Lajmet

Çfarë fshihet pas malit që po digjet prej të paktën 6000 vjetësh?

Ky zjarr është më i vjetri i njohur në planetin tonë.

Published

on

Në një park kombëtar, 4 orë me makinë në veri të qytetit të Sidneit në Australi, një zjarr vazhdon të digjet jashtë kontrollit të njeriut. Por aspekti më i çuditshëm, është se po e bën këtë prej të paktën 6000 vjetësh.

I njohur edhe si “Mali që digjet” (Burning Mountain), zjarri misterioz nëntokësor është më i vjetri i njohur në planetin tonë. Disa shkencëtarë vlerësojnë se ai mund të jetë shumë më e lashtë nga sa mendojmë aktualisht.

I vendosur nën malin Uingen në shtetin e Uellsit të Ri Jugor, kjo vatër përbëhet nga njështresë qymyri, dhe anembanë botës ka mijëra të tillë. Pasi ndizen, këto zjarre nëntokësore janë thuajse të pamundura që të shuhen.

Dalëngadalë ato rrugëtojnë nëpër shtresën e qymyrit, dhe dihet se një shtresë qymyri ndodhet natyrshëm nën sipërfaqen e Tokës. “Askush nuk e di madhësinë e zjarrit nën ‘Burning Mountain’, por mund të bëhet një vlerësim i përafërt”- thotë Guilermo Rein, profesor i shkencës së zjarrit në Kolegjin Mbretëror të Londrës.

“Ka të ngjarë që ai të jetë një top i zjarrtë me diametër rreth 5–10 metra, dhe ku temperaturat arrijnë në 1.000 gradë Celsius” thekson Rein. Ai e vizitoi “Malin që Digjet” në vitin 2014. Por në dallim nga një zjarr tipik, një zjarr i shtresës së qymyrit që digjet nën tokë; nuk ka flakë dhe është më shumë si prush në një barbeky.

Zjarri nën malin Uingen po digjet në thellësinë 30 metra nën tokë, dhe po zhvendoset drejt jugut me një shpejtësi prej rreth 1 metër në vit. Nëse vizitoni parkun kombëtar ku ndodhet ky mal, dëshmia e vetme e ekzistencës së tij është pak tym dhe hi i bardhë, një tokë e ngrohtë kur e prek, shkëmbinj të zbardhur në të verdhë dhe të kuq, dhe era e squfurit që lëshohet kur zjarri poshtë djeg mineralet që përmban mali.

Por edhe pse është kryesisht i padukshëm, trajektorja që po ndjek zjarri është e dukshme. Njëvëzhgim më i afërt, zbulon disa zona të djegura kohët e fundit, të mbuluara me hi dhe pa jetë bimore.

”Përpara zjarrit, këtu kishte një pyll të bukur me dru eukalipti. Aty ku është zjarri, tani nuk ka absolutisht asgjë të gjallë, madje as bar. Dhe aty ku ishte zjarri 20 deri në 30 vjet më parë, është rikthyer pylli, që megjithatë është i një lloji tjetër, pasi zjarri e ka ndryshuar peizazhin”- shprehet Rein.

Shumë zjarre në shtresat e qymyrit nëntokë, sidomos ato në Indi, Kinë dhe SHBA, shkaktohen nga ndërhyrja njerëzore në miniera. Për shembull kujtoni rastin e zjarrit poshtë Centralias në Pensilvani, qyteti tashmë i shkretë që frymëzoi filmin “Silent Hill”, dhe që është djegur për gati 60 vjet.

Por kush e ka ndezur këtë zjarrin? Askush nuk është i sigurt për këtë. Hera e parë e dokumentuar e këtij zjarri nga evropianët daton në vitin 1828, kur një fermer i zonës deklaroi se kishte zbuluar një vullkan në rajonin e malit Uingen.

Vetëm një vit më vonë, në vitin 1829, gjeologu C.Uillton arriti në përfundimin se vullkani i supozuar, ishte në fakt një zjarr i shtresës së qymyrit. Që atëherë, matjet kanë treguar se gjurma e këtij zjarri mbulon një sipërfaqe prej rreth 6.5 kilometrash, duke sugjeruar se ai  ka qenë i ndezur prej të paktën 6.000 vjetësh.

Por përveç kësaj, në këtë zonë nuk është bëtë thuajse asnjë kërkim zyrtar. Ky vend konsiderohet i shenjtë nga banorët e zonës, populli aborigjen Uanaruah, që e ka përdorur këtëzjarr për gatim dhe për të prodhuar armë. Sipas Rein, shkaqet natyrore janë burimi më i mundshëm.

“Zjarre të tillë mund të digjet për mijëra vjet pa ndërhyrjen e njeriut. Ndërsa zjarri përparon, ai e ngroh malin duke shkaktuar zgjerimin dhe plasaritjen e tij, duke lejuar depërtimin e oksigjenit, në mënyrë që zjarri të mund të ecë përpara”– shton eksperti.

Edhe me ndërhyrjen njerëzore, zjarret në shtresat e nëndheshme të qymyrit janë shumë të vështira për t’u shuar. Ato kërkojnë tonelata ujë dhe azot të lëngshëm. Në vitin 2004, Kina pretendoi se kishte shuar një zjarr që digjej prej 50 vitesh, por vizitorët panë shenjat e djegies së tij vetëm disa vite më vonë./bota.al

Vendi

Haxhiu dhe Kryeziu ankohen në PZAP, kërkojnë rinumërim të votave të PDK-së

Published

on

Kandidatët për deputetë nga Partia Demokratike e Kosovës (PDK), Bekim Haxhiu dhe Qëndrim Kryeziu, kanë dorëzuar ankesë në Panelin Zgjedhor për Ankesa dhe Parashtresa (PZAP), duke kundërshtuar rezultatin përfundimtar të zgjedhjeve të 7 qershorit të publikuar nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ).

Haxhiu tha se rezultati i shpallur është i pasaktë dhe nuk duhet të certifikohet pa u bërë një rinumërim i plotë.

“Sot bashkë me kandidatin për deputet Qëndrim Kryeziu, kemi dorëzuar ankesën në PZAP, në rezultatin përfundimtar të publikuar nga KQZ-ja, për arsye se rezultati i publikuar dhe përfundimtar është i pasaktë. Nga rinumërimi i 5,201 votave të PDK-së janë evidentuar 221 vota të regjistruara gabimisht. Mua si kandidat në këtë rinumërim më janë shtuar gjashtë vota”, deklaroi Haxhiu.

Ai shtoi se diferenca për mandatin e deputetit është vetëm 102 vota, ndërsa gabimet e evidentuara e tejkalojnë këtë numër.

“Marzhi i gabimit që është evidentuar është shumë i lartë dhe e tejkalon diferencën prej 102 votash. Prandaj kërkojmë që PZAP-ja të urdhërojë rinumërimin, në mënyrë që rezultati përfundimtar të jetë i saktë dhe i pakontestueshëm”, u shpreh ai.

Haxhiu kujtoi se një situatë e ngjashme kishte ndodhur edhe në zgjedhjet e 28 dhjetorit të vitit të kaluar.

“Në zgjedhjet e 28 dhjetorit, pas rinumërimit total më janë shtuar 522 vota. Edhe tani kemi një rast të ngjashëm, ndonëse me përmasa më të vogla”, tha ai.

Edhe kandidati tjetër i PDK-së, Qëndrim Kryeziu, tha se kërkesa e tyre synon vetëm respektimin e votës së qytetarëve.

“Ligji nuk thotë që duhet t’i falim gabimet, sado të vogla qofshin ato. Ligji thotë që duhet të zbatohet për të gjithë njëjtë dhe votë për votë të numërohet çdo votë. Ne nuk po kërkojmë asgjë të jashtëzakonshme, por vetëm që votat e qytetarëve të numërohen saktë”, deklaroi Kryeziu.

PZAP-ja ka afat katër ditë për të vendosur lidhur me ankesën. Në rast se ajo refuzohet, Haxhiu dhe Kryeziu kanë të drejtë ta dërgojnë rastin në Gjykatën Supreme, e cila sipas Ligjit për Zgjedhjet e Përgjithshme ka pesë ditë afat për të marrë vendim.

Pas përfundimit të procedurave ankimore, KQZ-së do t’i hapet rruga për certifikimin e rezultateve përfundimtare të zgjedhjeve të 7 qershorit./A.K/

Continue Reading

Vendi

Daniel Serwer në UBT: Kosova ka shënuar transformim të madh historik

Published

on

By

Në Kampusin Inovativ të UBT-së është mbajtur forumi akademik me temë diskutimi “Nga Çlirimi te Lidershipi: Edukimi i Gjeneratës së Ardhshme përmes Partneritetit Kosovë–SHBA”, i organizuar për nder të 250-vjetorit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

Në këtë ngjarje mori pjesë profesori dhe analisti amerikan për Ballkanin, Daniel Serwer, i cili u fokusua në zhvillimin e Kosovës, ndryshimet historike dhe rëndësinë e arsimit.

Në fillim të fjalës së tij, Serwer falënderoi stafin akademik dhe komunitetin e UBT-së për organizimin.

Duke reflektuar mbi ecurinë e Kosovës, ai theksoi se vendi ka shënuar progres të dukshëm ndër vite. “Kosova ka bërë një rrugë të gjatë,” u shpreh Serwer, duke kujtuar vitin 1998 kur kishte vizituar vendin për herë të parë, periudhë në të cilën përmendi takimet me Adem Demaçin dhe zhvillimet ku përfshihej edhe Albin Kurti.

Serwer përshkroi rrethanat e asaj kohe, kur të rinjtë shqiptarë detyroheshin të ndiqnin mësimet nëpër bodrume dhe shtëpi-shkolla private për shkak të masave të regjimit të atëhershëm.

Ai e krahasoi atë periudhë me infrastrukturën dhe gjendjen e sotme arsimore në vend.

“Disa thonë se asgjë nuk ka ndryshuar, por përgjigjja ime është: gjithçka ka ndryshuar,” deklaroi ai, duke iu referuar ndryshimeve institucionale dhe arsimore.

Në përmbyllje të fjalës së tij, profesori amerikan ndau me të pranishmit edhe një reflektim mbi sistemet politike dhe funksionimin e demokracisë në SHBA dhe në botë, duke nënvizuar se zhvillimet dhe ndryshimet historike janë procese të pakthyeshme. /A.K/

 

Continue Reading

Vendi

Hajrizi: Administratat në Uashington ndryshojnë, miqësia Kosovë–SHBA mbetet e palëkundur

Published

on

By

Në Kampusin Inovativ të UBT-së është mbajtur forumi akademik për shënimin e 250-vjetorit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, në kuadër të projektit madhor “America Inspires Freedom – The Kosovo Story”.

Gjatë kësaj ngjarjeje, themeluesi dhe rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, mbajti një fjalim ku ndau me të pranishmit rrugëtimin e tij personal dhe kolektiv, duke nisur nga sfidat e arsimit në vitet e 90-ta e deri te roli i SHBA-së për lirinë dhe shtetndërtimin e Kosovës.

Në fjalën e tij hapëse, Hajrizi vuri në dukje peshën simbolike të këtij jubileu dhe ndikimin e vlerave amerikane në nivel global.

“Përvjetori i 250-të i Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Ky kremtim është shumë më tepër sesa thjesht një përkujtim i themelimit të një kombi. Është një kremtim i ideve që ndryshuan botën, siç janë liria, demokracia, qeverisja kushtetuese, dinjiteta njerëzor dhe inovacioni. Dhe besimi se edukimi është investimi më i madh që një shoqëri mund të bëjë. Këto vlera kanë frymëzuar gjenerata anembanë globit. Ato sigurisht që na kanë frymëzuar edhe ne,” u shpreh ai.

Më tej, rektori i UBT-së bëri një paralelizëm mes rrugëtimit të institucionit që udhëheq dhe historisë së shtetit aleat, duke theksuar themelet e tyre të përbashkëta.

“250 vjet Amerikë, 25 vjet UBT; dy rrugëtime të ndryshme, por që të dyja janë ndërtuar mbi të njëjtën bindje: se liria krijon mundësi, se edukimi sjell progres dhe se inovacioni formëson të ardhmen,” deklaroi Hajrizi.

Rektori Hajrizi kujtoi se për gjeneratën e tij, pas heqjes së autonomisë së Kosovës, Amerika përfaqësonte shpresën për drejtësi, duke veçuar vizitën historike të Senatorit Bob Dole si mesazhin e parë që tregonte se vendi nuk ishte vetëm. Ky rrugëtim historik, sipas tij, ndërlidhet drejtpërdrejt me misionin aktual të UBT-së për edukimin e gjeneratave të reja përmes arsimit, inovacionit dhe partneritetit ndërkombëtar.

Në kuadër të analizës së raporteve dypalëshe, ai vlerësoi mbështetjen e vazhdueshme dhe të palëkundur të të gjitha administratave amerikane ndër vite, pa dallime politike.

“Presidenti Bill Clinton, Sekretarja Madeleine Albright dhe Gjenerali Wesley Clark u bënë pjesë e historisë së Kosovës përgjithmonë. Presidenti George W. Bush mbështeti fuqishëm pavarësinë e Kosovës, ndërsa Presidenti Barack Obama vazhdoi mbështetjen për institucionet tona demokratike, siç bëri edhe Presidenti Donald Trump dhe administratat pasuese. Administratat ndryshojnë, partitë politike ndryshojnë, megjithatë një gjë mbetet konstante: miqësia e palëkundur mes Kosovës dhe Shteteve të Bashkuara,” përfundoi Rektori Hajrizi. /E.A/

Continue Reading

Lajmet

Rektori Edmond Hajrizi merr monedhën zyrtare “America 250” nga Uashingtoni

Published

on

By

Në Kampusin Inovativ të UBT-së kanë nisur punimet e forumit akademik në kuadër të projektit “America Inspires Freedom – The Kosovo Story”, i cili organizohet nga UBT dhe partenere e projektit. Ky aktivitet është pjesë e programit ndërkombëtar për shënimin e 250-vjetorit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, duke rikonfirmuar lidhjen e fuqishme historike mes Kosovës dhe SHBA-së.

Forumi me titull “Nga Çlirimi te Lidershipi: Edukimi i Gjeneratës së Ardhshme përmes Partneritetit Kosovë–SHBA” ka bërë bashkë një panel të shquar ku po diskutojnë Rektori i UBT-së, Edmond Hajrizi, Daniel Serwer, Faton Bislimi nga Fondacioni Shqiptaro-Amerikan, Edward P. Joseph, Besa Tafilaj Pinchotti dhe Mario Marquez.

Gjatë forumit, në cilësinë e drejtorit të projektit, Faton Bislimi u shpreh mjaft falënderues për bashkëpunimin e ngushtë dhe pritjen e shkëlqyer që i është bërë këtij organizimi madhor nga ana e institucionit mikpritës.

Ai vlerësoi lart angazhimin e të gjithë njerëzve vendas që mundësuan jetësimin e kësaj ngjarjeje, duke theksuar se ekipi që po menaxhon aktivitetet ka qenë forca shtytëse pas çdo gjëje që është arritur deri më tani.

Si kulmim i këtij momenti solemn, Bislimi i dorëzoi Rektorit Hajrizi një dhuratë ekskluzive të sjellë direkt nga kryeqyteti amerikan.

“Kjo është monedha zyrtare e ‘America 250’ që e sollëm nga Uashingtoni. Po jua dorëzoj këtë sepse është thjesht një shenjë e vogël vlerësimi për atë që keni bërë ju dhe për atë që ky universitet ka realizuar sot”, deklaroi Bislimi

Me këtë rast, ai falënderoi stafin e UBT-së dhe bëri të ditur se ky forum hap rrugën për aktivitete të tjera të rëndësishme që do të pasojnë gjatë kësaj jave.

/E.A/

Continue Reading

Të kërkuara