Lajmet

Çfarë fshihet pas malit që po digjet prej të paktën 6000 vjetësh?

Ky zjarr është më i vjetri i njohur në planetin tonë.

Published

on

Në një park kombëtar, 4 orë me makinë në veri të qytetit të Sidneit në Australi, një zjarr vazhdon të digjet jashtë kontrollit të njeriut. Por aspekti më i çuditshëm, është se po e bën këtë prej të paktën 6000 vjetësh.

I njohur edhe si “Mali që digjet” (Burning Mountain), zjarri misterioz nëntokësor është më i vjetri i njohur në planetin tonë. Disa shkencëtarë vlerësojnë se ai mund të jetë shumë më e lashtë nga sa mendojmë aktualisht.

I vendosur nën malin Uingen në shtetin e Uellsit të Ri Jugor, kjo vatër përbëhet nga njështresë qymyri, dhe anembanë botës ka mijëra të tillë. Pasi ndizen, këto zjarre nëntokësore janë thuajse të pamundura që të shuhen.

Dalëngadalë ato rrugëtojnë nëpër shtresën e qymyrit, dhe dihet se një shtresë qymyri ndodhet natyrshëm nën sipërfaqen e Tokës. “Askush nuk e di madhësinë e zjarrit nën ‘Burning Mountain’, por mund të bëhet një vlerësim i përafërt”- thotë Guilermo Rein, profesor i shkencës së zjarrit në Kolegjin Mbretëror të Londrës.

“Ka të ngjarë që ai të jetë një top i zjarrtë me diametër rreth 5–10 metra, dhe ku temperaturat arrijnë në 1.000 gradë Celsius” thekson Rein. Ai e vizitoi “Malin që Digjet” në vitin 2014. Por në dallim nga një zjarr tipik, një zjarr i shtresës së qymyrit që digjet nën tokë; nuk ka flakë dhe është më shumë si prush në një barbeky.

Zjarri nën malin Uingen po digjet në thellësinë 30 metra nën tokë, dhe po zhvendoset drejt jugut me një shpejtësi prej rreth 1 metër në vit. Nëse vizitoni parkun kombëtar ku ndodhet ky mal, dëshmia e vetme e ekzistencës së tij është pak tym dhe hi i bardhë, një tokë e ngrohtë kur e prek, shkëmbinj të zbardhur në të verdhë dhe të kuq, dhe era e squfurit që lëshohet kur zjarri poshtë djeg mineralet që përmban mali.

Por edhe pse është kryesisht i padukshëm, trajektorja që po ndjek zjarri është e dukshme. Njëvëzhgim më i afërt, zbulon disa zona të djegura kohët e fundit, të mbuluara me hi dhe pa jetë bimore.

”Përpara zjarrit, këtu kishte një pyll të bukur me dru eukalipti. Aty ku është zjarri, tani nuk ka absolutisht asgjë të gjallë, madje as bar. Dhe aty ku ishte zjarri 20 deri në 30 vjet më parë, është rikthyer pylli, që megjithatë është i një lloji tjetër, pasi zjarri e ka ndryshuar peizazhin”- shprehet Rein.

Shumë zjarre në shtresat e qymyrit nëntokë, sidomos ato në Indi, Kinë dhe SHBA, shkaktohen nga ndërhyrja njerëzore në miniera. Për shembull kujtoni rastin e zjarrit poshtë Centralias në Pensilvani, qyteti tashmë i shkretë që frymëzoi filmin “Silent Hill”, dhe që është djegur për gati 60 vjet.

Por kush e ka ndezur këtë zjarrin? Askush nuk është i sigurt për këtë. Hera e parë e dokumentuar e këtij zjarri nga evropianët daton në vitin 1828, kur një fermer i zonës deklaroi se kishte zbuluar një vullkan në rajonin e malit Uingen.

Vetëm një vit më vonë, në vitin 1829, gjeologu C.Uillton arriti në përfundimin se vullkani i supozuar, ishte në fakt një zjarr i shtresës së qymyrit. Që atëherë, matjet kanë treguar se gjurma e këtij zjarri mbulon një sipërfaqe prej rreth 6.5 kilometrash, duke sugjeruar se ai  ka qenë i ndezur prej të paktën 6.000 vjetësh.

Por përveç kësaj, në këtë zonë nuk është bëtë thuajse asnjë kërkim zyrtar. Ky vend konsiderohet i shenjtë nga banorët e zonës, populli aborigjen Uanaruah, që e ka përdorur këtëzjarr për gatim dhe për të prodhuar armë. Sipas Rein, shkaqet natyrore janë burimi më i mundshëm.

“Zjarre të tillë mund të digjet për mijëra vjet pa ndërhyrjen e njeriut. Ndërsa zjarri përparon, ai e ngroh malin duke shkaktuar zgjerimin dhe plasaritjen e tij, duke lejuar depërtimin e oksigjenit, në mënyrë që zjarri të mund të ecë përpara”– shton eksperti.

Edhe me ndërhyrjen njerëzore, zjarret në shtresat e nëndheshme të qymyrit janë shumë të vështira për t’u shuar. Ato kërkojnë tonelata ujë dhe azot të lëngshëm. Në vitin 2004, Kina pretendoi se kishte shuar një zjarr që digjej prej 50 vitesh, por vizitorët panë shenjat e djegies së tij vetëm disa vite më vonë./bota.al

Lajmet

Kuriozitetet e ditës

Published

on

Lexoni pesë kuriozitete. Mund të mos i keni ditur:

 

  1. Insektet mund të fluturojnë deri në 3.25 km mbi nivelin e detit, të paktën. Bletët alpine janë gjetur duke jetuar deri në 3.25 km mbi nivelin e detit dhe madje mund të fluturojnë në kushte laboratorike që përsërisin dendësinë e ajrit dhe nivelet e oksigjenit në 9 km – kjo është pak më lart se Mali Everest.

 

  1. Ekziston një planet i bërë kryesisht nga diamanti. I quajtur 55 Cancri e, është rreth dyfishi i madhësisë së Tokës dhe rreth 40 vite dritë larg nesh brenda konstelacionit të Gaforres.

 

  1. Në det të thellë, meshkujt e peshkut angler nuk çiftëzohen thjesht – ata bashkohen. Meshkujt e vegjël kafshojnë një femër shumë më të madhe dhe gradualisht treten në trupin e saj, duke lënë pas pak më shumë se një qese të gjallë sperme që ajo mund ta përdorë sa herë që dëshiron të lëshojë vezë.

 

  1. Ekziston një gjendje në të cilën trupi juaj mund të prodhojë alkool. Sindroma e auto-birrës është një gjendje shumë e rrallë që ndodh kur disa baktere dhe maja në zorrë i zbërthejnë karbohidratet në etanol.

 

  1. Është e mundur që dy ëndërrimtarë të kthjellët të komunikojnë në mes të ëndrrës. Sinkronizimi nervor ndër-trunor është vërejtur midis njerëzve që të dy janë në gjumë.

Continue Reading

Lajmet

Sindikata e Re e KEK-ut paralajmëron protestë në tri divizione pas vdekjes së katër punëtorëve

Published

on

Sindikata e Re e Korporatës Energjetike të Kosovës ka paralajmëruar protestë të punëtorëve në tri divizionet e KEK-ut, pas shqetësimeve për kushtet e punës, sigurinë dhe mungesën e pajisjeve mbrojtëse.

Kryetari i Sindikatës së Re të KEK-ut, Xhelal Jashari, ka bërë të ditur se protesta do të mbahet të mërkurën, më 26 gusht, nga ora 08:00, në Divizionin e Prodhimit të Qymyrit, Termocentralin “Kosova A” dhe Termocentralin “Kosova B”.

Sipas Jasharit, protesta synon të shprehë pakënaqësinë e punëtorëve lidhur me kushtet e vështira të punës dhe mungesën e pajisjeve mbrojtëse, si dhe të shprehë solidaritet me familjet e punëtorëve që kanë humbur jetën në vendin e punës.

Ai ka kërkuar më shumë kujdes për sigurinë e punëtorëve, duke thënë se ata duhet të përfundojnë orarin e punës dhe të kthehen shëndoshë e mirë te familjet e tyre.

Jashari ka ngritur shqetësime edhe për menaxhimin e mjeteve dhe automjeteve në dispozicion të KEK-ut. Sipas tij, ndërsa drejtues të caktuar kanë disa automjete në dispozicion, punëtorët përballen me mungesë të tyre për daljet në terren dhe në zona të prodhimit.

Sindikata ka paralajmëruar edhe një protestë simbolike para Drejtorisë së KEK-ut në Prishtinë, përpara protestës së madhe të 26 gushtit.

Ndërkaq, nënkryetari i Sindikatës, Nexhat Llumnica, ka ngritur shqetësime për presionin e stafit menaxhues ndaj punëtorëve. Sipas tij, në disa raste punëtorët nuk kanë guxim të refuzojnë detyrat në vende që i konsiderojnë të pasigurta, nga frika e procedurave disiplinore.

Protesta vjen pas vdekjes së katër punëtorëve gjatë kryerjes së detyrave të punës në KEK, nga shkurti deri në gusht të vitit 2026./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Në Malishevë, dyshohet se burri vrau gruan

Published

on

By

Detaje të reja kanë dalë në dritë lidhur me ngjarjen e rëndë në fshatin Kërvasari të Malishevës, ku mbeti e vdekur një grua shtatzënë. Prokuroria Themelore në Gjakovë ka njoftuar se i dyshuari për aktin është vetë bashkëshorti i viktimës, i cili po ashtu ka pësuar plagë të rënda nga arma e zjarrit.

Sipas njoftimit zyrtar të Prokurorisë, i dyshuari është dërguar për trajtim mjekësor në Qendrën Klinike Universitare të Kosovës (QKUK), ku mjekët bëjnë me dije se ai ndodhet në gjendje të rëndë dhe kritike për jetën.

Prokurori i Shtetit ka dalë në vendngjarje dhe me urdhër të tij, trupi i pajetë i viktimës është dërguar në Institutin e Mjekësisë Ligjore (IML) në Prishtinë për autopsi.

Rasti nga organet e drejtësisë po hetohet nën dyshimin për veprat penale “Vrasje e rëndë” dhe “Mbajtja në pronësi, kontroll ose posedim të paautorizuar të armëve”.

Prokuroria Themelore në Gjakovë, në koordinim me Policinë e Kosovës, bëri të ditur se po ndërmerr të gjitha veprimet e nevojshme hetimore për ndriçimin e plotë të rrethanave të kësaj ngjarjeje dhe grumbullimin e provave relevante. /E.A/

Continue Reading

Lajmet

Vizitë në ditën e pavarësisë: Kryeministri britanik Andy Burnham udhëton drejt Ukrainës

Published

on

By

Kryeministri i Mbretërisë së Bashkuar, Andy Burnham, ka arritur të hënën në Ukrainë, në udhëtimin e tij të parë zyrtar jashtë vendit që nga marrja e detyrës.

Kjo vizitë përkojnë me 35-vjetorin e pavarësisë së Ukrainës nga Bashkimi Sovjetik. Gjatë këtij qëndrimi, Burnham pritet të njoftojë arritjen e një marrëveshjeje që i mundëson Ukrainës nisjen e prodhimit të versioneve të saj të raketave britanike “Storm Shadow”.

Me të mbërritur, ai u prit nga ministri i Jashtëm ukrainas, Andrii Sybiha, ndërsa në agjendë është paraparë edhe një takim me presidentin Volodymyr Zelensky.

Ministri britanik i Mbrojtjes, Luke Pollard, deklaroi se përzgjedhja e Ukrainës si destinacioni i parë ndërkombëtar i kryeministrit Burnham dëshmon qartë shkallën e lartë të mbështetjes së Mbretërisë së Bashkuar për këtë shtet.

Pollard theksoi nevojën për rritjen e kapaciteteve të mbrojtjes ajrore, duke vënë në dukje se zhvillimet dhe konflikti në Lindjen e Mesme kanë rritur kërkesën globale për sistemet “Patriot”.

“Për këtë arsye, Mbretëria e Bashkuar po e ndihmon Ukrainën me mjete të tjera mbrojtëse, jo vetëm për të rrëzuar raketat kruiz të lëshuara nga Rusia, por edhe për të neutralizuar dronët”, deklaroi ai për BBC-në. /BBC/

Continue Reading

Të kërkuara