Lajmet

Charles Dickens: Një zë për të varfërit

Published

3 years ago

on

Me vdekjen e Charles Dickensit në vitin 1870, një epitaf qarkulloi në Londër duke e shpallur shkrimtarin e ndjerë si “një simpatizues me të varfërit, të vuajturit dhe të shtypurit”. Nuk ishte pa arsye. Veprat e tij mbeten sinonim i pjesës së poshtme të shoqërisë viktoriane, një peizazh i banuar nga jetimët, punëtorët e fabrikave, prostitutat dhe ata që ishin zhytur në kohë të vështira. Dickensi u dha atyre një zë, u dha dinjitet. Dhe kjo trashëgimi mbizotëroi. Disa dekada më vonë, kritiku GK Chesterton e etiketoi Dickensin “zëdhënësin e të varfërve”. Shumë besonin se romanet e tij kishin ribërë pjesërisht axhendën politike dhe sociale.

KRITIKA

Por, jo të gjithë e mendonin kështu. George Orwell ishte ndër kritikët më të mprehtë kur ishte fjala për përkushtimin real të Dickensit ndaj reformës sociale. Orwelli thoshte se pjesa më e madhe e aksionit në romane zhvillohet në mjedise të klasës së mesme, që paraqesin “borgjezinë tregtare londineze dhe vendet ku ata rrinin”. Të varfërit e vërtetë, pretendonte Orwell, ishin lënë pas dore nga shkrimtari. “Ai nuk ka portret të një punëtori në bujqësi dhe vetëm një (Stephen Blackpool tek “Kohë të Vështira”) të një punëtori industrial.” Duke shkruar në vitet 1930, Orwelli pohoi se “nëse pyet një lexues të zakonshëm se cilin nga personazhet proletarë të Dickensit mund të kujtojë, tre nga ata që është pothuajse e sigurt se do të përmendë janë Bill Sikes, Sam Weller dhe Zonja Gamp. Një hajdut, një shërbëtor dhe një mami e dehur – jo tamam një grup përfaqësues i klasës punëtore angleze.”

Orwelli shkoi më tej, duke e dënuar Dickensin se nuk ishte një shkrimtar mjaftueshëm revolucionar. Pavarësisht imazhit të tij popullor si një kampion i të varfërve, ai nuk bëri thirrje për ristrukturimin e shoqërisë, për të krijuar një klimë më të barabartë. “Në realitet, objektivi i tij nuk ishte dhe aq shoqëria, se sa “natyra njerëzore”, argumentonte Orwelli. “I gjithë ‘mesazhi’ i tij është klishe: nëse njerëzit do të silleshin mirë, bota do të ishte e denjë.

Pavarësisht mungesës së atributeve dhe përcaktimeve të renditura nga Orwelli, Dickens ishte jashtëzakonisht popullor tek të varfërit, madje edhe anëtarët analfabetë të shoqërisë që paguanin për t’ua lexuar dikush tjetër, pjesën e re të veprës së tij të fundit. Duke vendosur një pjesë të mirë të skenave të librave të tij në mjedise të njohura për ta, Dickensi nxiti një etje për letërsi serioze që dikur e kishin humbur.

Dhe Dickensi i njihte vendet për të cilat shkruante. Ndryshe nga Orwelli, Etoniani i Vjetër, ai kishte përvojë më të drejtpërdrejtë me jetën në kohë të vështira. Në vitin 1824, i dërrmuar nga borxhet në rritje, babai i tij Xhon, u dërgua në një burg debitorësh, ku iu bashkua gruaja dhe fëmijët e tyre më të vegjël. 12-vjeçari Charles jetonte në një sërë banesash nëpër qytet; ai më vonë do të mbështetej tek pronarët dhe pronaret e tij, kur i popullonte romanet me londinezët e pasur.

Ai detyrohej gjithashtu të punonte 10 orë në ditë në një magazinë – “një shtëpi e vjetër e çmendur, e rrënuar… e tejmbushur me minj” – duke u ngjitur etiketat vazove me lustër  çizmesh. Kjo përvojë, e zhvendosur në një fabrikë shishesh, do të rivizitohej tek David Copperfield. Atje ai punoi së bashku me fëmijë të varfër të klasës punëtore, duke përfshirë një farë “Bob Fagin” – një emër që do ta huazonte tek Oliver Twist – duke i dhënë atij një pasqyrë rinore në një anë krejtësisht të ndryshme të shoqërisë.

Dickensi tregoi padiskutim empati të pamatë ndaj të varfërve që punojnë dhe atyre në shtresat më të ulëta të shoqërisë, që luftojnë për të përmirësuar veten në një sistem të manipuluar, qofshin këta fëmijë jetimë apo gra, siç është prostituta Nancy tek Oliver Twist. Ky vështrim dhe shqetësim nuk u shtri tek ata që nuk bëjnë mirë që përdorin krimin për të mbijetuar, apo për të përparuar në kurriz të të tjerëve. Ai nuk ishte admirues i turmës, e parë në portretizimin e rebelëve – pjesëmarrës tek trazirat antikatolike të Gordonit të vitit 1780 – tek Barnaby Rudge.

PISLLËK DHE SHKATËRRIM

Pavarësisht nga dështimet e tij të perceptuara, kur i popullonte romanet me njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë dhe cialtdo qofshin dështimet e tij të perceptuara, për të ofruar zgjidhje për zhdukjen e varfërisë, vepra e Dickensit megjithatë hodhi një dritë të fortë në qoshet më të errëta të shoqërisë angleze – dhe, më së shpeshti, të Londrës.

Këto ishin qoshe të injoruara shumë kollaj nga bashkëkohësit e Dickensit. Letërsia e tij shkon në lagje të pa vizituara kurrë nga penat e të tjerëve. Shihni jetën reale të ishullit Jacob në bregun jugor të Tamizit, të përshkruar në faqet e Oliver Twist, se si përmban shtëpi “aq të ndyra, aq të mbyllura, sa ajri do të dukej se ishte shumë i ndotur edhe për papastërtitë dhe mjerimin”.

Në minimumin e tyre absolut, veprat e Charles Dickensit u ofruan shumë prej lexuesve të tij bashkëkohorë një dritare në një shtresë të shoqërisë përndryshe të padukshme për ta, një botë të fshehur. Romanet e tij mund të mos kenë çuar në reforma sociale në nivelin që është perceptuar zakonisht, por prodhimi i tij artistik me siguri e drejtoi vështrimin kolektiv drejt sëmundjeve shoqërore të Anglisë Viktoriane. / bota.al

Related Topics:
Continue Reading

Vendi

Konjufca: Konstituimi i Kuvendit mund të zgjasë, nuk po shkelet Kushtetuta e as situata s’është dramatike

Published

3 minutes ago

on

August 10, 2026

By

Ministri i Jashtëm në detyrë, Glauk Konjufca, ka deklaruar se procesi i konstituimit të Kuvendit nuk po zhvillohet në kundërshtim me Kushtetutën, duke hedhur poshtë pretendimet e opozitës dhe duke theksuar se situata nuk është “dramatike”.

Sipas tij, konstituimi i Kuvendit mund të zgjasë më shumë se një ditë, ndërsa lidhur me interpretimet për afatin e seancës konstituive, ai vuri në pah mendimet e ndryshme të ekspertëve.

“Ne nuk mendojmë që është shkelur Kushtetuta. Për shkak të këtyre momenteve dhe proceseve, prej zgjedhjeve të shkurtit ka qenë duke u interpretuar. I patëm disa momente edhe vitin e kaluar kur ishin të paqarta. Diskutimi ka të bëjë me ditën e mbajtjes së seancës dhe a e përbën një entitet të vetëm dhe a duhet të përfundojë brenda 24 orëve mbajtja e seancës apo jo. Sipas disa ekspertëve, të cilët kanë interpretime të ndryshme, mund të zgjasë edhe më shumë se 24 orë. Kështu është duke ndodhur edhe tash, po zgjat më shumë se një ditë. Nuk është dramatike qysh po e interpreton opozita, është pjesë e formësimit të mëtejshëm kushtetues të vendit tonë. Kur do të thirret seanca, nuk mund ta caktoj unë”, u shpreh Konjufca para gazetarëve.

Më tej, Konjufca foli edhe për përpjekjet për dialog politik ndërmjet subjekteve parlamentare, duke konfirmuar se kryeministri në detyrë, Albin Kurti, do t’u drejtohet sërish partive opozitare si PDK, LDK dhe AAK për të gjetur një rrugëdalje.

“Unë mendoj që konstituimi mund të zgjasë më shumë se një ditë. Kurti do t’u drejtohet sërish, kurrë nuk do të lodhemi nga dialogu politik, do të vazhdojnë përpjekjet edhe PDK-ja, edhe LDK-ja e Aleanca. Çdo dëm që ju po e konsideroni është më i vogël se ajo çka pamë në seancë, dhuna ndaj kryeministrit dhe ndaj deputetëve tanë. A thonit keq edhe atëherë? Nëse është keq, është keq edhe kësaj radhe. Është më pak dëm sesa të shkohet në zgjedhje të reja, të dy këto dëme janë më të mëdha. Nuk është duke u shkelur Kushtetuta”, tha Konjufca. /Ekonomia Online/

Continue Reading

Vendi

Dehari: Pa marrëveshje politike shkojmë në zgjedhje të reja, ka deputetë që duan incidente

Published

23 minutes ago

on

August 10, 2026

By

Deputeti i Lëvizjes Vetëvendosje, Avni Dehari, njëherësh kryesues i seancës konstituive të Kuvendit të Kosovës, ka reaguar lidhur me bllokadën dhe gjendjen aktuale politike në vend, duke bërë thirrje për arritjen e një marrëveshjeje politike ndërmjet subjekteve parlamentare.

Përmes një postimi në rrjetet sociale, Dehari ka ngritur shqetësimin se një pjesë e opozitës po shmang me qëllim marrëveshjen për t’i çuar proceset drejt përplasjeve.

“Ka jo pak deputetë opozitarë që nuk duan kurrfarë marrëveshje politike për konstituim të institucioneve, dhe që duan incidente fizike në seancën konstituive”, shkruan Dehari në postimin e tij.

Kryesuesi i seancës ka nëvizuar se dështimi për të gjetur gjuhë të përbashkët do ta çojë vendin drejt një procesi të panevojshëm zgjedhor, çka sipas tij bie ndesh me interesin e qytetarëve dhe kërkesat kushtetuese.

“Pa marrëveshje politike pashmangshëm shkojmë në zgjedhje të reja, të përsëritura, të panevojshme, të dëmshme. Duhet të arrihet marrëveshja politike. Këtë e kërkon Kushtetuta e Republikës dhe Gjykata Kushtetuese, këtë e pret populli i Kosovës dhe e ardhmja jonë.”

Deklarata e Deharit vjen në një kohë kur konstituimi i plotë i Kuvendit ende nuk ka ndodhur dhe ka kaluar afatin kushtetues, gjë që ka lënë peng formimin  e institucioneve të reja.

Në këtë reagim nuk Dehari nuk ka dhënë sinjal se kur do të jetë seanca e radhës për konstituimin e Kuvendit të Kosovës. /E.A /

Continue Reading

Shëndet

Prof. Ass. Dr. Bedri Braha – ekspertizë në kirurgjinë abdominale dhe qasje bashkëkohore ndaj trajtimit kirurgjikal

Published

39 minutes ago

on

August 10, 2026

By

Prishtinë – Në fushën e kirurgjisë së përgjithshme dhe veçanërisht të kirurgjisë abdominale, Prof. Ass. Dr. Bedri Braha përfaqëson një profil profesional të lidhur me përvojën klinike, mësimdhënien universitare dhe përdorimin e teknikave bashkëkohore kirurgjikale. Si specialist i Kirurgjisë së Përgjithshme, subspecialist i Kirurgjisë Abdominale dhe laparoskopist, Dr. Braha ushtron veprimtarinë profesionale në United Hospital, duke ofruar vlerësim dhe trajtim kirurgjikal për një gamë të gjerë patologjish.

Një ndër fushat me rëndësi të veçantë në kirurgjinë abdominale është trajtimi i tumoreve të zorrës së trashë, përfshirë pjesën rektosigmoide. Në rastet kur diagnostikohet një tumor i tillë, trajtimi përcaktohet në bazë të lokalizimit, stadit të sëmundjes dhe karakteristikave histopatologjike.

Në shumë raste, ndërhyrja kirurgjikale është pjesë qendrore e trajtimit, ku synohet heqja e segmentit të prekur së bashku me nyjet limfatike përreth, ndërsa pas ndërhyrjes mund të rekomandohen trajtime shtesë, si kimioterapia apo radioterapia, në varësi të stadit dhe vlerësimit të ekipit mjekësor.

Një rëndësi të veçantë ka diagnostikimi në kohë. Ndryshimet e vazhdueshme në zakonet e jashtëqitjes, prania e gjakut në jashtëqitje, dhimbjet ose ngërçet e përsëritura të barkut, fryrja e vazhdueshme, humbja e pashpjegueshme e peshës dhe lodhja e zgjatur janë simptoma që nuk duhet të neglizhohen. Ato nuk nënkuptojnë domosdoshmërisht praninë e një tumori, por kërkojnë vlerësim mjekësor, veçanërisht kur janë të vazhdueshme ose përsëriten.

Në praktikën moderne kirurgjikale, qasja laparoskopike mund të ofrojë alternativa më pak invazive për pacientë të përzgjedhur, gjithmonë në varësi të diagnozës, gjendjes së pacientit dhe indikacionit kirurgjikal. Vendimmarrja duhet të bazohet në ekzaminimin klinik, imazherinë, analizat përkatëse dhe vlerësimin multidisiplinar.

United Hospital

Prof. Ass. Dr. Bedri Braha është gjithashtu profesor i kirurgjisë në UBT, anëtar i Shoqatës së Kirurgëve të Përgjithshëm të Kosovës dhe anëtar i Bordit në Kolegjin Kosovar të Kirurgëve. Kjo ndërthurje e aktivitetit klinik me atë akademik e vendos profesionin e tij në një dimension ku kujdesi për pacientin, edukimi mjekësor dhe zhvillimi i praktikave bashkëkohore kirurgjikale plotësojnë njëri-tjetrin.

Në një kohë kur ndërgjegjësimi shëndetësor dhe diagnostikimi i hershëm kanë rëndësi gjithnjë e më të madhe, mesazhi kryesor mbetet i qartë: simptomat e pazakonta dhe të vazhdueshme nuk duhen injoruar. Konsultimi me mjekun specialist dhe vlerësimi profesional janë hapat e parë drejt një diagnoze të saktë dhe një plani të përshtatshëm trajtimi.

Prof. Ass. Dr. Bedri Braha, Dr. Sci.
Specialist i Kirurgjisë së Përgjithshme
Subspecialist i Kirurgjisë Abdominale | Laparoskopist
Profesor i Kirurgjisë në UBT

United Hospital
📍 M2 Prishtinë–Ferizaj, Km 7, Prishtinë
📞 038 60 70 70 / 046 60 70 70

Continue Reading

Lajmet

Interesim i jashtëzakonshëm për studime Master në UBT, këto janë programet që po zgjedhin të rinjtë

Published

1 hour ago

on

August 10, 2026

By

Të rinjtë nga Kosova dhe rajoni po tregojnë interesim të madh për studimet Master në UBT, duke zgjedhur programe të orientuara drejt specializimeve, zhvillimit profesional dhe ndërtimit të një karriere të qëndrueshme, duke përfituar njëkohësisht nga fleksibiliteti i studimeve dhe përshtatja e tyre me angazhimet profesionale.

Me një ofertë të gjerë akademike, UBT u mundëson studentëve të zgjedhin ndërmjet fushave të ndryshme, nga biznesi dhe teknologjia, deri te inxhinieria, drejtësia, arkitektura, shkencat politike, psikologjia, shëndetësia, ushqimi, bujqësia dhe fushat e tjera profesionale.

Programet në nivelin Master në UBT: 

  • Menaxhment, Biznes dhe Ekonomi
  • FinTech dhe Menaxhimi i Inovacionit
  • Inxhinieri e Ndërtimit dhe Infrastrukturë
  • Shkenca Kompjuterike dhe Inxhinieri
  • Inxhinieria e Trafikut dhe Transportit
  • Sistemet e Informacionit dhe Menaxhment
  • Inxhinieri e Mekatronikës
  • Arkitekturë dhe Planifikim Hapësinor
  • Inxhinieri e Energjisë dhe Mjedisi
  • E Drejta Penale
  • E Drejta Civile dhe Pronës
  • E Drejta Komerciale
  • Gjuhë, Media dhe Komunikim
  • Politika Publike dhe Menaxhim
  • Shkenca Politike
  • Studime të Sigurisë
  • Psikologji
  • Shkencat dhe Teknologjia e Ushqimit
  • Shëndet Publik dhe Menaxhim
  • Biokimi
  • Shkencat Paramjekësore
  • Agrikulturë dhe Mjedis
  • Shëndet dhe Aktivitet Fizik

Veçantia e ofertës akademike të UBT-së qëndron edhe në ndërthurjen e njohurive teorike me përgatitjen praktike, duke synuar që studentët të jenë të gatshëm për sfidat e tregut bashkëkohor të punës. Programet janë të konceptuara për t’u mundësuar studentëve avancimin në profesionin e tyre, ndryshimin e fushës së karrierës apo përgatitjen për studime të mëtejshme akademike.

Përmes qasjes në teknologji moderne, infrastrukturës bashkëkohore, stafit akademik vendor dhe ndërkombëtar dhe mundësive për bashkëpunime me industri dhe kompani prestigjioze botërore, studentët kanë mundësi të zgjerojnë njohuritë dhe të zhvillojnë aftësitë e nevojshme për profesionet e së ardhmes.

Programet Master në UBT ofrojnë diplomë të njohur ndërkombëtarisht, ndërsa gama e gjerë e specializimeve u jep mundësi studentëve që të zgjedhin programin në përputhje me interesat, profesionin dhe objektivat e tyre të karrierës.

APLIKO TANI ONLINE!

 

 

 

 

 

 

Continue Reading

Të kërkuara