Lajmet

Charles Dickens: Një zë për të varfërit

Published

on

Me vdekjen e Charles Dickensit në vitin 1870, një epitaf qarkulloi në Londër duke e shpallur shkrimtarin e ndjerë si “një simpatizues me të varfërit, të vuajturit dhe të shtypurit”. Nuk ishte pa arsye. Veprat e tij mbeten sinonim i pjesës së poshtme të shoqërisë viktoriane, një peizazh i banuar nga jetimët, punëtorët e fabrikave, prostitutat dhe ata që ishin zhytur në kohë të vështira. Dickensi u dha atyre një zë, u dha dinjitet. Dhe kjo trashëgimi mbizotëroi. Disa dekada më vonë, kritiku GK Chesterton e etiketoi Dickensin “zëdhënësin e të varfërve”. Shumë besonin se romanet e tij kishin ribërë pjesërisht axhendën politike dhe sociale.

KRITIKA

Por, jo të gjithë e mendonin kështu. George Orwell ishte ndër kritikët më të mprehtë kur ishte fjala për përkushtimin real të Dickensit ndaj reformës sociale. Orwelli thoshte se pjesa më e madhe e aksionit në romane zhvillohet në mjedise të klasës së mesme, që paraqesin “borgjezinë tregtare londineze dhe vendet ku ata rrinin”. Të varfërit e vërtetë, pretendonte Orwell, ishin lënë pas dore nga shkrimtari. “Ai nuk ka portret të një punëtori në bujqësi dhe vetëm një (Stephen Blackpool tek “Kohë të Vështira”) të një punëtori industrial.” Duke shkruar në vitet 1930, Orwelli pohoi se “nëse pyet një lexues të zakonshëm se cilin nga personazhet proletarë të Dickensit mund të kujtojë, tre nga ata që është pothuajse e sigurt se do të përmendë janë Bill Sikes, Sam Weller dhe Zonja Gamp. Një hajdut, një shërbëtor dhe një mami e dehur – jo tamam një grup përfaqësues i klasës punëtore angleze.”

Orwelli shkoi më tej, duke e dënuar Dickensin se nuk ishte një shkrimtar mjaftueshëm revolucionar. Pavarësisht imazhit të tij popullor si një kampion i të varfërve, ai nuk bëri thirrje për ristrukturimin e shoqërisë, për të krijuar një klimë më të barabartë. “Në realitet, objektivi i tij nuk ishte dhe aq shoqëria, se sa “natyra njerëzore”, argumentonte Orwelli. “I gjithë ‘mesazhi’ i tij është klishe: nëse njerëzit do të silleshin mirë, bota do të ishte e denjë.

Pavarësisht mungesës së atributeve dhe përcaktimeve të renditura nga Orwelli, Dickens ishte jashtëzakonisht popullor tek të varfërit, madje edhe anëtarët analfabetë të shoqërisë që paguanin për t’ua lexuar dikush tjetër, pjesën e re të veprës së tij të fundit. Duke vendosur një pjesë të mirë të skenave të librave të tij në mjedise të njohura për ta, Dickensi nxiti një etje për letërsi serioze që dikur e kishin humbur.

Dhe Dickensi i njihte vendet për të cilat shkruante. Ndryshe nga Orwelli, Etoniani i Vjetër, ai kishte përvojë më të drejtpërdrejtë me jetën në kohë të vështira. Në vitin 1824, i dërrmuar nga borxhet në rritje, babai i tij Xhon, u dërgua në një burg debitorësh, ku iu bashkua gruaja dhe fëmijët e tyre më të vegjël. 12-vjeçari Charles jetonte në një sërë banesash nëpër qytet; ai më vonë do të mbështetej tek pronarët dhe pronaret e tij, kur i popullonte romanet me londinezët e pasur.

Ai detyrohej gjithashtu të punonte 10 orë në ditë në një magazinë – “një shtëpi e vjetër e çmendur, e rrënuar… e tejmbushur me minj” – duke u ngjitur etiketat vazove me lustër  çizmesh. Kjo përvojë, e zhvendosur në një fabrikë shishesh, do të rivizitohej tek David Copperfield. Atje ai punoi së bashku me fëmijë të varfër të klasës punëtore, duke përfshirë një farë “Bob Fagin” – një emër që do ta huazonte tek Oliver Twist – duke i dhënë atij një pasqyrë rinore në një anë krejtësisht të ndryshme të shoqërisë.

Dickensi tregoi padiskutim empati të pamatë ndaj të varfërve që punojnë dhe atyre në shtresat më të ulëta të shoqërisë, që luftojnë për të përmirësuar veten në një sistem të manipuluar, qofshin këta fëmijë jetimë apo gra, siç është prostituta Nancy tek Oliver Twist. Ky vështrim dhe shqetësim nuk u shtri tek ata që nuk bëjnë mirë që përdorin krimin për të mbijetuar, apo për të përparuar në kurriz të të tjerëve. Ai nuk ishte admirues i turmës, e parë në portretizimin e rebelëve – pjesëmarrës tek trazirat antikatolike të Gordonit të vitit 1780 – tek Barnaby Rudge.

PISLLËK DHE SHKATËRRIM

Pavarësisht nga dështimet e tij të perceptuara, kur i popullonte romanet me njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë dhe cialtdo qofshin dështimet e tij të perceptuara, për të ofruar zgjidhje për zhdukjen e varfërisë, vepra e Dickensit megjithatë hodhi një dritë të fortë në qoshet më të errëta të shoqërisë angleze – dhe, më së shpeshti, të Londrës.

Këto ishin qoshe të injoruara shumë kollaj nga bashkëkohësit e Dickensit. Letërsia e tij shkon në lagje të pa vizituara kurrë nga penat e të tjerëve. Shihni jetën reale të ishullit Jacob në bregun jugor të Tamizit, të përshkruar në faqet e Oliver Twist, se si përmban shtëpi “aq të ndyra, aq të mbyllura, sa ajri do të dukej se ishte shumë i ndotur edhe për papastërtitë dhe mjerimin”.

Në minimumin e tyre absolut, veprat e Charles Dickensit u ofruan shumë prej lexuesve të tij bashkëkohorë një dritare në një shtresë të shoqërisë përndryshe të padukshme për ta, një botë të fshehur. Romanet e tij mund të mos kenë çuar në reforma sociale në nivelin që është perceptuar zakonisht, por prodhimi i tij artistik me siguri e drejtoi vështrimin kolektiv drejt sëmundjeve shoqërore të Anglisë Viktoriane. / bota.al

Continue Reading

Botë

Sulm me armë në Seattle: Dy të vrarë dhe pesë të plagosur

Published

on

Dy persona kanë humbur jetën dhe të paktën pesë të tjerë janë plagosur si pasojë e një sulmi me armë zjarri në zonën e Seattle Center, njoftuan autoritetet lokale.
Sipas Departamentit të Zjarrfikësve të Seattle, dy viktimat u shpallën të vdekur në vendngjarje, raporton BBC, transmeton Klankosova.tv.

Mes të plagosurve është edhe një djalë 2-vjeçar, i cili u transportua në spital në gjendje të qëndrueshme. Një grua 56-vjeçare ndodhet në gjendje të rëndë dhe po merr trajtim mjekësor.

Autoritetet bënë të ditur se në vendngjarje u trajtuan edhe:

Një grua 39-vjeçare, në gjendje të qëndrueshme, e dërguar në spital.

Një burrë 23-vjeçar, në gjendje të qëndrueshme, i transportuar në spital.

Një grua 40-vjeçare me lëndime të lehta, e cila refuzoi të dërgohej në spital.

Policia e Seattle vazhdon hetimet dhe deri më tani nuk ka publikuar detaje mbi motivin e sulmit apo identitetin e personit të dyshuar.

Ndërkohë, kryetarja e Bashkisë së Seattle, Katie Wilson, përditësoi deklaratën e saj fillestare, duke konfirmuar se një i dyshuar është arrestuar. Më herët ajo kishte deklaruar gabimisht se ishin ndaluar dy persona.

“Dua të falënderoj oficerët e Policisë së Seattle, të cilët reaguan menjëherë në vendngjarje dhe arrestuan një të dyshuar”, thuhet në deklaratën e saj të përditësuar.

Autoritetet pritet të japin më shumë informacione ndërsa hetimet mbi ngjarjen vijojnë/BBC/A.K/

Continue Reading

Vendi

Moti sot

Published

on

Moti sot në Kosovë parashihet të jetë me diell e vranësira të cilat gjatë ditës do të zhvillohen lokalisht duke sjellë mundësi për reshje shiu e shkarkime rrufesh.

Instituti Hidrometeorologjik i Kosovës ka bërë të ditur se në disa vende mund të ketë edhe breshër.
Temperaturat minimale do të sillen mes 13-15 gradë celsius, e maksimalet mes 26-30 gradë.

“Era do të fryjë nga drejtimet veriperëndimore dhe veriore, me shpejtësi mesatare 1–8 m/s, ndërsa gjatë zhvillimit të vranësirave konvektive mund të ketë fuqizime të përkohshme”, ka njoftuar IHMK.

Continue Reading

Lajmet

Ministri francez sot në Kosovë, takohet me Konjufcën

Published

on

Ministri i Deleguar për Evropën i Republikës së Francës, Benjamin Haddad, po qëndron sot për një vizitë zyrtare në Kosovë, ku do të pritet në takim nga zëvendëskryeministri i parë dhe ministri i Punëve të Jashtme dhe Diasporës, Glauk Konjufca.

Takimi mes dy ministrave është paraparë të mbahet në orën 09:00.

Pas takimit dypalësh, Konjufca dhe Haddad, së bashku me ministrin e Financave, Hekuran Murati, do të nënshkruajnë marrëveshje bashkëpunimi në fushën e drejtësisë, arsimit dhe organizimit të Lojërave Mesdhetare.

Në përfundim të aktiviteteve, ministrat Konjufca dhe Haddad do të mbajnë një deklaratë të përbashkët për media.

Kryenegociatori i Kosovës me Bashkimin Evropian, Jeton Zulfaj i uroi mirëseardhje ministrit francez në vizitën e tij të parë zyrtare në Kosovë.

Zulfaj theksoi se Kosova shpreh solidaritet me Francën, e cila po përballet me zjarre të mëdha pranë Bordosë, duke nënvizuar se të dy vendet janë aleatë dhe duke i uruar Haddadit një vizitë të suksesshme dhe produktive.

“Mirë se vini në Republikën e Kosovës, ministër Benjamin Haddad! Është kënaqësi t’ju mirëpresim në vizitën tuaj të parë zyrtare. Kosova qëndron në solidaritet me Francën, teksa ajo po përballet me zjarret e tmerrshme pranë Bordosë”, ka shkruar Zulfaj në “X”. /A.K/

Continue Reading

Lajmet

UBT forcon bashkëpunimin ndërkombëtar me Institutin Politeknik të Tomarit në kuadër të programit Erasmus+

Published

on

By

Në kuadër të strategjisë së UBT-së për ndërkombëtarizimin e arsimit të lartë dhe zgjerimin e partneriteteve strategjike me institucionet prestigjioze evropiane, një delegacion i UBT-së, i udhëhequr nga Rektori, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, dhe i përbërë nga Prof. Dr. Artan Tahiri, Drejtoresha Fisnete Hajrizi, Zëvendësdrejtoresha e UBT International Smart Schools, Shqipe Agushi dhe Drejtor i Infrastrukturës, Murat Retkoceri, zhvilloi një vizitë zyrtare në Institutin Politeknik të Tomarit (Instituto Politécnico de Tomar), në Portugali, në kuadër të programit Erasmus+.

Delegacioni u mirëprit nga Presidenti i Institutit Politeknik të Tomarit, Prof. João Freitas Coroado, me të cilin zhvilloi një takim të nivelit të lartë, si dhe realizoi takime pune me nënpresidentët Prof. Natércia Santos dhe Prof. Célio Gonçalo Marques, prorektorët, dekanët, drejtuesen e Zyrës për Bashkëpunim Ndërkombëtar MSc. Maria Catroga dhe përfaqësuesit e qendrave të hulumtimit dhe inovacionit.

Gjatë takimeve, palët diskutuan mundësitë për zgjerimin dhe thellimin e bashkëpunimit ndërinstitucional, me fokus në zhvillimin e programeve të përbashkëta dhe diplomave të dyfishta, rritjen e mobilitetit të studentëve dhe stafit akademik, pjesëmarrjen në projekte dhe iniciativa ndërkombëtare, si dhe angazhimin aktiv në kuadër të Aleancës Evropiane të Universiteteve KreativEU. Një rëndësi e veçantë iu kushtua edhe shkëmbimit të përvojave në zhvillimin e metodologjive inovative të mësimdhënies, transformimit digjital të arsimit, hulumtimit shkencor dhe inovacionit.

Gjatë vizitës, Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, prezantoi para drejtuesve të institucionit partner rrugëtimin 25-vjeçar të UBT-së, duke theksuar zhvillimin e tij si një nga institucionet lider të arsimit të lartë në rajon. Ai prezantoi modelin unik UBT Smart City, i cili integron arsimin, teknologjinë, inovacionin dhe sipërmarrjen në një ekosistem modern universitar, si dhe Qendrën e Ekselencës për Edukim, e cila promovon praktika bashkëkohore të mësimdhënies, zhvillimit profesional dhe kërkimit shkencor.

Nga ana tjetër, drejtuesit e Institutit Politeknik të Tomarit prezantuan organizimin akademik të institucionit, kapacitetet kërkimore, laboratorët modernë dhe projektet që zhvillohen në bashkëpunim me partnerë evropianë, duke shprehur gatishmërinë për zgjerimin e bashkëpunimit me UBT-në në fusha me interes të përbashkët.

Delegacioni i UBT-së pati gjithashtu mundësinë të vizitojë infrastrukturën moderne të institucionit, laboratorët, qendrat e hulumtimit dhe inovacionit, si dhe të njihet nga afër me praktikat më të mira që aplikohen në fushën e arsimit të lartë, teknologjisë dhe transferimit të njohurive.

Në kuadër të programit të vizitës, delegacioni vizitoi edhe disa prej monumenteve më të rëndësishme të trashëgimisë kulturore dhe historike të Portugalisë, përfshirë Convento de Cristo në Tomar, monument i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, si dhe qytetin historik universitar të Coimbra-s, i njohur për traditën e tij shekullore akademike dhe vlerat e jashtëzakonshme kulturore.

Në përfundim të vizitës, Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, i adresoi një ftesë zyrtare Presidentit të Institutit Politeknik të Tomarit, Prof. João Freitas Coroado, dhe bashkëpunëtorëve të tij për të zhvilluar një vizitë kthyese në Kosovë, gjatë organizimit të aktiviteteve dhe ngjarjeve ndërkombëtare akademike që UBT do të organizojë gjatë këtij viti. Vizita pritet të shërbejë si një hap i rëndësishëm drejt konkretizimit të iniciativave të përbashkëta dhe zgjerimit të bashkëpunimit në arsim, hulumtim, inovacion dhe zhvillim ndërkombëtar.

Kjo vizitë konfirmon përkushtimin e UBT-së për të ndërtuar dhe fuqizuar partneritete të qëndrueshme me institucione prestigjioze evropiane, duke krijuar mundësi të reja për studentët, stafin akademik dhe komunitetin shkencor, si dhe duke forcuar më tej pozicionin e UBT-së në hapësirën evropiane të arsimit të lartë, kërkimit shkencor dhe inovacionit.

Continue Reading

Të kërkuara