Lajmet

Çfarë fshihet pas malit që po digjet prej të paktën 6000 vjetësh?

Ky zjarr është më i vjetri i njohur në planetin tonë.

Published

on

Në një park kombëtar, 4 orë me makinë në veri të qytetit të Sidneit në Australi, një zjarr vazhdon të digjet jashtë kontrollit të njeriut. Por aspekti më i çuditshëm, është se po e bën këtë prej të paktën 6000 vjetësh.

I njohur edhe si “Mali që digjet” (Burning Mountain), zjarri misterioz nëntokësor është më i vjetri i njohur në planetin tonë. Disa shkencëtarë vlerësojnë se ai mund të jetë shumë më e lashtë nga sa mendojmë aktualisht.

I vendosur nën malin Uingen në shtetin e Uellsit të Ri Jugor, kjo vatër përbëhet nga njështresë qymyri, dhe anembanë botës ka mijëra të tillë. Pasi ndizen, këto zjarre nëntokësore janë thuajse të pamundura që të shuhen.

Dalëngadalë ato rrugëtojnë nëpër shtresën e qymyrit, dhe dihet se një shtresë qymyri ndodhet natyrshëm nën sipërfaqen e Tokës. “Askush nuk e di madhësinë e zjarrit nën ‘Burning Mountain’, por mund të bëhet një vlerësim i përafërt”- thotë Guilermo Rein, profesor i shkencës së zjarrit në Kolegjin Mbretëror të Londrës.

“Ka të ngjarë që ai të jetë një top i zjarrtë me diametër rreth 5–10 metra, dhe ku temperaturat arrijnë në 1.000 gradë Celsius” thekson Rein. Ai e vizitoi “Malin që Digjet” në vitin 2014. Por në dallim nga një zjarr tipik, një zjarr i shtresës së qymyrit që digjet nën tokë; nuk ka flakë dhe është më shumë si prush në një barbeky.

Zjarri nën malin Uingen po digjet në thellësinë 30 metra nën tokë, dhe po zhvendoset drejt jugut me një shpejtësi prej rreth 1 metër në vit. Nëse vizitoni parkun kombëtar ku ndodhet ky mal, dëshmia e vetme e ekzistencës së tij është pak tym dhe hi i bardhë, një tokë e ngrohtë kur e prek, shkëmbinj të zbardhur në të verdhë dhe të kuq, dhe era e squfurit që lëshohet kur zjarri poshtë djeg mineralet që përmban mali.

Por edhe pse është kryesisht i padukshëm, trajektorja që po ndjek zjarri është e dukshme. Njëvëzhgim më i afërt, zbulon disa zona të djegura kohët e fundit, të mbuluara me hi dhe pa jetë bimore.

”Përpara zjarrit, këtu kishte një pyll të bukur me dru eukalipti. Aty ku është zjarri, tani nuk ka absolutisht asgjë të gjallë, madje as bar. Dhe aty ku ishte zjarri 20 deri në 30 vjet më parë, është rikthyer pylli, që megjithatë është i një lloji tjetër, pasi zjarri e ka ndryshuar peizazhin”- shprehet Rein.

Shumë zjarre në shtresat e qymyrit nëntokë, sidomos ato në Indi, Kinë dhe SHBA, shkaktohen nga ndërhyrja njerëzore në miniera. Për shembull kujtoni rastin e zjarrit poshtë Centralias në Pensilvani, qyteti tashmë i shkretë që frymëzoi filmin “Silent Hill”, dhe që është djegur për gati 60 vjet.

Por kush e ka ndezur këtë zjarrin? Askush nuk është i sigurt për këtë. Hera e parë e dokumentuar e këtij zjarri nga evropianët daton në vitin 1828, kur një fermer i zonës deklaroi se kishte zbuluar një vullkan në rajonin e malit Uingen.

Vetëm një vit më vonë, në vitin 1829, gjeologu C.Uillton arriti në përfundimin se vullkani i supozuar, ishte në fakt një zjarr i shtresës së qymyrit. Që atëherë, matjet kanë treguar se gjurma e këtij zjarri mbulon një sipërfaqe prej rreth 6.5 kilometrash, duke sugjeruar se ai  ka qenë i ndezur prej të paktën 6.000 vjetësh.

Por përveç kësaj, në këtë zonë nuk është bëtë thuajse asnjë kërkim zyrtar. Ky vend konsiderohet i shenjtë nga banorët e zonës, populli aborigjen Uanaruah, që e ka përdorur këtëzjarr për gatim dhe për të prodhuar armë. Sipas Rein, shkaqet natyrore janë burimi më i mundshëm.

“Zjarre të tillë mund të digjet për mijëra vjet pa ndërhyrjen e njeriut. Ndërsa zjarri përparon, ai e ngroh malin duke shkaktuar zgjerimin dhe plasaritjen e tij, duke lejuar depërtimin e oksigjenit, në mënyrë që zjarri të mund të ecë përpara”– shton eksperti.

Edhe me ndërhyrjen njerëzore, zjarret në shtresat e nëndheshme të qymyrit janë shumë të vështira për t’u shuar. Ato kërkojnë tonelata ujë dhe azot të lëngshëm. Në vitin 2004, Kina pretendoi se kishte shuar një zjarr që digjej prej 50 vitesh, por vizitorët panë shenjat e djegies së tij vetëm disa vite më vonë./bota.al

Lajmet

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 13 qershor 1993-1998?

Published

on

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

 

Foto: Ethet hemorragjike marrin jetë në malishevë

 

13 qershor 1994

Fon Kol: Shkelja e të drejtave të shqiptarëve në Kosovë – spastrim etnik

Federata Ndërkombëtare e Helsinkit për të Drejtat e Njeriut, me seli në Vjenë, dënoi me forcë vazhdimin e shkeljes së të drejtave të shqiptarëve në Kosovë. Në një deklaratë që lëshoi këto ditë Federata Ndërkombëtare e Helsinkit vlerëson se autoritetet serbe kanë ashpërsuar fushatën kundër punonjësve të institucioneve arsimore shqiptare.

Në emisionin e transmetuar të shtunën shefi i Seksionit shqiptar të “Zërit të Amerikës”, Elez Biberaj, bëri një bisedë me Kristinë fon Kolin, zyrtare e Federatës Ndërkombëtare të Helsinkit.

Tekstin e kësaj bisede po e dhëmë në vazhdim.

“Organizata e njohur për mbrojtjen e të drejtave të njeriut u bën thirrje autoriteteve serbe të lejojnë hapjen e të gjitha institucioneve arsimore shqiptare, nga shkollat fillore e deri te Universiteti.

Kristinë fon Kol tha se Federata Ndërkombëtare e Helsinkit është shumë e shqetësuar nga fakti se Serbia ka shtuar shtypjen e shqiptarëve. Ajo përmendi veçanërisht incidentin e 30 majit kur policia serbe vërshoi në Universitetin e Prishtinës dhe ndaloi apo arrestoi shtatë drejtues dhe profesorë të këtij Universiteti. Qindra mijëra të rinjve shqiptarë, thotë Fon Kol, u është marrë e drejta e një zhvillimi normal intelektual. Ajo thotë se autoritetet po shtojnë trysni ndaj sistemit paralel që e kanë krijuar shqiptarët.

Zonja Fon Kol i cilëson veprimet serbe kundër studentëve dhe mësuesve në shkollat dhe Universitetin, si dhe shkeljen e të drejtave të tjera të shqiptarëve si spastrim etnik, pasi shqiptarëve, thotë ajo, po u mohohen kushtet elementare të jetesës. Ajo shton se serbët synojnë që t’i detyrojnë shqiptarët të ikin nga Kosova.

Veprimtarja e të drejtave të njeriut thotë se Serbia po përfiton nga përqendrimi i vëmendjes botërore në Bosnjë për të shtuar shtypjen e shqiptarëve.

Zonja Fon Kol thotë se Federata Ndërkombëtare e Helsinkit i bëri thirrje Beogradit që të heqë dorë nga kjo politikë dhe të fillojë bisedimet me përfaqësuesit shqiptarë. Ajo thotë se bisedimet shqiptaro-serbe mund të japin rezultat vetëm nëqoftëse zhvillohen në prani të palës së tretë.

Zonja Kristinë fon Kol thotë se gjendja në Kosovë është keqësuar dukshëm pas dëbimit të vëzhguesve të huaj vitin e kaluar. Federata Ndërkombëtare e Helsinkit i bën thirrje bashkësisë ndërkombëtare që të dënojë veprimet e fundit të policisë serbe kundër studentëve dhe mësuesve shqiptarë dhe ta përfshijë çështjen e Kosovës në rendin e ditës në përpjekjet e fuqive të mëdha për zgjidhjen e krizës në ish-Jugosllavi.

Lidhur me çështjen e shqiptarëve në Maqedoni zonja Fon Kol thotë se nuk ka asnjë dyshim se shqiptarët në atë vend, pavarësisht nga deklaratat zyrtare, nuk janë të barabartë me maqedonasit. Por ajo shton se qëndrimi maqedonas, veçanërisht ai i intelektualëve ndaj shqiptarëve, po ndryshon dhe shumë maqedonas janë të vetëdijshëm se shqiptarët duhet t’i gëzojnë të gjitha të drejtat dhe të jenë të barabartë me shtetasit tjerë të kësaj ish-republike jugosllave.

Zonja Fon Kol thotë se, pas një vizite kohët e fundit në Maqedoni, ajo krijoi përshtypjen se pala shqiptare nuk po u përgjigjet gjithmonë propozimeve të palës maqedonase për dialog. Ajo tha se përvoja në të kaluarën ka shkaktuar që shqiptarët të vetizolohen dhe që propozimet maqedonase t’i shikojnë si jo të sinqerta.

Megjithatë, ajo tha se shpreson se marrëdhëniet midis shqiptarëve dhe maqedonasve do të përmirësohen në të ardhmen”.

 

13 qershor 1995

Nga ethet hemorralogjike në Kosovë sivjet vdiqën 3 vetë

Prej muajit prill e deri më tash në Kosovë është shënuar një rritje e numrit të të sëmurëve nga ethet hemorralogjike. Nga ethet e minjve dhe të rriqrës janë sëmurë 8 vetë, prej të cilëve 3 kanë vdekur, shkruan gazeta “Jedinstvo”. Sipas fjalëve të dr. Komnen Tmushiqit rastet e evidentuara gjenden në komunat e Suharekës, Rahovecit, Gllogovcit dhe Klinës. Vitin e kaluar janë shënuar 19 raste nga kjo sëmundje.

Për shkak të dimrit të butë edhe sivjet ka shumë minj dhe rriqra, prandaj rekomandohet një kujdes i shtuar, sidmos tek artikujt ushqimorë, kur është fjala për minjtë dhe qëndrimi në natyrë për rriqrën.

 

13 qershor 1997

Poetët për fëmijë në mesin e shkollarëve të Malishevës

Në sallën e SHF “M. Bakija” të Carrallukës së Malishevës, dje, në kuadër të shënimit të 119-vjetorit të Kuvendit të LSH të Prizrenit, u mbajt një orë letrare, me ç’rast, krijimet e tyre, i prezentuan nxënë të kësaj shkolle fillore dhe të gjimnazit “A. Frashëri” të Malishevës. Krijimet më të mira nga radha e nxënësve ishin ato të krijueseve të reja, si Shehide dhe Kade Hotit, Vlorë Mazrrekut dhe Suzanë Paçarizit, proza e së cilës për Mirko Gashin, shkaktoi emocione të shumta.

Paraqitja e poetëve për fëmijë, si Hajro Ulçinaku, Rifat Kukaj, Ymer Elshani dhe Riza Greiçevci, në skenë, ku shumica ishin të vegjël, krijoi po ashtu çaste të kënshme për të pranishmit.

Poeti Rifat Kukaj, me këtë rast, shkollës së Carrallukës i dhuroi 10 ekzemplarë të dy librave të tij të fundit “Njëherit, prezentimi në skenë para spektatorëve të shumtë e aktivit të Teatrit të kukullave ishte një pikë interesante në vete.

 

Continue Reading

Lajmet

UBT hap konkursin për pranimin e studentëve të rinj për vitin akademik 2026/27

Published

on

UBT ka hapur zyrtarisht konkursin për pranimin dhe regjistrimin e studentëve të rinj për vitin akademik 2026/27, duke ofruar mundësi studimi në mbi 50 programe akademike në nivelet Bachelor dhe Master dhe mbi 150 fusha të specializimit.

Si institucioni më i vlerësuar në botë, UBT vazhdon të ofrojë programe bashkëkohore studimi të harmonizuara me kërkesat e tregut vendor dhe ndërkombëtar të punës, duke integruar teknologjitë më të avancuara dhe Inteligjencën Artificiale në procesin mësimor.

Të drejtën e aplikimit në studimet Bachelor e kanë të gjithë kandidatët që kanë përfunduar arsimin e mesëm të lartë, ndërsa për studimet Master kërkohet përfundimi i nivelit Bachelor.

Programet e studimit në UBT, në nivelin Bachelor i gjeni në këtë link:

PROGRAMET BACHELOR

Për regjistrimin në studimet Master kërkohet që kandidati të ketë përfunduar studimet Bachelor.

Programet e studimit në UBT, në nivelin Master i gjeni në këtë link:

PROGRAMET MASTER

Qendrat e regjistrimit të UBT-së në Kosovë:

  • Prishtinë;
  • Lipjan;
  • Prizren;
  • Pejë;
  • Ferizaj;
  • Gjilan.

Mobilitetet/bursat ndërkombëtare:

  • Erasmus+;
  • CEEPUS;
  • PoSIG, etj.

Gjuha e studimeve:

  • Gjuhë shqipe;
  • Gjuhë angleze;
  • Mundësia e studimit në gjuhë të tjera.

Për sukses të garantuar, UBT ofron për studentët:

  • Orientim dhe praktika profesionale, kurse, vizita studimore dhe certifikime;
  • Sistem online dhe qasje në kompjuterë;
  • Licenca falas për softuerë;
  • Praktikë në kompani vendore dhe ndërkombëtare;
  • Librari me mbi 200 mijë tituj dhe qasje në libraritë elektronike botërore;
  • Praktikë dhe eksperimente në laboratorë bashkëkohorë;
  • Trajnime: CISCO, Microsoft, AutoCad, IPMA, etj;
  • Certifikime për kontabilistë në bashkëpunim me SCAAK.
  • Integrim të Inteligjencës Artificiale – VR/AR.

Studentët të cilët aplikojnë në studime themelore, i bashkëngjisin aplikacionit:

  • Certifikatën e maturës shtetërore – origjinale ose kopje të noterizuar (Për shtetasit jashtë Kosovës nuk nevojitet);
  • Diplomën e shkollës së mesme – origjinale ose kopje të noterizuar;
  • Dëftesat e shkollës së mesme – origjinale ose kopje të noterizuar;
  • Ekstrakti i lindjes.

Për më shumë informacione rreth programeve të studimit dhe mundësive që ofron UBT, ju lutemi që të ndiqni linkun: ubt-uni.net, na ndiqni edhe në rrjetet tona sociale: Facebook, Instagram, Twitter, LinkedIndhe TikTok.

APLIKO TANI ONLINE dhe studio në institucionin nr. 1 në botë.

Continue Reading

Lajmet

Nisin vlerësimet për masat e reja të Pakos 2.0, pagesat për sektorin privat javën e ardhshme

Published

on

Ministri në detyrë i Financave, Hekuran Murati, ka bërë të ditur se komisionet vlerësuese kanë nisur shqyrtimin e aplikimeve për dy masat e mbetura të Pakos për Përballje me Inflacion 2.0, përkatësisht mbështetjen për punëtorët e sektorit privat dhe studentët.

Sipas Muratit, puna e komisionit për masën e sektorit privat është drejt përfundimit dhe pagesat pritet të ekzekutohen në fillim të javës së ardhshme, të hënën.

Ndërkaq, komisioni përgjegjës për masën e studentëve do ta përmbyllë procesin pas pranimit të konfirmimeve nga institucionet e arsimit të lartë për aplikuesit. Ai tha se qytetarët do të njoftohen me kohë sapo listat e përfituesve të jenë gati për ekzekutim.

“Qeveria për të gjithë!”, ka shkruar Murati në njoftimin e tij./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Vizitë zyrtare e presidentit të Shqipërisë në Kosovë, priten masa të përkohshme në trafik

Published

on

Presidenti i Republikës së Shqipërisë, Bajram Begaj, do të qëndrojë për një vizitë zyrtare në Kosovë më 12 qershor 2026, në orët e mbrëmjes.

Policia e Kosovës ka bërë të ditur se gjatë kësaj vizite do të angazhohet për ruajtjen e rendit dhe qetësisë publike, si dhe për rregullimin e trafikut gjatë lëvizjes së eskortës dhe aktiviteteve të delegacionit.

Për shkak të itinerarit të lëvizjes së eskortës nga pika kufitare në Vërmicë dhe aktiviteteve zyrtare gjatë ditës, pritet të ketë ndërprerje të përkohshme të qarkullimit në disa segmente rrugore, si dhe riorientim të trafikut në rrugë alternative në intervale të shkurtra kohore.

Policia e Kosovës ka kërkuar mirëkuptim nga qytetarët dhe pjesëmarrësit në trafik gjatë zhvillimit të vizitës./A.K/

Continue Reading

Të kërkuara