Lajmet

Charles Dickens: Një zë për të varfërit

Published

on

Me vdekjen e Charles Dickensit në vitin 1870, një epitaf qarkulloi në Londër duke e shpallur shkrimtarin e ndjerë si “një simpatizues me të varfërit, të vuajturit dhe të shtypurit”. Nuk ishte pa arsye. Veprat e tij mbeten sinonim i pjesës së poshtme të shoqërisë viktoriane, një peizazh i banuar nga jetimët, punëtorët e fabrikave, prostitutat dhe ata që ishin zhytur në kohë të vështira. Dickensi u dha atyre një zë, u dha dinjitet. Dhe kjo trashëgimi mbizotëroi. Disa dekada më vonë, kritiku GK Chesterton e etiketoi Dickensin “zëdhënësin e të varfërve”. Shumë besonin se romanet e tij kishin ribërë pjesërisht axhendën politike dhe sociale.

KRITIKA

Por, jo të gjithë e mendonin kështu. George Orwell ishte ndër kritikët më të mprehtë kur ishte fjala për përkushtimin real të Dickensit ndaj reformës sociale. Orwelli thoshte se pjesa më e madhe e aksionit në romane zhvillohet në mjedise të klasës së mesme, që paraqesin “borgjezinë tregtare londineze dhe vendet ku ata rrinin”. Të varfërit e vërtetë, pretendonte Orwell, ishin lënë pas dore nga shkrimtari. “Ai nuk ka portret të një punëtori në bujqësi dhe vetëm një (Stephen Blackpool tek “Kohë të Vështira”) të një punëtori industrial.” Duke shkruar në vitet 1930, Orwelli pohoi se “nëse pyet një lexues të zakonshëm se cilin nga personazhet proletarë të Dickensit mund të kujtojë, tre nga ata që është pothuajse e sigurt se do të përmendë janë Bill Sikes, Sam Weller dhe Zonja Gamp. Një hajdut, një shërbëtor dhe një mami e dehur – jo tamam një grup përfaqësues i klasës punëtore angleze.”

Orwelli shkoi më tej, duke e dënuar Dickensin se nuk ishte një shkrimtar mjaftueshëm revolucionar. Pavarësisht imazhit të tij popullor si një kampion i të varfërve, ai nuk bëri thirrje për ristrukturimin e shoqërisë, për të krijuar një klimë më të barabartë. “Në realitet, objektivi i tij nuk ishte dhe aq shoqëria, se sa “natyra njerëzore”, argumentonte Orwelli. “I gjithë ‘mesazhi’ i tij është klishe: nëse njerëzit do të silleshin mirë, bota do të ishte e denjë.

Pavarësisht mungesës së atributeve dhe përcaktimeve të renditura nga Orwelli, Dickens ishte jashtëzakonisht popullor tek të varfërit, madje edhe anëtarët analfabetë të shoqërisë që paguanin për t’ua lexuar dikush tjetër, pjesën e re të veprës së tij të fundit. Duke vendosur një pjesë të mirë të skenave të librave të tij në mjedise të njohura për ta, Dickensi nxiti një etje për letërsi serioze që dikur e kishin humbur.

Dhe Dickensi i njihte vendet për të cilat shkruante. Ndryshe nga Orwelli, Etoniani i Vjetër, ai kishte përvojë më të drejtpërdrejtë me jetën në kohë të vështira. Në vitin 1824, i dërrmuar nga borxhet në rritje, babai i tij Xhon, u dërgua në një burg debitorësh, ku iu bashkua gruaja dhe fëmijët e tyre më të vegjël. 12-vjeçari Charles jetonte në një sërë banesash nëpër qytet; ai më vonë do të mbështetej tek pronarët dhe pronaret e tij, kur i popullonte romanet me londinezët e pasur.

Ai detyrohej gjithashtu të punonte 10 orë në ditë në një magazinë – “një shtëpi e vjetër e çmendur, e rrënuar… e tejmbushur me minj” – duke u ngjitur etiketat vazove me lustër  çizmesh. Kjo përvojë, e zhvendosur në një fabrikë shishesh, do të rivizitohej tek David Copperfield. Atje ai punoi së bashku me fëmijë të varfër të klasës punëtore, duke përfshirë një farë “Bob Fagin” – një emër që do ta huazonte tek Oliver Twist – duke i dhënë atij një pasqyrë rinore në një anë krejtësisht të ndryshme të shoqërisë.

Dickensi tregoi padiskutim empati të pamatë ndaj të varfërve që punojnë dhe atyre në shtresat më të ulëta të shoqërisë, që luftojnë për të përmirësuar veten në një sistem të manipuluar, qofshin këta fëmijë jetimë apo gra, siç është prostituta Nancy tek Oliver Twist. Ky vështrim dhe shqetësim nuk u shtri tek ata që nuk bëjnë mirë që përdorin krimin për të mbijetuar, apo për të përparuar në kurriz të të tjerëve. Ai nuk ishte admirues i turmës, e parë në portretizimin e rebelëve – pjesëmarrës tek trazirat antikatolike të Gordonit të vitit 1780 – tek Barnaby Rudge.

PISLLËK DHE SHKATËRRIM

Pavarësisht nga dështimet e tij të perceptuara, kur i popullonte romanet me njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë dhe cialtdo qofshin dështimet e tij të perceptuara, për të ofruar zgjidhje për zhdukjen e varfërisë, vepra e Dickensit megjithatë hodhi një dritë të fortë në qoshet më të errëta të shoqërisë angleze – dhe, më së shpeshti, të Londrës.

Këto ishin qoshe të injoruara shumë kollaj nga bashkëkohësit e Dickensit. Letërsia e tij shkon në lagje të pa vizituara kurrë nga penat e të tjerëve. Shihni jetën reale të ishullit Jacob në bregun jugor të Tamizit, të përshkruar në faqet e Oliver Twist, se si përmban shtëpi “aq të ndyra, aq të mbyllura, sa ajri do të dukej se ishte shumë i ndotur edhe për papastërtitë dhe mjerimin”.

Në minimumin e tyre absolut, veprat e Charles Dickensit u ofruan shumë prej lexuesve të tij bashkëkohorë një dritare në një shtresë të shoqërisë përndryshe të padukshme për ta, një botë të fshehur. Romanet e tij mund të mos kenë çuar në reforma sociale në nivelin që është perceptuar zakonisht, por prodhimi i tij artistik me siguri e drejtoi vështrimin kolektiv drejt sëmundjeve shoqërore të Anglisë Viktoriane. / bota.al

Continue Reading

Lajmet

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 7 shtator 1993-1998

Published

on

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

Ilustrim:

 

7 shtator 1993

 

Tre vjet nga Kushtetuta e Kaçanikut

 

Sot, u bënë tre vjet nga shpallja e Kushtetutës së Kaçanikut, me ç’rast delegatët e Kuvendit të Kosovës në këtë qytet jugor, afër kufirit me Maqedoninë, shpallën Republikën e Kosovës. Që nga atëherë u ndërmorën disa veprime praktike që të jetësohet kjo Kushtetutë, megjithëse pas shpalljes së Kushtetutës delegatët lëshuan Kosovën dhe ende jetojnë të shpërndarë në disa shtete.

Kronikët njoftojnë se mbledhja ishte e shkurtër dhe zgjati vetëm 20 minuta.

Shpallja e Kushtetutës së Kaçanikut ishte shprehje e vullnetit politik të pjesës dërrmuese të popullsisë së Kosovës, që pas shkatërrimit të federatës jugosllave, Kosova të bëhej shtet i pavarur.

Edhe pas tre vjetësh punë e përpjekje, Kosova mbetet e okupuar nga forca të mëdha të policisë dhe të ushtrisë serbe, por me vendosmërinë e popullit që të realizojë lirinë dhe pavarësinë. Këtë vullnet populli e shprehi edhe një herë në zgjedhjet e majit të vitit të kaluar, me ç’rast u zgjodh kryetari i Republikës së Kosovës, deputetet e Kuvendit pluralist të Republikës së Kosovës, i cili ende, për shkaqe objektive, nuk arriti që të konstituohet.

 

 

7 shtator 1994

 

“Bujku”: Çelësat e pavarësisë së Kosovës janë në duart tona

 

Me rastin e katërvjetorit të aprovimit të Kushtetutës së Republikës së Kosovës, gazeta “Bujku” në kryartikullin e vet vlerëson se Shtatë Shtatori tashmë shënohet me germa të mëdha dhe kremtohet si një nga datat e rrëndësishme të popullit shqiptar në Kosovë.

-Këtë ditë para katër vjetësh në Kaçanikun e njohur edhe nga historia e hershme jona, delegatët e Kuvendit të Kosovës nxorën Kushtetutën e Republikës së Kosovës dhe i vunë themelet një shteti, i cili, ç’është e vërteta, ende nuk është njohur nga bashkësia ndërkombëtare dhe ende nuk funksionon siç është paramenduar për skhak të okupimit nga ana e një shteti tjetër – Serbisë, por megjithatë një shteti që është ngulitur fuqishëm në vetëdijen e shqiptarëve në përgjithësi, kurse gjithnjë e më shumë ka zënë të ngulitet edhe në vetëdijen e të tjerëve, thuhet ën filim të kryartikullit.

Duke vlerësuar rëndësinë e këtij akti, më tutje thuhet se ajo është e pakontestueshme.

-Sot edhe fatosat e njohin dhe i këndojnë Kaçanikut e Kushtetutës së tij. Në disa fusha të rëndësishme, si në arsim, kulturë, informim, sport, asistencë sociale, financa e pjesërisht edhe në shëndetësi, ekonomi, administratë etj, funksionon shteti i pavarur i Kosovës. Liria e pavarësia mund të vonohen, por ato një ditë patjetër do të vijnë. Më shpejt a më ngadalë varet edhe nga bashkësia ndërkombëtare, mirëpo çelësat megjithatë janë në duart tona. Sa më parë dhe sa më mirë e sa më shumë të organizohemi e të veprojmë secili në fushëveprimtarinë e tij dhe sa më të vendosur e më këmbëngulës të jemi në realizimin e synimeve dhe të kërkesave tona legjitime aq më parë do të arrijmë të konkretizojmë në jetë Kushtetutën e Kaçanikut në çdo rrafsh të jetës e të punës sonë, thuhet mes tjerash në kryartikullin autorit Blerim Stavilecit në gazetën “Bujku”.

 

 

7 shtator 1995

 

Paralajmërohet vendosja e kolonëve serbë në kompleksin e Lidhjes së Prizrenit

 

Drejtoresha e instaluar serbe në Kompleksin përkujtimor “Lidhja e Prizrenit” në Prizren, Shutakoviq, urdhëroi sot në orën 8:00 heqjen e të gjitha eksponateve, pikturave dhe dokumentacionit nga ndërtesa.

Ajo tha se objekti do të lirohet për vendosjen e kolonëve serbë në të, njofton Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Prizren.

Kompleksi përkujtimor “Lidhja e Prizrenit” u përurua në 100-vjetorin e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit (1878), ngjarjes më të rëndësishme politike kombëtare të shekullit të kaluar.

Njoftimet nga Prizreni bëjnë me dije për tensionimin e gjendjes dhe shqetësimin e madh dhe indinjatën te qytetarët e tij.

Sulmi i regjimit serb në këtë monument të historisë e të kujtesës kombëtare është provokim i rëndë, jo vetëm për Prizrenin dhe Kosovën, po edhe për gjithë botën shqiptare, sepse Lidhja e Prizrenit shënon pikën kthesë në historinë moderne të kombit shqiptar.

Fushata serbe për rikolonizimin e Kosovës është vlerësuar si provokimi më i madh që i bëhet popullit shqiptar.

Regjimi serb nuk e ka fshehur karakterin porovokues të aksionit, duke i vendosur kolonët në hotelet, ndërmarrjet, spitalet e shkollat e pushtuara prej nga janë përzënë me dhunë shqiptarët, si edhe në banesat e shtëpitë e shqiptarëve.

Plani që kolonët të vendosen në kompleksin përkujtimor në Prizren është akt i paramenduar dhe në funksion të provokimit më të vrazhdët.

Është e qartë se ky provokim nuk synon të zgjidhë qoftë një problem refugjati, por synon të atakojë botën shqiptare.

Pjesa e qytetit ku gjendet kompleksi përkujtimor “Lidhja e Prizrenit” është nën mbrojtjen e UNESCO-s.

 

 

7 shtator 1998

 

Suharekë: Në Sllapuzhan kanë mbetur 6 të vrarë të pavarrosur

 

Gjendja në komunën e Suharekës, edhe pse që prej disa ditësh duket më e qetë, është shumë e rëndë.

Forcat policore kontrollojnë çdo rrugë lidhëse me Suharekën, ndërsa edhe në vetë qytetin ka lëvizje dhe kontroll të shtuar të policisë, njofton KI i Degës së LDK-së në Suharekë.

Njoftohet se në Semetisht nga dy kalimtarë të rastit u varros Ramadan Mazreku, viktima e 60 që nga fillimi i veprimeve luftarake në komunën e Suharekës.

Në Sllapuzhan kanë mbetur të pavarrosur edhe më tej mëse 6 të vrarë, ndërsa që prej ditëve të para të sulmit mbi Reshtan nuk dihet për fatin e Vesel Ramë Sopës (58) nga Suhareka.

I njëjti burim bën me dije se në një mbledhje të drejtorëve të shkollave fillore dhe të mesme u vendos që mësimi të fillojë të mbahet edhe në disa shkolla tjera si në: Suharekë, Budakovë, Bukosh, Gjinoc dhe Leshan. Tash për tash në komunën e Suahrekës mësimi mbahet në 11 shkolla fillore, kurse në të gjitha shkollat tjera fillore dhe në ato të mesme mësimi tash për tash nuk ka mundësi të mbahet.

 

Në Lybiçevë të Prizrenit u varrosën 5 viktimat e terrorit serb

 

Më 6 shtator në Lybiçevë të Prizrenit, me ndihmën e disa qytetarëve nga fshatrat përreth, u varrosën: Qazim Poniku (86), Agush Poniku (72), Nesim Krasniqi (65), Mersel Halilaj (63) dhe Skender Mehmetaj (80), viktima të terrorit serb.

Të shtunën, në orën 20,00 u liruan nga arresti edhe katër qytetarë të fshatrave Dejnë, Renoc dhe Ratkoc. Sipas tyre, në arrest po mbahen edhe 32 banorë të fshatit Dejnë. Në mesin e tyre është edhe një person nga Klina, i cili kishte qenë mysafir në Dejnë.

Sipas këtyre dëshmitarëve, në Dejnë ishin arrestuar 58 persona, të cilët i kishte detyruar që të ecnin më duar të lidhura prapa kokës deri në Ratkoc, ku policia i ka urdhëruar që të mos shikojnë nga fshati. Besohet se kështu policia përpiqej të fshihte gjurmët e masakrave të bëra në këtë fshat. Dëshmitarët thonë se kanë parë këpucë, sandale e qadra të gjuajtura.

Ndërkaq, në fshatin Palluzhë policia i ka zhveshur deri në brekë burrat dhe gratë. 27 burra i ka dërguar deri në Prizren, ashtu të zhveshur. Njoftohet se Samidin Bytyqi dhe Gazmend Bytyqi, të cilët janë marrë në pyetje, nuk janë kthyer më në mesin e të arrestuarve.

Burimet e Komisionit për Informim të Degës së LDK-së në Prizren njoftojnë se në spitalin e Prizrenit gjenden ende këta të plagosur: Rexhep M. Krasniqi (1954) – Kramovik, Manush H. Bytyqi (1964), Bedrush H. Bytyqi (1970) – Dejnë, Bekim R. Krasniqi (1970) – Kramovik, Ekrem H. Bytyqi (19) – Dejnë, Albert Halim Bytyqi (1992) – Dejnë, Astrit S. Bytyqi (1985) – Dejnë, Abdullah I. Morina (1964) – Vërnjakë, Kadri J. Mustafa (1962 – i rrahur), Hajriej R. Morina (1961) – Vërnajkë, pas dhënies së ndihmës së parë u lirua në shtëpi, Drita S. Morina (1964) – Vërnjakë, gjendet në reparitn intensiv në spitalin e Prizrenit.

Njoftohet se Drita dhe Hajrije Morina u plagosën në shtëpinë e tyre. Njoftohet se ato ishin kthyer në shtëpi dhe u plagosën derisa po ndeznin zjarrin në shporet. Ato nuk kishin hetuar se policia serbe kishte vendosur një bombë në shporet. Si pasojë e shpërthimit të kësaj bombe Hajrija u plagos lehtë, ndërsa Drita ka marrë plage të rrezikshme për jetën e saj.

Continue Reading

Lajmet

FSK do të marrë pjesë në misionin ndërkombëtar të sigurisë në Gaza

Published

on

Forca e Sigurisë së Kosovës do të marrë pjesë në kuadër të Forcës Ndërkombëtare Stabilizuese në Gaza, pas nënshkrimit të marrëveshjes për pjesëmarrjen e saj në këtë mision.

Marrëveshja është nënshkruar gjatë vizitës në Kosovë të komandantit të ISF-së në Gaza, gjeneralmajor Jasper Jeffers, në prani të ministrit në detyrë të Mbrojtjes, Ejup Maqedoncit, dhe përfaqësuesit të Bordit të Paqes.

Dokumenti është nënshkruar nga përfaqësuesit e Bordit të Paqes/ISF Gaza dhe komandanti i FSK-së, gjenerallejtënant Bashkim Jashari.

Jeffers ka vlerësuar vendimin dhe gatishmërinë e Kosovës për të kontribuar në mision, duke theksuar rëndësinë e kontributit të FSK-së në përpjekjet për paqe, siguri dhe stabilitet.

Ndërkaq, Jashari ka thënë se pjesëmarrja në misionet ndërkombëtare është pjesë e vizionit të Kosovës për të kontribuar në promovimin e paqes dhe sigurisë në botë.

Sipas FSK-së, marrëveshja përbën një hap të rëndësishëm në forcimin e rolit të Kosovës në përpjekjet ndërkombëtare për siguri, ndërsa synimi strategjik është që FSK-ja të kalojë nga një “importues i sigurisë” në një “eksportues të saj”./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Haxhiu përkujton 36-vjetorin e Kushtetutës së Kaçanikut

Published

on

Ushtruesja e detyrës së presidentes, Albulena Haxhiu, ka përkujtuar 36-vjetorin e miratimit të Kushtetutës së Kaçanikut, duke e cilësuar atë si një nga aktet më të rëndësishme në rrugën e Kosovës drejt pavarësisë dhe shtetësisë.

Haxhiu ka thënë se më 7 shtator 1990, në rrethana të represionit dhe përndjekjes politike, delegatët e Kuvendit të Kosovës u mblodhën në Kaçanik dhe miratuan Kushtetutën, duke i dhënë bazë kushtetuese vullnetit politik të shprehur më 2 korrik për Kosovën Republikë.

Sipas saj, miratimi i Kushtetutës përbënte përgjigjen e një populli që, përkundër represionit dhe përpjekjeve për shuarjen e institucioneve, nuk pranoi të hiqte dorë nga e drejta për të vendosur për të ardhmen e tij.

Ajo ka vlerësuar punën e juristëve që hartuan dokumentin dhe guximin e delegatëve që e miratuan atë.

Haxhiu ka theksuar se rruga e nisur me Deklaratën e 2 Korrikut dhe Kushtetutën e Kaçanikut vazhdoi përmes rezistencës, luftës çlirimtare dhe sakrificës së shumë brezave, deri te çlirimi i Kosovës dhe shpallja e pavarësisë më 17 shkurt 2008./A.K/

Continue Reading

Lajmet

IPK nis hetimet për incidentin ku u përfshi kapiteni i Njësive Speciale

Published

on

Inspektorati Policor i Kosovës ka nisur hetimet lidhur me incidentin ku u përfshi kapiteni i Njësive Speciale të Policisë së Kosovës, Besart Ahmeti, në parkingun e Prishtina Mall.

Sipas IPK-së, incidenti kishte nisur pas një mosmarrëveshjeje lidhur me parkingun, ku ishin përfshirë Ahmeti, i cili ishte jashtë detyrës zyrtare, dhe dy qytetarë, njëri prej tyre i mitur.

Pas incidentit, personat e përfshirë janë shoqëruar në objektin policor për trajtimin e rastit. Gjatë procedurave, njëri prej qytetarëve ka pretenduar se ndaj tij është përdorur forcë nga një zyrtar policor në Stacionin Policor në Graçanicë.

IPK ka rekomanduar suspendimin e zyrtarit policor të dyshuar për keqtrajtim, ndërsa rasti po hetohet në drejtim të veprës penale “Keqtrajtimi gjatë ushtrimit të detyrës zyrtare ose autorizimeve publike”.

Ndërkohë, hetimet ndaj qytetarëve të përfshirë në incidentin fillestar do të vazhdojnë nga Policia e Kosovës, në koordinim me prokurorin kompetent, nën dyshimin për veprën penale të sulmit.

IPK ka bërë të ditur se hetimet janë në fazën fillestare dhe po zhvillohen në koordinim me prokurorin, duke respektuar të drejtat e të gjitha palëve dhe parimin e prezumimit të pafajësisë./A.K/

Continue Reading

Të kërkuara