Lajmet

Charles Dickens: Një zë për të varfërit

Published

on

Me vdekjen e Charles Dickensit në vitin 1870, një epitaf qarkulloi në Londër duke e shpallur shkrimtarin e ndjerë si “një simpatizues me të varfërit, të vuajturit dhe të shtypurit”. Nuk ishte pa arsye. Veprat e tij mbeten sinonim i pjesës së poshtme të shoqërisë viktoriane, një peizazh i banuar nga jetimët, punëtorët e fabrikave, prostitutat dhe ata që ishin zhytur në kohë të vështira. Dickensi u dha atyre një zë, u dha dinjitet. Dhe kjo trashëgimi mbizotëroi. Disa dekada më vonë, kritiku GK Chesterton e etiketoi Dickensin “zëdhënësin e të varfërve”. Shumë besonin se romanet e tij kishin ribërë pjesërisht axhendën politike dhe sociale.

KRITIKA

Por, jo të gjithë e mendonin kështu. George Orwell ishte ndër kritikët më të mprehtë kur ishte fjala për përkushtimin real të Dickensit ndaj reformës sociale. Orwelli thoshte se pjesa më e madhe e aksionit në romane zhvillohet në mjedise të klasës së mesme, që paraqesin “borgjezinë tregtare londineze dhe vendet ku ata rrinin”. Të varfërit e vërtetë, pretendonte Orwell, ishin lënë pas dore nga shkrimtari. “Ai nuk ka portret të një punëtori në bujqësi dhe vetëm një (Stephen Blackpool tek “Kohë të Vështira”) të një punëtori industrial.” Duke shkruar në vitet 1930, Orwelli pohoi se “nëse pyet një lexues të zakonshëm se cilin nga personazhet proletarë të Dickensit mund të kujtojë, tre nga ata që është pothuajse e sigurt se do të përmendë janë Bill Sikes, Sam Weller dhe Zonja Gamp. Një hajdut, një shërbëtor dhe një mami e dehur – jo tamam një grup përfaqësues i klasës punëtore angleze.”

Orwelli shkoi më tej, duke e dënuar Dickensin se nuk ishte një shkrimtar mjaftueshëm revolucionar. Pavarësisht imazhit të tij popullor si një kampion i të varfërve, ai nuk bëri thirrje për ristrukturimin e shoqërisë, për të krijuar një klimë më të barabartë. “Në realitet, objektivi i tij nuk ishte dhe aq shoqëria, se sa “natyra njerëzore”, argumentonte Orwelli. “I gjithë ‘mesazhi’ i tij është klishe: nëse njerëzit do të silleshin mirë, bota do të ishte e denjë.

Pavarësisht mungesës së atributeve dhe përcaktimeve të renditura nga Orwelli, Dickens ishte jashtëzakonisht popullor tek të varfërit, madje edhe anëtarët analfabetë të shoqërisë që paguanin për t’ua lexuar dikush tjetër, pjesën e re të veprës së tij të fundit. Duke vendosur një pjesë të mirë të skenave të librave të tij në mjedise të njohura për ta, Dickensi nxiti një etje për letërsi serioze që dikur e kishin humbur.

Dhe Dickensi i njihte vendet për të cilat shkruante. Ndryshe nga Orwelli, Etoniani i Vjetër, ai kishte përvojë më të drejtpërdrejtë me jetën në kohë të vështira. Në vitin 1824, i dërrmuar nga borxhet në rritje, babai i tij Xhon, u dërgua në një burg debitorësh, ku iu bashkua gruaja dhe fëmijët e tyre më të vegjël. 12-vjeçari Charles jetonte në një sërë banesash nëpër qytet; ai më vonë do të mbështetej tek pronarët dhe pronaret e tij, kur i popullonte romanet me londinezët e pasur.

Ai detyrohej gjithashtu të punonte 10 orë në ditë në një magazinë – “një shtëpi e vjetër e çmendur, e rrënuar… e tejmbushur me minj” – duke u ngjitur etiketat vazove me lustër  çizmesh. Kjo përvojë, e zhvendosur në një fabrikë shishesh, do të rivizitohej tek David Copperfield. Atje ai punoi së bashku me fëmijë të varfër të klasës punëtore, duke përfshirë një farë “Bob Fagin” – një emër që do ta huazonte tek Oliver Twist – duke i dhënë atij një pasqyrë rinore në një anë krejtësisht të ndryshme të shoqërisë.

Dickensi tregoi padiskutim empati të pamatë ndaj të varfërve që punojnë dhe atyre në shtresat më të ulëta të shoqërisë, që luftojnë për të përmirësuar veten në një sistem të manipuluar, qofshin këta fëmijë jetimë apo gra, siç është prostituta Nancy tek Oliver Twist. Ky vështrim dhe shqetësim nuk u shtri tek ata që nuk bëjnë mirë që përdorin krimin për të mbijetuar, apo për të përparuar në kurriz të të tjerëve. Ai nuk ishte admirues i turmës, e parë në portretizimin e rebelëve – pjesëmarrës tek trazirat antikatolike të Gordonit të vitit 1780 – tek Barnaby Rudge.

PISLLËK DHE SHKATËRRIM

Pavarësisht nga dështimet e tij të perceptuara, kur i popullonte romanet me njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë dhe cialtdo qofshin dështimet e tij të perceptuara, për të ofruar zgjidhje për zhdukjen e varfërisë, vepra e Dickensit megjithatë hodhi një dritë të fortë në qoshet më të errëta të shoqërisë angleze – dhe, më së shpeshti, të Londrës.

Këto ishin qoshe të injoruara shumë kollaj nga bashkëkohësit e Dickensit. Letërsia e tij shkon në lagje të pa vizituara kurrë nga penat e të tjerëve. Shihni jetën reale të ishullit Jacob në bregun jugor të Tamizit, të përshkruar në faqet e Oliver Twist, se si përmban shtëpi “aq të ndyra, aq të mbyllura, sa ajri do të dukej se ishte shumë i ndotur edhe për papastërtitë dhe mjerimin”.

Në minimumin e tyre absolut, veprat e Charles Dickensit u ofruan shumë prej lexuesve të tij bashkëkohorë një dritare në një shtresë të shoqërisë përndryshe të padukshme për ta, një botë të fshehur. Romanet e tij mund të mos kenë çuar në reforma sociale në nivelin që është perceptuar zakonisht, por prodhimi i tij artistik me siguri e drejtoi vështrimin kolektiv drejt sëmundjeve shoqërore të Anglisë Viktoriane. / bota.al

Continue Reading

Lajmet

Zejnulla Gashi pranon detyrën e Kryeprokurorit të Shtetit, premton forcim të sundimit të ligjit

Published

on

Zejnulla Gashi ka pranuar zyrtarisht detyrën e Kryeprokurorit të Shtetit nga ushtruesi i detyrës, Agron Qalaj, duke u zotuar se do të punojë për forcimin e sundimit të ligjit.

Pas marrjes së detyrës, Gashi tha se do të jetë kryeprokuror i të gjithë qytetarëve dhe se puna do të fokusohet në bashkëpunim dhe profesionalizëm.

“Faleminderit kolegëve për besimin e dhënë. Unë do të jem kryeprokuror i të gjithëve dhe së bashku të gjithë do të punojmë në forcimin e sundimit të ligjit”, u shpreh Gashi.

Ai u dekretua një ditë më parë nga ushtruesja e detyrës së presidentes, Albulena Haxhiu, pas propozimit të Këshillit Prokurorial të Kosovës.

Institucioni i Kryeprokurorit të Shtetit ka funksionuar me ushtrues detyre që nga viti 2023, pasi presidentja e atëhershme, Vjosa Osmani, nuk e kishte dekretuar Blerim Isufajn në këtë pozitë, duke përmendur shkelje të pretenduara në procesin e përzgjedhjes./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Dua Lipa bisedon me Lea Ypin për librin “Free” në podcastin Service95 Book Club

Published

on

Këngëtarja shqiptare me famë botërore, Dua Lipa, ka publikuar episodin e plotë të podcastit Service95 Book Club, ku zhvillon një bisedë me autoren dhe akademiken shqiptare Lea Ypi për librin e saj të vlerësuar ndërkombëtarisht “Free”, i cili është përzgjedhur si leximi i muajit korrik.

Duke prezantuar librin, Dua Lipa kujtoi se Lea Ypi ishte vetëm 11 vjeçe kur ra komunizmi në Shqipëri dhe se në fëmijëri ajo e kishte parë figurën e liderëve të regjimit përmes këndvështrimit të një fëmije, me një besim të plotë ndaj sistemit të kohës.

Libri “Free” sjell historinë e një Shqipërie të izoluar politikisht, përmes kujtimeve të Ypit nga fëmijëria dhe periudha e tranzicionit pas rënies së komunizmit. Në rrëfim përfshihen edhe momente simbolike të jetës së përditshme, si historia e një kanaçeje Coca-Cola, e cila në atë kohë shihej si një simbol i rrallë i Perëndimit.

Megjithatë, vepra nuk fokusohet vetëm në kujtimet e fëmijërisë, por edhe në sfidat që solli periudha e pas-komunizmit: mbylljen e fabrikave, humbjen e vendeve të punës, ndarjet familjare dhe trazirat shoqërore të tranzicionit.

Gjatë bisedës në podcast, Dua Lipa dhe Lea Ypi trajtojnë tema si historitë familjare të pathëna, mbikëqyrja shtetërore, protestat, ndryshimet politike dhe ndikimi i sistemeve shoqërore në jetën e njerëzve.

“Free më zbuloi gjëra për një vend që e njoh dhe e dua shumë. Historia është kaq e afërt, por përvoja e jetuar ka ndryshuar kaq shumë brenda vetëm një brezi”, ka shkruar Dua Lipa.

Përzgjedhja e librit “Free” në Service95 Book Club ka rikthyer vëmendjen ndërkombëtare te një rrëfim shqiptar që përmes historisë personale ngre një pyetje universale: çfarë do të thotë në të vërtetë të jesh i lirë?/A.K/

Continue Reading

Lajmet

United Hospital sjell standardet moderne të kirurgjisë evropiane, Prof. Dr. Ymer Durmishi ofron trajtime të avancuara me metoda minimale invazive

Published

on

Prishtinë – United Hospital po vazhdon të konsolidohet si një nga qendrat spitalore më moderne në Kosovë, duke ofruar shërbime të avancuara në fushën e kirurgjisë së përgjithshme, abdominale dhe proktologjisë, në përputhje me standardet më të larta evropiane.Departamenti i Kirurgjisë së Përgjithshme dhe Abdominale në United Hospital funksionon me një ekip multidisiplinar, ku çdo ndërhyrje kryhet në bashkëpunim të ngushtë me specialistët e anesteziologjisë dhe personelin profesional, duke garantuar siguri maksimale dhe kujdes të personalizuar për secilin pacient.

Në krye të këtij departamenti është Prof. Dr. Sci. Ymer Durmishi, një kirurg me përvojë të gjerë ndërkombëtare, i cili ka ndërtuar karrierën e tij profesionale në disa prej institucioneve më prestigjioze shëndetësore në Evropë. Si Konsulent i Kirurgjisë (Chef de Clinique) në Spitalin Universitar të Gjenevës (HUG) në Zvicër, ai ka realizuar specializime në kirurgjinë abdominale, torakale, transplantim, mikrokirurgji dhe proktologji, duke sjellë në Kosovë përvojën dhe praktikat më bashkëkohore të mjekësisë zvicerane.

Një nga shërbimet që po zgjon interes të madh te pacientët është trajtimi modern i hemoroideve. Në United Hospital, pacientëve u ofrohen zgjidhje profesionale dhe definitive përmes teknikave kirurgjikale të avancuara, të cilat mundësojnë trajtim të sigurt, rikuperim më të shpejtë dhe rezultat afatgjatë.

Spitali aplikon gjithashtu metodat më të fundit minimale invazive (laparoskopike), të cilat sipas Prof. Dr. Durmishit përdoren në rreth 70 për qind të ndërhyrjeve kirurgjikale. Këto procedura realizohen përmes prerjeve shumë të vogla, duke reduktuar dhimbjet pas operacionit, shenjat kirurgjikale dhe kohën e qëndrimit në spital.

Falë kësaj teknologjie moderne, pacientët mobilizohen menjëherë pas ndërhyrjes dhe rikthehen shumë më shpejt në aktivitetet e tyre të përditshme, duke shmangur periudhat e gjata të rikuperimit.

Departamenti i Kirurgjisë së Përgjithshme dhe Abdominale në United Hospital funksionon me një ekip multidisiplinar, ku çdo ndërhyrje kryhet në bashkëpunim të ngushtë me specialistët e anesteziologjisë dhe personelin profesional, duke garantuar siguri maksimale dhe kujdes të personalizuar për secilin pacient.

Me infrastrukturë moderne, teknologji bashkëkohore dhe staf me përvojë ndërkombëtare, United Hospital synon t’u ofrojë pacientëve në Kosovë shërbime shëndetësore të nivelit evropian, duke sjellë më afër trajtimet që deri dje kërkonin udhëtim jashtë vendit.

Për informata dhe caktimin e termineve, pacientët mund të kontaktojnë United Hospital në numrat 038 60 70 70 dhe 046 60 70 70, ndërsa spitali ndodhet në M2 Prishtinë–Ferizaj, Km 7, Prishtinë./rajonipress/

Continue Reading

Lajmet

Përfundon në Mitrovicë murali kushtuar Statujës së Lirisë për 250-vjetorin e pavarësisë së SHBA-së

Published

on

Përfaqësues të Seksionit për Diplomaci Publike të Ambasadës së Shteteve të Bashkuara të Amerikës në Kosovë morën pjesë në përurimin e muralit artistik kushtuar Statujës së Lirisë në Mitrovicën e Jugut, në kuadër të shënimit të #Freedom250, që përkujton 250-vjetorin e pavarësisë së SHBA-së.

Murali u realizua në bashkëpunim me organizatën Futja Ngjyrë, e njohur për projektet e saj të artit urban në hapësirat publike.

Sipas Ambasadës Amerikane, projekti synon të promovojë vlerat e lirisë, kreativitetit dhe bashkëpunimit me komunitetin lokal, duke shënuar njëkohësisht jubileun historik të 250-vjetorit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

Murali tashmë i është shtuar hapësirës publike në Mitrovicën e Jugut, si simbol i miqësisë dhe vlerave të përbashkëta mes Kosovës dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës./A.K/

Continue Reading

Të kërkuara