Lajmet

Charles Dickens: Një zë për të varfërit

Published

2 years ago

on

Me vdekjen e Charles Dickensit në vitin 1870, një epitaf qarkulloi në Londër duke e shpallur shkrimtarin e ndjerë si “një simpatizues me të varfërit, të vuajturit dhe të shtypurit”. Nuk ishte pa arsye. Veprat e tij mbeten sinonim i pjesës së poshtme të shoqërisë viktoriane, një peizazh i banuar nga jetimët, punëtorët e fabrikave, prostitutat dhe ata që ishin zhytur në kohë të vështira. Dickensi u dha atyre një zë, u dha dinjitet. Dhe kjo trashëgimi mbizotëroi. Disa dekada më vonë, kritiku GK Chesterton e etiketoi Dickensin “zëdhënësin e të varfërve”. Shumë besonin se romanet e tij kishin ribërë pjesërisht axhendën politike dhe sociale.

KRITIKA

Por, jo të gjithë e mendonin kështu. George Orwell ishte ndër kritikët më të mprehtë kur ishte fjala për përkushtimin real të Dickensit ndaj reformës sociale. Orwelli thoshte se pjesa më e madhe e aksionit në romane zhvillohet në mjedise të klasës së mesme, që paraqesin “borgjezinë tregtare londineze dhe vendet ku ata rrinin”. Të varfërit e vërtetë, pretendonte Orwell, ishin lënë pas dore nga shkrimtari. “Ai nuk ka portret të një punëtori në bujqësi dhe vetëm një (Stephen Blackpool tek “Kohë të Vështira”) të një punëtori industrial.” Duke shkruar në vitet 1930, Orwelli pohoi se “nëse pyet një lexues të zakonshëm se cilin nga personazhet proletarë të Dickensit mund të kujtojë, tre nga ata që është pothuajse e sigurt se do të përmendë janë Bill Sikes, Sam Weller dhe Zonja Gamp. Një hajdut, një shërbëtor dhe një mami e dehur – jo tamam një grup përfaqësues i klasës punëtore angleze.”

Orwelli shkoi më tej, duke e dënuar Dickensin se nuk ishte një shkrimtar mjaftueshëm revolucionar. Pavarësisht imazhit të tij popullor si një kampion i të varfërve, ai nuk bëri thirrje për ristrukturimin e shoqërisë, për të krijuar një klimë më të barabartë. “Në realitet, objektivi i tij nuk ishte dhe aq shoqëria, se sa “natyra njerëzore”, argumentonte Orwelli. “I gjithë ‘mesazhi’ i tij është klishe: nëse njerëzit do të silleshin mirë, bota do të ishte e denjë.

Pavarësisht mungesës së atributeve dhe përcaktimeve të renditura nga Orwelli, Dickens ishte jashtëzakonisht popullor tek të varfërit, madje edhe anëtarët analfabetë të shoqërisë që paguanin për t’ua lexuar dikush tjetër, pjesën e re të veprës së tij të fundit. Duke vendosur një pjesë të mirë të skenave të librave të tij në mjedise të njohura për ta, Dickensi nxiti një etje për letërsi serioze që dikur e kishin humbur.

Dhe Dickensi i njihte vendet për të cilat shkruante. Ndryshe nga Orwelli, Etoniani i Vjetër, ai kishte përvojë më të drejtpërdrejtë me jetën në kohë të vështira. Në vitin 1824, i dërrmuar nga borxhet në rritje, babai i tij Xhon, u dërgua në një burg debitorësh, ku iu bashkua gruaja dhe fëmijët e tyre më të vegjël. 12-vjeçari Charles jetonte në një sërë banesash nëpër qytet; ai më vonë do të mbështetej tek pronarët dhe pronaret e tij, kur i popullonte romanet me londinezët e pasur.

Ai detyrohej gjithashtu të punonte 10 orë në ditë në një magazinë – “një shtëpi e vjetër e çmendur, e rrënuar… e tejmbushur me minj” – duke u ngjitur etiketat vazove me lustër  çizmesh. Kjo përvojë, e zhvendosur në një fabrikë shishesh, do të rivizitohej tek David Copperfield. Atje ai punoi së bashku me fëmijë të varfër të klasës punëtore, duke përfshirë një farë “Bob Fagin” – një emër që do ta huazonte tek Oliver Twist – duke i dhënë atij një pasqyrë rinore në një anë krejtësisht të ndryshme të shoqërisë.

Dickensi tregoi padiskutim empati të pamatë ndaj të varfërve që punojnë dhe atyre në shtresat më të ulëta të shoqërisë, që luftojnë për të përmirësuar veten në një sistem të manipuluar, qofshin këta fëmijë jetimë apo gra, siç është prostituta Nancy tek Oliver Twist. Ky vështrim dhe shqetësim nuk u shtri tek ata që nuk bëjnë mirë që përdorin krimin për të mbijetuar, apo për të përparuar në kurriz të të tjerëve. Ai nuk ishte admirues i turmës, e parë në portretizimin e rebelëve – pjesëmarrës tek trazirat antikatolike të Gordonit të vitit 1780 – tek Barnaby Rudge.

PISLLËK DHE SHKATËRRIM

Pavarësisht nga dështimet e tij të perceptuara, kur i popullonte romanet me njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë dhe cialtdo qofshin dështimet e tij të perceptuara, për të ofruar zgjidhje për zhdukjen e varfërisë, vepra e Dickensit megjithatë hodhi një dritë të fortë në qoshet më të errëta të shoqërisë angleze – dhe, më së shpeshti, të Londrës.

Këto ishin qoshe të injoruara shumë kollaj nga bashkëkohësit e Dickensit. Letërsia e tij shkon në lagje të pa vizituara kurrë nga penat e të tjerëve. Shihni jetën reale të ishullit Jacob në bregun jugor të Tamizit, të përshkruar në faqet e Oliver Twist, se si përmban shtëpi “aq të ndyra, aq të mbyllura, sa ajri do të dukej se ishte shumë i ndotur edhe për papastërtitë dhe mjerimin”.

Në minimumin e tyre absolut, veprat e Charles Dickensit u ofruan shumë prej lexuesve të tij bashkëkohorë një dritare në një shtresë të shoqërisë përndryshe të padukshme për ta, një botë të fshehur. Romanet e tij mund të mos kenë çuar në reforma sociale në nivelin që është perceptuar zakonisht, por prodhimi i tij artistik me siguri e drejtoi vështrimin kolektiv drejt sëmundjeve shoqërore të Anglisë Viktoriane. / bota.al

Related Topics:
Continue Reading

Lajmet

Numërimi i votave nga KQZ: Kush janë kandidatët më të votuar pas 35% të kutive?

Published

8 hours ago

on

June 9, 2026

By

Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ) po vazhdon me procesimin e rezultateve për zgjedhjet e parakohshme parlamentare. Sipas të dhënave zyrtare të orës 16:20, ku janë numëruar 35.27% gara brenda listave partiake tashmë ka marrë formë.

Në listën e Vetëvendosjes, garës i prin bindshëm bartësi i listës dhe lideri i partisë, Albin Kurti, i cili deri më tani ka grumbulluar 80,669 vota. Ai ndiqet nga Glauk Konjufca me 63,340 vota, ndërsa e treta radhitet Albulena Haxhiu me 36,623 vota. Në vendin e katërt pozicionohet Hekuran Murati me 31,943 vota, i pasuar nga Donika Gërvalla-Schwarz me 29,592 vota dhe Xhelal Sveçla me 23,830 vota.Dhjetëshen e parë e përmbyllin Avni Dehari me 21,718 vota, Hajrulla Çeku me 20,472 vota, Mimoza Kusari Lila me 20,464 vota dhe Ejup Maqedonci me 17,858 vota.

Te PDK-ja, procesit të numërimit i prin me shkëputje të ndjeshme bartësi i listës Bedri Hamza, i cili ka siguruar 38,800 vota. Ai ndiqet nga Përparim Gruda që mban vendin e dytë me 24,616 vota, dhe Arian Tahiri i treti me 21,411 vota. Në pozitën e katërt gjendet Uran Ismaili me 19,265 vota, i pasuar nga Sala Jashari me 13,605 vota dhe Vlora Çitaku me 13,369 vota. Lista e më të votuarve te kjo parti vazhdon me Ganimete Musliun me 10,344 vota, Arben Mustafën me 9,374 vota, Mërgim Lushtakun me 9,137 vota dhe Enver Hoxhajn që mbyll top-10-shen me 8,864 vota.

Në radhët e Lidhjes Demokratike të Kosovës, garën e udhëheq bartësja e listës Vjosa Osmani Sadriu, e cila ka marrë 25,820 vota. Ajo ndiqet ngushtë nga kryetari i partisë, Lumir Abdixhiku, me 23,384 vota. E treta në radhë është Doarsa Kica Xhelili me 18,358 vota, e pasuar nga Hykmete Bajrami me 14,488 vota dhe Avdullah Hoti me 13,215 vota.Në vendin e gjashtë radhitet Ukë Rugova me 11,061 vota, i ndjekur nga Kujtim Shala me 10,723 vota dhe Anton Quni me 8,956 vota. Dhjetëshen e parë për LDK-në e plotësojnë Armend Zemaj me 8,103 vota dhe Lutfi Haziri me 7,925 vota.

Në AAK, garës aktualisht i prin kryetari i partisë dhe njëherësh bartësi i listës, Ardian Gjini, me 13,407 vota. Pas tij renditet Ramush Haradinaj me 12,089 vota, ndërsa i treti është Daut Haradinaj me 9,196 vota. Në pozitën e katërt radhitet Besnik Tahiri me 8,066 vota, i pasuar nga Bekë Berisha me 6,451 vota dhe Burim Ramadani me 5,972 vota. Listën e dhjetë kandidatëve më të votuar e përmbyllin Time Kadrijaj me 5,839 vota, Agim Çeku me 5,168 vota, Arbër Tolaj me 4,771 vota dhe Albana Bytyqi me 3,211 vota. /E.A/

Continue Reading

Lajmet

Gjimnazi Natyror në UBT International Smart Schools, arsim modern me diplomë të njohur ndërkombëtarisht

Published

8 hours ago

on

June 9, 2026

By

Nëse dëshironi një arsimim modern që kombinon shkencën, teknologjinë dhe zgjidhjen e sfidave reale të botës së sotme, atëherë Gjimnazi Natyror në UBT International Smart Schools është zgjedhja ideale për ju.
Falë akreditimit nga Cambridge International Education, nxënësit përfitojnë një diplomë të njohur ndërkombëtarisht, e cila u hap dyert drejt universiteteve prestigjioze dhe mundësive të shumta akademike në mbarë botën.
Nxënësit përfitojnë nga laboratorë modernë dhe të pajisur me teknologjinë më të avancuar, ku teoria shndërrohet në praktikë përmes eksperimenteve dhe hulumtimeve shkencore. Këtu, të rinjtë nuk mësojnë vetëm konceptet shkencore, por i zbatojnë ato në situata konkrete, duke zhvilluar aftësi analitike dhe kërkimore.
Programi mësimor është i orientuar drejt zgjidhjes së problemeve reale, përmes projekteve inovative që fokusohen në teknologjinë e gjelbër, qëndrueshmërinë dhe zhvillimin e ideve kreative për të ardhmen. Nxënësit angazhohen në projekte të bazuara në realitet, të cilat i përgatisin për sfidat akademike dhe profesionale të shekullit XXI.
Një nga veçoritë kryesore të këtij programi është mësimi praktik, ku çdo njohuri teorike shoqërohet me aplikim konkret. Përmes projekteve ndërdisiplinore, nxënësit mësojnë të punojnë në ekip, të analizojnë të dhëna dhe të zhvillojnë zgjidhje inovative.
Për më tepër, ata përfitojnë mentorim nga ekspertë të fushës, profesionistë dhe akademikë që i udhëzojnë në zhvillimin e ideve, projekteve dhe karrierës së tyre të ardhshme.
Në UBT International Smart Schools, Gjimnazi Natyror nuk është vetëm një program mësimor, është një hap drejt krijimit të shkencëtarëve, inovatorëve dhe liderëve të së ardhmes.
Edhe pak vende të lira kanë mbetur, ndërsa regjistrimet e hershme po vazhdojn në UBT International Smart Schools.

Continue Reading

Lajmet

UBT vazhdon mbështetjen për maturantët: Mijëra nxënës ndjekin javën e dytë të programit përgatitor për Testin e Maturës 2026

Published

9 hours ago

on

June 9, 2026

By

Nxënësit e vitit të fundit të shkollave të mesme anë e mbanë Kosovës po vazhdojnë të ndjekin me interes të lartë programin intensiv përgatitor për Testin e Maturës Shtetërore 2026, i cili po organizohet në ambientet moderne të UBT-së.

Ky program tashmë ka hyrë në javën e tij të dytë, duke bërë bashkë qindra dhe mijëra nxënës të cilët synojnë të konsolidojnë njohuritë e tyre përpara këtij rrugëtimi të rëndësishëm akademik. Për t’u siguruar që studentët e së ardhmes të jenë sa më të gatshëm, trajnimet po fokusohen me përkushtim në lëndët kryesore si Gjuhë Shqipe, Gjuhë Angleze dhe Matematikë, si dhe në lëndët kryesore zgjedhore si Teknologji e Informacionit dhe Komunikimit (TIK) dhe Biologji.

Për t’u dalë në ndihmë të gjithë nxënësve dhe për të lehtësuar qasjen e tyre, UBT e ka shtrirë këtë program përtej kryeqytetit.

Përveç në Prishtinë, trajnimet përgatitore po zhvillohen paralelisht dhe me të njëjtin intensitet edhe në qendrat e UBT-së në qytetet e tjera përfshirë Ferizajn, Prizrenin dhe Pejën. Përmes angazhimit të kuadrove profesionale dhe stafit të përzgjedhur akademik të UBT-së, maturantët po marrin njohuritë e nevojshme, strategjitë dhe teknikat e duhura për ta kaluar me sukses këtë sfidë.

Ky organizim tradicional rikonfirmon përkushtimin e vazhdueshëm të UBT-së për të ngritur cilësinë e arsimit dhe për t’i përkrahur të rinjtë në tranzicionin e tyre drejt studimeve universitare dhe karrierës profesionale.

Continue Reading

Lajmet

Pesë të arrestuar në operacionin “White Star”, sekuestrohen armë, drogë dhe pasuri e madhe

Published

11 hours ago

on

June 9, 2026

By

Pesë persona janë arrestuar gjatë një operacioni të Policisë së Kosovës dhe Prokurorisë Speciale, i zhvilluar në disa qytete të vendit nën emrin “White Star”.

Aksioni është realizuar në Prishtinë, Pejë, Prizren, Viti dhe Drenas, nën mbikëqyrjen e Prokurorisë Speciale dhe në bazë të urdhrit të Gjykatës Themelore.

Të dyshuarit janë ndaluar me vendim të prokurorit special për 48 orë, nën dyshimin për pjesëmarrje ose organizim të grupit kriminal të organizuar, si dhe për blerje, posedim, shpërndarje dhe shitje të paautorizuar të narkotikëve dhe përfshirje në pastrim parash.

Gjatë kontrolleve në lokacione të ndryshme janë sekuestruar:

  • 6 armë zjarri
  • 5 karikatorë dhe 239 fishekë
  • Lëndë narkotike (kokainë dhe fara marihuane)
  • 25 telefona mobilë
  • 7,595 euro para të gatshme
  • 10 automjete dhe 1 motoçikletë
  • 10 kompjuterë
  • 13 USB dhe 1 DVR
  • 16 ora dore

Operacioni është mbështetur nga EUROPOL-i dhe autoritetet e Belgjikës, Francës dhe Holandës, të cilat kanë qenë të pranishme dhe kanë monitoruar zhvillimin e aksionit në terren së bashku me prokurorin e rastit.

Prokuroria Speciale dhe Policia e Kosovës kanë theksuar se ky operacion paraqet goditje të rëndësishme ndaj krimit të organizuar dhe se veprimet hetimore do të vazhdojnë në drejtim të zbardhjes së plotë të rastit dhe identifikimit të të gjithë të përfshirëve. /A.K/

Continue Reading

Të kërkuara