Lajmet

Çfarë fshihet pas malit që po digjet prej të paktën 6000 vjetësh?

Ky zjarr është më i vjetri i njohur në planetin tonë.

Published

on

Në një park kombëtar, 4 orë me makinë në veri të qytetit të Sidneit në Australi, një zjarr vazhdon të digjet jashtë kontrollit të njeriut. Por aspekti më i çuditshëm, është se po e bën këtë prej të paktën 6000 vjetësh.

I njohur edhe si “Mali që digjet” (Burning Mountain), zjarri misterioz nëntokësor është më i vjetri i njohur në planetin tonë. Disa shkencëtarë vlerësojnë se ai mund të jetë shumë më e lashtë nga sa mendojmë aktualisht.

I vendosur nën malin Uingen në shtetin e Uellsit të Ri Jugor, kjo vatër përbëhet nga njështresë qymyri, dhe anembanë botës ka mijëra të tillë. Pasi ndizen, këto zjarre nëntokësore janë thuajse të pamundura që të shuhen.

Dalëngadalë ato rrugëtojnë nëpër shtresën e qymyrit, dhe dihet se një shtresë qymyri ndodhet natyrshëm nën sipërfaqen e Tokës. “Askush nuk e di madhësinë e zjarrit nën ‘Burning Mountain’, por mund të bëhet një vlerësim i përafërt”- thotë Guilermo Rein, profesor i shkencës së zjarrit në Kolegjin Mbretëror të Londrës.

“Ka të ngjarë që ai të jetë një top i zjarrtë me diametër rreth 5–10 metra, dhe ku temperaturat arrijnë në 1.000 gradë Celsius” thekson Rein. Ai e vizitoi “Malin që Digjet” në vitin 2014. Por në dallim nga një zjarr tipik, një zjarr i shtresës së qymyrit që digjet nën tokë; nuk ka flakë dhe është më shumë si prush në një barbeky.

Zjarri nën malin Uingen po digjet në thellësinë 30 metra nën tokë, dhe po zhvendoset drejt jugut me një shpejtësi prej rreth 1 metër në vit. Nëse vizitoni parkun kombëtar ku ndodhet ky mal, dëshmia e vetme e ekzistencës së tij është pak tym dhe hi i bardhë, një tokë e ngrohtë kur e prek, shkëmbinj të zbardhur në të verdhë dhe të kuq, dhe era e squfurit që lëshohet kur zjarri poshtë djeg mineralet që përmban mali.

Por edhe pse është kryesisht i padukshëm, trajektorja që po ndjek zjarri është e dukshme. Njëvëzhgim më i afërt, zbulon disa zona të djegura kohët e fundit, të mbuluara me hi dhe pa jetë bimore.

”Përpara zjarrit, këtu kishte një pyll të bukur me dru eukalipti. Aty ku është zjarri, tani nuk ka absolutisht asgjë të gjallë, madje as bar. Dhe aty ku ishte zjarri 20 deri në 30 vjet më parë, është rikthyer pylli, që megjithatë është i një lloji tjetër, pasi zjarri e ka ndryshuar peizazhin”- shprehet Rein.

Shumë zjarre në shtresat e qymyrit nëntokë, sidomos ato në Indi, Kinë dhe SHBA, shkaktohen nga ndërhyrja njerëzore në miniera. Për shembull kujtoni rastin e zjarrit poshtë Centralias në Pensilvani, qyteti tashmë i shkretë që frymëzoi filmin “Silent Hill”, dhe që është djegur për gati 60 vjet.

Por kush e ka ndezur këtë zjarrin? Askush nuk është i sigurt për këtë. Hera e parë e dokumentuar e këtij zjarri nga evropianët daton në vitin 1828, kur një fermer i zonës deklaroi se kishte zbuluar një vullkan në rajonin e malit Uingen.

Vetëm një vit më vonë, në vitin 1829, gjeologu C.Uillton arriti në përfundimin se vullkani i supozuar, ishte në fakt një zjarr i shtresës së qymyrit. Që atëherë, matjet kanë treguar se gjurma e këtij zjarri mbulon një sipërfaqe prej rreth 6.5 kilometrash, duke sugjeruar se ai  ka qenë i ndezur prej të paktën 6.000 vjetësh.

Por përveç kësaj, në këtë zonë nuk është bëtë thuajse asnjë kërkim zyrtar. Ky vend konsiderohet i shenjtë nga banorët e zonës, populli aborigjen Uanaruah, që e ka përdorur këtëzjarr për gatim dhe për të prodhuar armë. Sipas Rein, shkaqet natyrore janë burimi më i mundshëm.

“Zjarre të tillë mund të digjet për mijëra vjet pa ndërhyrjen e njeriut. Ndërsa zjarri përparon, ai e ngroh malin duke shkaktuar zgjerimin dhe plasaritjen e tij, duke lejuar depërtimin e oksigjenit, në mënyrë që zjarri të mund të ecë përpara”– shton eksperti.

Edhe me ndërhyrjen njerëzore, zjarret në shtresat e nëndheshme të qymyrit janë shumë të vështira për t’u shuar. Ato kërkojnë tonelata ujë dhe azot të lëngshëm. Në vitin 2004, Kina pretendoi se kishte shuar një zjarr që digjej prej 50 vitesh, por vizitorët panë shenjat e djegies së tij vetëm disa vite më vonë./bota.al

Lajmet

PDK kritikon Kurtin për pjesëmarrjen në ceremoninë e kadetëve të Shërbimit Korrektues

Published

on

Deputetja e PDK-së, Besa Kabashi-Ramaj, ka kritikuar kryeministrin në detyrë, Albin Kurti, për pjesëmarrjen në ceremoninë e diplomimit të kadetëve të rinj të Shërbimit Korrektues të Kosovës.

Ajo akuzoi Kurtin se po përdor institucionet e sigurisë për të krijuar, sipas saj, një imazh të normalitetit në kohën kur vendi po përballet me krizë politike dhe institucionale.

Kabashi-Ramaj tha se uniformat dhe institucionet e sigurisë nuk duhet të përdoren për qëllime politike, duke theksuar se ato janë institucione të Republikës së Kosovës dhe jo të një partie apo individi.

Ajo i bëri thirrje Kurtit dhe Lëvizjes Vetëvendosje që të kthehen në Kuvend dhe të mundësojnë konstituimin e tij.

Deputetja e PDK-së kritikoi gjithashtu mungesën e sigurimit shëndetësor dhe jetësor për pjesëtarët e sektorit të sigurisë, duke kërkuar më shumë mbështetje për policët dhe pjesëtarët e Shërbimit Korrektues.

Kabashi-Ramaj tha se respekti ndaj pjesëtarëve të uniformuar nuk duhet të matet me ceremoni e fotografi, por me kushtet dhe trajtimin që shteti ua ofron atyre./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Zjarri në Kroaci lë 40 të lënduar, shtatë persona në respirator

Published

on

Zjarri i madh që përfshiu Omishin dhe zonat përreth në Kroaci ka lënë 40 persona të lënduar, ndërsa 14 prej tyre janë hospitalizuar në Spitalin e Splitit.

Shtatë pacientë ndodhen në respirator, përfshirë gjashtë të rritur dhe një 17-vjeçar. Mjekët kanë bërë të ditur se i riu është në gjendje të rëndë, por aktualisht nuk është në rrezik për jetën.

Të lënduarit kanë pësuar kryesisht djegie, por janë raportuar edhe dëmtime nga thithja e tymit dhe trauma gjatë evakuimit. Te pacientët me djegie të rënda, sipërfaqja e trupit e prekur varion nga 15 deri në 60 për qind.

Autoritetet shëndetësore po shqyrtojnë mundësinë e transferimit të disa pacientëve në spitale në Zagreb, por mjekët kanë theksuar se kjo do të bëhet vetëm nëse gjendja e tyre është stabile.

Në mesin e të lënduarve janë kryesisht shtetas kroatë, por edhe dy shtetas të huaj, një gjerman dhe një polak.

Ndërkohë, shërbimet mjekësore në Split janë përforcuar gjatë natës, ndërsa autoritetet u kanë bërë thirrje qytetarëve të ekspozuar ndaj tymit të mos krijojnë panik dhe të kërkojnë ndihmë mjekësore në rast të simptomave serioze./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Një muaj paraburgim për Fehim Salin, i dyshuar për spiunazh

Published

on

By

Gjykata Themelore në Prishtinë i ka caktuar masën e paraburgimit prej një muaji shtetasit të Kosovës, Fehim Sali, pas arrestimit të tij në pikën kufitare në Merdar nën dyshimin për kryerjen e veprës penale të spiunazhit.

Vendimi erdhi pas kërkesës së Prokurorisë Speciale të Kosovës, sipas së cilës i pandehuri i ka ofruar vazhdimisht informacione dhe ndihmë Shërbimit Inteligjent të Serbisë (BIA) me qëllim përfitimin material.

Sipas kërkesës së Prokurorisë, Sali i ka ofruar BIA-s të dhëna mbi situatën politike në Kosovë, ka fotografuar dhe identifikuar zyrtarë të Agjencisë së Kosovës për Inteligjencë (AKI), si dhe ka mbledhur informacione për persona që i përkasin sektit vehabi, duke i propozuar disa prej tyre si objektiva për rekrutim nga shërbimi serb.

Gjatë procesit hetimor, i dyshuari ka pranuar veprimet e tij:

“Dyshimi i bazuar mirë u vërtetua edhe nga deklarata e vet të pandehurit i cili në detaje përshkruan veprimet e tij inkriminuese, duke ofruar mënyrat dhe vendtakimet e komunikimit dhe ofrimit të informacioneve dhe ndihmën për BIA-n serbe”, thuhet në kërkesën e Prokurorisë Speciale.

Prokuroria ka vlerësuar se masa e paraburgimit është e domosdoshme për të parandaluar rrezikun e arratisjes — marrë parasysh se i dyshuari posedon edhe shtetësi serbe — si dhe për të shmangur dëmtimin apo zhdukjen e provave.

Në kuadër të hetimeve, Policia e Kosovës ka kryer një bastisje në vendbanimin e të dyshuarit në Komunën e Dragashit. Gjatë kontrollit janë gjetur dhe sekuestruar 39,500 euro para të gatshme, 500 dinarë serbë dhe katër telefona celularë.

I dyshuari, i cili është i angazhuar në sistemin arsimor paralelm serb në Kosovë, më parë ka shërbyer si përfaqësues i komunitetit goran në Këshillin Konsultativ për Komunitete pranë Presidencës së Kosovës për dy mandate (2020–2024). Nga ky post ai u shkarkua më 3 maj 2024, pas një raporti të konfidencial nga institucionet e sigurisë.

Sipas Kodit Penal të Republikës së Kosovës, vepra penale e spiunazhit dënohet me së paku pesë vjet burgim. /E.A/

 

Continue Reading

Lajmet

Kosova i ofron ndihmë ushtarake Shqipërisë dhe Malit të Zi për përballimin e zjarreve

Published

on

By

Ministri i Mbrojtjes në detyrë, Ejup Maqedonci, ka shprehur gatishmërinë e plotë për t’u dalë në ndihmë Shqipërisë dhe Malit të Zi me kapacitetet ushtarake, në përballjen me zjarret masive që kanë përfshirë disa zona të këtyre dy vendeve fqinje.

Ministri Maqedonci njoftoi se u ka përcjellë homologëve të tij përkatës ofertën zyrtare për mbështetje përmes kapaciteteve të Forcës së Sigurisë së Kosovës (FSK).

“Në këto ditë sfiduese, kur Shqipëria dhe Mali i Zi po përballen me zjarre në zona të ndryshme të vendeve të tyre, u kam përcjellë homologëve të mi, ministrave të Mbrojtjes, gatishmërinë e Ministrisë së Mbrojtjes së Republikës së Kosovës për të ofruar mbështetje me kapacitetet që kemi në dispozicion”, deklaroi Maqedonci.

Ministri theksoi se institucionet e Kosovës mbeten në pritje të vlerësimit të autoriteteve të Shqipërisë dhe Malit të Zi nëse kjo ndihmë do të jetë e nevojshme në terren.

“Kosova është e gatshme të kontribuojë në mbështetje të autoriteteve përkatëse, nëse një ndihmë e tillë vlerësohet e nevojshme. Në momente të tilla solidariteti dhe bashkëpunimi marrin një rëndësi të veçantë. Ministria e Mbrojtjes, Forca e Sigurisë së Kosovës dhe institucionet tjera të Republikës mbeten të gatshme të ofrojnë mbështetje”, përfundoi ai.

Continue Reading

Të kërkuara