Lajmet

Charles Dickens: Një zë për të varfërit

Published

on

Me vdekjen e Charles Dickensit në vitin 1870, një epitaf qarkulloi në Londër duke e shpallur shkrimtarin e ndjerë si “një simpatizues me të varfërit, të vuajturit dhe të shtypurit”. Nuk ishte pa arsye. Veprat e tij mbeten sinonim i pjesës së poshtme të shoqërisë viktoriane, një peizazh i banuar nga jetimët, punëtorët e fabrikave, prostitutat dhe ata që ishin zhytur në kohë të vështira. Dickensi u dha atyre një zë, u dha dinjitet. Dhe kjo trashëgimi mbizotëroi. Disa dekada më vonë, kritiku GK Chesterton e etiketoi Dickensin “zëdhënësin e të varfërve”. Shumë besonin se romanet e tij kishin ribërë pjesërisht axhendën politike dhe sociale.

KRITIKA

Por, jo të gjithë e mendonin kështu. George Orwell ishte ndër kritikët më të mprehtë kur ishte fjala për përkushtimin real të Dickensit ndaj reformës sociale. Orwelli thoshte se pjesa më e madhe e aksionit në romane zhvillohet në mjedise të klasës së mesme, që paraqesin “borgjezinë tregtare londineze dhe vendet ku ata rrinin”. Të varfërit e vërtetë, pretendonte Orwell, ishin lënë pas dore nga shkrimtari. “Ai nuk ka portret të një punëtori në bujqësi dhe vetëm një (Stephen Blackpool tek “Kohë të Vështira”) të një punëtori industrial.” Duke shkruar në vitet 1930, Orwelli pohoi se “nëse pyet një lexues të zakonshëm se cilin nga personazhet proletarë të Dickensit mund të kujtojë, tre nga ata që është pothuajse e sigurt se do të përmendë janë Bill Sikes, Sam Weller dhe Zonja Gamp. Një hajdut, një shërbëtor dhe një mami e dehur – jo tamam një grup përfaqësues i klasës punëtore angleze.”

Orwelli shkoi më tej, duke e dënuar Dickensin se nuk ishte një shkrimtar mjaftueshëm revolucionar. Pavarësisht imazhit të tij popullor si një kampion i të varfërve, ai nuk bëri thirrje për ristrukturimin e shoqërisë, për të krijuar një klimë më të barabartë. “Në realitet, objektivi i tij nuk ishte dhe aq shoqëria, se sa “natyra njerëzore”, argumentonte Orwelli. “I gjithë ‘mesazhi’ i tij është klishe: nëse njerëzit do të silleshin mirë, bota do të ishte e denjë.

Pavarësisht mungesës së atributeve dhe përcaktimeve të renditura nga Orwelli, Dickens ishte jashtëzakonisht popullor tek të varfërit, madje edhe anëtarët analfabetë të shoqërisë që paguanin për t’ua lexuar dikush tjetër, pjesën e re të veprës së tij të fundit. Duke vendosur një pjesë të mirë të skenave të librave të tij në mjedise të njohura për ta, Dickensi nxiti një etje për letërsi serioze që dikur e kishin humbur.

Dhe Dickensi i njihte vendet për të cilat shkruante. Ndryshe nga Orwelli, Etoniani i Vjetër, ai kishte përvojë më të drejtpërdrejtë me jetën në kohë të vështira. Në vitin 1824, i dërrmuar nga borxhet në rritje, babai i tij Xhon, u dërgua në një burg debitorësh, ku iu bashkua gruaja dhe fëmijët e tyre më të vegjël. 12-vjeçari Charles jetonte në një sërë banesash nëpër qytet; ai më vonë do të mbështetej tek pronarët dhe pronaret e tij, kur i popullonte romanet me londinezët e pasur.

Ai detyrohej gjithashtu të punonte 10 orë në ditë në një magazinë – “një shtëpi e vjetër e çmendur, e rrënuar… e tejmbushur me minj” – duke u ngjitur etiketat vazove me lustër  çizmesh. Kjo përvojë, e zhvendosur në një fabrikë shishesh, do të rivizitohej tek David Copperfield. Atje ai punoi së bashku me fëmijë të varfër të klasës punëtore, duke përfshirë një farë “Bob Fagin” – një emër që do ta huazonte tek Oliver Twist – duke i dhënë atij një pasqyrë rinore në një anë krejtësisht të ndryshme të shoqërisë.

Dickensi tregoi padiskutim empati të pamatë ndaj të varfërve që punojnë dhe atyre në shtresat më të ulëta të shoqërisë, që luftojnë për të përmirësuar veten në një sistem të manipuluar, qofshin këta fëmijë jetimë apo gra, siç është prostituta Nancy tek Oliver Twist. Ky vështrim dhe shqetësim nuk u shtri tek ata që nuk bëjnë mirë që përdorin krimin për të mbijetuar, apo për të përparuar në kurriz të të tjerëve. Ai nuk ishte admirues i turmës, e parë në portretizimin e rebelëve – pjesëmarrës tek trazirat antikatolike të Gordonit të vitit 1780 – tek Barnaby Rudge.

PISLLËK DHE SHKATËRRIM

Pavarësisht nga dështimet e tij të perceptuara, kur i popullonte romanet me njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë dhe cialtdo qofshin dështimet e tij të perceptuara, për të ofruar zgjidhje për zhdukjen e varfërisë, vepra e Dickensit megjithatë hodhi një dritë të fortë në qoshet më të errëta të shoqërisë angleze – dhe, më së shpeshti, të Londrës.

Këto ishin qoshe të injoruara shumë kollaj nga bashkëkohësit e Dickensit. Letërsia e tij shkon në lagje të pa vizituara kurrë nga penat e të tjerëve. Shihni jetën reale të ishullit Jacob në bregun jugor të Tamizit, të përshkruar në faqet e Oliver Twist, se si përmban shtëpi “aq të ndyra, aq të mbyllura, sa ajri do të dukej se ishte shumë i ndotur edhe për papastërtitë dhe mjerimin”.

Në minimumin e tyre absolut, veprat e Charles Dickensit u ofruan shumë prej lexuesve të tij bashkëkohorë një dritare në një shtresë të shoqërisë përndryshe të padukshme për ta, një botë të fshehur. Romanet e tij mund të mos kenë çuar në reforma sociale në nivelin që është perceptuar zakonisht, por prodhimi i tij artistik me siguri e drejtoi vështrimin kolektiv drejt sëmundjeve shoqërore të Anglisë Viktoriane. / bota.al

Continue Reading

Lajmet

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 8 gusht 1993-1998?

Published

on

By

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

Foto: Hasan Ramadani

8 gusht 1994

Aksion terroristik i forcave serbe kundër familjes së Hasan Ramadanit në Shajkofc

Forcat serbe, pas rrethimit që filloi menjëherë pas mesnatës, vranë dje në shtëpinë e tij Hasan Ramadanin (1948) në fshatin Shajkofc i Podujevës.

Dëshmitarët rrëfyen për një aksion dhe ekspeditë terroristike të forcave serbe kundër integritetit familjar.

Ata thanë se policia rrethoi në orën 04:00 të mëngjesit dy shtëpi të Ramadanajve, të cilat gjenden të veçuara nga fshati dhe krejtësisht afër malit.

Anëtarët e familjes së Hasan Ramadanit thanë se policia kishte filluar me të shtëna nga armët në orën 6:00 të mëngjesit, ndërsa forca të shumta, me autoblinda, një helikopter e automjete të tjera policore, kishin arritur rreth orës tetë. Së paku pesëdhjetë policë serbë gjendeshin në oborr dhe rreth tij, ndërsa brenda në shtëpi gjendej Hasani me fëmijët e tij.

Ata thanë se krahas të shtënave me armë zjarri, policët kanë hedhur bomba lotsjellës. Nga këto është shkaktuar zjarri. Djali njëzet e gjashtëvjeçar i Hasanit tha se anëtarët e familjes ishin përpjekur të shuanin zjarrin me enët që u kishin qëlluar, por bombat që hidheshin brenda në shtëpi shkaktonin zjarre të reja.

Nga zjarri dhe pas urdhërit të babait, të katër fëmijët e Hasanit kishin dalë jashtë, por brenda me të kishte mbetur vajza e madhe e tij. Ajo tha se shtëpia qëllohej gjithë kohën me armë.

Ndërsa fëmijët që dolën nga shtëpia i shndërroi në pengje, policia lidhi për një kumbull djalin e madh të Hasanit.

I sigurt se do ta vrisnin, Hasani herë pas herësh shtinte me një pushkë të vjetër, me shpresë të paktë se fati mund të rrotullohej.

Vajza e madhe, që qëndroi e fundit me babain, tregoi se rreth orës tetë Hasani ishte goditur me plumb në gjoks. I plagosur për vdekje, ai e kishte urdhëruar të bijën të dilte jashtë shtëpisë që po digjej.

Dëshmitarët rrëfyen për çastet e fundit prekëse të jetës së tij. Ata thanë se Hasani kishte brohoritur me zë të lartë: Rroftë Republika e Kosovës! Rroftë Ibrahim Rugova!, e të tjera.

Dr. Rexhep Gjergji, anëtar i Kryesisë së LDK-së që shkoi dje në familjen e Hasanit menjëherë pas tërheqjes së policisë, tha se policia i kishte urdhëruar anëtarët e familjes ta nxirrnin kufomën jashtë, nga droja se do të digjej ajo dhe se pastaj nuk do të mund të kryhej i plotë konstruksioni propagandistik serb.

Anëtarët e familjes së të ndjerit rrëfyen për lojëra mizore të forcave serbe. Gjatë tri orëve sa e mbajtën kufomën përballë fëmijëve të tij, ata i vinin kufomës armët e policisë e bombat, sipas një skenari të njohur serb.

Dr. Gjergji tha se situata në oborrin e Hasan Ramadanit ishte një tmerr i vërtetë. Fëmijët ishin në gjendje shoku e paniku nga aksioni terroristik i forcave serbe dhe lojërat e tyre mizore me fëmijët e kufomën e prindit të tyre, ndërsa shtëpia digjej bashkë me shtallat, ushqimin e kafshëve dhe kafshët që kishin mbetur brenda.

Ky ishte një aksion terroristik i forcave serbe kundër integritetit njerëzor e familjar. Hasan Ramadani dhe fëmijët e tij ishin mbajtur për disa orë në një situatë të pashtegdalje të breshërive të armëve nga jashtë dhe të rrethuar e të kërcënuar nga zjarri i shkaktuar qëllimshëm brenda në shtëpi, vlerësoi dr. Gjergji.

 

 

8 gusht 1995

Dhuna e përditshme në Kosovë

Hani i Elezit: – Më 4 gusht, në orët e pasditës, policia serbe thirri për herë të tretë, Hakik Qajanin me pretekst të armës.

Njoftohet se në polici gati për çdo ditë thirret edhe babai i tij, Mejdiu.

Po këtë ditë, me të njëjtin pretekst, në pyetje u mor edhe Ramadan Thaçi.

Në polici janë thirrë edhe Musli Humeli, Musli e Hazbi Loku dhe disa qytetarë të tjerë.

Më 1 gusht në orët e hershme të mëngjesit, policia mori të riun Hajrullah Kalisin dhe e dërgoi atë menjëherë në vuajtje të dënimit 15 ditë burg.

Mitrovicë:- Më 6 gusht, tre policë shkuan në shtëpinë e Qerim Ahmetit (66) në fshatin Mazhiq të Mitrovicës, nga i cili kërkuan që të dorëzojë një pushkë dhe një revole. Me këtë rast ai dorëzoi një pushkë të vjetër të tipit M-48.

Po këtë ditë, në afërsi tregut të pemëve në Mitrovicë, dy policë ndalën kolonën e dasmorëve të Dibran B. Tahirit nga lagjja Tavnik e Mitrovicës dhe nga dasmori që mbante flamurin kombëtar kërkuan që ta shmangë atë dhe ta fusë në veturë. Meqë dasmorët refuzuan ta heqin flamurin, policët nuk këmbëngulën dhe i lejuan ata të vazhdojnë rrugën e tyre.

Një rast i tillë i pengimit të dasmorëve ndodhi edhe më 30 korrik, kur dasmorët e Musa J.Beranit, në udhëkryqin e Komoranit u mbajtën më shumë se një orë e gjysmë.

Ditë më parë, policia për herë të pestë ishin në shtëpinë e Lirie M.Shalës, nënë e katër fëmijëve, e cila që katër vite gjindet në Zvicër. Preteksti nuk dihet. Para dy muajve të njejtit policë, patën kërkuar edhe djalin e saj, Fadilin (21).

Skënderaj: – Më 3 gusht, në fshatin Makërmal të Skënderajt, me pretekst të kërkimit të armëve, policia kërkoi Halil, Muhamet dhe Ismet Gjinofcin. Policët pyetën edhe për Halim Goxhulin, tashmë më të ndjerë.

 

8 gusht 1998

Në Vraniq të Dushkajës forcat serbe vranë dy shqiptarë

Dje në orët e pasditës, forca të mëdha ushtarake e policore serbe sulmuan fshatin Vraniq të Dushkajës, njofton KI i Degës së LDK-së në Gjakovë.

Njoftohet se banorët e këtij fshati i bënë rezistencë këtyre forcave dhe me një luftë të pabarabartë, ranë në mbrojtje të fshatit Mark Tunë Lleshaj (73) dhe Kolë Gjon Lleshaj (30).

Sipas njoftimeve nga terreni u shkatërruan dhe u dogjën disa shtëpi dhe prona të shqiptarëve, në mesin e të cilave edhe shtëpitë e familjes së të ndjerit Mark Tun Lleshaj, Gjon Lleshaj dhe Zef Lleshaj. Kufomat e dy të rënëve, janë sjellë mbrëmë nga policia serbe në morgun e spitalit të Gjakovës, ku ende po qëndrojnë.

Bëhet e ditur se pas dy orë luftimesh të rrepta, popullata e këtij fshati u zhvendos nga shtëpitë e tyre, ndërsa njoftohet se forcat serbe kanë pësuar dëme të konsiderueshme.

Edhe në fshatrat e Rekës së Keqe, mbrëmë janë zhvilluar luftime, sidomos në brezin e ngushtë kufitar nga fshati Koshare deri në rrethin e Junikut.

Njoftohet se forcat vendore të rezistencës dhe njësitet e UÇK-së janë rivendosur në pozicione të tjera, ndërsa një pjesë e popullatës së zhvendosur nga fshatrat Sheremet e Ramoc pasi ishin kthyer në shtëpitë e tyre, dje pasdite forcat ushtarake serbe shtinë me raketa në drejtim të këtyre fshatrave dhe popullatën e këtushme e detyruan që të zhvendoset sërish.

Edhe sot në Gjakovë, po vazhdon ardhja e të zhvendosurve nga shumë fshatra, që janë goditur nga flakët e luftës. Edhe paralagjet e qytetit janë nën presion të fluksit të madh të të ikurve. Përkundër përpjekjeve, gjendja humanitare është shkallëzuar tepër, si në aspektin e strehimit, po ashtu edhe në atë të ushqimit dhe kujdesit mjekësor.

Continue Reading

Vendi

United Hospital, kujdes emergjent 24/7 me teknologji moderne dhe ekip të specializuar në shërbim të pacientëve

Published

on

By

Kur bëhet fjalë për situata emergjente, çdo sekondë mund të jetë vendimtare. Pikërisht mbi këtë parim funksionon Emergjenca e United Hospital, e cila ofron shërbime të avancuara mjekësore 24 orë në ditë, shtatë ditë në javë, duke garantuar reagim të shpejtë dhe trajtim profesional për çdo pacient.

E pajisur me infrastrukturë bashkëkohore, teknologjinë më të fundit diagnostikuese dhe terapeutike, si dhe me një ekip të specializuar mjekësh dhe infermierësh, Emergjenca e United Hospital është e organizuar për t’u përgjigjur me efikasitet rasteve urgjente, duke ofruar kujdes cilësor sipas standardeve moderne të mjekësisë.

Përveç shërbimeve emergjente, spitali disponon edhe ambulancë të pajisur për transport të sigurt dhe ndërhyrje të shpejta, duke e bërë United Hospital një nga institucionet shëndetësore private më të kompletuara në Kosovë. Misioni i këtij institucioni mbetet ofrimi i kujdesit shëndetësor cilësor, të sigurt dhe të menjëhershëm, me pacientin gjithmonë në qendër të vëmendjes./ Rajoni press/

📞 038 60 70 70 / 046 60 70 70
📍 M2 Prishtinë–Ferizaj, Km 7, Prishtinë

https://www.facebook.com/reel/1455004249769521

https://www.facebook.com/reel/1455004249769521

Continue Reading

Lajmet

Kuvendi vazhdon sot seancën konstituive jashtë afatit

Published

on

By

Seanca konstituive e Kuvendit të Kosovës pritet të vazhdojë sot në orën 11:00, ndonëse afati kushtetues për përfundimin e këtij procesi skadoi mbrëmë në mesnatë.

Kapërcimi i këtij afati ka nxitur reagime të ashpra nga partitë opozitare dhe shoqëria civile, të cilat insistojnë se konstituimi i legjislaturës së re duhej të përmbyllej brenda kornizave kushtetuese.

Gjatë orëve të vona të së enjtes, përfaqësues të PDK-së, LDK-së dhe AAK-së qëndruan në ambientet e Kuvendit duke kërkuar mbylljen e seancës para orës 00:00. Edhe pse disa deputetë opozitarë tentuan të futen në sallën plenare, ata e gjetën derën e mbyllur. Përkundër përplasjeve, asnjë nga tri subjektet opozitare nuk ka konfirmuar ende nëse do ta bojkotojë punën e sotme.

Nga ana tjetër, kryetari i Lëvizjes Vetëvendosje, Albin Kurti, i ka bërë një ofertë PDK-së gjatë ditës së djeshme: postin e kryetarit të Kuvendit, në këmbim të sigurimit të kuorumit për zgjedhjen e presidentit të ri. /E.A/

Continue Reading

Vendi

Nesër mbahet seanca konstituive e Kuvendit

Published

on

By

Vazhdimi i seancës konstituive të Kuvendit është caktuar zyrtarisht për ditën e shtunë, më 8 gusht, në orën 11:00. 

Vendimi vjen përmes një njoftimi nga institucioni i Kuvendit, pas ndërprerjes së seancës së djeshme, e cila u ndërpre me kërkesë të kryeministrit në detyrë, Albin Kurti, për t’i dhënë hapësirë negociatave politike.  

Edhe pse afati kushtetues për përmbylljen e konstituimit përfundon sonte, përpjekjet për gjetjen e një konsensusi nuk kanë dhënë rezultat. Takimi i zhvilluar mes Albin Kurtit dhe kryetarit të LDK-së, Lumir Abdixhiku, ka përfunduar pa ndonjë dakordësi.  

Pika kryesore e bllokadës mbetet çështja e zgjedhjes së Presidentit të ri. Pas takimit, të dyja palët deklaruan se mbeten ende larg një marrëveshjeje politike, duke konfirmuar se mes tyre ekzistojnë dallime drastike sa i përket qëndrimeve për pozitat shtetrore. /E.A/

Continue Reading

Të kërkuara