Lajmet

Çfarë fshihet pas malit që po digjet prej të paktën 6000 vjetësh?

Ky zjarr është më i vjetri i njohur në planetin tonë.

Published

on

Në një park kombëtar, 4 orë me makinë në veri të qytetit të Sidneit në Australi, një zjarr vazhdon të digjet jashtë kontrollit të njeriut. Por aspekti më i çuditshëm, është se po e bën këtë prej të paktën 6000 vjetësh.

I njohur edhe si “Mali që digjet” (Burning Mountain), zjarri misterioz nëntokësor është më i vjetri i njohur në planetin tonë. Disa shkencëtarë vlerësojnë se ai mund të jetë shumë më e lashtë nga sa mendojmë aktualisht.

I vendosur nën malin Uingen në shtetin e Uellsit të Ri Jugor, kjo vatër përbëhet nga njështresë qymyri, dhe anembanë botës ka mijëra të tillë. Pasi ndizen, këto zjarre nëntokësore janë thuajse të pamundura që të shuhen.

Dalëngadalë ato rrugëtojnë nëpër shtresën e qymyrit, dhe dihet se një shtresë qymyri ndodhet natyrshëm nën sipërfaqen e Tokës. “Askush nuk e di madhësinë e zjarrit nën ‘Burning Mountain’, por mund të bëhet një vlerësim i përafërt”- thotë Guilermo Rein, profesor i shkencës së zjarrit në Kolegjin Mbretëror të Londrës.

“Ka të ngjarë që ai të jetë një top i zjarrtë me diametër rreth 5–10 metra, dhe ku temperaturat arrijnë në 1.000 gradë Celsius” thekson Rein. Ai e vizitoi “Malin që Digjet” në vitin 2014. Por në dallim nga një zjarr tipik, një zjarr i shtresës së qymyrit që digjet nën tokë; nuk ka flakë dhe është më shumë si prush në një barbeky.

Zjarri nën malin Uingen po digjet në thellësinë 30 metra nën tokë, dhe po zhvendoset drejt jugut me një shpejtësi prej rreth 1 metër në vit. Nëse vizitoni parkun kombëtar ku ndodhet ky mal, dëshmia e vetme e ekzistencës së tij është pak tym dhe hi i bardhë, një tokë e ngrohtë kur e prek, shkëmbinj të zbardhur në të verdhë dhe të kuq, dhe era e squfurit që lëshohet kur zjarri poshtë djeg mineralet që përmban mali.

Por edhe pse është kryesisht i padukshëm, trajektorja që po ndjek zjarri është e dukshme. Njëvëzhgim më i afërt, zbulon disa zona të djegura kohët e fundit, të mbuluara me hi dhe pa jetë bimore.

”Përpara zjarrit, këtu kishte një pyll të bukur me dru eukalipti. Aty ku është zjarri, tani nuk ka absolutisht asgjë të gjallë, madje as bar. Dhe aty ku ishte zjarri 20 deri në 30 vjet më parë, është rikthyer pylli, që megjithatë është i një lloji tjetër, pasi zjarri e ka ndryshuar peizazhin”- shprehet Rein.

Shumë zjarre në shtresat e qymyrit nëntokë, sidomos ato në Indi, Kinë dhe SHBA, shkaktohen nga ndërhyrja njerëzore në miniera. Për shembull kujtoni rastin e zjarrit poshtë Centralias në Pensilvani, qyteti tashmë i shkretë që frymëzoi filmin “Silent Hill”, dhe që është djegur për gati 60 vjet.

Por kush e ka ndezur këtë zjarrin? Askush nuk është i sigurt për këtë. Hera e parë e dokumentuar e këtij zjarri nga evropianët daton në vitin 1828, kur një fermer i zonës deklaroi se kishte zbuluar një vullkan në rajonin e malit Uingen.

Vetëm një vit më vonë, në vitin 1829, gjeologu C.Uillton arriti në përfundimin se vullkani i supozuar, ishte në fakt një zjarr i shtresës së qymyrit. Që atëherë, matjet kanë treguar se gjurma e këtij zjarri mbulon një sipërfaqe prej rreth 6.5 kilometrash, duke sugjeruar se ai  ka qenë i ndezur prej të paktën 6.000 vjetësh.

Por përveç kësaj, në këtë zonë nuk është bëtë thuajse asnjë kërkim zyrtar. Ky vend konsiderohet i shenjtë nga banorët e zonës, populli aborigjen Uanaruah, që e ka përdorur këtëzjarr për gatim dhe për të prodhuar armë. Sipas Rein, shkaqet natyrore janë burimi më i mundshëm.

“Zjarre të tillë mund të digjet për mijëra vjet pa ndërhyrjen e njeriut. Ndërsa zjarri përparon, ai e ngroh malin duke shkaktuar zgjerimin dhe plasaritjen e tij, duke lejuar depërtimin e oksigjenit, në mënyrë që zjarri të mund të ecë përpara”– shton eksperti.

Edhe me ndërhyrjen njerëzore, zjarret në shtresat e nëndheshme të qymyrit janë shumë të vështira për t’u shuar. Ato kërkojnë tonelata ujë dhe azot të lëngshëm. Në vitin 2004, Kina pretendoi se kishte shuar një zjarr që digjej prej 50 vitesh, por vizitorët panë shenjat e djegies së tij vetëm disa vite më vonë./bota.al

Lajmet

Gjashtë raste të dhunës në familje brenda 24 orëve në Kosovë

Published

on

By

Në raportin 24-orësh të Policisë së Kosovës janë regjistruar gjashtë raste të dhunës në familje në disa qytete të vendit, ku janë shoqëruar dhe arrestuar disa persona, ndërsa një tjetër ndodhet në kërkim.

Rasti i parë është regjistruar në Graçanicë, ku një burrë në gjendje të dehur ka hyrë në tarracën e banesës së një gruaje, ka thyer dritaren me shishe qelqi dhe i ka dëmtuar veturën. I dyshuari është arrestuar dhe pas këndelljes është dërguar në mbajtje.

Në Prishtinë është arrestuar një burrë pasi dyshohet se ka ushtruar në vazhdimësi dhunë fizike dhe psikike ndaj një gruaje. I njëjti është liruar në procedurë të rregullt pas intervistimit.

Një tjetër rast në kryeqytet ka ndodhur kur një grua ka sulmuar fizikisht një burrë. Pas intervistimit, me vendim të prokurorit palët janë liruar.

Në Lipjan, një grua ka raportuar se ka qenë viktimë e dhunës së vazhdueshme psikike nga një burrë, me ç’rast rasti ka kaluar në procedurë të rregullt.

Edhe në Istog është regjistruar një sulm fizik, ku një grua është sulmuar nga një burrë pas një mosmarrëveshjeje. I dyshuari është intervistuar dhe rasti vazhdon në procedurë të rregullt.

Rasti i fundit është shënuar në Skenderaj, ku pas një mosmarrëveshjeje një grua u sulmua fizikisht nga një burrë. Viktimës i është caktuar urdhër mbrojtës, ndërsa i dyshuari ndodhet në kërkim nga policia. /E.A/

 

Continue Reading

Lajmet

Prof. Dr. Alban Kuriqi për Radio Evropa e Lirë: Një devijim i madh i lumit Ibër do të kërkonte ndërhyrje të rëndësishme inxhinierike

Published

on

By

Prof. Dr. Alban Kuriqi, profesor i Hidraulikës dhe Burimeve Ujore në UBT, ka dhënë një vlerësim profesional për Radio Evropa e Lirë lidhur me diskutimet e fundit mbi mundësinë e devijimit ose zvogëlimit të ndjeshëm të rrjedhës së lumit Ibër përpara se ai të arrijë në liqenin e Ujmanit.

Intervista u publikua nga Radio Evropa e Lirë në artikullin “Ideja e Vuçiqit për Ibrin: Kërcënim politik apo skenar real me pasoja për Kosovën?”, i cili ekzaminoi implikimet teknike, politike dhe të sigurisë ujore të një ndryshimi të mundshëm të rrjedhës së lumit Ibër.

Sipas Prof. Kuriqit, një devijim i pjesshëm në rrjedhën e sipërme është teknikisht i mundur nga perspektiva inxhinierike. Megjithatë, zvogëlimi i ndjeshëm i prurjeve në Ujman do të kërkonte një projekt të madh hidraulik që përfshin infrastrukturë substanciale, investime dhe kohë ndërtimi.

Liqeni i Ujmanit është një komponent strategjik i sistemit të ujit dhe energjisë në Kosovë, duke mbështetur sistemin e Ibër-Lepencit, furnizimin me ujë të pijshëm për komunat, ujitjen, me energji ushqen industrinë dhe prodhimin e hidroenergjisë.

Prof. Kuriqi theksoi se një rënie e prurjeve nuk do të çonte në një ndërprerje të menjëhershme të furnizimit me ujë në Kosovë, pasi liqeni ofron kapacitet të madh akumulues. Megjithatë, një rënie e vazhdueshme dhe e ndjeshme e prurjeve mund të ulë gradualisht nivelin e liqenit, të zvogëlojë prodhimin e hidroenergjisë dhe të rrisë presionin në shpërndarjen e ujit mes ujit të pijshëm, prodhimit të energjisë, industrisë, bujqësisë dhe nevojave mjedisore.

Më tej, ai shpjegoi se çdo devijim i shkallës së madhe do të kërkonte infrastrukturë të rëndësishme hidraulike, duke përfshirë mundësisht diga devijuese ose pranga, struktura marrëse, kanale, tubacione ose tunele. Mvarësisht nga kushtet topografike, mund të jenë të nevojshme edhe infrastrukturë e madhe pompimi dhe kërkesa shtesë për energji.

Një ndërhyrje e tillë do të kërkonte studime të gjithanshme hidrologjike, gjeologjike, topografike dhe mjedisore, së bashku me resurse të konsiderueshme financiare, projektim të detajuar inxhinierik dhe kohë të mjaftueshme ndërtimi.

Në një perspektivë afatshkurtër, Prof. Kuriqi vuri në dukje se pretendimet për privimin e shpejtë të Ujmanit nga prurjet duhet të vlerësohen me kujdes, përveç nëse mbështeten nga plane konkrete inxhinierike, lokacione të identifikuara për devijim, financim të siguruar dhe aktivitete të dukshme ndërtimi.

Nga një perspektivë më afatgjatë, megjithatë, marrja e ujit në rrjedhën e sipërme ose devijimi i pjesshëm mbetet teknikisht i mundur dhe prandaj duhet të merret parasysh brenda planifikimit strategjik të Kosovës për sigurinë ujore.

“Është teknikisht e mundur të ndikohet në sasinë e ujit që arrin në Ujman përmes ndërhyrjeve hidraulike në rrjedhën e sipërme. Megjithatë, ky nuk është një skenar i thjeshtë i ‘mbylljes së rubinetit’. Një zvogëlim substancial i prurjeve do të kërkonte infrastrukturë të madhe, investime të konsiderueshme dhe kohë, ndërsa ngre gjithashtu çështje të rëndësishme të menaxhimit të ujërave ndërkufitare dhe mjedisit,” deklaroi Prof. Kuriqi.

Vlerësimi i dhënë për Radio Evropa e Lirë nëvizimoi rëndësinë e bashkëpunimit ndërkufitar për ujërat, menaxhimin strategjik të liqeneve dhe forcimin e sigurisë afatgjatë ujore të Kosovës, veçanërisht në kontekstin e ndryshueshmërisë klimatike, kërkesës në rritje dhe me presionet e mundshme në rrjedhën e sipërme.  /REL/

Continue Reading

Lajmet

Flick ndryshon planin për gjashtë futbollistë të Barcelonës: E ardhmja e tyre mbetet e pasigurt

Published

on

By

Trajneri i Barcelonës, Hansi Flick, ka vendosur të ndryshojë dinamikën e punës për gjashtë futbollistë të rinj, të cilët ende nuk e kanë të qartë të ardhmen e tyre në klub gjatë fazës përfundimtare të afatit kalimtar.

Bëhet fjalë për Marc Casado, Jofre Torrents, Hector Fort, Tommy Marques, Guille Fernandez dhe Toni Fernandez. Ky vendim i Flickut vjen pas lëndimit të Roony Bardghjit dhe në një kohë kur katalanasit po punojnë për të finalizuar disa largime nga skuadra.

Të gjithë këta lojtarë ishin pjesë e ekipit të parë gjatë fazës përgatitore që nga fillimi i stërvitjeve, mirëpo situata e tyre tashmë ka marrë tjetër rrjedhë për shkak të pasigurisë rreth të ardhmes së tyre.

Më i avancuari në këtë listë është Jofre Torrents, transferimi i të cilit drejt Ajaxit është praktikisht i mbyllur. Marrëveshja mes dy klubeve po finalizohet prej disa ditësh dhe po priten vetëm hapat e fundit formalë përpara zyrtarizimit.

Nga ana tjetër, Marc Casado po stërvitet i diferencuar nga grupi ndërsa shqyrton opsionet e tij. Mesfushori ka marrë oferta nga Arabia Saudite dhe është në kontakt me disa klube evropiane, pa marrë ende një vendim përfundimtar. Situatë të ngjashme po kalon edhe mbrojtësi i krahut, Hector Fort, i cili po kërkon një ekip të ri midis ofertave të arritura nga disa klube angleze. /E.A/

 

Continue Reading

Lajmet

Gjeneral Jashari priti në takim Agjutantin e Përgjithshëm të Gardës së Ajovës, Gjeneral Major Stephen Osborn

Published

on

By

Komandanti i Forcës së Sigurisë së Kosovës, Gjenerallejtënant Bashkim Jashari, ka pritur në një takim zyrtar Agjutantin e Përgjithshëm të Gardës Kombëtare të Ajovës, Gjeneral Major Stephen E. Osborn.

Gjatë takimit, Gjeneral Jashari e falënderoi mysafirin për vizitën dhe bashkëpunimin e vazhdueshëm ndërmjet dy forcave, duke vënë në pah rëndësinë e madhe të këtij partneriteti strategjik në zhvillimin profesional dhe operacional të FSK-së.

Palët diskutuan për arritjet e deritanishme, projektet e përbashkëta dhe mundësitë e avancimit të mëtejshëm të bashkëpunimit dypalësh. Po ashtu, gjatë bashkëbisedimit u shkëmbyen pikëpamje mbi zhvillimet e fundit në fushën e sigurisë dhe rëndësinë e koordinimit të afërt me partnerët ndërkombëtarë.

Në kuadër të kësaj vizite, Gjeneral Major Osborn vizitoi edhe Njësinë e Operacioneve Speciale të FSK-së, ku u njoftua nga afër me kapacitetet operationale, trajnimet dhe aktivitetet e kësaj njësie elitare.

Në përmbyllje të takimit, Gjenerallejtënant Jashari shprehu mirënjohjen e thellë për Gardën Kombëtare të Ajovës për mbështetjen e pakursyer, duke vlerësuar lart partneritetin e ndërtuar ndër vite në shërbim të forcimit të paqes dhe sigurisë. /E.A/

Continue Reading

Të kërkuara