Lajmet

Çfarë fshihet pas malit që po digjet prej të paktën 6000 vjetësh?

Ky zjarr është më i vjetri i njohur në planetin tonë.

Published

on

Në një park kombëtar, 4 orë me makinë në veri të qytetit të Sidneit në Australi, një zjarr vazhdon të digjet jashtë kontrollit të njeriut. Por aspekti më i çuditshëm, është se po e bën këtë prej të paktën 6000 vjetësh.

I njohur edhe si “Mali që digjet” (Burning Mountain), zjarri misterioz nëntokësor është më i vjetri i njohur në planetin tonë. Disa shkencëtarë vlerësojnë se ai mund të jetë shumë më e lashtë nga sa mendojmë aktualisht.

I vendosur nën malin Uingen në shtetin e Uellsit të Ri Jugor, kjo vatër përbëhet nga njështresë qymyri, dhe anembanë botës ka mijëra të tillë. Pasi ndizen, këto zjarre nëntokësore janë thuajse të pamundura që të shuhen.

Dalëngadalë ato rrugëtojnë nëpër shtresën e qymyrit, dhe dihet se një shtresë qymyri ndodhet natyrshëm nën sipërfaqen e Tokës. “Askush nuk e di madhësinë e zjarrit nën ‘Burning Mountain’, por mund të bëhet një vlerësim i përafërt”- thotë Guilermo Rein, profesor i shkencës së zjarrit në Kolegjin Mbretëror të Londrës.

“Ka të ngjarë që ai të jetë një top i zjarrtë me diametër rreth 5–10 metra, dhe ku temperaturat arrijnë në 1.000 gradë Celsius” thekson Rein. Ai e vizitoi “Malin që Digjet” në vitin 2014. Por në dallim nga një zjarr tipik, një zjarr i shtresës së qymyrit që digjet nën tokë; nuk ka flakë dhe është më shumë si prush në një barbeky.

Zjarri nën malin Uingen po digjet në thellësinë 30 metra nën tokë, dhe po zhvendoset drejt jugut me një shpejtësi prej rreth 1 metër në vit. Nëse vizitoni parkun kombëtar ku ndodhet ky mal, dëshmia e vetme e ekzistencës së tij është pak tym dhe hi i bardhë, një tokë e ngrohtë kur e prek, shkëmbinj të zbardhur në të verdhë dhe të kuq, dhe era e squfurit që lëshohet kur zjarri poshtë djeg mineralet që përmban mali.

Por edhe pse është kryesisht i padukshëm, trajektorja që po ndjek zjarri është e dukshme. Njëvëzhgim më i afërt, zbulon disa zona të djegura kohët e fundit, të mbuluara me hi dhe pa jetë bimore.

”Përpara zjarrit, këtu kishte një pyll të bukur me dru eukalipti. Aty ku është zjarri, tani nuk ka absolutisht asgjë të gjallë, madje as bar. Dhe aty ku ishte zjarri 20 deri në 30 vjet më parë, është rikthyer pylli, që megjithatë është i një lloji tjetër, pasi zjarri e ka ndryshuar peizazhin”- shprehet Rein.

Shumë zjarre në shtresat e qymyrit nëntokë, sidomos ato në Indi, Kinë dhe SHBA, shkaktohen nga ndërhyrja njerëzore në miniera. Për shembull kujtoni rastin e zjarrit poshtë Centralias në Pensilvani, qyteti tashmë i shkretë që frymëzoi filmin “Silent Hill”, dhe që është djegur për gati 60 vjet.

Por kush e ka ndezur këtë zjarrin? Askush nuk është i sigurt për këtë. Hera e parë e dokumentuar e këtij zjarri nga evropianët daton në vitin 1828, kur një fermer i zonës deklaroi se kishte zbuluar një vullkan në rajonin e malit Uingen.

Vetëm një vit më vonë, në vitin 1829, gjeologu C.Uillton arriti në përfundimin se vullkani i supozuar, ishte në fakt një zjarr i shtresës së qymyrit. Që atëherë, matjet kanë treguar se gjurma e këtij zjarri mbulon një sipërfaqe prej rreth 6.5 kilometrash, duke sugjeruar se ai  ka qenë i ndezur prej të paktën 6.000 vjetësh.

Por përveç kësaj, në këtë zonë nuk është bëtë thuajse asnjë kërkim zyrtar. Ky vend konsiderohet i shenjtë nga banorët e zonës, populli aborigjen Uanaruah, që e ka përdorur këtëzjarr për gatim dhe për të prodhuar armë. Sipas Rein, shkaqet natyrore janë burimi më i mundshëm.

“Zjarre të tillë mund të digjet për mijëra vjet pa ndërhyrjen e njeriut. Ndërsa zjarri përparon, ai e ngroh malin duke shkaktuar zgjerimin dhe plasaritjen e tij, duke lejuar depërtimin e oksigjenit, në mënyrë që zjarri të mund të ecë përpara”– shton eksperti.

Edhe me ndërhyrjen njerëzore, zjarret në shtresat e nëndheshme të qymyrit janë shumë të vështira për t’u shuar. Ato kërkojnë tonelata ujë dhe azot të lëngshëm. Në vitin 2004, Kina pretendoi se kishte shuar një zjarr që digjej prej 50 vitesh, por vizitorët panë shenjat e djegies së tij vetëm disa vite më vonë./bota.al

lajme

Profesoresha Gonxhe Beqiri prezanton punimin shkencor në konferencën e 10-të ndërkombëtare mbi ESG dhe Inteligjencën Artificiale

Published

on

By

Profesoresha e Fakultetit Menaxhment, Biznes dhe Ekonomi (MBE) në UBT, Prof. Gonxhe Beqiri, mori pjesë në konferencën ndërkombëtare shkencore “10th FEB International Scientific Conference: Sustainable Governance and Management: Navigating the ESG and AI Transformation”, e mbajtur më 12 dhe 13 maj 2026.

Në kuadër të kësaj konference, ajo prezantoi punimin shkencor me titull “Business Communication and Presentation Techniques in the Era of Artificial Intelligence: Advantages and Challenges to a Better Sustainable Decision-Making Process”, i cili trajton ndikimin e inteligjencës artificiale në komunikimin bashkëkohor të biznesit dhe në proceset e vendimmarrjes organizative.

Punimi analizoi rolin gjithnjë e më të rëndësishëm të inteligjencës artificiale në transformimin e praktikave të komunikimit dhe prezantimit në biznes, duke evidentuar avantazhet që kjo teknologji sjell në rritjen e efikasitetit, qasjen në informacione dhe mbështetjen e proceseve vendimmarrëse. Njëkohësisht, studimi adresoi edhe sfidat që lidhen me përdorimin e inteligjencës artificiale, përfshirë aspektet etike, besueshmërinë e informacionit dhe nevojën për zhvillimin e kompetencave të reja profesionale.

Konferenca mblodhi studiues, profesorë dhe ekspertë nga vende të ndryshme, duke shërbyer si platformë për shkëmbimin e ideve dhe diskutimin e zhvillimeve më të fundit në fushën e qeverisjes së qëndrueshme, menaxhimit modern, ESG-së dhe transformimit digjital.

Continue Reading

Vendi

“Savings Game” fuqizon njohuritë financiare të studentëve të Menaxhmentit, Biznesit dhe Ekonomisë në UBT

Published

on

By

Studentët e vitit të tretë të Fakultetit Menaxhment, Biznes dhe Ekonomi (MBE) në UBT morën pjesë në trajnimin praktik “Savings Game”, një aktivitet edukativ i organizuar nga Deutsche Sparkassenstiftung für Internationale Kooperation (DSIK) dhe i mbështetur nga BMZ – Ministria Federale Gjermane për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim.

Përmes një simulimi interaktiv, studentët patën mundësinë të zhvillojnë njohuritë dhe aftësitë e tyre në menaxhimin e financave personale, planifikimin e shpenzimeve dhe rëndësinë e kursimit afatgjatë. Aktiviteti u konceptua për t’i vendosur pjesëmarrësit në situata reale financiare, duke i sfiduar ata të marrin vendime ekonomike dhe të analizojnë pasojat e tyre.

Të organizuar në ekipe, studentët punuan me skenarë të ndryshëm që përfshinin menaxhimin e të ardhurave, planifikimin e buxhetit, krijimin e kursimeve dhe përballimin e sfidave të papritura financiare. Kjo qasje praktike u mundësoi atyre të kuptojnë më mirë rëndësinë e planifikimit financiar dhe të zhvillojnë shkathtësi të vlefshme për jetën profesionale dhe personale.

Gjatë aktivitetit, studentët treguan interesim dhe angazhim të lartë, duke kontribuar aktivisht në diskutime dhe në procesin e vendimmarrjes brenda ekipeve. Trajnimi “Savings Game” u vlerësua si një metodë inovative dhe efektive e të mësuarit, e cila kombinon edukimin financiar me punën ekipore, analizën praktike dhe zhvillimin e kompetencave që kërkohen në tregun bashkëkohor të punës.

Ky aktivitet është pjesë e përpjekjeve të vazhdueshme të UBT-së për t’u ofruar studentëve përvoja praktike dhe mundësi të reja për zhvillimin e aftësive profesionale, duke i përgatitur ata për sfidat e botës reale dhe të ekonomisë moderne.

Continue Reading

Vendi

Profesorët e UBT-së publikojnë punim ndërkombëtar për vlerësimin e cilësisë së ujit të lumit Drenicë

Published

on

By

Profesorët e UBT-së në bashkëpunim me studiues nga universitete të rajonit, Bashkimit Evropian dhe vendeve të tjera, kanë publikuar një punim shkencor ndërkombëtar mbi cilësinë e ujit të lumit Drenicë.

Punimi me titull “Integrated water quality assessment of the Drenica River using macroinvertebrates and Promethee decision method” analizon gjendjen ekologjike të lumit duke përdorur metoda shkencore të avancuara për vlerësimin e ndotjes dhe cilësisë së ujit.

Studimi synon të kontribuojë në menaxhimin e integruar të burimeve ujore,  duke ofruar të dhëna dhe informacione  aktuale për cilësinë e ujit të lumit Drenicë,  të rëndësishme për institucionet  politikëbërëse, si dhe për hulumtues e studiues të  shkencave të natyrës, ekologjisë, inxhinierisë, etj.

Continue Reading

Lajmet

Studentët e Studimeve të Sigurisë në UBT zhvillojnë bashkëbisedim profesional me përfaqësues të KFOR-it

Published

on

By

Në kuadër të përkushtimit të vazhdueshëm për të ofruar arsim cilësor dhe përvoja praktike për studentët, programi i Studimeve të Sigurisë në UBT vazhdon të sjellë aktivitete që lidhin drejtpërdrejt akademinë me institucionet dhe organizatat më të rëndësishme të sigurisë në vend dhe në arenën ndërkombëtare. Një nga këto aktivitete u realizua me pjesëmarrjen e përfaqësuesve të misionit të KFOR-it, të cilët zhvilluan një bashkëbisedim të hapur me studentët e programit, duke ndarë përvoja profesionale dhe njohuri mbi sfidat bashkëkohore të sigurisë.

Aktiviteti, i organizuar me ftesë të Prodekanit të Fakultetit të Shkencave Politike dhe Studimeve të Sigurisë në UBT, Prof. Arian Kadriu, dëshmoi edhe një herë rëndësinë e bashkëpunimit ndërmjet institucioneve akademike dhe atyre të sigurisë, duke krijuar mundësi të vlefshme për zhvillimin profesional dhe akademik të studentëve.

Gjatë takimit, pjesëtarët e KFOR-it prezantuan përvojat e tyre profesionale dhe diskutuan me studentët mbi fusha të ndryshme të sigurisë, përfshirë policinë ushtarake, sigurinë kibernetike, operacionet me dronë, shërbimet juridike dhe funksione të tjera që kontribuojnë në ruajtjen e një mjedisi të sigurt dhe stabil. Studentët patën mundësinë të shtrojnë pyetje, të shkëmbejnë ide dhe të informohen mbi kërkesat e tregut të punës në sektorin e sigurisë dhe mbrojtjes.

Ky bashkëbisedim dëshmoi edhe një herë rëndësinë e programit të Sigurisë Kombëtare në UBT, i cili vazhdon të përgatisë profesionistë të rinj të aftë për t’iu përgjigjur sfidave bashkëkohore të sigurisë, përmes një kombinimi të njohurive teorike, përvojave praktike dhe bashkëpunimit me partnerë strategjikë vendorë e ndërkombëtarë.

Continue Reading

Të kërkuara