Lajmet

Charles Dickens: Një zë për të varfërit

Published

on

Me vdekjen e Charles Dickensit në vitin 1870, një epitaf qarkulloi në Londër duke e shpallur shkrimtarin e ndjerë si “një simpatizues me të varfërit, të vuajturit dhe të shtypurit”. Nuk ishte pa arsye. Veprat e tij mbeten sinonim i pjesës së poshtme të shoqërisë viktoriane, një peizazh i banuar nga jetimët, punëtorët e fabrikave, prostitutat dhe ata që ishin zhytur në kohë të vështira. Dickensi u dha atyre një zë, u dha dinjitet. Dhe kjo trashëgimi mbizotëroi. Disa dekada më vonë, kritiku GK Chesterton e etiketoi Dickensin “zëdhënësin e të varfërve”. Shumë besonin se romanet e tij kishin ribërë pjesërisht axhendën politike dhe sociale.

KRITIKA

Por, jo të gjithë e mendonin kështu. George Orwell ishte ndër kritikët më të mprehtë kur ishte fjala për përkushtimin real të Dickensit ndaj reformës sociale. Orwelli thoshte se pjesa më e madhe e aksionit në romane zhvillohet në mjedise të klasës së mesme, që paraqesin “borgjezinë tregtare londineze dhe vendet ku ata rrinin”. Të varfërit e vërtetë, pretendonte Orwell, ishin lënë pas dore nga shkrimtari. “Ai nuk ka portret të një punëtori në bujqësi dhe vetëm një (Stephen Blackpool tek “Kohë të Vështira”) të një punëtori industrial.” Duke shkruar në vitet 1930, Orwelli pohoi se “nëse pyet një lexues të zakonshëm se cilin nga personazhet proletarë të Dickensit mund të kujtojë, tre nga ata që është pothuajse e sigurt se do të përmendë janë Bill Sikes, Sam Weller dhe Zonja Gamp. Një hajdut, një shërbëtor dhe një mami e dehur – jo tamam një grup përfaqësues i klasës punëtore angleze.”

Orwelli shkoi më tej, duke e dënuar Dickensin se nuk ishte një shkrimtar mjaftueshëm revolucionar. Pavarësisht imazhit të tij popullor si një kampion i të varfërve, ai nuk bëri thirrje për ristrukturimin e shoqërisë, për të krijuar një klimë më të barabartë. “Në realitet, objektivi i tij nuk ishte dhe aq shoqëria, se sa “natyra njerëzore”, argumentonte Orwelli. “I gjithë ‘mesazhi’ i tij është klishe: nëse njerëzit do të silleshin mirë, bota do të ishte e denjë.

Pavarësisht mungesës së atributeve dhe përcaktimeve të renditura nga Orwelli, Dickens ishte jashtëzakonisht popullor tek të varfërit, madje edhe anëtarët analfabetë të shoqërisë që paguanin për t’ua lexuar dikush tjetër, pjesën e re të veprës së tij të fundit. Duke vendosur një pjesë të mirë të skenave të librave të tij në mjedise të njohura për ta, Dickensi nxiti një etje për letërsi serioze që dikur e kishin humbur.

Dhe Dickensi i njihte vendet për të cilat shkruante. Ndryshe nga Orwelli, Etoniani i Vjetër, ai kishte përvojë më të drejtpërdrejtë me jetën në kohë të vështira. Në vitin 1824, i dërrmuar nga borxhet në rritje, babai i tij Xhon, u dërgua në një burg debitorësh, ku iu bashkua gruaja dhe fëmijët e tyre më të vegjël. 12-vjeçari Charles jetonte në një sërë banesash nëpër qytet; ai më vonë do të mbështetej tek pronarët dhe pronaret e tij, kur i popullonte romanet me londinezët e pasur.

Ai detyrohej gjithashtu të punonte 10 orë në ditë në një magazinë – “një shtëpi e vjetër e çmendur, e rrënuar… e tejmbushur me minj” – duke u ngjitur etiketat vazove me lustër  çizmesh. Kjo përvojë, e zhvendosur në një fabrikë shishesh, do të rivizitohej tek David Copperfield. Atje ai punoi së bashku me fëmijë të varfër të klasës punëtore, duke përfshirë një farë “Bob Fagin” – një emër që do ta huazonte tek Oliver Twist – duke i dhënë atij një pasqyrë rinore në një anë krejtësisht të ndryshme të shoqërisë.

Dickensi tregoi padiskutim empati të pamatë ndaj të varfërve që punojnë dhe atyre në shtresat më të ulëta të shoqërisë, që luftojnë për të përmirësuar veten në një sistem të manipuluar, qofshin këta fëmijë jetimë apo gra, siç është prostituta Nancy tek Oliver Twist. Ky vështrim dhe shqetësim nuk u shtri tek ata që nuk bëjnë mirë që përdorin krimin për të mbijetuar, apo për të përparuar në kurriz të të tjerëve. Ai nuk ishte admirues i turmës, e parë në portretizimin e rebelëve – pjesëmarrës tek trazirat antikatolike të Gordonit të vitit 1780 – tek Barnaby Rudge.

PISLLËK DHE SHKATËRRIM

Pavarësisht nga dështimet e tij të perceptuara, kur i popullonte romanet me njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë dhe cialtdo qofshin dështimet e tij të perceptuara, për të ofruar zgjidhje për zhdukjen e varfërisë, vepra e Dickensit megjithatë hodhi një dritë të fortë në qoshet më të errëta të shoqërisë angleze – dhe, më së shpeshti, të Londrës.

Këto ishin qoshe të injoruara shumë kollaj nga bashkëkohësit e Dickensit. Letërsia e tij shkon në lagje të pa vizituara kurrë nga penat e të tjerëve. Shihni jetën reale të ishullit Jacob në bregun jugor të Tamizit, të përshkruar në faqet e Oliver Twist, se si përmban shtëpi “aq të ndyra, aq të mbyllura, sa ajri do të dukej se ishte shumë i ndotur edhe për papastërtitë dhe mjerimin”.

Në minimumin e tyre absolut, veprat e Charles Dickensit u ofruan shumë prej lexuesve të tij bashkëkohorë një dritare në një shtresë të shoqërisë përndryshe të padukshme për ta, një botë të fshehur. Romanet e tij mund të mos kenë çuar në reforma sociale në nivelin që është perceptuar zakonisht, por prodhimi i tij artistik me siguri e drejtoi vështrimin kolektiv drejt sëmundjeve shoqërore të Anglisë Viktoriane. / bota.al

Continue Reading

Lajmet

Një cisternë goditet nga një predhë në Ngushticën e Hormuzit

Published

on

By

Një anije që po kalonte nëpër Ngushticën e Hormuzit u godit “nga një predhë e panjohur”, duke plagosur dy anëtarë të ekuipazhit, tha një agjenci britanike detare.

“Autoritetet ushtarake kanë unformuar UKMTO-in se një cisternë që po kalonte u godit nga një predhë e panjohur”, tha agjencia e Mbretërisë së Bashkuar për Operacione Tregtare (UKMTO) më 21 shtator.

Sipas kësaj agjencie, dy anëtarë të ekuipazhit kanë pësuar lëndime të lehta dhe “raportohet se anija ka vazhduar lundrimin drejt portit më të afërt”.

“Anijet këshillohen të kalojnë me kujdes dhe të raportojnë çdo aktivitet të dyshimtë te UKMTO-ja”, paralajmëroi agjencia.

Njoftimi vjen një ditë pasi kryenegociatori iranian, njëherësh kreu i Parlamentit, Mohammad Baqer Qalibaf, tha se Teherani ia ka përcjellë, përmes ndërmjetësve, Uashingtonit kushtet për përfundimin e bllokadës në Ngushticën e Hormuzit.

“Mesazhi ynë dhe shpjegimi qartësisht i është dërguar palës tjetër përmes ndërmjetësve”, tha ai për televizionin shtetëror iranian.

Ai shtoi se Ngushtica e Hormuzit nuk do të rikthehet në statusin para se të nisnin negociatat derisa Uashingtoni të plotësojë kushtet e Iranit dhe të përmbushë zotimet e tij.

Ngushtica e Hormuzit është rrugë kyç për dërgesat detare pasi para se të niste lufta në fund të shkurtit mes Iranit dhe SHBA-së, nëpër këtë rrugë ujore kalonte rreth një e pesta e dërgesave botërore të naftës dhe gazit. /REL/

 

 

Continue Reading

Lajmet

“Uta në Sharr”, filmi i animuar shfaqet në Prishtinë dhe Prizren

Published

on

Filmi i shkurtër i animuar “Uta në Sharr”, i bazuar në librin me të njëjtin titull, do të shfaqet më 22 shtator në Kino ARMATA në Prishtinë dhe më 23 shtator në Dokukino në Prizren.

Shfaqjet do të mbahen në orën 17:30, 18:00 dhe 18:30, ndërsa hyrja është falas. Për shkak të kërkesës së madhe, pjesëmarrësit duhet të rezervojnë biletat paraprakisht.

Filmi, i cili zgjat 10 minuta, sjell në ekran bukuritë natyrore të Kosovës dhe e përdor natyrën si hapësirë për bashkim dhe mirëkuptim mes komuniteteve.

Në qendër të tregimit janë Uta dhe Deltari, të cilët udhëtojnë nëpër malet e Sharrit, duke i ftuar fëmijët të zbulojnë këtë botë së bashku, pavarësisht komunitetit nga i cili vijnë.

Animacioni është realizuar nga Anibar Studios, ndërsa skenari dhe tregimi janë të Tuba Safçiut. Kënga “Uta në Sharr” është kompozuar, shkruar, interpretuar dhe prodhuar nga Arbër Salihu (La Fazani), me vokal nga Lisa Zuka.

Projekti është pjesë e nismës “Uta në Sharr – Edukim Gjithëpërfshirës dhe Ndërgjegjësim Mjedisor përmes Tregimit të Historive, Animacionit dhe Mësimit në Natyrë”, e financuar nga Sida përmes Ambasadës së Suedisë në Prishtinë dhe e zbatuar në partneritet me Save the Children Kosova/o.

Nisma po zbatohet në 12 komuna të Kosovës dhe synon të promovojë edukimin gjithëpërfshirës, ndërgjegjësimin mjedisor dhe tregimin e historive për fëmijët dhe të rinjtë nga komunitete të ndryshme./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Ish-diplomati Bosch: Ne e detyruam Thaçin t’ia vendoste lakun vetes

Published

on

By

Diplomati Robert Bosh, i cili ishte ambasador i Holandës në Kosovë në kohën e formimit të Gjykatës Speciale, është treguar shumë i ashpër me vendimin e kësaj gjykate ndaj ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.

Ai në një intervistë për Radio Dukagjinin ka akuzuar Dhomat e Specializuara se po kërkojnë vetëm kënaqjen e serbëve, duke marrë gjithashtu përgjegjësinë që i takon në krijimin e kësaj gjykate.

Boschi ka thënë se institucionet e Kosovës u detyruan ta krijojnë këtë gjykatë, duke besuar në një drejtësi që nuk erdhi.

Intervista e plotë:

Zotëri ambasador, cili është reagimi juaj ndaj vendimit të Gjykatës Speciale kundër katër ish krerëve të UÇK-së?

Bosch: Nuk mund të them më shumë se jam tërësisht i shokuar, nuk e kam pritur këtë, pas të gjithë dëshmitarëve si Wesley Clark, James Rubin, Christopher Hill, gjithë këtyre njerëzve me profil të lartë që ishin aty, që thanë se nuk kishte strukturë në UÇK, prandaj Thaçi nuk mund të mbahet përgjegjës për atë që mund të bëjë dikush në terren. Nëse kjo injorohet tërësisht, nënkupton se diçka nuk është në rregull me gjyqtarët e prokurorët. Mendoj se është ekstremisht ofenduese. Nëse ju si një gjyqtar apo prokuror budalla, e them këtë me respekt, del kundër mendimit të këtyre njerëzve të nivelit të lartë, të cilët s’ke mundësi as t’i fusësh në kalendar, si guxoni ta bëni këtë. Jam shumë i merzitur sepse ata ose janë tërësisht budallenjë, ose janë të këqinj, dhe këtë e bëjnë me dashje për t’i kënaqur serbët. Kjo nuk është normale, është abnormale.

Jam gjithashtu i inatosur me përgjigjen e Bashkimit Evropian. Ata sigurisht nuk mund ta dënojnë këtë vendim, por të thonë se janë shumë të kënaqur me qasjen e drejtë dhe të balancuar të kësaj gjykate, totalisht e panevojshme të thuhet, pasi nuk ishte ashtu. Ishte e pabalancuar, dhe e padrejtë. Nuk e di çfarë të bëj. Sigurisht do të ketë apel, por kjo nënkupton se këta njerëz të gjorë do të duhet të vazhdojnë të qëndrojnë në burg edhe më gjatë. Veçanërisht për Thaçin, por edhe për të tjerët, këta njerëz që nuk kanë bërë asgjë të gabuar, ata po tentonin ta çlironin vendin e tyre.

Nëse disa nga njerëzit e tyre kanë bërë diçka gabim, ata nuk janë përgjegjës për këtë. Unë isha vet i përfshirë në këtë çështje si ndërmjetësues mes Ministrisë së Jashtme dhe asaj të Mbrojtjes, dhe gjatë sesioneve informuese gjithmonë është thënë se UÇK janë “me çizme në tokë“, por komunikimi është i vështirë pasi nuk ka strukturë. Nëse kjo po thuhet nga të gjithë, nga të gjithë që ishin të përfshirë dhe nga të gjithë që kanë marrë mundimin për ta hulumtuar çështjen, e dijnë se kjo është e vërtetë. Si mundeni ju si gjykatës dhe prokurorë ta neglizhoni tërësisht këtë? Kjo është e vërteta. Siç e thashë, ka diçka tmerrësisht, tmerrësisht të gabuar me këtë vendim. Ndoshta ata po duan ta destabilizojnë vendin tuaj.

Çfarë prisni nga procesi i Apelit?

Bosch: Problemi sigurisht është se do të jenë përsëri njerëzit e njëjtë, andaj nuk pres shumë. Mendoj se pasi presidenti Trump ndërhyn në çdo çështje, duhet të ndërhyjë edhe këtu, sepse kjo ka shkuar shumë larg. Rama e ka provuar këtë më parë, shumë njerëz kanë thënë se kjo Gjykatë duhet të ndalet. E patë siç thuhej në fillim: Kjo është Gjykata e Kosovës. Ata nuk i ndjekin ligjet e Kosovës, nuk kanë njerëz të Kosovës, ka vetëm amerikanë në panelin e gjykatësve dhe prokurorëve, çfarë Kosove ka këtu? Duke shikuar prapa, ishte një vendim i gabuar, për të cilin edhe unë jam përgjegjës.

Unë i thashë Thaçit atëherë: Mos u brengos, do të jesh i lirë shumë shpejt, do të lirohesh në mungesë provash, dhe i shkreti i vendosi vetes lakun në fyt. Tani i thonë e bëre vet, vet e kërkove. Jo nuk e kanë kërkuar, janë detyruar ta bëjnë këtë nga njerëz si unë. Ndihem shumë keq për këtë, por ai ishte urdhri që unë morra nga Haga, dhe pasi isha ambasador, më duhej ta përmbushja. Jozyrtarisht e kam bërë të qartë se nuk pajtohesha. Kjo është një gjë e keqe për vendin, për drejtësinë në përgjithësi, dhe të vetmit që po festojnë me gëzim të madh janë njerëzit në Serbi, ku kriminelët e luftës janë në Qeveri apo në krye të ushtrisë duke qeshur. Ata duhej të ishin në burg më shumë se çdokush tjetër.

Çfarë ndikimi mendoni se vendimi i Dhomave të Specializuara mund të ketë për Kosovën?

Bosch: I shikova lajmet holandeze, dhe ato vetëm përsërisin atë që thotë gjykata dhe bëjnë gjoja se kjo është një gjykatë normale, dhe kjo është negative. Nëse besoni se ish presidenti dhe ish kryeministri Thaçi ishte përgjegjës për 63 vrasje, tortura e gjëra të tjera, kjo është shumë keq. Sigurisht kjo nuk është e vërtetë, por e jep një përshtypje të keqe dhe të padrejtë. Duhet të ketë marrëdhënie me publikun, rritje të imazhit publik, avokim për këtë kauzë. Dhe sigurisht, referojuni të gjithë këtyre njerëzve të nivelit të lartë që janë në mbështetje të tyre dhe kanë folur për pafajësinë e tyre. Është ofenduese pasi gjykata në një mënyrë i quajti gënjeshtarë, nuk u interesoi çfarë patën për të thënë dhe nuk iu besoi. Kjo është shumë e keqe./

Radio Dukagjini 

 

Continue Reading

Lajmet

Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, pjesë e transmetimit global “Peace One Day Broadcast”

Published

on

By

Me rastin e Ditës Ndërkombëtare të Paqes, më 21 shtator, Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, do të jetë pjesë e transmetimit global “Peace One Day Broadcast”, një platformë ndërkombëtare që bashkon liderë, akademikë dhe inovatorë nga e gjithë bota.

Në kuadër të këtij transmetimi global do të diskutohet mbi rolin e arsimit, teknologjisë dhe zhvillimit të qëndrueshëm në ndërtimin e një të ardhmeje më paqësore dhe më të qëndrueshme. Si institucion i përkushtuar ndaj dijes, inovacionit dhe fuqizimit të të rinjve, UBT vazhdon të ndërtojë ura bashkëpunimi dhe të kontribuojë në krijimin e një shoqërie ku arsimi dhe inovacioni shërbejnë si mjete për dialog, mirëkuptim dhe paqe.

Transmetimi do të zhvillohet sot, më 21 shtator, duke filluar nga ora 13:00. Pjesëmarrja e Rektorit Hajrizi në “Peace One Day Broadcast” mund të ndiqet drejtpërdrejt përmes platformës zyrtare peaceoneday.org, si dhe përmes rrjeteve sociale të UBT-së.

Continue Reading

Të kërkuara