Lajmet

Charles Dickens: Një zë për të varfërit

Published

on

Me vdekjen e Charles Dickensit në vitin 1870, një epitaf qarkulloi në Londër duke e shpallur shkrimtarin e ndjerë si “një simpatizues me të varfërit, të vuajturit dhe të shtypurit”. Nuk ishte pa arsye. Veprat e tij mbeten sinonim i pjesës së poshtme të shoqërisë viktoriane, një peizazh i banuar nga jetimët, punëtorët e fabrikave, prostitutat dhe ata që ishin zhytur në kohë të vështira. Dickensi u dha atyre një zë, u dha dinjitet. Dhe kjo trashëgimi mbizotëroi. Disa dekada më vonë, kritiku GK Chesterton e etiketoi Dickensin “zëdhënësin e të varfërve”. Shumë besonin se romanet e tij kishin ribërë pjesërisht axhendën politike dhe sociale.

KRITIKA

Por, jo të gjithë e mendonin kështu. George Orwell ishte ndër kritikët më të mprehtë kur ishte fjala për përkushtimin real të Dickensit ndaj reformës sociale. Orwelli thoshte se pjesa më e madhe e aksionit në romane zhvillohet në mjedise të klasës së mesme, që paraqesin “borgjezinë tregtare londineze dhe vendet ku ata rrinin”. Të varfërit e vërtetë, pretendonte Orwell, ishin lënë pas dore nga shkrimtari. “Ai nuk ka portret të një punëtori në bujqësi dhe vetëm një (Stephen Blackpool tek “Kohë të Vështira”) të një punëtori industrial.” Duke shkruar në vitet 1930, Orwelli pohoi se “nëse pyet një lexues të zakonshëm se cilin nga personazhet proletarë të Dickensit mund të kujtojë, tre nga ata që është pothuajse e sigurt se do të përmendë janë Bill Sikes, Sam Weller dhe Zonja Gamp. Një hajdut, një shërbëtor dhe një mami e dehur – jo tamam një grup përfaqësues i klasës punëtore angleze.”

Orwelli shkoi më tej, duke e dënuar Dickensin se nuk ishte një shkrimtar mjaftueshëm revolucionar. Pavarësisht imazhit të tij popullor si një kampion i të varfërve, ai nuk bëri thirrje për ristrukturimin e shoqërisë, për të krijuar një klimë më të barabartë. “Në realitet, objektivi i tij nuk ishte dhe aq shoqëria, se sa “natyra njerëzore”, argumentonte Orwelli. “I gjithë ‘mesazhi’ i tij është klishe: nëse njerëzit do të silleshin mirë, bota do të ishte e denjë.

Pavarësisht mungesës së atributeve dhe përcaktimeve të renditura nga Orwelli, Dickens ishte jashtëzakonisht popullor tek të varfërit, madje edhe anëtarët analfabetë të shoqërisë që paguanin për t’ua lexuar dikush tjetër, pjesën e re të veprës së tij të fundit. Duke vendosur një pjesë të mirë të skenave të librave të tij në mjedise të njohura për ta, Dickensi nxiti një etje për letërsi serioze që dikur e kishin humbur.

Dhe Dickensi i njihte vendet për të cilat shkruante. Ndryshe nga Orwelli, Etoniani i Vjetër, ai kishte përvojë më të drejtpërdrejtë me jetën në kohë të vështira. Në vitin 1824, i dërrmuar nga borxhet në rritje, babai i tij Xhon, u dërgua në një burg debitorësh, ku iu bashkua gruaja dhe fëmijët e tyre më të vegjël. 12-vjeçari Charles jetonte në një sërë banesash nëpër qytet; ai më vonë do të mbështetej tek pronarët dhe pronaret e tij, kur i popullonte romanet me londinezët e pasur.

Ai detyrohej gjithashtu të punonte 10 orë në ditë në një magazinë – “një shtëpi e vjetër e çmendur, e rrënuar… e tejmbushur me minj” – duke u ngjitur etiketat vazove me lustër  çizmesh. Kjo përvojë, e zhvendosur në një fabrikë shishesh, do të rivizitohej tek David Copperfield. Atje ai punoi së bashku me fëmijë të varfër të klasës punëtore, duke përfshirë një farë “Bob Fagin” – një emër që do ta huazonte tek Oliver Twist – duke i dhënë atij një pasqyrë rinore në një anë krejtësisht të ndryshme të shoqërisë.

Dickensi tregoi padiskutim empati të pamatë ndaj të varfërve që punojnë dhe atyre në shtresat më të ulëta të shoqërisë, që luftojnë për të përmirësuar veten në një sistem të manipuluar, qofshin këta fëmijë jetimë apo gra, siç është prostituta Nancy tek Oliver Twist. Ky vështrim dhe shqetësim nuk u shtri tek ata që nuk bëjnë mirë që përdorin krimin për të mbijetuar, apo për të përparuar në kurriz të të tjerëve. Ai nuk ishte admirues i turmës, e parë në portretizimin e rebelëve – pjesëmarrës tek trazirat antikatolike të Gordonit të vitit 1780 – tek Barnaby Rudge.

PISLLËK DHE SHKATËRRIM

Pavarësisht nga dështimet e tij të perceptuara, kur i popullonte romanet me njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë dhe cialtdo qofshin dështimet e tij të perceptuara, për të ofruar zgjidhje për zhdukjen e varfërisë, vepra e Dickensit megjithatë hodhi një dritë të fortë në qoshet më të errëta të shoqërisë angleze – dhe, më së shpeshti, të Londrës.

Këto ishin qoshe të injoruara shumë kollaj nga bashkëkohësit e Dickensit. Letërsia e tij shkon në lagje të pa vizituara kurrë nga penat e të tjerëve. Shihni jetën reale të ishullit Jacob në bregun jugor të Tamizit, të përshkruar në faqet e Oliver Twist, se si përmban shtëpi “aq të ndyra, aq të mbyllura, sa ajri do të dukej se ishte shumë i ndotur edhe për papastërtitë dhe mjerimin”.

Në minimumin e tyre absolut, veprat e Charles Dickensit u ofruan shumë prej lexuesve të tij bashkëkohorë një dritare në një shtresë të shoqërisë përndryshe të padukshme për ta, një botë të fshehur. Romanet e tij mund të mos kenë çuar në reforma sociale në nivelin që është perceptuar zakonisht, por prodhimi i tij artistik me siguri e drejtoi vështrimin kolektiv drejt sëmundjeve shoqërore të Anglisë Viktoriane. / bota.al

Continue Reading

Vendi

UBT International Smart Schools shënoi 7 Marsin dhe Ditën e Shkollës me një program festiv dhe artistik

Published

on

By

UBT International Smart Schools organizoi një program festiv dhe artistik me rastin e 7 Marsit – Ditës së Mësuesit dhe Ditës së Shkollës, një ngjarje që mblodhi së bashku nxënës, prindër, mësimdhënës, përfaqësues të stafit të UBT-së dhe mysafirë të shumtë.

5, 6 dhe 7 marsi përkujtojnë Epopenë e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, një moment historik që përfaqëson sakrificën dhe qëndresën për liri, ndërsa 7 Marsi shënon Ditën e Mësuesit, një ditë falënderimi për të gjithë ata që me përkushtim dhe dashuri ndriçojnë rrugën e dijes për brezat e rinj. Për komunitetin e shkollës, kjo ditë shënoi edhe Ditën e Shkollës së UBT International Smart Schools.

Në fjalën e tij para të pranishmëve, Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, vlerësoi rolin e jashtëzakonshëm të mësuesve dhe rëndësinë e arsimit në ndërtimin e një shoqërie të zhvilluar dhe të orientuar drejt inovacionit. Ai theksoi se arsimi mbetet shtylla kryesore e zhvillimit dhe se institucionet arsimore kanë përgjegjësinë të përgatisin gjenerata të reja të afta për sfidat e kohës moderne.

Rektori Hajrizi gjithashtu theksoi se vizioni i UBT-së për arsimin bashkëkohor bazohet në dije, kreativitet, teknologji dhe inovacion, duke krijuar mundësi të reja për të rinjtë dhe duke i përgatitur ata për një të ardhme globale.

Në vijim të programit, me një fjalë rasti u drejtua edhe zëvendësdrejtoresha e UBT International Smart Schools, Shqipe Agushi, e cila vlerësoi përkushtimin e mësimdhënësve dhe rolin e tyre të pazëvendësueshëm në edukimin dhe formimin e nxënësve. Ajo theksoi se shkolla synon të ndërtojë një mjedis modern të të nxënit, ku nxënësit zhvillojnë njohuri, kreativitet dhe aftësi që i përgatisin për të ardhmen.

Programi vazhdoi me një pjesë të pasur artistike dhe kulturore, ku nxënësit e UBT International Smart Schools prezantuan këngë, recitime, valle tradicionale dhe pjesë teatrale. Interpretimet muzikore përfshinë këngë si “Pyes lotin”, “Sërish vjen marsi”, “Abetarja ime” dhe “Mësuesja ime”, ndërsa publiku pati mundësinë të shijojë edhe interpretime poetike, valle folklorike si Vallja e Tropojës dhe Vallja e Zanave, si dhe pjesë artistike e komike si “Lajmet e Mesditës”.

Ky aktivitet festiv u shndërrua në një moment të veçantë reflektimi dhe festimi, duke theksuar rëndësinë e arsimit, kulturës dhe historisë në formimin e brezave të rinj, si dhe duke përforcuar misionin e UBT International Smart Schools për të ofruar një edukim modern dhe cilësor në përputhje me standardet bashkëkohore ndërkombëtare.

Continue Reading

Aktualitet

UBT mbështet Institutin për Krimet e Luftës me teknologji dhe ekspertizë për digjitalizimin e arkivës

Published

on

By

Në ditët e Epopesë së UÇK-së, një nga ngjarjet më domethënëse të historisë së vendit, UBT dhe Instituti i Hulumtimit të Krimeve të Kryera gjatë Luftës (IKKL) kanë nënshkruar marrëveshje bashkëpunimi që synon forcimin e kapaciteteve institucionale dhe ruajtjen e kujtesës historike përmes teknologjisë moderne.

Marrëveshja u nënshkrua gjatë një takimi mes Rektorit të UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi dhe Drejtorit Ekzekutiv të IKKL-së, Dr. Atdhe Hetemi, ku u diskutua për rëndësinë e inicimit të procesit të digjitalizimit të arkivave të Institutit, në përputhje me zhvillimet më të fundit teknologjike.

Në fokus të këtij bashkëpunimi është pikërisht digjitalizimi i materialeve arkivore që dokumentojnë krimet e kryera gjatë luftës në Kosovë, duke synuar ruajtjen afatgjatë të tyre, menaxhimin më efikas dhe krijimin e mundësive më të mëdha për hulumtim shkencor dhe institucional.

Sipas marrëveshjes, palët do të bashkëpunojnë në një gamë të gjerë aktivitetesh dhe iniciativash me interes të përbashkët. Këto përfshijnë planifikimin e programeve edukative që trajtojnë historinë dhe pasojat e krimeve të luftës në Kosovë, mbështetjen profesionale në procesin e digjitalizimit dhe aplikimin e programeve specifike për nevojat hulumtuese dhe dokumentuese të Institutit.

Gjithashtu, marrëveshja parashikon ndarjen e burimeve akademike dhe ekspertizës së stafit dhe studentëve të UBT-së, duke përfshirë qasjen në biblioteka dhe arkiva për projekte kërkimore që lidhen me dokumentimin e krimeve të luftës dhe ndikimin e tyre në shoqëri.

Ky proces pritet të përfshijë përdorimin e platformave dhe programeve të avancuara teknologjike për përpunimin, katalogimin dhe arkivimin digjital të dokumenteve, dëshmive dhe materialeve të tjera me rëndësi historike.

Continue Reading

Vendi

UBT uron mësuesit për 7 Marsin – Ditën e Mësuesit

Published

on

By

Në një nga datat më domethënëse për arsimin dhe kulturën shqiptare, 7 Marsin – Ditën e Mësuesit, Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, ka shprehur mirënjohje dhe respekt për të gjithë mësuesit dhe arsimtarët që me përkushtimin e tyre të palodhur ndërtojnë themelet e dijes dhe të ardhmes së shoqërisë.

Në mesazhin e urimit theksohet se mësuesit janë ndër figurat më të rëndësishme të shoqërisë, pasi ata formojnë mendjen, karakterin dhe vizionin e brezave të rinj. Përmes punës së tyre të përditshme, ata jo vetëm që përcjellin dije, por edhe frymëzojnë nxënësit të ndjekin ëndrrat dhe të kontribuojnë për një shoqëri më të zhvilluar dhe më të drejtë.

Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, ka theksuar se roli i mësuesit mbetet i pazëvendësueshëm në ndërtimin e një sistemi arsimor cilësor dhe në zhvillimin e një shoqërie të bazuar në dije, inovacion dhe vlera.

Me këtë rast, UBT u shpreh mirënjohëse ndaj të gjithë mësuesve për përkushtimin, profesionalizmin dhe sakrificën e tyre në edukimin e gjeneratave të reja, duke iu uruar atyre Gëzuar 7 Marsin – Ditën e Mësuesit.

Continue Reading

Lajmet

“Nga salla e operacionit në dokumentimin e historisë” – Kirurgu Salih Krasniqi rrëfen përvojat e luftës në Podcast-in e UBT-së

Published

on

By

Kirurgu i njohur kosovar, Salih Krasniqi, ishte i ftuar në Podcast-in e UBT-së, ku ndau rrëfime prekëse mbi punën e tij gjatë periudhave të luftës, trajtimin e qindra të plagosurve dhe përpjekjet për të dokumentuar këto përvoja përmes librave dhe ekspozitave.

Gjatë bisedës, ai tregoi se ka organizuar një ekspozitë me rreth 250 fotografi, e cila është prezantuar në disa qytete të Kosovës dhe jashtë vendit, përfshirë edhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Në realizimin e kësaj nisme kanë kontribuar bashkëpunëtorë të ndryshëm, mes tyre edhe rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi.

Krasniqi theksoi se librat e tij janë shtypur në mijëra kopje me ndihmën e donatorëve dhe janë shpërndarë falas, me qëllim që përvojat e luftës dhe puna e personelit mjekësor të dokumentohen e të ruhen për brezat e ardhshëm.

Ai foli edhe për angazhimin e tij në trajtimin e të plagosurve gjatë konflikteve në Luginën e Preshevës dhe në Maqedoninë e Veriut, ku në kushte shumë të vështira dhe me mundësi të kufizuara mjekësore, u janë ofruar shërbime qindra pacientëve. Rrëfimi i Salih Krasniqit në Podcast-in e UBT-së riktheu në vëmendje sakrificën e mjekëve në kohë lufte dhe rëndësinë e dokumentimit të këtyre ngjarjeve për kujtesën historike.

*****

Pjesë nga intervista:

Edona Sulejmani: Përveç në Kosovë, librat janë prodhuar edhe jashtë vendit. Kush ju ka ndihmuar në këtë drejtim?

Salih Krasniqi: Po, përveç librave, kam realizuar edhe një ekspozitë me 250 fotografi. Në fillim më ka mbështetur Prof. Dr. Edmond Hajrizi, i cili më ndihmoi me botimin e një pjese të ekspozitës. Filluam në Prishtinë, në Muzeun e Kosovës, dhe vazhduam në Gjilan, Ferizaj, Pejë, Gjakovë, Prizren, Kukës, Zagreb, Tiranë dhe në SHBA – në Nju-Jork, Uashington, Huston dhe Dallas. Atje hapëm ekspozitën dhe bëmë promovimin e librave.

Për botimin e librave më ka ndihmuar profesor Ramiz Tafilaj, shqiptaro-amerikan, i cili mori përsipër shtypjen e tyre. Librin e kam publikuar në Huston dhe, falë tij, kam siguruar një numër të madh të këtij vëllimi voluminoz. Më ka ndihmuar gjithashtu Safet Qerimaj (nga Furra Qerimi) dhe disa të tjerë që kontribuan financiarisht për shtypjen e 1,500 librave. Janë shpërndarë të gjitha falas. Që nga promovimi në “Grand Hotel” në vitin 2022 e deri më sot, nuk kam pranuar asnjë pagesë nga lexuesit për këto libra.

Edona Sulejmani : Kjo është bërë për një shpërndarje sa më masive te populli shqiptar e më gjerë, që të kemi një dokumentim të qartë të asaj që ka ndodhur gjatë luftës dhe shërbimeve spitalore në QKUK. Është një punë e jashtëzakonshme dhe me shumë mund. Por, ju keni ndihmuar edhe në luftën në Luginë dhe në Maqedoni pas luftës në Kosovë. Publiku mbase nuk e di këtë pjesë; a mund të na tregoni sa e vështirë ka qenë puna dhe ndihma që keni ofruar atje?

Salih Krasniqi: Po, në UÇPMB e kemi pasur pak më lehtë, sepse personeli shëndetësor ishte nga Kosova dhe nuk kishim pengesa; rruga deri në spital ishte e hapur. Gjithashtu, mundësia për t’i sjellë pacientët në Gjilan apo Prishtinë ishte e thjeshtë.

Mirëpo, më pas në Likovë, gjatë luftës së UÇK-së në Maqedoni, situata ishte më problematike. Nuk kishim mundësi t’i sillnim pacientët në Kosovë apo t’i dërgonim lirisht në Shkup. Ishte kohë e vështirë dhe siguria e pacientëve ishte e rrezikuar. Megjithatë, disa prej tyre arritën të shkonin në Shkup. Unë kam të regjistruar 43 pacientë që kanë ardhur në spitalin e Prishtinës, e disa prej tyre janë dërguar edhe në Turqi për trajtim.

Mbaj mend kur po kthehesha në shtëpi më 23 qershor 2001, kishim 9 pacientë dhe thirrëm ndihmën e shpejtë nga Gjilani. Rruga ishte e gjatë deri në kufi. Në kufi na ndaloi KFOR-i; i morën të gjithë pacientët dhe anesteziologun Fadil Latifi dhe i dërguan në Bondsteel. Unë vazhdova me ndihmën e shpejtë drejt Gjilanit, bisedova me drejtorin dhe më pas më sollën në Prishtinë.

Problemi më i madh ishte në Maqedoni, ku duhej t’i trajtonim pacientët në vend. Kishim rreth 375 pacientë që duhej t’i operonim vetë, pasi nuk kishim shpresë te qendrat e tjera. Atje kam pasur rastet më prekëse. Kujtoj një familje ku ishin plagosur katër breza: katragjyshi, gjyshi, babai dhe nipi. Nipi ishte i lënduar në bërryl, ndërsa babai kishte një plagë nën sqetull dhe ishte në gjendje kome. Kishim vetëm një sallë operacioni. Babai dukej aq rëndë, saqë nuk kishte frymëmarrje dhe menduam se kishte vdekur; e lamë përkohësisht nën shkallë. Pasi trajtuam gjyshin dhe nipin, pashë që ai burri nën shkallë po fillonte të merrte frymë. I thashë Fadilit: “A ta fusim në sallë se po më duket gjallë?”. E morëm dhe e trajtuam.

Më pas erdhi Kryqi i Kuq dhe e mori këtë djalin me krah të lënduar dhe babain e tij që menduam se kishte vdekur, dhe i dërguan në Shkup. Më vonë dëgjova se babait i ishte dashur t’i amputohej krahu i djathtë, por shpëtoi, ashtu si edhe djali i tij.

Gjatë trajtimit, plaku i moshuar, ndonëse i plagosur, pyeste me shqetësim për kuletën dhe paratë që i kishin mbetur diku. Një rast tjetër i rëndë ishte familja Zymberi, ku u vranë 9 persona. Ishte një vajzë e lindur në vitin 1994, pra 7-vjeçare, e plagosur rëndë nga mina në pjesën e belit dhe të veshkave. Kishte humbur shumë muskulaturë dhe lëkurë. Ishte e vetëdijshme, fliste, por nuk jepte dot përgjigje të menjëhershme për shkak të shokut. Për fat, atë ditë erdhi Kryqi i Kuq dhe e mori, por vajza vdiq pas 3-4 ditësh në spitalin e Shkupit.

Kur shkoj në Sllupqan për vizitë (tani nuk guxoj të shkoj më në Maqedoni), vizitoj varrezat. Sa herë kam qenë atje, jam ndier keq sepse ajo vajzë kishte moshën e vajzës sime. Secili rast i asaj kohe është një roman më vete; mund të shkruhet pafund për atë që ka përjetuar popullata jonë.

 

Continue Reading

Të kërkuara