Me vdekjen e Charles Dickensit në vitin 1870, një epitaf qarkulloi në Londër duke e shpallur shkrimtarin e ndjerë si “një simpatizues me të varfërit, të vuajturit dhe të shtypurit”. Nuk ishte pa arsye. Veprat e tij mbeten sinonim i pjesës së poshtme të shoqërisë viktoriane, një peizazh i banuar nga jetimët, punëtorët e fabrikave, prostitutat dhe ata që ishin zhytur në kohë të vështira. Dickensi u dha atyre një zë, u dha dinjitet. Dhe kjo trashëgimi mbizotëroi. Disa dekada më vonë, kritiku GK Chesterton e etiketoi Dickensin “zëdhënësin e të varfërve”. Shumë besonin se romanet e tij kishin ribërë pjesërisht axhendën politike dhe sociale.
KRITIKA
Por, jo të gjithë e mendonin kështu. George Orwell ishte ndër kritikët më të mprehtë kur ishte fjala për përkushtimin real të Dickensit ndaj reformës sociale. Orwelli thoshte se pjesa më e madhe e aksionit në romane zhvillohet në mjedise të klasës së mesme, që paraqesin “borgjezinë tregtare londineze dhe vendet ku ata rrinin”. Të varfërit e vërtetë, pretendonte Orwell, ishin lënë pas dore nga shkrimtari. “Ai nuk ka portret të një punëtori në bujqësi dhe vetëm një (Stephen Blackpool tek “Kohë të Vështira”) të një punëtori industrial.” Duke shkruar në vitet 1930, Orwelli pohoi se “nëse pyet një lexues të zakonshëm se cilin nga personazhet proletarë të Dickensit mund të kujtojë, tre nga ata që është pothuajse e sigurt se do të përmendë janë Bill Sikes, Sam Weller dhe Zonja Gamp. Një hajdut, një shërbëtor dhe një mami e dehur – jo tamam një grup përfaqësues i klasës punëtore angleze.”
Orwelli shkoi më tej, duke e dënuar Dickensin se nuk ishte një shkrimtar mjaftueshëm revolucionar. Pavarësisht imazhit të tij popullor si një kampion i të varfërve, ai nuk bëri thirrje për ristrukturimin e shoqërisë, për të krijuar një klimë më të barabartë. “Në realitet, objektivi i tij nuk ishte dhe aq shoqëria, se sa “natyra njerëzore”, argumentonte Orwelli. “I gjithë ‘mesazhi’ i tij është klishe: nëse njerëzit do të silleshin mirë, bota do të ishte e denjë.
Pavarësisht mungesës së atributeve dhe përcaktimeve të renditura nga Orwelli, Dickens ishte jashtëzakonisht popullor tek të varfërit, madje edhe anëtarët analfabetë të shoqërisë që paguanin për t’ua lexuar dikush tjetër, pjesën e re të veprës së tij të fundit. Duke vendosur një pjesë të mirë të skenave të librave të tij në mjedise të njohura për ta, Dickensi nxiti një etje për letërsi serioze që dikur e kishin humbur.
Dhe Dickensi i njihte vendet për të cilat shkruante. Ndryshe nga Orwelli, Etoniani i Vjetër, ai kishte përvojë më të drejtpërdrejtë me jetën në kohë të vështira. Në vitin 1824, i dërrmuar nga borxhet në rritje, babai i tij Xhon, u dërgua në një burg debitorësh, ku iu bashkua gruaja dhe fëmijët e tyre më të vegjël. 12-vjeçari Charles jetonte në një sërë banesash nëpër qytet; ai më vonë do të mbështetej tek pronarët dhe pronaret e tij, kur i popullonte romanet me londinezët e pasur.
Ai detyrohej gjithashtu të punonte 10 orë në ditë në një magazinë – “një shtëpi e vjetër e çmendur, e rrënuar… e tejmbushur me minj” – duke u ngjitur etiketat vazove me lustër çizmesh. Kjo përvojë, e zhvendosur në një fabrikë shishesh, do të rivizitohej tek David Copperfield. Atje ai punoi së bashku me fëmijë të varfër të klasës punëtore, duke përfshirë një farë “Bob Fagin” – një emër që do ta huazonte tek Oliver Twist – duke i dhënë atij një pasqyrë rinore në një anë krejtësisht të ndryshme të shoqërisë.
Dickensi tregoi padiskutim empati të pamatë ndaj të varfërve që punojnë dhe atyre në shtresat më të ulëta të shoqërisë, që luftojnë për të përmirësuar veten në një sistem të manipuluar, qofshin këta fëmijë jetimë apo gra, siç është prostituta Nancy tek Oliver Twist. Ky vështrim dhe shqetësim nuk u shtri tek ata që nuk bëjnë mirë që përdorin krimin për të mbijetuar, apo për të përparuar në kurriz të të tjerëve. Ai nuk ishte admirues i turmës, e parë në portretizimin e rebelëve – pjesëmarrës tek trazirat antikatolike të Gordonit të vitit 1780 – tek Barnaby Rudge.
PISLLËK DHE SHKATËRRIM
Pavarësisht nga dështimet e tij të perceptuara, kur i popullonte romanet me njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë dhe cialtdo qofshin dështimet e tij të perceptuara, për të ofruar zgjidhje për zhdukjen e varfërisë, vepra e Dickensit megjithatë hodhi një dritë të fortë në qoshet më të errëta të shoqërisë angleze – dhe, më së shpeshti, të Londrës.
Këto ishin qoshe të injoruara shumë kollaj nga bashkëkohësit e Dickensit. Letërsia e tij shkon në lagje të pa vizituara kurrë nga penat e të tjerëve. Shihni jetën reale të ishullit Jacob në bregun jugor të Tamizit, të përshkruar në faqet e Oliver Twist, se si përmban shtëpi “aq të ndyra, aq të mbyllura, sa ajri do të dukej se ishte shumë i ndotur edhe për papastërtitë dhe mjerimin”.
Në minimumin e tyre absolut, veprat e Charles Dickensit u ofruan shumë prej lexuesve të tij bashkëkohorë një dritare në një shtresë të shoqërisë përndryshe të padukshme për ta, një botë të fshehur. Romanet e tij mund të mos kenë çuar në reforma sociale në nivelin që është perceptuar zakonisht, por prodhimi i tij artistik me siguri e drejtoi vështrimin kolektiv drejt sëmundjeve shoqërore të Anglisë Viktoriane. / bota.al
Ankesa e një nëne për papastërtinë dhe për kushtet në Klinikën e Pediatrisë në Qendrën Klinike Universitare të Kosovës nxiti reagim të gjerë në mesin e publikut, por fotografi dhe dëshmi të siguruara nga Radio Evropa e Lirë tregojnë se problemet infrastrukturore dhe sanitare shtrihen përtej një klinike të vetme, në spitalin më të avancuar publik kosovar, në Prishtinë.
Në mes të të nxehtit të madh të mesit të korrikut, Klinika e Pediatrisë në Qendrën Klinike Universitare të Kosovës (QKUK) ishte e mbushur me prindër e me të afërm pacientësh, që hynin e dilnin pa ndërprerë.
Shqetësimi për shëndetin e të afërmve iu vërehej në fytyrë. Në duar, disa mbanin ushqime, ndërsa të tjerë jastëkë e shtroja.
Shumë prej tyre hezituan të flisnin për Radion Evropa e Lirë (REL) rreth kushteve në spital, duke thënë se “nuk duan telashe” dhe se “kushtet dihen”.
Më 15 korrik, Arian Cakaj nga Vushtrria e kishte sjellë për trajtim në Pediatrinë e QKUK-së djalin e tij 4-muajsh.
“Kjo klinikë është objekt i vjetër. Ato muret janë të vjetra… Por, sa i përket pastërtisë, është në nivel”, tha ky baba për REL-in.
Ai shtoi se stafi i spitalit ishte i kujdesshëm, dhe se familjes së tij nuk i munguan as çarçafët, ndonëse kishin marrë disa me vete, për t’iu gjendur foshnjës.
“Edhe ne mund ta kemi një shtëpi të vjetër, dhe sado që mund ta rregullojmë, prapë ajo është e vjetër”, tha Caka, duke shtuar se gjithmonë ka hapësirë për përmirësim të infrastrukturës.
Por, vetëm pak ditë më parë, një rrëfim krejt tjetër nxiti debat e reagime për kushtet e trajtimit në Klinikën e Pediatrisë, që është në krye të hierarkisë së shëndetësisë publike në Kosovë, si spitali më i avancuar.
Aulona Mehmeti, nënë e një dyvjeçari, më 12 korrik publikoifotografi dhe përshkrime të kushteve në Pediatrinë e QKUK-së, ku shiheshin shtretër të njollosur me gjak e të dëmtuar, dhe tualete me mungesë privatësie e pastërtie.
Ajo, veç tjerash, u ankua edhe për mungesë shtrojash, të cilat tha se iu desh t’i huazonte nga një familjare e një pacienti tjetër.
Reagimi në Klinikën e Pediatrisë, pas publikimit të Mehmetit, ishte i shpejtë.
Për pak ditë, aty u bë ndërrimii disa shtretërve, si dhe filloi riparimi i nyjave sanitare.
QKUK-ja hapi procedura disiplinore ndaj stafit, lidhur me ankesat për sjelljen e pjesëtarëve të tij, si dhe nisi hetimin administrativ lidhur me këtë rast.
Deri më tani, ky institucion nuk ka njoftuar për gjetjet eventuale të komisionit ad-hoc që po kryen hetimin.
Deri më tani, ky institucion nuk ka njoftuar për gjetjet eventuale të komisionit ad-hoc që po kryen hetimin.
Pacienti 2-vjeçar, i shtrirë në Klinikën e Pedatrisë, në fund të qershorit.
Edhe A. I , një paciente tjetër, e cila qëndroi në Pediatri me djalin e saj nga fundi i qershorit deri në fillim të korrikut, i tha REL-it se kushtet ishin “katastrofale”.
“Më është dashur tri net të fle në tokë me djalin”, tha ajo, duke shpjeguar se një nga shtretërit që i ishte ofruar nuk ishte i përshtatshëm për fjetje.
Kjo nënë tha se ndihet mirë që rasti i Mehmetit “është trajtuar seriozisht”.
Për të dokumentuar nga afër gjendjen në këtë klinikë publike, REL-i kërkoi leje për të realizuar fotografime dhe xhirime brenda.
Me gjithë aprovimin fillestar nga Drejtoria e QKUK-së, leja u tërhoq me kërkesë të drejtoreshës së Klinikës së Pediatrisë, Alije Keka Sylaj.
Anulimi i lejes për datën 21 korrik, u bë me arsyetimin se klinika ishte në proces renovimi, ndonëse vazhdonte të funksiononte normalisht dhe të pranonte pacientë.
REL-i, megjithatë, siguroi fotografi të shkrepura më 15 korrik, para renovimeve në klinikë, dhe më 20 korrik, pas fillimit të tyre.
Klinika e Pediatrisë, më 15 korrik, dhe më 20 dhe 21 korrik, pas fillimit të renovimeve
Institucionet pranojnë sfidat infrastrukturore
Pas reagimeve nga rasti i Mehmetit, drejtoresha e Klinikës së Pediatrisë, Keka Sylaj, pranoi kushtet jo të mira në Klinikë, por tha se ato po i adresojnë tash e një kohë.
“Nuk i mohojmë sfidat infrastrukturore të objektit të vjetër të Klinikës së Pediatrisë. Përkundrazi, ato janë evidentuar, dokumentuar dhe adresuar vazhdimisht nga menaxhmenti pranë institucioneve përgjegjëse”, tha ajo në një shkrim në Facebook, më 13 korrik.
Sipas saj, klinika ka kërkuar në mënyrë të vazhdueshme“renovimin e reparteve, nyjave sanitare, rehabilitimin e bodrumit, funksionalizimin e lavanderisë, dhe investime të tjera infrastrukturore”, ndërsa një pjesë e këtyre punimeve tashmë kanë nisur.
Ndërkaq, nga Ministria e Shëndetësisë thanë se nuk kanë mundur “të transformojnë krejt infrastrukturën shëndetësore”.
Në një reagim publik më 13 korrik, zëdhënësi i ministrisë, Durim Elshani, shtoi se intervenime janë bërë fillimisht aty ku ka pasur “më së shumti nevojë”.
“Standardi i një sistemi shëndetësor… matet edhe me pastërtinë e një dhome, me pastërtinë e një shtrati, me pastërtinë e një tualeti… Në këtë pjesë nuk e kemi pasur dorën e hekurt”, shkroi ai.
Sipas tij, për transformimin e plotë të Klinikës së Pediatrisë tashmë janë ndarë1.25 milion euro, ndërsa punimet pritet të nisin vitin e ardhshëm.
Por, si është gjendja në klinikat e tjera të QKUK-së?
Hulumtimi i REL-it tregon se debatet për Pediatrinë janë vetëm një pjesë e një problemi më të gjerë.
REL-i ka siguruar fotografi nga disa klinika të QKUK-së, ku shihen dëmtime infrastrukturore dhe kushte jo të mira sanitare, veçanërisht në tualetet e përbashkëta.
Ndonëse Drejtoria e QKUK-së aprovoi një leje xhirimi për gjashtë klinika të QKUK-së, REL-i pati mundësi ta shihte nga brenda, pa u penguar, vetëm Klinikën e Gjinekologjisë.
Kjo klinikë, në të cilën, sipas të dhënave të qeverisë, ka pasur investime prej rreth 5.5 milionë eurosh nga viti 2024, ka tashmë disa reparte me kushte moderne, ndonëse ka ende reparte të parenovuara.
Klinika e Gjinekologjisë, me reparte të renovuara dhe të pa renovuara
Në Klinikat e Kirurgjisë, Pulmologjisë, të Otorinolaringologjisë, e të Kirurgjisë Maksillofaciale, ndër të tjera, REL-i gjeti tualete të prishura, dyer që nuk mbylleshin, mungesë sapunësh të lëngshëm dhe letrash tualeti, si dhe papastërti të përgjithshme.
Viteve të fundit, Ministria e Shëndetësisë ka investuar miliona euro në renovimin dhe modernizimin e një sërë klinikash.
Sipas njoftimeve zyrtare të ministrisë, vetëm gjatë viteve 2023-2025, përveç investimeve në Klinikën e Gjinekologjisë, edhe rreth 2.8 milionë euro janë investuar për Klinikën e re të Ortopedisë.
Tualete të përbashkëta, në klinika të ndryshme të QKUK-së
Mungesë higjiene në Klinikën Infektive: Çfarë panë inspektorët?
Një kontroll i jashtëzakonshëm në Klinikën Infektive, ku trajtohen sëmundjet ngjitëse, nxori në pah disa mangësi, që lidheshin me procesin e pastrimit dhe dezinfektimit.
Inspektorati Sanitar i Kosovës, që vepron në kuadër të Ministrisë së Shëndetësisë, i konfirmoi REL-it se inspektimi u bë më 16 korrik 2026, pas ankesës së shoqërueses së një pacienti.
Sipas raportit të Inspektoratit, objekti ku funksionon Klinika Infektive është i vjetër, “ndërsa hapësira e dedikuar për stafin e pastrimit është në gjendje të amortizuar”.
Për të arritur deri te depoja ku ruheshin materialet e higjienës, inspektorët konstatuan se duhej kaluar nëpër korridore me lagështi të theksuar dhe ujë të grumbulluar, gjendje që, sipas tyre, paraqet rrezik për kontaminim.
“Gjatë kontrollit, u konstatua se stafi nuk ishte i pajisur dhe nuk përdorte pajisje personale mbrojtëse, përfshirë doreza dhe maska, gjatë kryerjes së punëve të pastrimit.”, tha Inspektorati.
Ndër të tjera, Inspektorati gjeti se “nuk pati lecka pastrimi të ndara sipas kodit të ngjyrave, ose sipas destinimit të përdorimit”.
Kjo, sipas tij, mundëson pastrimin e sipërfaqeve të ndryshme, pa rrezik të kontaminimit të kryqëzuar.
Ekipi i REL-it nuk arriti të siguronte qasje për të marrë pamje brenda kësaj klinike.
I pyetur lidhur me gjendjen e përgjithshme të kushteve sanitare në QKUK, Inspektorati tha se, sipas inspektimit të rregullt, në vitin 2026, kushtet infrastrukturore dhe higjieno-sanitare në shumicën e klinikave të QKUK-së janë “përgjithësisht të mira, dhe pasqyrojnë investimet e viteve të fundit”.
Klinika Infektive. Fotografi nga arkivi.
Edhe organizatat që mbrojnë të drejtat e pacientëve dhe të stafit shëndetësor vlerësojnë se kushtet infrastrukturore janë një ankesë legjitime për QKUK-në.
Shoqata për të Drejtat e Pacientëve në Kosovë (PRAK) tha se problemi i kushteve në QKUK nuk qëndron vetëm te rasti publik i Pediatrisë.
“Problemi nuk është vetëm fotografia apo një rast i izoluar, por fakti se një numër i konsiderueshëm i pacientëve dhe familjarëve të tyre vazhdojnë të raportojnë kushte jo të denja për ofrimin e shërbimeve shëndetësore”, tha kjo shoqatë për REL-in.
“Këto kushte ndikojnë drejtpërdrejt në mirëqenien fizike dhe psikologjike të pacientëve. Përveç rritjes së rrezikut për infeksione spitalore, ato ndikojnë edhe në besimin e qytetarëve ndaj sistemit publik shëndetësor”, thuhet tutje në deklaratën e shoqatës.
Veç kësaj, PRAK-u kritikoi edhe qasjen mbrojtëse të institucioneve shëndetësore karshi kritikave të pacientëve.
“Ne besojmë se reagimi institucional duhet të fokusohet në adresimin e problemit, dhe jo në minimizimin apo relativizimin e tij. Kur qytetarët raportojnë shqetësime, institucionet duhet ta shohin këtë si mundësi për përmirësim, dhe jo si sulm ndaj tyre”, tha PRAK-u.
Edhe Federata e Sindikatave të Shëndetësisë së Kosovës vlerësoi se problemet infrastrukturore nuk ndikojnë vetëm te pacientët, por edhe te personeli.
Kryetarja e Federatës, Tevide Imeri, tha se kushtet e amortizuara të punës janë një nga arsyet pse shumë profesionistë shëndetësorë largohen nga Kosova.
“Shëndetësia është një oqean me probleme. Nuk është një problem që izolohet në një klinikë ose në një repart. [Gjatë investimeve] të mos bëhet një lloj fasadimi, një lloj ngjyre, një lloj recepsioni ku shkon, pritet një shirit, dhe aty përfundon gjithçka”, u shpreh ajo.
Sipas Imerit, edhe vetë punonjësit shëndetësorë shpesh punojnë në ambiente jo të denja.
“Në shumë institucione nuk ke as zhveshtore për personelin. Tualetet janë katastrofë. Shpesh, punëtorët blejnë vetë materiale higjienike për përdorim gjatë punës”, tregoi ajo. /REL/
Një grup dypartiak ligjvënësish amerikanë nisën të martën një iniciativë për të zhvendosur sesionin vjetor të Asamblesë Parlamentare të OSBE-së për vitin 2027 nga Beogradi në Charleston, Karolinën e Jugut.
Ligjvënësi republikan Joe Wilson do të paraqesë një rezolutë të përbashkët në Kongres, të mbështetur nga 40 bashkënënshkrues, duke bërë thirrje që Charleston të jetë pritës i sesionit. Megjithatë, oferta e Beogradit për këtë pozicion mbështetet nga disa republikanë me ndikim.
Charleston dhe Beogradi janë kandidatë për të pritur sesionin vjetor të Asamblesë Parlamentare të OSBE-së, e cila bashkon delegatë parlamentarë nga 57 shtete anëtare, përfshirë Shtetet e Bashkuara, Kanadanë dhe disa vende të Azisë Qendrore. Organizata ka qenë kryesisht e shqetësuar vitet e fundit me pasojat e pushtimit të Ukrainës nga Rusia.
Ndërsa të dyja palët përmendin arsye logjistike dhe organizative për mbështetjen e kandidatit të tyre, mosmarrëveshja është në fakt një pasqyrim i një debati më të gjerë në Uashington mbi marrëdhëniet me Serbinë, e cila mban lidhje të ngushta si me Moskën ashtu edhe me administratën e presidentit Donald Trump, raporton Reuters.
Disa nga anëtarët e Kongresit Amerikan besojnë se Uashingtoni duhet të mbajë një qëndrim më të ashpër ndaj Beogradit për shkak të lidhjeve të forta ekonomike dhe energjetike të Serbisë me Rusinë dhe refuzimit të saj për t’u bashkuar me sanksionet perëndimore kundër Moskës.
Të tjerë, nga ana tjetër, theksojnë se bashkëpunimi me qeverinë serbe duhet të vazhdojë në mënyrë që vendi, i cili dëshiron të anëtarësohet në Bashkimin Evropian, të harmonizohet gradualisht me Perëndimin.
Wilson, i cili është bashkëkryetar i Komisionit të Helsinkit të Kongresit Amerikan, tha se mbajtja e seancës në Charleston do të tregonte angazhimin e SHBA-së ndaj OSBE-së dhe anëtarëve të saj.
Ai gjithashtu kritikoi Serbinë për qëndrimin e saj ndaj Kosovës, pavarësia e së cilës u njoh nga Uashingtoni, ndërsa Beogradi ende e ka bërë një gjë të tillë.
Midis bashkë-nënshkruesve të rezolutës është William Keating, demokrati kryesor në nënkomisionin evropian të Komitetit të Punëve të Jashtme të Dhomës së Përfaqësuesve.
Keating tha se seanca vjetore duhet të mbahet në SHBA në mënyrë që të theksohet roli i rëndësishëm i Uashingtonit në institucionet shumëpalëshe.
Wilson vuri në dukje se oferta e Charleston kundërshtohet nga senatori republikan Roger Wicker, kryetar i Komitetit të Shërbimeve të Armatosura të Senatit dhe senatori kryesor në Komisionin e Helsinkit.
Sipas Wilson, Wicker besonte se Kongresi mund të mos miratonte paratë për të mbajtur tubimin në Charleston, por Wilson e hodhi poshtë këtë vlerësim.
Nuk është e qartë nëse Kongresi do ta diskutojë fare rezolutën, sepse pas pak ditësh përfaqësuesit do të shkojnë në pushime verore që do të zgjasin deri në shtator./A.K/
Kryeministri në detyrë, Albin Kurti, ka deklaruar se përgjegjësia për formimin e institucioneve të reja dhe zgjedhjen e presidentit u takon të gjitha subjekteve politike, sipas besimit që u ka dhënë populli.
Kurti e ka mirëpritur caktimin e datës 6 gusht për mbajtjen e seancës konstituive të Kuvendit, duke theksuar se tashmë ka mbetur një periudhë e shkurtër deri te fillimi i procesit të konstituimit dhe më pas formimit të Qeverisë së re.
Ai nërmend se ndërsa për legjislaturën e re mjafton një shumicë e thjeshtë, zgjedhja e kreut të shtetit kërkon një pjesëmarrje më të gjerë parlamentare.
“Për presidentin ose presidenten, në dy raundet e para, për shkak të një aktgjykimi të Kushtetueses kërkohet prania e dy të tretave të deputetëve, andaj edhe përgjegjësia për zgjedhjen e tij ose saj e tejkalon një parti politike”, ka potencuar Kurti. /E.A/
Gjykata Themelore në Prishtinë e ka shpallur fajtor ish-kryetarin e Komunës së Prishtinës, Shpend Ahmeti, lidhur me akuzat për mosdeklarim të saktë të pasurisë, duke e dënuar me dy vjet burgim dhe një gjobë prej 5 mijë eurosh.
Siç raporton Betimi për Drejtësi, aktgjykimi u shpall të premten nga kryetari i trupit gjykues, gjyqtari Leon Perllaska. Sipas vendimit, dënimi me burgim do të ekzekutohet pasi aktgjykimi të marrë formën e prerë, ndërsa gjoba financiare duhet të shlyhet brenda një afati prej tre muajsh nga plotfuqishmëria e tij.
Përveç dënimit kryesor, Ahmeti është obliguar të mbulojë edhe shpenzimet e procedurës gjyqësore prej 100 eurosh për paushallin gjyqësor, si dhe 100 euro të tjera për Fondin për Kompensimin e Viktimave të Krimit.
Nga ana tjetër, trupi gjykues ka refuzuar propozimin e Prokurorisë Speciale për konfiskimin e pasurisë së padeklaruar, e cila kapte vlerën e 172 mijë e 600 eurove. /E.A/