Lajmet

Çfarë fshihet pas malit që po digjet prej të paktën 6000 vjetësh?

Ky zjarr është më i vjetri i njohur në planetin tonë.

Published

on

Në një park kombëtar, 4 orë me makinë në veri të qytetit të Sidneit në Australi, një zjarr vazhdon të digjet jashtë kontrollit të njeriut. Por aspekti më i çuditshëm, është se po e bën këtë prej të paktën 6000 vjetësh.

I njohur edhe si “Mali që digjet” (Burning Mountain), zjarri misterioz nëntokësor është më i vjetri i njohur në planetin tonë. Disa shkencëtarë vlerësojnë se ai mund të jetë shumë më e lashtë nga sa mendojmë aktualisht.

I vendosur nën malin Uingen në shtetin e Uellsit të Ri Jugor, kjo vatër përbëhet nga njështresë qymyri, dhe anembanë botës ka mijëra të tillë. Pasi ndizen, këto zjarre nëntokësore janë thuajse të pamundura që të shuhen.

Dalëngadalë ato rrugëtojnë nëpër shtresën e qymyrit, dhe dihet se një shtresë qymyri ndodhet natyrshëm nën sipërfaqen e Tokës. “Askush nuk e di madhësinë e zjarrit nën ‘Burning Mountain’, por mund të bëhet një vlerësim i përafërt”- thotë Guilermo Rein, profesor i shkencës së zjarrit në Kolegjin Mbretëror të Londrës.

“Ka të ngjarë që ai të jetë një top i zjarrtë me diametër rreth 5–10 metra, dhe ku temperaturat arrijnë në 1.000 gradë Celsius” thekson Rein. Ai e vizitoi “Malin që Digjet” në vitin 2014. Por në dallim nga një zjarr tipik, një zjarr i shtresës së qymyrit që digjet nën tokë; nuk ka flakë dhe është më shumë si prush në një barbeky.

Zjarri nën malin Uingen po digjet në thellësinë 30 metra nën tokë, dhe po zhvendoset drejt jugut me një shpejtësi prej rreth 1 metër në vit. Nëse vizitoni parkun kombëtar ku ndodhet ky mal, dëshmia e vetme e ekzistencës së tij është pak tym dhe hi i bardhë, një tokë e ngrohtë kur e prek, shkëmbinj të zbardhur në të verdhë dhe të kuq, dhe era e squfurit që lëshohet kur zjarri poshtë djeg mineralet që përmban mali.

Por edhe pse është kryesisht i padukshëm, trajektorja që po ndjek zjarri është e dukshme. Njëvëzhgim më i afërt, zbulon disa zona të djegura kohët e fundit, të mbuluara me hi dhe pa jetë bimore.

”Përpara zjarrit, këtu kishte një pyll të bukur me dru eukalipti. Aty ku është zjarri, tani nuk ka absolutisht asgjë të gjallë, madje as bar. Dhe aty ku ishte zjarri 20 deri në 30 vjet më parë, është rikthyer pylli, që megjithatë është i një lloji tjetër, pasi zjarri e ka ndryshuar peizazhin”- shprehet Rein.

Shumë zjarre në shtresat e qymyrit nëntokë, sidomos ato në Indi, Kinë dhe SHBA, shkaktohen nga ndërhyrja njerëzore në miniera. Për shembull kujtoni rastin e zjarrit poshtë Centralias në Pensilvani, qyteti tashmë i shkretë që frymëzoi filmin “Silent Hill”, dhe që është djegur për gati 60 vjet.

Por kush e ka ndezur këtë zjarrin? Askush nuk është i sigurt për këtë. Hera e parë e dokumentuar e këtij zjarri nga evropianët daton në vitin 1828, kur një fermer i zonës deklaroi se kishte zbuluar një vullkan në rajonin e malit Uingen.

Vetëm një vit më vonë, në vitin 1829, gjeologu C.Uillton arriti në përfundimin se vullkani i supozuar, ishte në fakt një zjarr i shtresës së qymyrit. Që atëherë, matjet kanë treguar se gjurma e këtij zjarri mbulon një sipërfaqe prej rreth 6.5 kilometrash, duke sugjeruar se ai  ka qenë i ndezur prej të paktën 6.000 vjetësh.

Por përveç kësaj, në këtë zonë nuk është bëtë thuajse asnjë kërkim zyrtar. Ky vend konsiderohet i shenjtë nga banorët e zonës, populli aborigjen Uanaruah, që e ka përdorur këtëzjarr për gatim dhe për të prodhuar armë. Sipas Rein, shkaqet natyrore janë burimi më i mundshëm.

“Zjarre të tillë mund të digjet për mijëra vjet pa ndërhyrjen e njeriut. Ndërsa zjarri përparon, ai e ngroh malin duke shkaktuar zgjerimin dhe plasaritjen e tij, duke lejuar depërtimin e oksigjenit, në mënyrë që zjarri të mund të ecë përpara”– shton eksperti.

Edhe me ndërhyrjen njerëzore, zjarret në shtresat e nëndheshme të qymyrit janë shumë të vështira për t’u shuar. Ato kërkojnë tonelata ujë dhe azot të lëngshëm. Në vitin 2004, Kina pretendoi se kishte shuar një zjarr që digjej prej 50 vitesh, por vizitorët panë shenjat e djegies së tij vetëm disa vite më vonë./bota.al

lajme

Në Prizren nisin regjistrimet në Gjimnazin TIK të UBT International Smart Schools

Published

on

By

Prizreni, qyteti i historisë, kulturës dhe trashëgimisë, po bëhet gjithnjë e më shumë edhe një qendër e arsimit modern dhe inovacionit teknologjik. Në këtë frymë, kanë nisur zyrtarisht regjistrimet në Gjimnazin TIK të UBT International Smart Schools në Prizren, duke u ofruar të rinjve një mundësi unike për të ndërtuar karrierën e tyre në profesionet më të kërkuara të së ardhmes.

Regjistrimet janë të hapura jo vetëm për nxënësit nga Prizreni, por edhe për të rinjtë nga e gjithë rajoni i Prizrenit, si Suhareka, Dragashi, Malisheva, Rahoveci dhe Mamusha, si dhe për nxënësit nga Kukësi dhe zonat përreth në Shqipëri, të cilët dëshirojnë të ndjekin një arsim të standardeve ndërkombëtare në një nga institucionet më moderne të vendit.

Në një kohë kur tregu global i punës kërkon gjithnjë e më shumë profesionistë të fushës së teknologjisë, programimit dhe inteligjencës artificiale, Gjimnazi TIK sjell një model bashkëkohor të arsimit, ku teoria ndërthuret me praktikën dhe inovacioni bëhet pjesë e përditshmërisë së nxënësve.

Përmes laboratorëve modernë, pajisjeve të teknologjisë së fundit dhe metodave inovative të mësimdhënies, nxënësit zhvillojnë aftësi në programim, zhvillim të aplikacioneve, inteligjencë artificiale (AI), robotikë dhe realizimin e projekteve praktike, duke u përgatitur për studime universitare dhe për një treg pune që ndryshon me ritme të shpejta.

Ajo që e bën edhe më të veçantë këtë institucion është fakti se UBT International Smart Schools është plotësisht i akredituar nga Cambridge International Education, duke ofruar standarde ndërkombëtare të cilësisë në arsim dhe një përvojë mësimore të krahasueshme me shkollat më të avancuara në botë.

Me një staf të kualifikuar, ambiente moderne, teknologji të avancuar dhe një qasje që promovon kreativitetin, mendimin kritik dhe inovacionin, Gjimnazi TIK në Prizren synon të formojë gjeneratën e ardhshme të programuesve, inxhinierëve, zhvilluesve të teknologjisë dhe liderëve në këto fusha.

Regjistrimet tashmë janë të hapura për të gjithë të rinjtë që dëshirojnë të jenë pjesë e një shkolle ku teknologjia, dijet dhe vizioni për të ardhmen ecin paralelisht, duke e shndërruar arsimin në një investim të sigurt për suksesin akademik dhe profesional.

Aplikimet mund të bëhen online: LINKU ONLINE

Continue Reading

Lajmet

Akademia Verore e Fakultetit të Stomatologjisë në UBT vazhdoi me ligjërata shkencore dhe prezantime studentore

Published

on

By

Në kuadër të Global UBT Fest 2026, Fakulteti i Stomatologjisë në UBT zhvilloi aktivitetet e radhës të Akademisë Verore, duke mbledhur profesorë, profesionistë dhe studentë në një program të pasur me ligjërata shkencore, prezantime profesionale dhe diskutime mbi zhvillimet më të reja në fushën e stomatologjisë.

Programi u organizua në tri sesione shkencore, të moderuara nga stafi akademik i Fakultetit të Stomatologjisë, ku u trajtuan tema që pasqyrojnë risitë më të fundit në diagnostikim, trajtim dhe kujdesin oral. Ligjëratat u mbajtën nga profesorë dhe ekspertë të fushës, të cilët ndanë përvojat dhe njohuritë e tyre me pjesëmarrësit.

Ndër temat e trajtuara ishin strategjitë rigjeneruese në kirurgjinë moderne periodontale, ndikimi i sëmundjeve periodontale në shëndetin e përgjithshëm, materialet bashkëkohore në protetikë, përdorimi i realitetit virtual në uljen e frikës nga trajtimet dentare, menaxhimi kirurgjikal i cisteve radikulare, roli i teknologjive diagnostikuese si CBCT dhe MRI në diagnostikimin e tumoreve orale, trajtimi i odontomave dhe palatoshizave, si dhe përdorimi i materialeve moderne në endodonci dhe rëndësia e ushqimit në parandalimin e kariesit te fëmijët.

Një pjesë e rëndësishme e programit iu kushtua edhe prezantimeve të studentëve të programeve Stomatologji dhe Teknik Dentar, të cilët prezantuan punime shkencore dhe studime të përgatitura në bashkëpunim me mentorët e tyre, duke dëshmuar nivel të lartë profesional, hulumtues dhe prezantues.

Në përmbyllje të aktivitetit u organizua ceremonia e ndarjes së çmimeve për prezantimet më të mira studentore.

Çmimi i Parë iu nda:

  • Asja Salihu;
  • Shpresa Mustafa dhe Gjeraqina Jusaj;
  • Erleta Bytyqi dhe Luan Maliqi.

Çmimi i Dytë iu nda:

  • Diar Kolshi dhe Luan Maliqi;
  • Erblina Shabani;
  • Ornela Lezi.

Çmimi i Tretë iu nda:

  • Artiola Fazliu, Valëza Rukovci dhe Besmira Fazlija;
  • Lis Ameti.

Akademia Verore e Fakultetit të Stomatologjisë në UBT vazhdon të shërbejë si një platformë e rëndësishme për shkëmbimin e njohurive, prezantimin e praktikave bashkëkohore dhe nxitjen e hulumtimit shkencor, duke kontribuar në përgatitjen e profesionistëve të ardhshëm të stomatologjisë sipas standardeve më të larta akademike dhe profesionale.

Continue Reading

Magazinë

Bonnie Tyler ndërron jetë në moshën 75-vjeçare

Published

on

Këngëtarja legjendare uellsiane Bonnie Tyler, e njohur në mbarë botën për hitet ikonike “Total Eclipse of the Heart” dhe “Holding Out for a Hero”, ka ndërruar jetë në moshën 75-vjeçare. Lajmi u konfirmua nga familja dhe ekipi i saj përmes një njoftimi të publikuar në rrjetet zyrtare sociale.

Sipas njoftimit, Tyler ndërroi jetë të mërkurën në një spital në Portugali, ku po trajtohej pas një sëmundjeje.

“Në ditët në vijim do të publikojmë një deklaratë të mëtejshme, por për momentin kërkojmë privatësi për ta përballuar këtë humbje të rëndë”, thuhet në deklaratën e familjes dhe ekipit të artistes.

Bonnie Tyler ishte një nga zërat më të veçantë të muzikës rock dhe pop. Me timbrin e saj karakteristik dhe një karrierë që zgjati për më shumë se pesë dekada, ajo la gjurmë në industrinë muzikore me këngë që vazhdojnë të dëgjohen dhe të pëlqehen nga miliona fansa në mbarë botën./A.K/

Continue Reading

Vendi

Nis afati për konstituimin e Kuvendit, Kurti u dërgon ftesa për takim liderëve opozitarë

Published

on

By

Një ditë pasi Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ) bëri certifikimin e rezultateve përfundimtare të zgjedhjeve parlamentare të 7 qershorit, këtë të enjte ka filluar të rrjedhë zyrtarisht afati kushtetues për konstituimin e përbërjes së re të Kuvendit të Kosovës.

Sipas rregullave të përcaktuara me Kushtetutë, legjislatura e re e dalë nga votat e qytetarëve duhet të konstituohet brenda një afati prej 30 ditësh, që nënkupton se afati i fundit është data 9 gusht.

Me nisjen zyrtare të këtij procesi, kryeministri në detyrë, Albin Kurti, ka lëvizur menjëherë duke u dërguar ftesa zyrtare për takim krerëve të tri partive kryesore opozitare në vend: Partisë Demokratike të Kosovës (PDK), Lidhjes Demokratike të Kosovës (LDK) dhe Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës (AAK).

Lajmi rreth këtyre ftesave është konfirmuar ekskluzivisht për RTV Dukagjini nga zëdhënësi i Qeverisë në detyrë, Arlind Manxhuka.

“Po, sot në mëngjes kryeministri Kurti ka dërguar letër për takim kryetarëve të Partisë Demokratike të Kosovës, Lidhjes Demokratike të Kosovës dhe Aleancës”, ka thënë Manxhuka për Dukagjinin.

Ky hap shënon fillimin e konsultimeve politike, pasi menjëherë pas konstituimit të Kuvendit, pritet të nisin procedurat e rregullta kushtetuese për formimin e Qeverisë së re, e pasuar më tej edhe nga procesi i zgjedhjes së Presidentit të ri të Republikës së Kosovës. /Dukagjini/ /E.A/

Continue Reading

Të kërkuara