Lajmet

Charles Dickens: Një zë për të varfërit

Published

on

Me vdekjen e Charles Dickensit në vitin 1870, një epitaf qarkulloi në Londër duke e shpallur shkrimtarin e ndjerë si “një simpatizues me të varfërit, të vuajturit dhe të shtypurit”. Nuk ishte pa arsye. Veprat e tij mbeten sinonim i pjesës së poshtme të shoqërisë viktoriane, një peizazh i banuar nga jetimët, punëtorët e fabrikave, prostitutat dhe ata që ishin zhytur në kohë të vështira. Dickensi u dha atyre një zë, u dha dinjitet. Dhe kjo trashëgimi mbizotëroi. Disa dekada më vonë, kritiku GK Chesterton e etiketoi Dickensin “zëdhënësin e të varfërve”. Shumë besonin se romanet e tij kishin ribërë pjesërisht axhendën politike dhe sociale.

KRITIKA

Por, jo të gjithë e mendonin kështu. George Orwell ishte ndër kritikët më të mprehtë kur ishte fjala për përkushtimin real të Dickensit ndaj reformës sociale. Orwelli thoshte se pjesa më e madhe e aksionit në romane zhvillohet në mjedise të klasës së mesme, që paraqesin “borgjezinë tregtare londineze dhe vendet ku ata rrinin”. Të varfërit e vërtetë, pretendonte Orwell, ishin lënë pas dore nga shkrimtari. “Ai nuk ka portret të një punëtori në bujqësi dhe vetëm një (Stephen Blackpool tek “Kohë të Vështira”) të një punëtori industrial.” Duke shkruar në vitet 1930, Orwelli pohoi se “nëse pyet një lexues të zakonshëm se cilin nga personazhet proletarë të Dickensit mund të kujtojë, tre nga ata që është pothuajse e sigurt se do të përmendë janë Bill Sikes, Sam Weller dhe Zonja Gamp. Një hajdut, një shërbëtor dhe një mami e dehur – jo tamam një grup përfaqësues i klasës punëtore angleze.”

Orwelli shkoi më tej, duke e dënuar Dickensin se nuk ishte një shkrimtar mjaftueshëm revolucionar. Pavarësisht imazhit të tij popullor si një kampion i të varfërve, ai nuk bëri thirrje për ristrukturimin e shoqërisë, për të krijuar një klimë më të barabartë. “Në realitet, objektivi i tij nuk ishte dhe aq shoqëria, se sa “natyra njerëzore”, argumentonte Orwelli. “I gjithë ‘mesazhi’ i tij është klishe: nëse njerëzit do të silleshin mirë, bota do të ishte e denjë.

Pavarësisht mungesës së atributeve dhe përcaktimeve të renditura nga Orwelli, Dickens ishte jashtëzakonisht popullor tek të varfërit, madje edhe anëtarët analfabetë të shoqërisë që paguanin për t’ua lexuar dikush tjetër, pjesën e re të veprës së tij të fundit. Duke vendosur një pjesë të mirë të skenave të librave të tij në mjedise të njohura për ta, Dickensi nxiti një etje për letërsi serioze që dikur e kishin humbur.

Dhe Dickensi i njihte vendet për të cilat shkruante. Ndryshe nga Orwelli, Etoniani i Vjetër, ai kishte përvojë më të drejtpërdrejtë me jetën në kohë të vështira. Në vitin 1824, i dërrmuar nga borxhet në rritje, babai i tij Xhon, u dërgua në një burg debitorësh, ku iu bashkua gruaja dhe fëmijët e tyre më të vegjël. 12-vjeçari Charles jetonte në një sërë banesash nëpër qytet; ai më vonë do të mbështetej tek pronarët dhe pronaret e tij, kur i popullonte romanet me londinezët e pasur.

Ai detyrohej gjithashtu të punonte 10 orë në ditë në një magazinë – “një shtëpi e vjetër e çmendur, e rrënuar… e tejmbushur me minj” – duke u ngjitur etiketat vazove me lustër  çizmesh. Kjo përvojë, e zhvendosur në një fabrikë shishesh, do të rivizitohej tek David Copperfield. Atje ai punoi së bashku me fëmijë të varfër të klasës punëtore, duke përfshirë një farë “Bob Fagin” – një emër që do ta huazonte tek Oliver Twist – duke i dhënë atij një pasqyrë rinore në një anë krejtësisht të ndryshme të shoqërisë.

Dickensi tregoi padiskutim empati të pamatë ndaj të varfërve që punojnë dhe atyre në shtresat më të ulëta të shoqërisë, që luftojnë për të përmirësuar veten në një sistem të manipuluar, qofshin këta fëmijë jetimë apo gra, siç është prostituta Nancy tek Oliver Twist. Ky vështrim dhe shqetësim nuk u shtri tek ata që nuk bëjnë mirë që përdorin krimin për të mbijetuar, apo për të përparuar në kurriz të të tjerëve. Ai nuk ishte admirues i turmës, e parë në portretizimin e rebelëve – pjesëmarrës tek trazirat antikatolike të Gordonit të vitit 1780 – tek Barnaby Rudge.

PISLLËK DHE SHKATËRRIM

Pavarësisht nga dështimet e tij të perceptuara, kur i popullonte romanet me njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë dhe cialtdo qofshin dështimet e tij të perceptuara, për të ofruar zgjidhje për zhdukjen e varfërisë, vepra e Dickensit megjithatë hodhi një dritë të fortë në qoshet më të errëta të shoqërisë angleze – dhe, më së shpeshti, të Londrës.

Këto ishin qoshe të injoruara shumë kollaj nga bashkëkohësit e Dickensit. Letërsia e tij shkon në lagje të pa vizituara kurrë nga penat e të tjerëve. Shihni jetën reale të ishullit Jacob në bregun jugor të Tamizit, të përshkruar në faqet e Oliver Twist, se si përmban shtëpi “aq të ndyra, aq të mbyllura, sa ajri do të dukej se ishte shumë i ndotur edhe për papastërtitë dhe mjerimin”.

Në minimumin e tyre absolut, veprat e Charles Dickensit u ofruan shumë prej lexuesve të tij bashkëkohorë një dritare në një shtresë të shoqërisë përndryshe të padukshme për ta, një botë të fshehur. Romanet e tij mund të mos kenë çuar në reforma sociale në nivelin që është perceptuar zakonisht, por prodhimi i tij artistik me siguri e drejtoi vështrimin kolektiv drejt sëmundjeve shoqërore të Anglisë Viktoriane. / bota.al

Continue Reading

Lajmet

Nis edicioni i ri i Akademisë Verore në UBT: Shkenca dhe inovacioni në fokus të transformimit të sistemeve agro-ushqimore

Published

on

By

Fakulteti i Shkencave të Ushqimit dhe Bioteknologjisë, si dhe Fakulteti i Agrikulturës dhe Mjedisit në UBT, kanë hapur sot punimet e Akademisë Verore, e cila këtë vit po zhvillohet në kuadër të edicionit të 15-të të “Global UBT Fest 2026”.

Me temën qendrore “Transformimi i Sistemeve Agro-Ushqimore përmes Shkencës dhe Inovacionit”, ky aktivitet ka mbledhur në Kampusin Inovativ të UBT-së në Lipjan profesorë, ekspertë, studentë dhe hulumtues të fushës.

Hapjen zyrtare të kësaj akademie e bëri dekani i fakultetit, Prof. Fidan Feka, i cili në fjalën e tij hyrëse theksoi rëndësinë e ndërthurjes së shkencës dhe teknologjisë moderne për një zhvillim të qëndrueshëm agro-ushqimor dhe mbrojtjen e mjedisit.

Gjatë ditës së sotme, vëmendje e veçantë iu kushtua teknologjisë në përpunimin e pemëve dhe perimeve në Kosovë, temë kjo e shtjelluar nga Hartim Gashi, për të vazhduar me prezantimin e Zana Likës mbi certifikimin dhe të dhënat e bujqësisë organike.

Ndikimi kritik i kalimit nga shpyllëzimi në ripyllëzim mbi tokën, ujin dhe klimën u trajtua nga Betim Bresilla, ndërsa Arta Ismajli solli një perspektivë interesante laboratorike dhe klinike mbi sfingolipidet si rregullatorë të fshehur në shëndet.

Aktivitetet e sotme u përmbyllën me fokus te ushqyerja sportive dhe burimet e reja të proteinave nga Dea Luma, si dhe me ligjëratën e Medin Zeqirit mbi efektet e ngrohjes globale tek prodhuesit e qumështit.

Ky është vetëm fillimi i një agjende të ngjeshur akademike. Punimet e Akademisë Verore do të vazhdojnë edhe gjatë ditëve në vijim, ku pritet të shpalosen hulumtime të tjera me rëndësi, prezantime nga ekspertë të fushës dhe debate tematike që prekin sigurinë ushqimore, zhvillimin rural dhe inovacionet e fundit në bujqësi.

Continue Reading

Lajmet

Akademia Verore e Stomatologjisë në UBT nisi punimet me fokus inovacionin dhe transformimin digjital në kujdesin dentar

Published

on

By

Në UBT kanë filluar aktivitetet e Akademisë Verore 2026 të Stomatologjisë, e cila këtë vit ka mbledhur studentë, profesorë, stomatologë dhe profesionistë të fushës për të diskutuar zhvillimet më të fundit në teknologjinë dentare dhe praktikat bashkëkohore klinike.

Aktiviteti nisi me regjistrimin e pjesëmarrësve, ceremoninë hapëse dhe fjalët përshëndetëse të Prof. Ass. Dr. Agim Prokshajt dhe Prof. Ass. Dr. Blertë Zylfiu-Latifit, të cilët theksuan rëndësinë e Akademisë Verore si një platformë për shkëmbimin e njohurive, promovimin e inovacionit dhe fuqizimin e bashkëpunimit ndërmjet studentëve, akademikëve dhe profesionistëve të stomatologjisë.

Në sesionin e parë, të moderuar nga Prof. Ass. Dr. Agim Prokshaj dhe Prof. Ass. Dr. Jeta Kiseri-Kubati, u trajtuan tema që lidhen me transformimin digjital dhe teknologjitë moderne në ortodonci dhe stomatologji.

Dr. Fatbardha Mustafa prezantoi ligjëratën me temën “Alignerët ortodontikë: planifikimi digjital, protokollet e printimit dhe sfidat klinike”, duke trajtuar përparësitë dhe sfidat e përdorimit të alignerëve në praktikën bashkëkohore.

Më pas, Asja Salihu prezantoi temën “Transformimi digjital në Stomatologji: krahasimi i teknikave të marrjes së masës”, ku u diskutuan teknologjitë më të avancuara që po ndryshojnë mënyrën e diagnostikimit dhe trajtimit në praktikën dentare.

Në vazhdim, Shpresa Mustafa dhe Gjeraqina Jusaj trajtuan temën “Mikroplastikat në alignerët ortodontikë”, duke prezantuar gjetje dhe diskutime mbi ndikimin e materialeve moderne në shëndetin oral dhe mjedis.

Aktiviteti vijoi me sesionin e dytë, të moderuar nga Prof. Ass. Dr. Burim Kiseri dhe Prof. Ass. Dr. Genc Demjaha, ku u prezantuan tema që pasqyruan zhvillimet më të reja në laboratorët dentarë dhe integrimin e teknologjive digjitale në praktikën profesionale.

Në këtë sesion, tekniku dentar Sead Daci mbajti ligjëratën “Press-qeramika në praktikën dentare laboratorike”, duke prezantuar përparësitë e materialeve qeramike dhe aplikimin e tyre në restaurimet moderne dentare.

Më tej, Lis Ameti prezantoi temën “Bashkëpunimi dhe komunikimi ndërmjet stomatologut dhe teknikut dentar në epokën digjitale”, duke theksuar rëndësinë e koordinimit profesional dhe përdorimit të platformave digjitale për të siguruar trajtime sa më cilësore për pacientët.

Ornela Lezi trajtoi temën “Roli i printimit 3D në teknikën dentare moderne”, ku u prezantuan mundësitë që ofron kjo teknologji në rritjen e saktësisë, efikasitetit dhe personalizimit të punimeve dentare.

Sesioni u përmbyll me prezantimin e teknikes dentare Floriana Kroni, e cila foli për “Inovacionet teknologjike në prodhimin e endokurorave”, duke paraqitur teknikat dhe materialet moderne që po transformojnë restaurimet dentare.

Akademia Verore e Stomatologjisë në UBT do të vazhdojë edhe në ditët në vijim me ligjërata, diskutime shkencore dhe prezantime profesionale, duke ofruar një platformë të rëndësishme për avancimin e njohurive, shkëmbimin e përvojave dhe promovimin e inovacionit në fushën e stomatologjisë.

 

Continue Reading

Lajmet

Trajtimi i kancerit të gjirit, temë bosht në Akademinë Verore të Fakultetit Shëndet Publik dhe Shkenca Mjekësore

Published

on

By

Nis Akademia Verore e Fakultetit Shëndet Publik dhe Shkenca Mjekësore në kuadër të Global UBT Fest 2026, me fokus në zhvillimet bashkëkohore në mjekësi

Akademia Verore e Fakultetit Shëndet Publik dhe Shkenca Mjekësore në kuadër të Global UBT Fest 2026 ka nisur punimet me një ceremoni hapëse të udhëhequr nga Prof. Dr. Fitim Alidema, Dekan i Fakultetit Shëndet Publik dhe Shkenca Mjekësore, i cili u uroi mirëseardhje studentëve, profesorëve, profesionistëve të shëndetësisë dhe pjesëmarrësve të interesuar për zhvillimet më të reja në fushën e mjekësisë dhe kujdesit shëndetësor.

Ceremonia dhe aktivitetet e ditës së parë krijuan një hapësirë të rëndësishme për shkëmbimin e njohurive, përvojave profesionale dhe diskutimin e avancimeve shkencore në diagnostikimin dhe trajtimin e sëmundjeve komplekse, me theks të veçantë në rolin e mjekësisë nukleare në menaxhimin e pacientëve me sëmundje onkologjike.

Në kuadër të programit të ditës së parë, Prof. Ismet Bajrami ligjëroi me temën 18FDG PET/CT në vlerësimin e kancerit të gjirit në Departamentin e Mjekësisë Nukleare në Qendrën Klinike Universitare të Kosovës”. Ai trajtoi rëndësinë e përdorimit të metodave moderne të imazherisë mjekësore në diagnostikimin, stadifikimin dhe monitorimin e trajtimit të pacientëve me kancer të gjirit.

Po ashtu, Prof. Ismet Bajrami prezantoi temën “Nyjat limfatike sentinel me Tc99m Sn koloid në kancerin e gjirit: Metodë e re në Mjekësinë Nukleare në Qendrën Klinike Universitare të Kosovës”, duke u fokusuar në zhvillimet e reja teknologjike dhe rëndësinë e kësaj metode në vlerësimin më të saktë të përhapjes së sëmundjes dhe planifikimin e trajtimit.

Në sesionin vijues u trajtua tema “Skanimi i kockave në vlerësimin e metastazave te kanceri i gjirit”, ku u diskutua roli i diagnostikimit nuklear në identifikimin e ndryshimeve patologjike dhe në përmirësimin e menaxhimit klinik të pacientëve.

Gjatë ligjëratave u zhvilluan diskutime interaktive me pjesëmarrësit, të cilët patën mundësi të parashtrojnë pyetje, të ndajnë përvoja dhe të diskutojnë mbi sfidat aktuale të mjekësisë moderne, rëndësinë e inovacionit shkencor dhe përdorimin e teknologjive të avancuara në shërbim të shëndetit publik.

Akademia Verore e Fakultetit Shëndet Publik dhe Shkenca Mjekësore do të vazhdojë edhe në ditët në vijim me ligjërata, diskutime profesionale dhe aktivitete edukative, duke ofruar një platformë të rëndësishme për zhvillimin akademik të studentëve, forcimin e njohurive profesionale dhe promovimin e kërkimit shkencor në fushën e shëndetësisë./E.S/

 

Continue Reading

Lajmet

Orkestra “Amadeus” përfaqëson Kosovën në Festivalin Ndërkombëtar “Musica Orbis” në Pragë

Published

on

Orkestra e Fëmijëve dhe të Rinjve “Amadeus” do të përfaqësojë Kosovën në Festivalin Ndërkombëtar “Musica Orbis Festivals 2026”, i cili mbahet në Pragë të Çekisë.

Lajmin e kanë bërë të ditur drejtuesit e orkestrës, duke njoftuar se kjo paraqitje vjen pas një sërë sukseseve dhe vlerësimeve të marra në gara të ndryshme ndërkombëtare.

Gjatë festivalit, Orkestra “Amadeus” do të marrë pjesë në koncertin e hapjes, koncertin gala, si dhe në garën ndërkombëtare të orkestrave, e cila konsiderohet një nga momentet më të rëndësishme të këtij aktiviteti.

Përveç performancave, anëtarët e orkestrës do të kenë mundësi të marrin pjesë edhe në masterklasa me dirigjentë dhe anëtarë të jurisë së festivalit.

Ceremonia e ndarjes së çmimeve do të mbahet të shtunën, më 11 korrik 2026, në orën 19:30, në “National House of Vinohrady” në Pragë.

Sipas drejtuesve të orkestrës, pjesëmarrja në këtë festival është rezultat i muajve të tërë punë, disipline dhe përkushtimi të të rinjve që përmes muzikës do të prezantojnë Kosovën në skenën ndërkombëtare.

Orkestra “Amadeus” ka ftuar bashkatdhetarët që jetojnë në Pragë dhe zonat përreth që t’i bashkohen koncerteve të tyre dhe të mbështesin këtë paraqitje të rëndësishme./A.K/

Continue Reading

Të kërkuara