Lajmet

Charles Dickens: Një zë për të varfërit

Published

on

Me vdekjen e Charles Dickensit në vitin 1870, një epitaf qarkulloi në Londër duke e shpallur shkrimtarin e ndjerë si “një simpatizues me të varfërit, të vuajturit dhe të shtypurit”. Nuk ishte pa arsye. Veprat e tij mbeten sinonim i pjesës së poshtme të shoqërisë viktoriane, një peizazh i banuar nga jetimët, punëtorët e fabrikave, prostitutat dhe ata që ishin zhytur në kohë të vështira. Dickensi u dha atyre një zë, u dha dinjitet. Dhe kjo trashëgimi mbizotëroi. Disa dekada më vonë, kritiku GK Chesterton e etiketoi Dickensin “zëdhënësin e të varfërve”. Shumë besonin se romanet e tij kishin ribërë pjesërisht axhendën politike dhe sociale.

KRITIKA

Por, jo të gjithë e mendonin kështu. George Orwell ishte ndër kritikët më të mprehtë kur ishte fjala për përkushtimin real të Dickensit ndaj reformës sociale. Orwelli thoshte se pjesa më e madhe e aksionit në romane zhvillohet në mjedise të klasës së mesme, që paraqesin “borgjezinë tregtare londineze dhe vendet ku ata rrinin”. Të varfërit e vërtetë, pretendonte Orwell, ishin lënë pas dore nga shkrimtari. “Ai nuk ka portret të një punëtori në bujqësi dhe vetëm një (Stephen Blackpool tek “Kohë të Vështira”) të një punëtori industrial.” Duke shkruar në vitet 1930, Orwelli pohoi se “nëse pyet një lexues të zakonshëm se cilin nga personazhet proletarë të Dickensit mund të kujtojë, tre nga ata që është pothuajse e sigurt se do të përmendë janë Bill Sikes, Sam Weller dhe Zonja Gamp. Një hajdut, një shërbëtor dhe një mami e dehur – jo tamam një grup përfaqësues i klasës punëtore angleze.”

Orwelli shkoi më tej, duke e dënuar Dickensin se nuk ishte një shkrimtar mjaftueshëm revolucionar. Pavarësisht imazhit të tij popullor si një kampion i të varfërve, ai nuk bëri thirrje për ristrukturimin e shoqërisë, për të krijuar një klimë më të barabartë. “Në realitet, objektivi i tij nuk ishte dhe aq shoqëria, se sa “natyra njerëzore”, argumentonte Orwelli. “I gjithë ‘mesazhi’ i tij është klishe: nëse njerëzit do të silleshin mirë, bota do të ishte e denjë.

Pavarësisht mungesës së atributeve dhe përcaktimeve të renditura nga Orwelli, Dickens ishte jashtëzakonisht popullor tek të varfërit, madje edhe anëtarët analfabetë të shoqërisë që paguanin për t’ua lexuar dikush tjetër, pjesën e re të veprës së tij të fundit. Duke vendosur një pjesë të mirë të skenave të librave të tij në mjedise të njohura për ta, Dickensi nxiti një etje për letërsi serioze që dikur e kishin humbur.

Dhe Dickensi i njihte vendet për të cilat shkruante. Ndryshe nga Orwelli, Etoniani i Vjetër, ai kishte përvojë më të drejtpërdrejtë me jetën në kohë të vështira. Në vitin 1824, i dërrmuar nga borxhet në rritje, babai i tij Xhon, u dërgua në një burg debitorësh, ku iu bashkua gruaja dhe fëmijët e tyre më të vegjël. 12-vjeçari Charles jetonte në një sërë banesash nëpër qytet; ai më vonë do të mbështetej tek pronarët dhe pronaret e tij, kur i popullonte romanet me londinezët e pasur.

Ai detyrohej gjithashtu të punonte 10 orë në ditë në një magazinë – “një shtëpi e vjetër e çmendur, e rrënuar… e tejmbushur me minj” – duke u ngjitur etiketat vazove me lustër  çizmesh. Kjo përvojë, e zhvendosur në një fabrikë shishesh, do të rivizitohej tek David Copperfield. Atje ai punoi së bashku me fëmijë të varfër të klasës punëtore, duke përfshirë një farë “Bob Fagin” – një emër që do ta huazonte tek Oliver Twist – duke i dhënë atij një pasqyrë rinore në një anë krejtësisht të ndryshme të shoqërisë.

Dickensi tregoi padiskutim empati të pamatë ndaj të varfërve që punojnë dhe atyre në shtresat më të ulëta të shoqërisë, që luftojnë për të përmirësuar veten në një sistem të manipuluar, qofshin këta fëmijë jetimë apo gra, siç është prostituta Nancy tek Oliver Twist. Ky vështrim dhe shqetësim nuk u shtri tek ata që nuk bëjnë mirë që përdorin krimin për të mbijetuar, apo për të përparuar në kurriz të të tjerëve. Ai nuk ishte admirues i turmës, e parë në portretizimin e rebelëve – pjesëmarrës tek trazirat antikatolike të Gordonit të vitit 1780 – tek Barnaby Rudge.

PISLLËK DHE SHKATËRRIM

Pavarësisht nga dështimet e tij të perceptuara, kur i popullonte romanet me njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë dhe cialtdo qofshin dështimet e tij të perceptuara, për të ofruar zgjidhje për zhdukjen e varfërisë, vepra e Dickensit megjithatë hodhi një dritë të fortë në qoshet më të errëta të shoqërisë angleze – dhe, më së shpeshti, të Londrës.

Këto ishin qoshe të injoruara shumë kollaj nga bashkëkohësit e Dickensit. Letërsia e tij shkon në lagje të pa vizituara kurrë nga penat e të tjerëve. Shihni jetën reale të ishullit Jacob në bregun jugor të Tamizit, të përshkruar në faqet e Oliver Twist, se si përmban shtëpi “aq të ndyra, aq të mbyllura, sa ajri do të dukej se ishte shumë i ndotur edhe për papastërtitë dhe mjerimin”.

Në minimumin e tyre absolut, veprat e Charles Dickensit u ofruan shumë prej lexuesve të tij bashkëkohorë një dritare në një shtresë të shoqërisë përndryshe të padukshme për ta, një botë të fshehur. Romanet e tij mund të mos kenë çuar në reforma sociale në nivelin që është perceptuar zakonisht, por prodhimi i tij artistik me siguri e drejtoi vështrimin kolektiv drejt sëmundjeve shoqërore të Anglisë Viktoriane. / bota.al

Continue Reading

Botë

Trump: Memorandumi i mirëkuptimit me Iranin ka marrë fund

Published

on

Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, ka deklaruar se memorandumi i mirëkuptimit që çoi në armëpushimin mes SHBA-së dhe Iranit “ka marrë fund”, pas sulmeve të ndërsjella të kryera nga të dyja palët gjatë orëve të fundit.

Duke folur nga Samiti i NATO-s në Turqi, Trump tha se nuk dëshiron më të merret me Iranin, ndërsa përdori gjuhë të ashpër ndaj udhëheqjes iraniane.

“Me aq sa jam në dijeni, është thjesht humbje kohe të merremi me ta. Janë gënjeshtarë… Ka diçka që nuk shkon me ta. Janë të çuditshëm. Me sa kam informata unë, ka marrë fund”, u shpreh Trump.

Ai i cilësoi gjithashtu iranianët si “të sëmurë dhe të dhunshëm”, duke rritur më tej tensionet në deklaratat mes dy vendeve.

Ndërkohë, SHBA-ja dhe Irani kanë këmbyer sulme gjatë orëve të fundit në zonën e Ngushticës së Hormuzit dhe pranë bazave amerikane në Lindjen e Mesme, pavarësisht armëpushimit të arritur disa javë më parë, i cili synonte të hapte rrugën drejt një marrëveshjeje përfundimtare të paqes./A.K/

Continue Reading

Lajmet

UBT International Smart Schools hap konkursin për regjistrimin e nxënësve për vitin shkollor 2026/2027

Published

on

By

UBT International Smart Schools ka hapur zyrtarisht konkursin për regjistrimin e nxënësve për vitin shkollor 2026/2027, duke u ofruar nxënësve mundësi për të qenë pjesë e një modeli modern të arsimit, të orientuar drejt teknologjisë, inovacionit dhe zhvillimit të aftësive për profesionet e së ardhmes.

Nga Shkolla Fillore, programet e gjimnazit deri te programet profesionale shëndetësore, UBT International Smart Schools u mundëson nxënësve të zgjedhin rrugëtimin e tyre arsimor në një mjedis bashkëkohor, me programe të përshtatura për nevojat e gjeneratave të reja.

Një nga veçoritë kryesore të UBT International Smart Schools është qasja inovative në edukim, e cila përfshin laboratorë modernë, përdorimin e teknologjive të avancuara dhe integrimin e inteligjencës artificiale në procesin e të nxënit. Kjo qasje tashmë është fuqizuar edhe përmes akreditimit të plotë nga Cambridge International Education, duke e pozicionuar shkollën në përputhje me standardet ndërkombëtare të arsimit.

Për vitin e ri shkollor, konkursi është i hapur për disa nivele dhe programe arsimore, duke përfshirë:

  • Shkollën Fillore, si dhe programet e gjimnazit:
  • Gjimnazi TIK;
  • Gjimnazi TIK në Prizren;
  • Gjimnazi Natyror;
  • Gjimnazi Shoqëror.

Gjithashtu, nxënësit mund të aplikojnë edhe në programet profesionale shëndetësore:

  • Asistent Dentar;
  • Bashkëpunëtor Profesional i Infermierisë;
  • Teknik i Farmacisë;
  • Teknik i Laboratorit Mjekësor;
  • Teknik i Optikës – Opticient.

Përmes kombinimit të arsimit cilësor, teknologjisë së fundit dhe metodave inovative të mësimdhënies, UBT International Smart Schools krijon një ambient ku nxënësit zhvillojnë njohuri akademike, aftësi praktike dhe kompetenca të nevojshme për studimet universitare dhe tregun global të punës.

Aplikimet për vitin shkollor 2026/2027 janë të hapura. Regjistrohu tani dhe siguro vendin tënd në UBT International Smart Schools.

Continue Reading

lajme

Ligjërues nga misioni i KFOR-it dhe ekspertë amerikanë ndajnë përvojën e tyre me pjesëmarrësit e Akademinë Verore të Gjuhës Angleze në UBT

Published

on

By

Në kuadër të aktiviteteve të Akademisë Verore të Gjuhës Angleze, Fakulteti i Gjuhës Angleze në UBT organizoi një seri ligjëratash të veçanta me pjesëmarrjen e përfaqësuesve të Misionit të KFOR-it dhe ekspertëve amerikanë nga fusha të ndryshme profesionale, duke u ofruar studentëve një mundësi unike për të mësuar nga përvoja ndërkombëtare.

Programi përfshiu tema të rëndësishme dhe aktuale, si: shërbimet emergjente në Shtetet e Bashkuara të Amerikës (Policia dhe Shërbimi Emergjent Mjekësor – EMS), inxhinieria civile, siguria kibernetike, historia e sistemit bankar amerikan, aspektet ligjore në sektorin civil dhe ushtarak në SHBA, si dhe roli i çështjeve fetare në ushtrinë amerikane. Aktiviteti u përmbyll me një sesion interaktiv pyetje-përgjigje, ku pjesëmarrësit patën mundësinë të diskutojnë drejtpërdrejt me ligjëruesit.

Ligjëratat u mbajtën nga ekspertët: LTC Daniel Brown, SSG Christopher Nagel, LT Luke Squire, LT Noah Cohen, MAJ Song Hong, SSG Thomas Barr, CPT Mary Samarkos dhe SGT Marie Pattison, nën mbikëqyrjen e Prof. Assoc. Alma Lama dhe organizimin e Prof. Ass. Donjetë Latifaj dhe Prof. Rina Sefiu.

Pjesëmarrësit e Lingua Summer Academy shfaqën interesim të madh për temat e trajtuara, duke zhvilluar diskutime mbi sfidat bashkëkohore në siguri, drejtësi, teknologji dhe shërbime publike. Këto ligjërata kontribuan në zgjerimin e njohurive të tyre dhe në forcimin e bashkëpunimit akademik ndërkombëtar.

Përmes organizimit të aktiviteteve të tilla, UBT vazhdon të krijojë ura bashkëpunimi me partnerë ndërkombëtarë dhe të ofrojë mundësi të vlefshme për zhvillimin akademik dhe profesional të studentëve, duke e bërë Lingua Summer Academy një platformë të rëndësishme për shkëmbimin e njohurive dhe përvojave ndërkombëtare.

Continue Reading

Rajoni

Njohuri, debat dhe inovacion – përmbyllet Akademia Verore për Ekonomi, Financa, Banka dhe Sigurime

Published

on

By

Me një sërë aktivitetesh dhe ligjëratash përmbajtësore, përfundoi me sukses Akademia Verore për Ekonomi, Financa, Banka dhe Sigurime. Pjesëmarrësit ndoqën ligjërata dhe diskutime të fokusuara në zhvillimet aktuale ekonomike dhe financiare, duke fituar njohuri të vlefshme për analizimin e trendeve ekonomike dhe vlerësimin e perspektivave të ardhshme në Kosovë dhe në vendet e Ballkanit Perëndimor.

Prof. Artan Haziri, ekspert me përvojë shumëvjeçare në fushën e kontabilitetit, raportimit financiar dhe legjislacionit tatimor, mbajti një ligjëratë të specializuar për studentët e Akademisë Verore, duke ofruar një kombinim të njohurive teorike dhe përvojës praktike mbi sistemin tatimor të Kosovës.

Gjatë ligjëratës, ai trajtoi strukturën dhe funksionimin e politikave fiskale, sfidat që lidhen me zbatimin e legjislacionit tatimor, si dhe rëndësinë e administrimit efikas fiskal në mbështetjen e zhvillimit ekonomik dhe formalizimin e aktiviteteve biznesore.

Ligjërata u pasurua me shembuj praktikë dhe analiza konkrete të mekanizmave të mbledhjes së tatimeve në Kosovë, të mbështetura në kornizën aktuale ligjore dhe fiskale të vendit. Vëmendje e veçantë iu kushtua tatimit në të ardhurat personale nga pagat primare dhe sekondare, shkallëve progresive tatimore të zbatueshme në Kosovë, si dhe rolit të Tatimit mbi Vlerën e Shtuar (TVSH) në sistemin fiskal. Në këtë kontekst u trajtuan normat standarde dhe të reduktuara të TVSH-së, përkatësisht 18% dhe 8%, si dhe ndikimi i tyre në aktivitetin ekonomik, konsumin dhe funksionimin e bizneseve.

Po ashtu, Prof. Avni Kastrati, Drejtor Ekzekutiv i Agjencisë së Statistikave të Kosovës (ASK), në kuadër të Akademisë Verore për Ekonomi, Financa, Banka dhe Sigurime, mbajti ligjëratën me temë: “Nga të dhënat te vendimmarrja: Roli i Statistikës dhe Inteligjencës Artificiale në Biznes dhe Politikëbërje”.

Gjatë kësaj ligjërate, pjesëmarrësit u njohën me rëndësinë e të dhënave statistikore dhe metodave bashkëkohore analitike në proceset e vendimmarrjes strategjike. Në veçanti, u trajtua roli gjithnjë e më i madh i Inteligjencës Artificiale në transformimin e të dhënave në njohuri të vlefshme për bizneset dhe institucionet publike.

Ligjërata theksoi rëndësinë e përdorimit të statistikave zyrtare dhe teknologjive inteligjente për hartimin e politikave të bazuara në evidencë, përmirësimin e efikasitetit organizativ dhe mbështetjen e zhvillimit të qëndrueshëm ekonomik në Kosovë.

UBT dhe Fakulteti i Menaxhmentit, Biznesit dhe Ekonomisë mbeten të përkushtuar në organizimin e aktiviteteve të tilla akademike, të cilat promovojnë ekselencën, inovacionin dhe përgatitjen e gjeneratave të reja për t’u përballur me sfidat e ekonomisë globale dhe tregut bashkëkohor të punës.

Continue Reading

Të kërkuara