBT, duke përfshirë laboratorët e teknologjisë së fundit, partneritetet e fuqishme ndërkombëtare dhe një bashkëpunim të vazhdueshëm e strategjik me industrinë, duke u garantuar studentëve një pasaportë të sigurt drejt një karriere të suksesshme dhe elite. /E.A/

Aplikimet e hershme kanë filluar, këtu gjeni link-un për aplikim.

 

Continue Reading

Aktualitet

UBT mirëpret partnerët ndërkombëtarë të projektit STM-Tourism për zhvillimin e turizmit të qëndrueshëm dhe sipërmarrjes

Published

on

By

Parku Shkencor, Inovativ dhe Teknologjik i UBT-së mirëpriti partnerë akademikë, përfaqësues institucionesh, organizata të sektorit të turizmit dhe ekspertë ndërkombëtarë në kuadër të takimit ndërkombëtar të projektit STM-Tourism – Sustainable Tourism Mastery for VET and Entrepreneurship, një iniciativë që synon zhvillimin e aftësive profesionale dhe promovimin e turizmit të qëndrueshëm në Ballkanin Perëndimor.

Në këtë takim u diskutua mbi trendet më të reja në turizmin e qëndrueshëm, kompetencat e nevojshme për tregun e punës, transformimin digjital të sektorit dhe rolin e arsimit në përgatitjen e profesionistëve të së ardhmes.

Gjatë sesionit të hapur me palët e interesit, pjesëmarrësit trajtuan nevojat e sektorit të turizmit në rajon, analizën e boshllëqeve në aftësi profesionale, si dhe mundësitë për ndërtimin e programeve moderne që kombinojnë inovacionin, sipërmarrjen dhe qëndrueshmërinë.

Në këtë kontekst, UBT prezantoi përvojën në zhvillimin e arsimit në fushën e turizmit, duke qenë themelues i programeve të specializuara në këtë sektor dhe që vazhdon të integrojë praktikat më të avancuara evropiane në kurrikulat e tij.

Përmes bashkëpunimeve me universitete dhe institucione ndërkombëtare, përfshirë partnerë nga Austria dhe vende të tjera evropiane me traditë të zhvilluar turistike, UBT po krijon mundësi të reja për studentët që të përfitojnë njohuri dhe përvoja të harmonizuara me standardet ndërkombëtare.

Në kuadër të projektit STM-Tourism, UBT udhëheq aktivitete të rëndësishme që lidhen me identifikimin e praktikave më të mira ndërkombëtare dhe zhvillimin e kornizave moderne të kurrikulave, duke kontribuar drejtpërdrejt në përgatitjen e një gjenerate të re profesionistësh të aftë për t’iu përgjigjur sfidave të industrisë së turizmit.

Takimi shërbeu gjithashtu si platformë për shkëmbimin e përvojave ndërmjet universiteteve, odave ekonomike, organizatave të punësimit dhe institucioneve publike, me synimin e krijimit të një ekosistemi më të fuqishëm për zhvillimin e turizmit të qëndrueshëm dhe sipërmarrjes në rajon.

Përmes projekteve të tilla ndërkombëtare, UBT vazhdon të forcojë rolin si lider në arsimin e lartë, inovacionin dhe zhvillimin e programeve që ndërlidhin akademinë me nevojat reale të tregut të punës, duke kontribuar në avancimin e sektorëve strategjikë për zhvillimin ekonomik dhe shoqëror të vendit.

Continue Reading

Të kërkuara