Lajmet

Charles Dickens: Një zë për të varfërit

Published

on

Me vdekjen e Charles Dickensit në vitin 1870, një epitaf qarkulloi në Londër duke e shpallur shkrimtarin e ndjerë si “një simpatizues me të varfërit, të vuajturit dhe të shtypurit”. Nuk ishte pa arsye. Veprat e tij mbeten sinonim i pjesës së poshtme të shoqërisë viktoriane, një peizazh i banuar nga jetimët, punëtorët e fabrikave, prostitutat dhe ata që ishin zhytur në kohë të vështira. Dickensi u dha atyre një zë, u dha dinjitet. Dhe kjo trashëgimi mbizotëroi. Disa dekada më vonë, kritiku GK Chesterton e etiketoi Dickensin “zëdhënësin e të varfërve”. Shumë besonin se romanet e tij kishin ribërë pjesërisht axhendën politike dhe sociale.

KRITIKA

Por, jo të gjithë e mendonin kështu. George Orwell ishte ndër kritikët më të mprehtë kur ishte fjala për përkushtimin real të Dickensit ndaj reformës sociale. Orwelli thoshte se pjesa më e madhe e aksionit në romane zhvillohet në mjedise të klasës së mesme, që paraqesin “borgjezinë tregtare londineze dhe vendet ku ata rrinin”. Të varfërit e vërtetë, pretendonte Orwell, ishin lënë pas dore nga shkrimtari. “Ai nuk ka portret të një punëtori në bujqësi dhe vetëm një (Stephen Blackpool tek “Kohë të Vështira”) të një punëtori industrial.” Duke shkruar në vitet 1930, Orwelli pohoi se “nëse pyet një lexues të zakonshëm se cilin nga personazhet proletarë të Dickensit mund të kujtojë, tre nga ata që është pothuajse e sigurt se do të përmendë janë Bill Sikes, Sam Weller dhe Zonja Gamp. Një hajdut, një shërbëtor dhe një mami e dehur – jo tamam një grup përfaqësues i klasës punëtore angleze.”

Orwelli shkoi më tej, duke e dënuar Dickensin se nuk ishte një shkrimtar mjaftueshëm revolucionar. Pavarësisht imazhit të tij popullor si një kampion i të varfërve, ai nuk bëri thirrje për ristrukturimin e shoqërisë, për të krijuar një klimë më të barabartë. “Në realitet, objektivi i tij nuk ishte dhe aq shoqëria, se sa “natyra njerëzore”, argumentonte Orwelli. “I gjithë ‘mesazhi’ i tij është klishe: nëse njerëzit do të silleshin mirë, bota do të ishte e denjë.

Pavarësisht mungesës së atributeve dhe përcaktimeve të renditura nga Orwelli, Dickens ishte jashtëzakonisht popullor tek të varfërit, madje edhe anëtarët analfabetë të shoqërisë që paguanin për t’ua lexuar dikush tjetër, pjesën e re të veprës së tij të fundit. Duke vendosur një pjesë të mirë të skenave të librave të tij në mjedise të njohura për ta, Dickensi nxiti një etje për letërsi serioze që dikur e kishin humbur.

Dhe Dickensi i njihte vendet për të cilat shkruante. Ndryshe nga Orwelli, Etoniani i Vjetër, ai kishte përvojë më të drejtpërdrejtë me jetën në kohë të vështira. Në vitin 1824, i dërrmuar nga borxhet në rritje, babai i tij Xhon, u dërgua në një burg debitorësh, ku iu bashkua gruaja dhe fëmijët e tyre më të vegjël. 12-vjeçari Charles jetonte në një sërë banesash nëpër qytet; ai më vonë do të mbështetej tek pronarët dhe pronaret e tij, kur i popullonte romanet me londinezët e pasur.

Ai detyrohej gjithashtu të punonte 10 orë në ditë në një magazinë – “një shtëpi e vjetër e çmendur, e rrënuar… e tejmbushur me minj” – duke u ngjitur etiketat vazove me lustër  çizmesh. Kjo përvojë, e zhvendosur në një fabrikë shishesh, do të rivizitohej tek David Copperfield. Atje ai punoi së bashku me fëmijë të varfër të klasës punëtore, duke përfshirë një farë “Bob Fagin” – një emër që do ta huazonte tek Oliver Twist – duke i dhënë atij një pasqyrë rinore në një anë krejtësisht të ndryshme të shoqërisë.

Dickensi tregoi padiskutim empati të pamatë ndaj të varfërve që punojnë dhe atyre në shtresat më të ulëta të shoqërisë, që luftojnë për të përmirësuar veten në një sistem të manipuluar, qofshin këta fëmijë jetimë apo gra, siç është prostituta Nancy tek Oliver Twist. Ky vështrim dhe shqetësim nuk u shtri tek ata që nuk bëjnë mirë që përdorin krimin për të mbijetuar, apo për të përparuar në kurriz të të tjerëve. Ai nuk ishte admirues i turmës, e parë në portretizimin e rebelëve – pjesëmarrës tek trazirat antikatolike të Gordonit të vitit 1780 – tek Barnaby Rudge.

PISLLËK DHE SHKATËRRIM

Pavarësisht nga dështimet e tij të perceptuara, kur i popullonte romanet me njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë dhe cialtdo qofshin dështimet e tij të perceptuara, për të ofruar zgjidhje për zhdukjen e varfërisë, vepra e Dickensit megjithatë hodhi një dritë të fortë në qoshet më të errëta të shoqërisë angleze – dhe, më së shpeshti, të Londrës.

Këto ishin qoshe të injoruara shumë kollaj nga bashkëkohësit e Dickensit. Letërsia e tij shkon në lagje të pa vizituara kurrë nga penat e të tjerëve. Shihni jetën reale të ishullit Jacob në bregun jugor të Tamizit, të përshkruar në faqet e Oliver Twist, se si përmban shtëpi “aq të ndyra, aq të mbyllura, sa ajri do të dukej se ishte shumë i ndotur edhe për papastërtitë dhe mjerimin”.

Në minimumin e tyre absolut, veprat e Charles Dickensit u ofruan shumë prej lexuesve të tij bashkëkohorë një dritare në një shtresë të shoqërisë përndryshe të padukshme për ta, një botë të fshehur. Romanet e tij mund të mos kenë çuar në reforma sociale në nivelin që është perceptuar zakonisht, por prodhimi i tij artistik me siguri e drejtoi vështrimin kolektiv drejt sëmundjeve shoqërore të Anglisë Viktoriane. / bota.al

Continue Reading

Vendi

Moti sot

Published

on

Instituti Hidrometeorologjik bën të ditur se të martën në Kosovë do të mbajë mot me diell dhe vranësira të shpërndara, me intervale të gjata me diell.

IHK njofton se reshje të izoluara mund të paraqiten kryesisht në zonat malore.

Temperaturat minimale do të lëvizin ndërmjet 13 dhe 16 gradë Celsius, ndërkaq ato maksimale nga 27 deri në 32 gradë Celsius.

Era do të fryjë kryesisht e lehtë deri mesatare nga drejtimi veriperëndimor, me shpejtësi 1–7 m/s.

Continue Reading

Rajoni

UBT dhe Universiteti Bujqësor i Tiranës nënshkruajnë marrëveshje bashkëpunimi për avancimin e arsimit, shkencës dhe inovacionit

Published

on

By

UBT dhe Universiteti Bujqësor i Tiranës kanë nënshkruar një marrëveshje bashkëpunimi, e cila synon forcimin e lidhjeve ndërinstitucionale në fushën e arsimit të lartë, kërkimit shkencor, inovacionit dhe shkëmbimit akademik. Marrëveshja u nënshkrua nga Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, dhe Rektori i Universitetit Bujqësor të Tiranës, Prof. Dr. Fatbardh Sallaku, duke krijuar një bazë të qëndrueshme për zhvillimin e projekteve dhe iniciativave të përbashkëta në interes të të dy institucioneve.

Në kuadër të këtij partneriteti, një delegacion i Universitetit Bujqësor të Tiranës, i udhëhequr nga Rektori Prof. Dr. Fatbardh Sallaku, zhvilloi një vizitë në Parkun Shkencor, Inovativ dhe Teknologjik të UBT-së, ku u mirëprit nga Rektori Hajrizi. Gjatë vizitës, delegacioni u njoh nga afër me infrastrukturën moderne të UBT-së, laboratorët, qendrat e inovacionit dhe mjediset bashkëkohore të mësimdhënies, të cilat e kanë pozicionuar UBT-në si një nga institucionet më inovative të arsimit të lartë në rajon.

Në takimin e zhvilluar mes drejtuesve të dy institucioneve u diskutuan mundësitë për thellimin e bashkëpunimit në projekte të përbashkëta kërkimore, zhvillimin e programeve akademike, mobilitetin e studentëve dhe stafit akademik, si dhe nisma të tjera që synojnë avancimin e cilësisë në arsimin e lartë dhe rritjen e ndikimit të përbashkët në kërkim, inovacion dhe zhvillim.

Takimi u zhvillua në një frymë partneriteti, duke rikonfirmuar angazhimin e UBT-së dhe Universitetit Bujqësor të Tiranës për të ndërtuar iniciativa të përbashkëta që kontribuojnë në avancimin e arsimit, shkencës, inovacionit dhe zhvillimit të qëndrueshëm në rajon.

Continue Reading

Lajmet

Rikthehet në media rasti i vrasjes së 6 të rinjve serbë në Pejë, në vitin 1998

Published

on

“Shteti i Serbisë vrau fëmijët tanë. Aleksandar Vuqiç po fsheh të vërtetën”: Rrëfimi prekës i nënës së djaloshit që u vra në “Panda”.

“Ne dimë gjithçka, fjalë për fjalë dimë gjithçka, por udhëheqësi hesht. Ai tha tre herë se do të na telefononte dhe nuk e bëri. Thashë që të gjithë duhet të shkojmë në qeveri, se nuk do të na kthejnë… Do të ulemi, do të marrim një batanije dhe kjo është fundi i historisë. Por kjo nuk ndodhi. Dua të them, gjithçka dihet tashmë, por të gjithë heshtin”.

Lubica Trifoviç, nëna e Dragan Trifoviçit, të riut të vrarë në vitin 1998 në kafenenë “Panda” në Pejë, e fillon historinë e saj me këto fjalë për portalin Nova.rs. Lubica thekson se, për hir të shpirtrave të fëmijëve të tyre, është e nevojshme të përcaktohet e vërteta e plotë dhe të hidhet dritë mbi të gjitha rrethanat e krimit.

Familja Trifoviç nuk do të shërohet kurrë nga tragjedia që i tronditi. Në një intervistë me Nova.rs, nëna e pangushëlluar thotë se dëshiron vetëm që më në fund të dihet e gjithë e vërteta për vdekjen e të dashurve të tyre.

“Në fund të fundit, do ta padis shtetin. Do t’i bëj të gjitha këto. Por le ta thonë të vërtetën. E di që është turp për ta ta thonë publikisht. Vuqiç tha se publiku do të neveritet kur të mësojë të vërtetën e vërtetë. Kush i vrau fëmijët? Ne e dinim tashmë këtë në Pejë, prandaj nuk folën për këtë. Nuk ka rëndësi kush e kreu aktin, rëndësi ka kush e urdhëroi”, thotë Lubica.

Ajo deklaron se tani ata janë më të prekur nga fakti që përgjegjësia po zhvendoset nga njëra anë në tjetrën, domethënë, se ka deklarata të caktuara në të cilat përmenden autorë nga Mali i Zi dhe më pas Serbia.

Ai gjithashtu thekson se e di që akuzat që u shfaqën në rrjetet sociale kohët e fundit janë të vërteta.

“Është e gjitha një popull. Aleksandar Vuqiç, si president, meqenëse thotë se di gjithçka, le ta shpallë publikisht para qytetarëve. Është e vështirë të thuhet se ata fëmijë u vranë nga serbët. Pra, kush tjetër? Ne e dimë këtë prej kohësh. Do të doja vetëm të flisja me të”, thotë kjo nënë dhe shton:

“I dhemb që u përpoqën t’ia hiqnin bluzën të birit në Mitrovicë. Le të vijë, si president, në Pejë, le ta vizitojë Metohinë, ku jetonim ne. Le të shkojë në varreza, le të vizitojë varrezat, le të vizitojë Deçanin dhe Gjakovën. A është ajo Kosova juaj? Hajdeni, hajdeni atëherë”?

Ajo beson se udhëheqësit do të largohen nga pushteti më shpejt sesa të publikojnë të vërtetën për atë që ndodhi në “Panda”.

“I kuptoj edhe prindërit e tjerë. Por le ta sqarojmë më në fund këtë. Nëse nuk do të kishte ‘Panda’, nuk do të kishte Reçak. Ne të gjithë e dimë këtë. Për shkak të ‘Panda’-s, u shpall Reçaku, i cili, sipas mendimit tim, nuk ishte ajo që u paraqit. Poshtë kishte kaos. Askush që nuk jetonte atje nuk mund ta kuptojë këtë”, thekson Lubica.

 

“Pse heshtin?”

Siç thekson ai, ajo ishte një nga të parat që tha se fëmijët e tyre nuk u vranë nga shqiptarët dhe se e vërteta ishte menjëherë e qartë.

“Unë thashë se ata nuk u vranë nga shqiptarët, dhe shumë njerëz më thanë: “Si mund ta thuash këtë si nënë…”. Pas çdo vrasjeje, ku nuk ka prova, ku asgjë nuk është publikuar për një kohë, dhe kalojnë disa vite, dihet se kush qëndron pas saj. E pra, ja ku është Oliver Ivanoviç. Kush e vrau? Kush e vrau? Dihet se kush e vrau, por pse heshtin? Pse heshtin për Banjskën? Nuk mund të thuash: ‘Kosova është e jona’, dhe as patriarkut nuk i lejohet ta bëjë. Dhe pastaj për çfarë duhet të flasim?” thotë nëna e të riut të vrarë.

Ai kujton se ajo i tërhoqi vëmendjen edhe ministres Snezhana Paunoviç që të mbronte këtë histori, sepse është vendase e Pejës, por që as kjo nuk ndodhi.

“Pra, sigurimi shtetëror dhe shteti i Serbisë thjesht i vranë ata fëmijë. Dhe fundi i historisë. Le të më dënojnë, le të më vënë në turrën e druve. Çfarë do të thoshte e vërteta? Dua të them, për prindërit. Ne e dimë. Për ne, nuk do të ishte asgjë e re. Por do të ishte drejtësi për ata fëmijë. Unë besoj se duhet të bëhet për hir të të gjithë prindërve, le të jemi të sinqertë një herë. Nëse jeni president dhe nëse po thoni të vërtetën… Tri herë, kur u pyet: ‘A do t’i pranoni prindërit e fëmijëve të vrarë?’, ai u përgjigj: ‘Po’. Dhe kur? Askush nuk na ftoi. Më telefonuan nga zyra e Aleksandar Vuqiçit vetëm për shkak të votimit. I thashë: ‘Do të votoj për të, por mendova se po telefononit për shkak të “Panda-s”, që Vuçiçi të shpallte se kush i vrau fëmijët. Mendova se për këtë arsye po telefononi. Dhe po telefononi për të votuar? Nuk keni turp'”, thekson Lubica.

Ajo thekson se do të kishte shumë rëndësi për të gjithë prindërit nëse e vërteta do të zbulohej dhe informacioni nuk do të fshihej më prej tyre.

“E di çfarë do të thoshte për vendin e Serbisë. A e dini çfarë do të thotë të shpallësh se kush vrau gjashtë të rinj? Por duhet të qëndrojmë pranë të vërtetës për një herë. Është e ngadaltë, por është e arritshme. Është si uji, uji gjithmonë gjen një rrugë”, thotë bashkëbiseduesja jonë dhe shton:

“Pyetja më e rëndësishme është – kush dha urdhrin? Ky është thelbi. Kush dha urdhrin”.

Sipas saj, fakti që për 40 ditë Policia në Pejë nuk bëri një njoftim për këtë rast tregon gjithashtu se siguria shtetërore qëndron pas gjithçkaje.

“Prindërit thjesht po kërkojnë drejtësi dhe të ndalojnë së heshturi, të zbulojnë pas 28 vitesh. Lazo Obradoviç është i sëmurë me kancer, gruaja e tij vdiq, Stanojeviçi vdiq. A duam t’ua lëmë fëmijëve, që ata të hetojnë dhe që ata ta zbulojnë? Çfarë po prisni? Thashë se do të shkoj vetëm në Beograd dhe do të qëndroj atje para qeverisë, kështu që le të më largojnë. Thjesht, ne qëndrojmë pas sigurimit shtetëror, që shteti i Serbisë të vrasë ata fëmijë”, thotë ajo.

“Unë nuk e transferova djalin tim, ai qëndroi në Pejë”

Ajo thekson se është gati për çdo gjë dhe se nuk ka frikë nga asgjë, por se udhëheqësit duhet të turpërohen për shkak të shpirtrave të të rinjve të plagosur dhe tragjedisë në kafenenë “Panda”.

“Unë nuk e transferova djalin tim, ai qëndroi në Pejë. As të tjerët nuk e bënë. As unë nuk do ta transferoj. Vendi atje, vendi këtu. Ai ishte shtatëmbëdhjetë vjeç e gjysmë kur u vra. Më i vogli ishte 14 vjeç. Vetë Slobodan Millosheviq, kur ishte në Hagë, tha: “Një bombë u hodh, e di”, thekson nëna e të riut të vrarë.

Ajo thekson se vetë nuk e di nëse do të ishte më e lehtë apo më e vështirë për ta të zbulonin të gjithë të vërtetën.

“Ndoshta do të jetë më e lehtë për disa, më e vështirë për disa, por gjëja më e rëndësishme është të dihet e vërteta. Në atë kohë në Pejë kishte një orë policore. Shqiptarëve nuk u lejohej të dilnin. Fëmijët tanë po mblidheshin, dhe ata që i vranë më parë kishin vizituar disa kafene duke kërkuar viktima. Të gjitha ishin bosh, u gjetën vetëm në ‘Panda’. Atë mbrëmje, për herë të parë, kryetari i komunës së Pejës, Mile Ivanoviq, nuk kishte roje sigurie para shtëpisë së tij. Ndoshta ishte rastësi, ndoshta jo, nuk e di”, thotë Ljubica Trifoviç, nëna e Dragan Trifoviç, i cili u vra në masakrën në kafenenë “Panda” në Pejë.

Burimi: Nova.rs

Continue Reading

Vendi

LDK thërret Kuvendin e Jashtëzakonshëm, caktohet data

Published

on

Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK) ka njoftuar se kryetari i kësaj partie, Lumir Abdixhiku, ka marrë vendim për thirrjen e Kuvendit të Jashtëzakonshëm të LDK-së.

Sipas njoftimit të partisë, vendimi është marrë pas përfundimit të procedurave statutare për verifikimin e kërkesës së paraqitur nga delegatët e Kuvendit.

LDK-ja ka bërë të ditur se Sekretariati i Përgjithshëm ka verifikuar nënshkrimet e dorëzuara nga delegatët dhe ka konstatuar se është përmbushur kriteri statutar prej së paku një të tretës së delegatëve, i nevojshëm për thirrjen e Kuvendit të Jashtëzakonshëm.

“Pas përfundimit të procedurave statutare të verifikimit të kërkesës së paraqitur nga delegatët e Kuvendit, Kryetari i LDK-së, në ushtrim të kompetencave dhe detyrimeve të përcaktuara me Statutin e partisë, ka marrë vendim për thirrjen e Kuvendit të Jashtëzakonshëm të Lidhjes Demokratike të Kosovës”, thuhet në njoftimin e LDK-së.

Kuvendi i Jashtëzakonshëm është caktuar të mbahet të enjten, më 30 korrik 2026, duke filluar nga ora 18:00.

“Pa asnjë vonesë pas përfundimit të procesit të verifikimit, Kryetari i LDK-së ka vendosur që Kuvendi i Jashtëzakonshëm të mbahet të enjten, më 30 korrik 2026, me fillim nga ora 18:00”, thuhet në njoftim.

Nga LDK-ja kanë theksuar se procesi do të zhvillohet në përputhje me Statutin e partisë, duke garantuar, sipas tyre, transparencë dhe respektim të vullnetit të delegatëve.

“Lidhja Demokratike e Kosovës mbetet e përkushtuar që i gjithë ky proces të zhvillohet në përputhje të plotë me Statutin e partisë, me parimet demokratike, transparencën institucionale dhe respektimin e vullnetit të delegatëve të Kuvendit”, thuhet në komunikatë.

Vendi i mbajtjes së Kuvendit dhe detajet tjera organizative, sipas partisë, do t’u bëhen të ditura delegatëve në përputhje me procedurat e përcaktuara./A.K/

Continue Reading

Të kërkuara