Lajmet

Charles Dickens: Një zë për të varfërit

Published

on

Me vdekjen e Charles Dickensit në vitin 1870, një epitaf qarkulloi në Londër duke e shpallur shkrimtarin e ndjerë si “një simpatizues me të varfërit, të vuajturit dhe të shtypurit”. Nuk ishte pa arsye. Veprat e tij mbeten sinonim i pjesës së poshtme të shoqërisë viktoriane, një peizazh i banuar nga jetimët, punëtorët e fabrikave, prostitutat dhe ata që ishin zhytur në kohë të vështira. Dickensi u dha atyre një zë, u dha dinjitet. Dhe kjo trashëgimi mbizotëroi. Disa dekada më vonë, kritiku GK Chesterton e etiketoi Dickensin “zëdhënësin e të varfërve”. Shumë besonin se romanet e tij kishin ribërë pjesërisht axhendën politike dhe sociale.

KRITIKA

Por, jo të gjithë e mendonin kështu. George Orwell ishte ndër kritikët më të mprehtë kur ishte fjala për përkushtimin real të Dickensit ndaj reformës sociale. Orwelli thoshte se pjesa më e madhe e aksionit në romane zhvillohet në mjedise të klasës së mesme, që paraqesin “borgjezinë tregtare londineze dhe vendet ku ata rrinin”. Të varfërit e vërtetë, pretendonte Orwell, ishin lënë pas dore nga shkrimtari. “Ai nuk ka portret të një punëtori në bujqësi dhe vetëm një (Stephen Blackpool tek “Kohë të Vështira”) të një punëtori industrial.” Duke shkruar në vitet 1930, Orwelli pohoi se “nëse pyet një lexues të zakonshëm se cilin nga personazhet proletarë të Dickensit mund të kujtojë, tre nga ata që është pothuajse e sigurt se do të përmendë janë Bill Sikes, Sam Weller dhe Zonja Gamp. Një hajdut, një shërbëtor dhe një mami e dehur – jo tamam një grup përfaqësues i klasës punëtore angleze.”

Orwelli shkoi më tej, duke e dënuar Dickensin se nuk ishte një shkrimtar mjaftueshëm revolucionar. Pavarësisht imazhit të tij popullor si një kampion i të varfërve, ai nuk bëri thirrje për ristrukturimin e shoqërisë, për të krijuar një klimë më të barabartë. “Në realitet, objektivi i tij nuk ishte dhe aq shoqëria, se sa “natyra njerëzore”, argumentonte Orwelli. “I gjithë ‘mesazhi’ i tij është klishe: nëse njerëzit do të silleshin mirë, bota do të ishte e denjë.

Pavarësisht mungesës së atributeve dhe përcaktimeve të renditura nga Orwelli, Dickens ishte jashtëzakonisht popullor tek të varfërit, madje edhe anëtarët analfabetë të shoqërisë që paguanin për t’ua lexuar dikush tjetër, pjesën e re të veprës së tij të fundit. Duke vendosur një pjesë të mirë të skenave të librave të tij në mjedise të njohura për ta, Dickensi nxiti një etje për letërsi serioze që dikur e kishin humbur.

Dhe Dickensi i njihte vendet për të cilat shkruante. Ndryshe nga Orwelli, Etoniani i Vjetër, ai kishte përvojë më të drejtpërdrejtë me jetën në kohë të vështira. Në vitin 1824, i dërrmuar nga borxhet në rritje, babai i tij Xhon, u dërgua në një burg debitorësh, ku iu bashkua gruaja dhe fëmijët e tyre më të vegjël. 12-vjeçari Charles jetonte në një sërë banesash nëpër qytet; ai më vonë do të mbështetej tek pronarët dhe pronaret e tij, kur i popullonte romanet me londinezët e pasur.

Ai detyrohej gjithashtu të punonte 10 orë në ditë në një magazinë – “një shtëpi e vjetër e çmendur, e rrënuar… e tejmbushur me minj” – duke u ngjitur etiketat vazove me lustër  çizmesh. Kjo përvojë, e zhvendosur në një fabrikë shishesh, do të rivizitohej tek David Copperfield. Atje ai punoi së bashku me fëmijë të varfër të klasës punëtore, duke përfshirë një farë “Bob Fagin” – një emër që do ta huazonte tek Oliver Twist – duke i dhënë atij një pasqyrë rinore në një anë krejtësisht të ndryshme të shoqërisë.

Dickensi tregoi padiskutim empati të pamatë ndaj të varfërve që punojnë dhe atyre në shtresat më të ulëta të shoqërisë, që luftojnë për të përmirësuar veten në një sistem të manipuluar, qofshin këta fëmijë jetimë apo gra, siç është prostituta Nancy tek Oliver Twist. Ky vështrim dhe shqetësim nuk u shtri tek ata që nuk bëjnë mirë që përdorin krimin për të mbijetuar, apo për të përparuar në kurriz të të tjerëve. Ai nuk ishte admirues i turmës, e parë në portretizimin e rebelëve – pjesëmarrës tek trazirat antikatolike të Gordonit të vitit 1780 – tek Barnaby Rudge.

PISLLËK DHE SHKATËRRIM

Pavarësisht nga dështimet e tij të perceptuara, kur i popullonte romanet me njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë dhe cialtdo qofshin dështimet e tij të perceptuara, për të ofruar zgjidhje për zhdukjen e varfërisë, vepra e Dickensit megjithatë hodhi një dritë të fortë në qoshet më të errëta të shoqërisë angleze – dhe, më së shpeshti, të Londrës.

Këto ishin qoshe të injoruara shumë kollaj nga bashkëkohësit e Dickensit. Letërsia e tij shkon në lagje të pa vizituara kurrë nga penat e të tjerëve. Shihni jetën reale të ishullit Jacob në bregun jugor të Tamizit, të përshkruar në faqet e Oliver Twist, se si përmban shtëpi “aq të ndyra, aq të mbyllura, sa ajri do të dukej se ishte shumë i ndotur edhe për papastërtitë dhe mjerimin”.

Në minimumin e tyre absolut, veprat e Charles Dickensit u ofruan shumë prej lexuesve të tij bashkëkohorë një dritare në një shtresë të shoqërisë përndryshe të padukshme për ta, një botë të fshehur. Romanet e tij mund të mos kenë çuar në reforma sociale në nivelin që është perceptuar zakonisht, por prodhimi i tij artistik me siguri e drejtoi vështrimin kolektiv drejt sëmundjeve shoqërore të Anglisë Viktoriane. / bota.al

Continue Reading

Lajmet

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 5 shtator 1993-1998

Published

on

By

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

5 shtator 1994

Shqiptarët në Zvicër dhe Gjermani përkrahin aksionin për shkollën shqipe në Kosovë

Pardje në Cyrih, në lokalet e klubit shqiptar “Përparimi”, si rrallë ose asnjë herë më parë, ishin tubuar bashkërisht pothuaj të gjithë përfaqësuesit e subjekteve politike dhe jopolitike shqiptare nga Kosova dhe nga viset tjera etnike shqiptare nga ish-Jugosllavia anëtarë dhe simpatizantë të cilët jetojnë e veprojnë në Zvicër. Shkak i këtij tubimi, që kaloi në një atmosferë të përzemërt dhe pune, ishte aksioni i Qeverisë së Republikës së Kosovës dhe i Këshillit për Financim për ta ndihmuar shkollën dhe arsimin shqip në Republikën e Kosovës.

Në tubim merrnin pjesë përfaqësues të subjekteve politike (LDK, PPD, PSHDK, LPK, PVD, PDP etj) dhe jopolitike si LASH-i, KPSH si dhe përfaqësues të shumë klubeve e të asociacioneve të tjera shqiptare që veprojnë në Zvicër. Në tubim merrte pjesë edhe ministri i Informatave i Republikës së Kosovës, Xhafer Shatri, ndërsa atë e përfshëndeti ish-deputetja e Parlamentit të Kosovës, Silvie Gjinaj, shkruan “Bujku” i sotëm.

Ndërsa bashkëpunëtori ynë në Bon Islam Spahiu njofton se në një mbledhje të mbajtur në Frankfurt, ku merrnin pjesë edhe ministri i Arsimit, dr.Muhamet Bicaj, dhe ministri për Ekonomi dhe Financa mr.Isa Mustafa, u bisedua me përfaqësuesit e LDK-së dhe të partive dhe asociacioneve të tjera shqiptare lidhur me aksionin për shkollën shqipe në Kosovë.

 

 

5 shtator 1997

Doli nga shtypi Harta e Kosovës

Në botim të Qendrës për Informim të Kosovës (QIK) këto ditë doli nga shtypi Harta e Kosovës, në format A3 (420 X300 mm). Harta përbëhet prej dy pjesësh, hartës fizike dhe administrative. Kjo hartë është në shkallë 1:600 000. Për dallim nga hartat e mëparshme, në këtë hartë figurojnë vendbanime dhe shënime të reja që pasqyrojnë realitetin e ri në Kosovë. Shumë shënime për vendbanime janë vjelë nga terreni. Janë shtuar edhe hijëzimet e punuara me kompjuter. Ndërsa ngjyrat janë më të lehta për shikim. Legjendat në hartë janë në gjuhën shqipe dhe angleze.

Autor i hartës është Mendim Rugova.

Përpos në opinionin e gjerë, harta do të përdoret edhe për shkollat fillore e të mesme. Për një hartë të tillë ka pasur nevojë të madhe, pasi, siç dihet, harta e fundit është botuar më 1984 nga Enti i Teksteve dhe i Mjeteve Mësimore të Kosovës, në punim të një institucioni të Beogradit. Harta e tashme e Kosovës është në tërësi e punuar në Kosovë. Në të janë eliminuar shumë të meta e pasaktësi nga hartat e mëparshme.

Këtë botim shumë të rëndësishëm e ndihmuan 30 ndërmarrje dhe qytetarë nga Kosova.

Harta mund të gjendet në librari, në punktet e shpëndarjes së librit shkollor dhe te botuesi.

 

5 shtator 1998

Në Panorc të Malishevës 15 mijë refugjatë po mbahen të rrethuar nga forcat serbe

Drama e refugjatëve shqiptarë të strehuar në malet e Panorcit të Malishevës vazhdon edhe më tej.

Një banor i këtij fshati, që kishte arritur të largohej, ndërsa familja i kishte mbetur në rrethim të forcave serbe, tha se mbi 15.000 banorë po mbahen të rrethuar dhe nuk dihet ç’mund të ndodhë me ta.

Ata të gjithë janë në një fushë dhe policia po i ndan, veç meshkujt e veç femrat.

Fshati Panorc, ku ishin të strehuar një numër i madh i banorëve të fshatrave të tjera të sulmuara të komunës së Malishevës dhe të Rahovecit e Klinës, u sulmua dhe u dogj dje nga forcat serbe, sikur edhe fshati fqi, Rud, e disa fshatra të komunës së Klinës.

 

 

Vazhdon shkatërrimi e djegia e shtëpive në fshatrat e Dushkajës

Forcat e ushtrisë e policisë serbe vazhduan edhe mbrëmë granatimin e fshatrave të anës së Dushkajës së Gjakovës dhe disa fshatrave të komunës së Rahovecit. Ndërsa sot forcat serbe po djegin më bënzinë shtëpitë që janë dëmtuar më pak gjatë ofensivës së trei ditëve të fundit, njofton Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Gjakovë.

Njoftimet nga fshatrat: Cërmjan, Kralan, Gërgoc e Kodrali të Dushkajës bëjnë të diturs e mbi 90 për qind të shtëpive të këtyre fshatrave janë rrafshuar me tokë. Në Kralan janë shkatërruar 42 shtëpi, ndërsa fshati Kodrali më 13 shtëpi është rrafshuar dhe më nuk ekziston. Banorët e këtyre fshatrave kanë ikur në male. Shumica prej tyre gjenden në Shushicë.

Gjatë ofensivës serbe të tri ditëve të kaluara pati edhe të vrarë e të plagosur, por edhe shumë të arrestuar e të keqtrajtuar në mënyrë barbare. Njoftohet se të enjten në Cërmjan është vrarë Benita (Gashi) Ismaili (22) nga Cërmjani, ndërsa është plagosur rëndë bashkëshorti i saj, Haki Ismaili (24). Po ashtu, njoftohet se mbrëmë në Kodrali vdiq nga pasojat e torturave të rënda fizike Haxhi Alia (67), ndërsa në gjendje kritike janë edhe disa banorë të tjera të këtyre fshatrave, të cilët kanë mbetur në malet e kësaj ane, pa kurrfarë ndihme mjekësore.

Continue Reading

Lajmet

UBT organizon Ceremoninë e Gradimit të studentëve të gjeneratës së 23-të

Published

on

By

UBT do të organizojë nesër, më 5 shtator, Ceremoninë e Gradimit, një ngjarje solemne që shënon përmbylljen e një kapitulli të rëndësishëm akademik për studentët dhe fillimin e një etape të re drejt së ardhmes së tyre profesionale.

Ceremonia do të mbledhë të diplomuarit, familjarët e tyre, profesorët, stafin akademik dhe drejtuesit e institucionit, për të festuar së bashku rezultatet e një rrugëtimi të karakterizuar nga përkushtimi, puna dhe sfidat e tejkaluara ndër vite.

Ceremonia do të zhvillohet në dy termine, në orën 10:00 dhe 15:00, duke krijuar një moment të veçantë për secilin të diplomuar që kurorëzon rrugëtimin e tij akademik në UBT.

Continue Reading

Lajmet

Seanca konstituive e Kuvendit mbahet më 9 shtator

Published

on

Kryesuesi i seancës konstitutive të Kuvendit të Kosovës, deputeti i Vetëvendosjes, Avni Dehari, ka njoftuar se e ka thirrur vazhdimin e seancës për datën 9 shtator nga ora 11:00

“Si Kryesues i Seancës Konstitutive e kam parë si një lajm të mirë arritjen e marrëveshjes ndërmjet Lëvizjes VETËVENDOSJE! dhe Lidhjes Demokratike të Kosovës. Edhe pse ende nuk ka qartësi të plotë, nëse ekziston numri i nevojshëm i deputetëve për konstituimin e të gjitha institucioneve, kam vendosur që vazhdimin e Seancës Konstitutive ta thërras më 9 shtator, në orën 11:00”, ka shkruar Dehari në Facebook.

Ai ka thënë se deri atëherë pret që kjo marrëveshje të shoqërohet “me përgjegjësi konkrete dhe me gatishmëri të deputetëve për t’i përmbushur detyrimet e tyre kushtetuese.

“Kosova nuk ka nevojë për një tjetër zvarritje, as për një tjetër krizë dhe aq më pak për një proces të ri zgjedhor”, ka shkruar Dehari.

Afati kushtetues për konstituimin e Kuvendit ka përfunduar më 7 gusht. Seanca e fundit për këtë çështje është mbajtur një ditë më vonë, ndërsa prej atëherë nuk është thirrur vazhdimi i saj.

LDK-ja dhe Vetëvendosja arritën marrëveshje që profesori universitar Bekim Sejdiu të jetë kandidati i përbashkët për president. Por kundër marrëveshjes dolën deputetët e LDK-së Avdullah Hoti, Hykmete Bajrami, Kujtim Shala, Janina Ymeri, Armend Zemaj dhe Arben Gashi./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Marta Kos anulon vizitën në Serbi pas glorifikimit të Ratko Mlladiqit

Published

on

Komisionerja evropiane për Zgjerim, Marta Kos, ka njoftuar se ka vendosur të anulojë vizitën e planifikuar në Serbi, pas reagimeve ndaj glorifikimit të Ratko Mlladiqit pas vdekjes së tij.

Në një postim në platformën X, Kos ka thënë se Mlladiqi ishte dënuar për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte.

Ajo ka theksuar se glorifikimi i tij është i papajtueshëm me vlerat evropiane dhe se rruga drejt Bashkimit Evropian kërkon përballje me të kaluarën, pajtim dhe respektim të viktimave të krimeve të luftës.

“Kjo rrugë kërkon përballje me të kaluarën, pajtim të vërtetë dhe respektim të viktimave të krimeve të luftës”, ka deklaruar Kos.

Për këtë arsye, ajo ka vendosur që, në këtë moment, të mos e realizojë vizitën e planifikuar në Serbi./A.K/

Continue Reading

Të kërkuara