Lajmet

Charles Dickens: Një zë për të varfërit

Published

on

Me vdekjen e Charles Dickensit në vitin 1870, një epitaf qarkulloi në Londër duke e shpallur shkrimtarin e ndjerë si “një simpatizues me të varfërit, të vuajturit dhe të shtypurit”. Nuk ishte pa arsye. Veprat e tij mbeten sinonim i pjesës së poshtme të shoqërisë viktoriane, një peizazh i banuar nga jetimët, punëtorët e fabrikave, prostitutat dhe ata që ishin zhytur në kohë të vështira. Dickensi u dha atyre një zë, u dha dinjitet. Dhe kjo trashëgimi mbizotëroi. Disa dekada më vonë, kritiku GK Chesterton e etiketoi Dickensin “zëdhënësin e të varfërve”. Shumë besonin se romanet e tij kishin ribërë pjesërisht axhendën politike dhe sociale.

KRITIKA

Por, jo të gjithë e mendonin kështu. George Orwell ishte ndër kritikët më të mprehtë kur ishte fjala për përkushtimin real të Dickensit ndaj reformës sociale. Orwelli thoshte se pjesa më e madhe e aksionit në romane zhvillohet në mjedise të klasës së mesme, që paraqesin “borgjezinë tregtare londineze dhe vendet ku ata rrinin”. Të varfërit e vërtetë, pretendonte Orwell, ishin lënë pas dore nga shkrimtari. “Ai nuk ka portret të një punëtori në bujqësi dhe vetëm një (Stephen Blackpool tek “Kohë të Vështira”) të një punëtori industrial.” Duke shkruar në vitet 1930, Orwelli pohoi se “nëse pyet një lexues të zakonshëm se cilin nga personazhet proletarë të Dickensit mund të kujtojë, tre nga ata që është pothuajse e sigurt se do të përmendë janë Bill Sikes, Sam Weller dhe Zonja Gamp. Një hajdut, një shërbëtor dhe një mami e dehur – jo tamam një grup përfaqësues i klasës punëtore angleze.”

Orwelli shkoi më tej, duke e dënuar Dickensin se nuk ishte një shkrimtar mjaftueshëm revolucionar. Pavarësisht imazhit të tij popullor si një kampion i të varfërve, ai nuk bëri thirrje për ristrukturimin e shoqërisë, për të krijuar një klimë më të barabartë. “Në realitet, objektivi i tij nuk ishte dhe aq shoqëria, se sa “natyra njerëzore”, argumentonte Orwelli. “I gjithë ‘mesazhi’ i tij është klishe: nëse njerëzit do të silleshin mirë, bota do të ishte e denjë.

Pavarësisht mungesës së atributeve dhe përcaktimeve të renditura nga Orwelli, Dickens ishte jashtëzakonisht popullor tek të varfërit, madje edhe anëtarët analfabetë të shoqërisë që paguanin për t’ua lexuar dikush tjetër, pjesën e re të veprës së tij të fundit. Duke vendosur një pjesë të mirë të skenave të librave të tij në mjedise të njohura për ta, Dickensi nxiti një etje për letërsi serioze që dikur e kishin humbur.

Dhe Dickensi i njihte vendet për të cilat shkruante. Ndryshe nga Orwelli, Etoniani i Vjetër, ai kishte përvojë më të drejtpërdrejtë me jetën në kohë të vështira. Në vitin 1824, i dërrmuar nga borxhet në rritje, babai i tij Xhon, u dërgua në një burg debitorësh, ku iu bashkua gruaja dhe fëmijët e tyre më të vegjël. 12-vjeçari Charles jetonte në një sërë banesash nëpër qytet; ai më vonë do të mbështetej tek pronarët dhe pronaret e tij, kur i popullonte romanet me londinezët e pasur.

Ai detyrohej gjithashtu të punonte 10 orë në ditë në një magazinë – “një shtëpi e vjetër e çmendur, e rrënuar… e tejmbushur me minj” – duke u ngjitur etiketat vazove me lustër  çizmesh. Kjo përvojë, e zhvendosur në një fabrikë shishesh, do të rivizitohej tek David Copperfield. Atje ai punoi së bashku me fëmijë të varfër të klasës punëtore, duke përfshirë një farë “Bob Fagin” – një emër që do ta huazonte tek Oliver Twist – duke i dhënë atij një pasqyrë rinore në një anë krejtësisht të ndryshme të shoqërisë.

Dickensi tregoi padiskutim empati të pamatë ndaj të varfërve që punojnë dhe atyre në shtresat më të ulëta të shoqërisë, që luftojnë për të përmirësuar veten në një sistem të manipuluar, qofshin këta fëmijë jetimë apo gra, siç është prostituta Nancy tek Oliver Twist. Ky vështrim dhe shqetësim nuk u shtri tek ata që nuk bëjnë mirë që përdorin krimin për të mbijetuar, apo për të përparuar në kurriz të të tjerëve. Ai nuk ishte admirues i turmës, e parë në portretizimin e rebelëve – pjesëmarrës tek trazirat antikatolike të Gordonit të vitit 1780 – tek Barnaby Rudge.

PISLLËK DHE SHKATËRRIM

Pavarësisht nga dështimet e tij të perceptuara, kur i popullonte romanet me njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë dhe cialtdo qofshin dështimet e tij të perceptuara, për të ofruar zgjidhje për zhdukjen e varfërisë, vepra e Dickensit megjithatë hodhi një dritë të fortë në qoshet më të errëta të shoqërisë angleze – dhe, më së shpeshti, të Londrës.

Këto ishin qoshe të injoruara shumë kollaj nga bashkëkohësit e Dickensit. Letërsia e tij shkon në lagje të pa vizituara kurrë nga penat e të tjerëve. Shihni jetën reale të ishullit Jacob në bregun jugor të Tamizit, të përshkruar në faqet e Oliver Twist, se si përmban shtëpi “aq të ndyra, aq të mbyllura, sa ajri do të dukej se ishte shumë i ndotur edhe për papastërtitë dhe mjerimin”.

Në minimumin e tyre absolut, veprat e Charles Dickensit u ofruan shumë prej lexuesve të tij bashkëkohorë një dritare në një shtresë të shoqërisë përndryshe të padukshme për ta, një botë të fshehur. Romanet e tij mund të mos kenë çuar në reforma sociale në nivelin që është perceptuar zakonisht, por prodhimi i tij artistik me siguri e drejtoi vështrimin kolektiv drejt sëmundjeve shoqërore të Anglisë Viktoriane. / bota.al

Continue Reading

Lajmet

IHMK paralajmëron erëra të forta të enjten, moti ftohet në fundjavë

Published

on

By

Instituti Hidrometeorologjik i Kosovës (IHMK) ka njoftuar se të enjten e kësaj jave vendi do të përfshihet nga mot i paqëndrueshëm, i shoqëruar me erëra të forta dhe luhatje të presionit atmosferik, ndërsa ulje të ndjeshme të temperaturave priten gjatë fundjavës.

Sipas parashikimit të përditësuar të IHMK-së, dita e mërkurë do të nisë me mot të butë dhe temperatura rreth 9 °C, të cilat gjatë ditës do të arrijnë deri në 16 °C, të shoqëruara me reshje të lehta shiu.

E enjtja cilësohet si dita më e paqëndrueshme e javës dhe kërkon kujdes të shtuar. Ndonëse temperaturat do të arrijnë vlera të larta për mesin e nëntorit, nga 15 deri në 18 °C, presioni atmosferik do të zbresë në rreth 999 hPa. Elementi kryesor do të jetë era e fortë nga jugu dhe jugperëndimi, me shpejtësi 30–45 km/h dhe hove edhe më të fuqishme, e cila do të jetë më e ndjeshme nga mesdita deri në mbrëmje. Gjatë ditës priten edhe reshje të lehta me ndërprerje, ndërsa në mbrëmje kalimi i një fronti atmosferik do të ndryshojë drejtimin e erës.

Për shkak të erërave të forta, IHMK-ja u bën thirrje qytetarëve që të sigurojnë objektet e lehta jashtë shtëpive, tabelat reklamuese dhe skelat e ndërtimit, ndërsa shoferët këshillohen për kujdes të shtuar, sidomos në akset rrugore të hapura.

Nga e premtja, moti pritet të stabilizohet dhe të jetë më i pastër e i thatë. Mëngjesi do të jetë më i freskët (8–9 °C), por gjatë ditës temperaturat sërish do të arrijnë rreth 17 °C. Era do të ndërrojë drejtim nga veriu dhe veriperëndimi, duke u dobësuar gradualisht pas orëve të para të ditës, paralelisht me rritjen e presionit atmosferik në 1008–1011 hPa.

Rënie më e ndjeshme e temperaturave parashikohet për fundjavën, kur nga e shtuna vlerat maksimale do të zbresin në 9–11 °C, me mot kryesisht të thatë dhe mundësi për pak reshje të lehta në fund të ditës. /E.A/

 

Continue Reading

Lajmet

Mediat italiane: Mundësi shkëmbimi mes Edon Zhegrovës dhe Folarin Balogunit

Published

on

By

Edon Zhegrova mund të largohet nga Juventusi gjatë afatit kalimtar të janarit, ndërsa një destinacion i mundshëm për të është Monaco. Në anën tjetër, në Torino po shqyrtohet mundësia e transferimit të sulmuesit amerikan Folarin Balogun, në një marrëveshje që mund të përfshijë shkëmbimin e dy futbollistëve.

Sipas Gazzetta dello Sport, duke cituar gazetari Giovanni Albanese, Zhegrova nuk është i kënaqur me trajtimin si rezervist te Juventusi dhe po e sheh me interes mundësinë e transferimit në Monaco, klub që është në kërkim të një futbollisti në pozitën e tij. Në anën tjetër, edhe Balogun nuk po gjen hapësirën e dëshiruar në skuadrën franceze, ku konkurrenca me talentin në ngritje Paris Brunner ia ka vështirësuar aktivizimin. Sulmuesi amerikan e sheh me interes mundësinë për t’u transferuar te Juventusi.

Klubi italian është në kërkim të një qendërsulmuesi për janarin, pasi trajneri Luciano Spalletti kërkon një profil më fizik në repartin sulmues. Një prej objektivave mbetet Alexander Sorloth i Atletico Madridit, ndërsa bisedimet për të pritet të rifillojnë së shpejti.

Megjithatë, ideja e Balogunit ka disa pikëpyetje. Sulmuesi 25-vjeçar është më shumë një lojtar lëvizës sesa një qendërsulmues fizik i tipit Sorloth, të cilin e preferon Spalletti.

Për më tepër, Balogun ka një pagë të përballueshme prej rreth 3.5 milionë eurosh në vit, por Juventusi do ta konsideronte marrëveshjen interesante vetëm nëse Monaco do të pranonte një huazim pa obligim blerjeje.

Kjo do t’i mundësonte klubit torinez ta testonte sulmuesin në Serie A përpara se të vendoste për një investim që mund të arrinte në 45 deri në 50 milionë euro.

Kështu, janari mund të sjellë një lëvizje interesante në aksin Torino–Monte Carlo, me Zhegrovën që kërkon më shumë minuta dhe Balogunin që synon një aventurë të re në Itali. /E.A/ 

 

Continue Reading

Lajmet

Inteligjenca amerikane zbulon plane të Iranit për sulme ndaj zyrtarëve të administratës Trump në Washington

Published

on

By

Informacionet e reja të inteligjencës amerikane tregojnë se Irani po harton plane për të shënjestruar zyrtarë të lartë të administratës së presidentit Donald Trump, përmes shpërthimit të një të ashtuquajture “bombe të pistë” ose një arme kimike në Washington DC, kanë bërë të ditur për CNN shtatë zyrtarë amerikanë.

Burime në dijeni të këtyre të dhënave i kanë përshkruar planet iraniane, të paktën në këtë fazë, si përpjekje për të krijuar alternativa veprimi dhe jo si shenjë se një sulm është i pashmangshëm. Megjithatë, dy prej burimeve theksuan se planet e zbuluara janë mjaft konkrete dhe përfshijnë lokacione e objektiva të caktuara, duke nxitur një sërë përgatitjesh emergjente dhe takimesh parandaluese nga autoritetet amerikane gjatë javës së kaluar.

Zëdhënësja e Shtëpisë së Bardhë, Lauren Bis, deklaroi se SHBA-ja po monitoron çdo rrezik të mundshëm, duke shtuar se aktualisht “nuk ka kërcënime të besueshme ndaj territorit amerikan”. Nga ana tjetër, zyrtarët amerikanë e shohin këtë planifikim aktiv të Teheranit brenda territorit të SHBA-së si një shenjë alarmante të gatishmërisë së Iranit për të përshkallëzuar situatën, nën presionin e sulmeve të vazhdueshme ushtarake amerikane dhe bllokadës ekonomike ndëshkuese.

Ndonëse nuk ka prova se Teherani ka vendosur t’i vërë në zbatim këto plane — dhe sipas njërit prej burimeve mbetet ende e paqartë nëse Irani ka personelin e nevojshëm në terren për t’i realizuar — kërcënimet kanë sjellë masa të shtuara sigurie. Si pasojë, Shërbimi Sekret amerikan e zhvendosi javën e kaluar sekretarin e Thesarit, Scott Bessent, në një objekt banimi ushtarak.

Këto zbulime vijnë në një moment kur bisedimet diplomatike për përfundimin e konfliktit po vazhdojnë me vështirësi, ndërsa presidenti Trump deklaroi javën e kaluar se lufta do të përfundonte “shumë shpejt”. Planet e Iranit për të goditur zyrtarë aktualë dhe ish-zyrtarë amerikanë, përfshirë edhe komplotin e zbuluar në vitin 2024 për vrasjen e Trumpit, kanë ekzistuar që nga mandati i tij i parë, por deri më tani ishin përqendruar kryesisht në shënjestrimin e tyre jashtë territorit amerikan.

 

Continue Reading

Lajmet

Izraeli riorganizon përfaqësimin diplomatik në Kosovë: Mbulimi nga ambasadori jorezident bartet te ambasadat në vendet fqinje

Published

on

By

Ministria e Punëve të Jashtme e Izraelit ka vendosur të ndryshojë mënyrën e përfaqësimit diplomatik në Kosovë, në kuadër të një riorganizimi të brendshëm që synon transferimin e mbulimit të vendeve pa seli fizike te ambasadat ekzistuese në shtetet fqinje, raporton Periskopi bazuar në një përgjigje zyrtare të përfaqësisë diplomatike izraelite.

Sipas deklaratës zyrtare të palës izraelite, që nga vendosja e marrëdhënieve diplomatike mes dy vendeve në shkurt të vitit 2021 — si rezultat i marrëveshjes së Uashingtonit të vi tit 2020 — Izraeli nuk ka pasur ambasadë fizike në Prishtinë, por është përfaqësuar përmes një ambasadori jorezident që vizitonte Kosovën çdo disa muaj.

Me vendimin e ri organizativ, ky model po ndryshon për të mundësuar një afërsi më të madhe diplomatike me vendin. “Si pjesë e një ndryshimi organizativ në Ministrinë e Punëve të Jashtme të Izraelit, është vendosur që përfaqësimi i vendeve nga ambasadorët jorezidentë të transferohet te ambasadat fizike në vendet fqinje, për të mundësuar një afërsi më të madhe me vendin përkatës”, thuhet në përgjigjen e përfaqësisë izraelite.

Nga selia diplomatike izraelite kanë bërë të ditur se e njëjta praktikë është zbatuar së fundmi edhe për Maqedoninë e Veriut dhe Maltën. Megjithatë, ndonëse konfirmohet bartja e përfaqësimit te një ambasadë në rajon, në përgjigjen zyrtare nuk është specifikuar ende shprehimisht nëse mbulimin diplomatik të Kosovës do ta marrë përsipër Ambasada e Izraelit në Tiranë.

Continue Reading

Të kërkuara