Lajmet

Charles Dickens: Një zë për të varfërit

Published

on

Me vdekjen e Charles Dickensit në vitin 1870, një epitaf qarkulloi në Londër duke e shpallur shkrimtarin e ndjerë si “një simpatizues me të varfërit, të vuajturit dhe të shtypurit”. Nuk ishte pa arsye. Veprat e tij mbeten sinonim i pjesës së poshtme të shoqërisë viktoriane, një peizazh i banuar nga jetimët, punëtorët e fabrikave, prostitutat dhe ata që ishin zhytur në kohë të vështira. Dickensi u dha atyre një zë, u dha dinjitet. Dhe kjo trashëgimi mbizotëroi. Disa dekada më vonë, kritiku GK Chesterton e etiketoi Dickensin “zëdhënësin e të varfërve”. Shumë besonin se romanet e tij kishin ribërë pjesërisht axhendën politike dhe sociale.

KRITIKA

Por, jo të gjithë e mendonin kështu. George Orwell ishte ndër kritikët më të mprehtë kur ishte fjala për përkushtimin real të Dickensit ndaj reformës sociale. Orwelli thoshte se pjesa më e madhe e aksionit në romane zhvillohet në mjedise të klasës së mesme, që paraqesin “borgjezinë tregtare londineze dhe vendet ku ata rrinin”. Të varfërit e vërtetë, pretendonte Orwell, ishin lënë pas dore nga shkrimtari. “Ai nuk ka portret të një punëtori në bujqësi dhe vetëm një (Stephen Blackpool tek “Kohë të Vështira”) të një punëtori industrial.” Duke shkruar në vitet 1930, Orwelli pohoi se “nëse pyet një lexues të zakonshëm se cilin nga personazhet proletarë të Dickensit mund të kujtojë, tre nga ata që është pothuajse e sigurt se do të përmendë janë Bill Sikes, Sam Weller dhe Zonja Gamp. Një hajdut, një shërbëtor dhe një mami e dehur – jo tamam një grup përfaqësues i klasës punëtore angleze.”

Orwelli shkoi më tej, duke e dënuar Dickensin se nuk ishte një shkrimtar mjaftueshëm revolucionar. Pavarësisht imazhit të tij popullor si një kampion i të varfërve, ai nuk bëri thirrje për ristrukturimin e shoqërisë, për të krijuar një klimë më të barabartë. “Në realitet, objektivi i tij nuk ishte dhe aq shoqëria, se sa “natyra njerëzore”, argumentonte Orwelli. “I gjithë ‘mesazhi’ i tij është klishe: nëse njerëzit do të silleshin mirë, bota do të ishte e denjë.

Pavarësisht mungesës së atributeve dhe përcaktimeve të renditura nga Orwelli, Dickens ishte jashtëzakonisht popullor tek të varfërit, madje edhe anëtarët analfabetë të shoqërisë që paguanin për t’ua lexuar dikush tjetër, pjesën e re të veprës së tij të fundit. Duke vendosur një pjesë të mirë të skenave të librave të tij në mjedise të njohura për ta, Dickensi nxiti një etje për letërsi serioze që dikur e kishin humbur.

Dhe Dickensi i njihte vendet për të cilat shkruante. Ndryshe nga Orwelli, Etoniani i Vjetër, ai kishte përvojë më të drejtpërdrejtë me jetën në kohë të vështira. Në vitin 1824, i dërrmuar nga borxhet në rritje, babai i tij Xhon, u dërgua në një burg debitorësh, ku iu bashkua gruaja dhe fëmijët e tyre më të vegjël. 12-vjeçari Charles jetonte në një sërë banesash nëpër qytet; ai më vonë do të mbështetej tek pronarët dhe pronaret e tij, kur i popullonte romanet me londinezët e pasur.

Ai detyrohej gjithashtu të punonte 10 orë në ditë në një magazinë – “një shtëpi e vjetër e çmendur, e rrënuar… e tejmbushur me minj” – duke u ngjitur etiketat vazove me lustër  çizmesh. Kjo përvojë, e zhvendosur në një fabrikë shishesh, do të rivizitohej tek David Copperfield. Atje ai punoi së bashku me fëmijë të varfër të klasës punëtore, duke përfshirë një farë “Bob Fagin” – një emër që do ta huazonte tek Oliver Twist – duke i dhënë atij një pasqyrë rinore në një anë krejtësisht të ndryshme të shoqërisë.

Dickensi tregoi padiskutim empati të pamatë ndaj të varfërve që punojnë dhe atyre në shtresat më të ulëta të shoqërisë, që luftojnë për të përmirësuar veten në një sistem të manipuluar, qofshin këta fëmijë jetimë apo gra, siç është prostituta Nancy tek Oliver Twist. Ky vështrim dhe shqetësim nuk u shtri tek ata që nuk bëjnë mirë që përdorin krimin për të mbijetuar, apo për të përparuar në kurriz të të tjerëve. Ai nuk ishte admirues i turmës, e parë në portretizimin e rebelëve – pjesëmarrës tek trazirat antikatolike të Gordonit të vitit 1780 – tek Barnaby Rudge.

PISLLËK DHE SHKATËRRIM

Pavarësisht nga dështimet e tij të perceptuara, kur i popullonte romanet me njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë dhe cialtdo qofshin dështimet e tij të perceptuara, për të ofruar zgjidhje për zhdukjen e varfërisë, vepra e Dickensit megjithatë hodhi një dritë të fortë në qoshet më të errëta të shoqërisë angleze – dhe, më së shpeshti, të Londrës.

Këto ishin qoshe të injoruara shumë kollaj nga bashkëkohësit e Dickensit. Letërsia e tij shkon në lagje të pa vizituara kurrë nga penat e të tjerëve. Shihni jetën reale të ishullit Jacob në bregun jugor të Tamizit, të përshkruar në faqet e Oliver Twist, se si përmban shtëpi “aq të ndyra, aq të mbyllura, sa ajri do të dukej se ishte shumë i ndotur edhe për papastërtitë dhe mjerimin”.

Në minimumin e tyre absolut, veprat e Charles Dickensit u ofruan shumë prej lexuesve të tij bashkëkohorë një dritare në një shtresë të shoqërisë përndryshe të padukshme për ta, një botë të fshehur. Romanet e tij mund të mos kenë çuar në reforma sociale në nivelin që është perceptuar zakonisht, por prodhimi i tij artistik me siguri e drejtoi vështrimin kolektiv drejt sëmundjeve shoqërore të Anglisë Viktoriane. / bota.al

Continue Reading

lajme

Aksident fatal në autostradën “Ibrahim Rugova”: Humb jetën shoferi i kamionit, dy të lënduar

Published

on

By

Një person ka humbur jetën dhe dy të tjerë kanë mbetur të lënduar si pasojë e një aksidenti trafiku të ndodhur mbrëmjen e së mërkurës në autostradën “Ibrahim Rugova”.

Aksidenti ka ndodhur rreth orës 20:25, në kilometrin e 29-të të autostradës, ku janë përfshirë një kamion dhe një veturë.

Viktima është drejtuesi i kamionit, vdekjen e të cilit e ka konstatuar ekipi mjekësor në vendin e ngjarjes. Ndërkaq, drejtuesi i veturës dhe një pasagjere kanë pësuar lëndime trupore dhe janë dërguar për trajtim mjekësor.

Në vendin e ngjarjes kanë dalë njësitë policore, ekipi mjekësor dhe prokurorja kujdestare, me urdhër të së cilës trupi i pajetë është dërguar në Institutin e Mjekësisë Ligjore për obduksion. Rasti po hetohet nga njësitë përkatëse. /E.A/

Continue Reading

Aktualitet

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 27 gusht 1993-1998?

Published

on

By

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

27 gusht 1993

Skenar i mundshëm i “Indipendentit” për luftën në Kosovë

Gazeta e Londrës “Indipendent”, botoi një vështrim të gjatë rreth pesë luftërave të mundshme në botë, në mesin e të cilave parasheh edhe luftën në Kosovë dhe rreth Kosovës.

Duke përshkruar situatën e tanishme në Shqipëri e në Kosovë dhe në vise të tjera etnike shqiptare, kjo revistë shkruan:

Shqipëria ka 3 milionë banorë, kryesisht të besimit mysliman. Megjithatë, në Shqipëri, në një të tretën e vendit jetojnë edhe 400 mijë pjesëtarë të minoritetit grek. Greqia këtë rajon e quan Epiri Verior dhe për të i bëri kërkesë Konferencës së paqes në Paris më 1946. Partisë politike kryesore të grekëve në Shqipëri “Omonia” iu ndalua pjesëmarrja në zgjedhje. Këshilli i shenjtë i kishave protestoi kundër ndjekjes së Kishës pansllave dhe dëbimit të paradokohshëm të arhimandritit Majdonis.

Vetëm para gjashtë vjetësh u hoq edhe teknikisht gjendja e luftës midis Greqisë dhe Shqipërisë, e cila zgjati që nga viti 1945. Greqia para do kohësh përzuri 26 mijë shqiptarë, të cilët këtu u vendosën ilegalisht dhe për këtë i bëri ultimatum Tiranës. Athina në fakt kërkon shtet grek në kuadër të Shqipërisë.

Në krahinën serbe të Kosovës, e cila në jug kufizohet me Shqipërinë, jetojnë 2 milionë të nacionalitetit shqiptar. Ata përbëjnë 90 për qind të popullsisë së Krahinës dhe kanë formuar Qeverinë etnike të papranuar si përgjigje në represionin e Serbisë, e cila Kosovën e konsideron si pjesë historike dhe të patjetërsueshme, shkruan kjo revistë.

Gazeta “Indipendent” parasheh edhe skenarin e katastrofës: Meqë Serbia mori pjesën e vet të Bosnjës, në pranverën e vitit 1994 kërkon provokime të reja. Kryetari Slobodan Milosheviq, i cili që më 1989 i deklaroi pakicës serbe në Kosovë se “Askush dhe kurrë më nuk guxon t’ju rrahë”, provokon një rund të ri të konflikteve midis dy bashkësive.

Milosheviqi atje dërgon ushtrinë serbe për të rikthyer kontrollin mbi administratën e paligjshme të shqiptarëve. Në fakt qëllimi i tij i fshehtë është spastrimi etnik dhe dëbimi i shqiptarëve kosovarë përtej kufirit në vet Shqipërinë.

Shqipëria do të mobilizohet për t’i mbrojtur bashkatdhetarët e vet – ndoshta përmes kundëraksionit, duke iu përgjigjur kërkesës së shqiptarëve kosovarë, të cilët administrimin e tyre e proklamuan si “Qeveri rajonale”. Milosheviqi shkon në Athinë të bisedojë rreth kësaj krize me premierin grek Konstantin Micotaqis. “Omonia” 24 orë më vonë “spontanisht” i drejtohet Greqisë për ndihmë, me insistim se ithtarët e saj frikësohen për jetën e tyre. Greqia mobilizohet dhe jep afat Tiranës 48 orë që ta pranojë “Republikën greke të Epirit”. Shqipëria përgatitet për luftë në dy fronte kundër ushtrive më të mëdha dhe ushtarakisht më të forta të Ballkanit. Turqia, që konsiderohet si mbrojtëse historike e shqiptarëve myslimanë në Ballkan, fillon fluturimet provokative dhe mbikëqyrëse mbi siujdhesat greke në Dardanele dhe mbi Greqinë veri-lindore në Thrakia, ku jeton pakica e madhe në numër turke.

Po qe se Kombet e Bashkuara nuk intervenojnë urgjentisht ushtarakisht, bota do të ballafaqohet ose me luftën e përgjithshme rajonale, nëse Turqia sulmon Greqinë, ose me ndarjen e paevitueshme të Shqipërisë, nëse Turqia përmbahet. Shqipëria në këtë mënyrë do të bëhej Bosnja e dytë me katër milionë shqiptarë të varfër. Në të do të vendoseshin refugjatët nga viset e spastruara etnikisht të Kosovës dhe të Epirit Verior, përfundon skenarin e vet revista londineze “Indinpendent”, të cilin e boton “Borba” e sotme.

 

 

27 gusht 1994

U burgosën mbi 2 mijë refugjatë shqiptarë në Greqi

Shumica nga agjencitë kryesore të lajmeve dje bënë të ditur se ministri i jashtëm grek, Papulas, hodhi poshtë propozimin e kryetarit shqiptar Sali Berisha për dialog ndërshtetëror, pas ndërmjetësimit të Komisionarit të Lartë të KSBE-së Maks Vander Shtolit, me pretekst se më parë duhet liruar pesë shtetasit shqiptarë me kombësi greke të akuzuar për spiunim.

Dhe derisa diplomacia greke tregohet kaq arrogante ndaj propozimit shqiptar, vetëm për shkak të burgosjes së pesë minoritarëve grekë, agjencia greke MPA njofton se sipas deklaratës së shefit të policisë së Selanikut, Kostin Bres, i cili është edhe shef për çështjen e refugjatëve në Greqinë Veriore, që nga 15 gushti u burgosën 2 mijë refugjatë shqiptarë, bile vetëm në këtë zonë veriore. Po ky shef policie vërtetoi gjithashtu se për çdo ditë burgosen nga 250 qytetarë shqiptarë.

 

27 gusht 1995

Ushtarët serbë vranë Ymer Agushin nga Gërqina e Gjakovës

Mbrëmë në orën 18:45 ushtarët serbë vranë me armë zjarri Ymer Dervish Agushin (1973) nga fshati Gërqinë e Gjakovës, afër kufirit me Shqipërinë.

Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Gjakovë njoftoi se ky i ri u qëllua me armë derisa po punonte me disa bashkëfshatarë në hapjen e një vije në lagjen Gutaj për të shpëtuar fshatin nga vërshimet e ujit.

Tre ushtarë, në gjendje të dehur, u ndalën afër fshatarëve dhe pasi i ofenduan e filluan t’i rrahin, qëlluan me armë dhe vranë Ymer Agushin.

Pas vrasjes së këtij të riu, baba i një fëmije, fshati u bllokua nga ushtria serbe.

Varrimi i të ndjerit bëhet sot në fshatin Gërqinë në orën 15:00.

Dervish Agushi është viktima e njëmbëdhjetë e terrorit shtetëror serb në Kosovë.

Vitin e kaluar forcat serbe patën vrarë 18 shqiptarë.

 

27 gusht 1997

Gjashtë të vrarë gjatë gushtit në zonën kufitare Kosovë-Shqipëri

Gjashtë shqiptarë të vrarë e shumë të plagosur vetëm gjatë muajit gusht, është bilanci i zi i terrorit në zonën kufitare të Kosovës me Shqipërinë në rrethin e Gjakovës. Tre janë vrarë nga forcat ushtarake e policore serbe të përqëndruara përgjatë kufirit, ndërsa tri vrasje të tjera nuk janë sqaruar. Të vrarët dhe të plagosurit janë nga të dy anët e kufirit, shkruan “Bujku” i sotëm.

Njoftohet se në zonat kufitare të Kosovës me Shqipërinë mbretëron një situatë tejet e rëndë dhe e tensionuar nga terrori sistematik shtetëror serb. Situatën e rëndojnë edhe grupe të armatosura plaçkitëse nga zonat e afërta të Shqipërisë.

 

27 gusht 1998

Shtime: Forcat serbe qëlluan me granatë anëtarët e familjes Asllani

KMDLNJ njofton për 11 të vrarë, në mesin e tyre tetë fëmijë

KMDLNJ njoftoi sot në mëngjes se forcat serbe qëlluan me granatë nga tanku anëtarët e familjes Asllani që po largoheshin nga Grapci i Shtimes, duke vrarë Jalldyze Asllanin (62), Halide Asllanin (37), Ajshe Asllanin (27), Burim Asllanin (13), Lumni Asllanin (11), Ejup Asllanin (9), Luljeta Asllanin (7), Shpend Asllanin (5), Xhafer Asllanin (3), Antigonë Asllanin (1) dhe Albionë Asllanin (6 muajshe).

Janë lënduar rëndë vëllezërit Isak Asllani, Musa Asllani dhe Ekrem Asllani.

Ky akt kriminal ndodhi dje në mes orës 13 e 14.

Deri më tash nuk ka njoftim nga burime të tjera.

 

Në Duhël të Suharekës forcat serbe ekzekutuan 4 dhe plagosën 1 shqiptar

Dje në fshatin Duhël të Suharekës, forcat e ushtrisë dhe të policisë serbe në lagjen e Sopajve vranë vëllezërit Isuf Ahmet Çatani (30) dhe Ridvan Ahmet Çatani (25), njofton KI i Degës së LDK-së në Suharekë.

I njëjti burim bën të ditur se forcat e ushtrisë dhe të policisë serbe kanë marrë rob dhe pastaj e kanë ekzekutuar Ruzhdi Ymer Çatanin (25) nga Duhla. Po ashtu bëhet e ditur se forcat serbe e kanë ekzekutuar edhe një civil tjetër shqiptar, emri i të cilit nuk dihet.

Njoftohet se forcat serbe kanë plagosur edhe Jahir Perteshin po ashtu nga Duhla.

Continue Reading

Vendi

Fenerbahçe kualifikohet në Ligën e Kampionëve, Vedat Muriqi protagonist absolut ndaj Lyonit

Published

on

By

Fenerbahçe ka siguruar kualifikimin në fazën e ligës të Ligës së Kampionëve pas fitores 2-1 në udhëtim ndaj Lyonit, duke e kaluar tutje përbaljen me rezultat të përgjithshëm 4-3.

Shtatlarti kosovar, Vedat Muriqi, pati meritë të veçantë në këtë sukses duke e zhbllokuar sfidën në minutën e 24-t. Muriqi reagoi shpejt pas një topi të kthyer në zonë dhe me një goditje të saktë e dërgoi topin në rrjetë për 0-1.

Epërsia u dyfishua vetëm katër minuta më vonë, kur Mason Greenwood ekzekutoi një goditje nga këndi, ndërsa Nathan Aké u ngrit më lart se të gjithë për të shënuar me kokë për 0-2.

Në pjesën e dytë, Lyoni u kthye në lojë përmes Malick Fofana në minutën e 61-të. Vendasit shënuan edhe një gol tjetër pak më vonë, por ai u anulua pas ndërhyrjes së VAR-it për pozitë jashtë loje. Muriqi u zëvendësua në minutën e 80-të nga Romelu Lukaku, duke përmbyllur një tjetër paraqitje vendimtare për skuadrën e tij. /E.A/

Continue Reading

Lajmet

Dy gra të vrara brenda një jave në Kosovë, paralajmërohet protestë kundër dhunës ndaj grave

Published

on

Brenda vetëm një jave, Kosova është tronditur nga dy raste të vrasjes së grave, duke rikthyer në vëmendje problemin e dhunës dhe sigurisë së grave.

Pas vrasjes së një gruaje shtatzënë në Malishevë, një tjetër grua, 80-vjeçare, është gjetur e vdekur në orët e para të së mërkurës në Prizren.

Në të dyja rastet, bashkëshortët janë të dyshuar për vrasjet, çka ka nxitur reagime të shumta dhe thirrje që dhuna ndaj grave të trajtohet si një çështje urgjente në nivel shtetëror.

Për të premten, Kolektivi për Mendim dhe Veprim Feminist ka paralajmëruar protestë në sheshin “Zahir Pajaziti” në Prishtinë, nën thirrjen: “Vrasja e grave të trajtohet si urgjencë kombëtare”./A.K/

Continue Reading

Të kërkuara