Lajmet

Çfarë fshihet pas malit që po digjet prej të paktën 6000 vjetësh?

Ky zjarr është më i vjetri i njohur në planetin tonë.

Published

on

Në një park kombëtar, 4 orë me makinë në veri të qytetit të Sidneit në Australi, një zjarr vazhdon të digjet jashtë kontrollit të njeriut. Por aspekti më i çuditshëm, është se po e bën këtë prej të paktën 6000 vjetësh.

I njohur edhe si “Mali që digjet” (Burning Mountain), zjarri misterioz nëntokësor është më i vjetri i njohur në planetin tonë. Disa shkencëtarë vlerësojnë se ai mund të jetë shumë më e lashtë nga sa mendojmë aktualisht.

I vendosur nën malin Uingen në shtetin e Uellsit të Ri Jugor, kjo vatër përbëhet nga njështresë qymyri, dhe anembanë botës ka mijëra të tillë. Pasi ndizen, këto zjarre nëntokësore janë thuajse të pamundura që të shuhen.

Dalëngadalë ato rrugëtojnë nëpër shtresën e qymyrit, dhe dihet se një shtresë qymyri ndodhet natyrshëm nën sipërfaqen e Tokës. “Askush nuk e di madhësinë e zjarrit nën ‘Burning Mountain’, por mund të bëhet një vlerësim i përafërt”- thotë Guilermo Rein, profesor i shkencës së zjarrit në Kolegjin Mbretëror të Londrës.

“Ka të ngjarë që ai të jetë një top i zjarrtë me diametër rreth 5–10 metra, dhe ku temperaturat arrijnë në 1.000 gradë Celsius” thekson Rein. Ai e vizitoi “Malin që Digjet” në vitin 2014. Por në dallim nga një zjarr tipik, një zjarr i shtresës së qymyrit që digjet nën tokë; nuk ka flakë dhe është më shumë si prush në një barbeky.

Zjarri nën malin Uingen po digjet në thellësinë 30 metra nën tokë, dhe po zhvendoset drejt jugut me një shpejtësi prej rreth 1 metër në vit. Nëse vizitoni parkun kombëtar ku ndodhet ky mal, dëshmia e vetme e ekzistencës së tij është pak tym dhe hi i bardhë, një tokë e ngrohtë kur e prek, shkëmbinj të zbardhur në të verdhë dhe të kuq, dhe era e squfurit që lëshohet kur zjarri poshtë djeg mineralet që përmban mali.

Por edhe pse është kryesisht i padukshëm, trajektorja që po ndjek zjarri është e dukshme. Njëvëzhgim më i afërt, zbulon disa zona të djegura kohët e fundit, të mbuluara me hi dhe pa jetë bimore.

”Përpara zjarrit, këtu kishte një pyll të bukur me dru eukalipti. Aty ku është zjarri, tani nuk ka absolutisht asgjë të gjallë, madje as bar. Dhe aty ku ishte zjarri 20 deri në 30 vjet më parë, është rikthyer pylli, që megjithatë është i një lloji tjetër, pasi zjarri e ka ndryshuar peizazhin”- shprehet Rein.

Shumë zjarre në shtresat e qymyrit nëntokë, sidomos ato në Indi, Kinë dhe SHBA, shkaktohen nga ndërhyrja njerëzore në miniera. Për shembull kujtoni rastin e zjarrit poshtë Centralias në Pensilvani, qyteti tashmë i shkretë që frymëzoi filmin “Silent Hill”, dhe që është djegur për gati 60 vjet.

Por kush e ka ndezur këtë zjarrin? Askush nuk është i sigurt për këtë. Hera e parë e dokumentuar e këtij zjarri nga evropianët daton në vitin 1828, kur një fermer i zonës deklaroi se kishte zbuluar një vullkan në rajonin e malit Uingen.

Vetëm një vit më vonë, në vitin 1829, gjeologu C.Uillton arriti në përfundimin se vullkani i supozuar, ishte në fakt një zjarr i shtresës së qymyrit. Që atëherë, matjet kanë treguar se gjurma e këtij zjarri mbulon një sipërfaqe prej rreth 6.5 kilometrash, duke sugjeruar se ai  ka qenë i ndezur prej të paktën 6.000 vjetësh.

Por përveç kësaj, në këtë zonë nuk është bëtë thuajse asnjë kërkim zyrtar. Ky vend konsiderohet i shenjtë nga banorët e zonës, populli aborigjen Uanaruah, që e ka përdorur këtëzjarr për gatim dhe për të prodhuar armë. Sipas Rein, shkaqet natyrore janë burimi më i mundshëm.

“Zjarre të tillë mund të digjet për mijëra vjet pa ndërhyrjen e njeriut. Ndërsa zjarri përparon, ai e ngroh malin duke shkaktuar zgjerimin dhe plasaritjen e tij, duke lejuar depërtimin e oksigjenit, në mënyrë që zjarri të mund të ecë përpara”– shton eksperti.

Edhe me ndërhyrjen njerëzore, zjarret në shtresat e nëndheshme të qymyrit janë shumë të vështira për t’u shuar. Ato kërkojnë tonelata ujë dhe azot të lëngshëm. Në vitin 2004, Kina pretendoi se kishte shuar një zjarr që digjej prej 50 vitesh, por vizitorët panë shenjat e djegies së tij vetëm disa vite më vonë./bota.al

Vendi

Zëri që mposhti heshtjen: Vasfije Krasniqi dritë mbi errësirën e krimeve serbe në Kuvend

Published

on

By

Mes lotëve dhe një heshtjeje që peshonte rëndë, salla e Kuvendit të Kosovës u pushtua nga dhimbja dhe guximi i Vasfije Krasniqit.

Në seancën solemne për nder të 14 Prillit, Ditës Memoriale të të Mbijetuarve të Dhunës Seksuale, Krasniqi ndau një dëshmi që preku thellë të pranishmit, duke e shndërruar foltoren në një tribunë të të vërtetës që nuk mund të heshtet më.

Nën dritën simbolike të qirinjve, ky fjalim shënoi një moment reflektimi mbi rrugëtimin drejt drejtësisë dhe thyerjes së stigmës.

Vasfije Krasniqi, e cila është bërë simbol i guximit mbarëkombëtar, hapi fjalimin e saj duke kujtuar se kjo datë nuk është thjesht një shënim në kalendar, por dita që i ndau jetën përgjithmonë. Ajo kërkoi që institucionet dhe shoqëria të jenë krahu i fortë i të gjithë atyre që ende vuajnë në heshtje.

“Sot qëndroj para jush si një e mbijetuar, por mbi të gjitha si një zë që nuk zgjodhi heshtjen kurrë. 14 prilli nuk është vetëm një datë për mua, është data që ndryshoi jetën time përgjithmonë. Sot ky Kuvend bëhet një vend i veçantë i kujtesës, një vend ku dhimbja nuk fshihet, por ndriçon.” tha Krasniqi.

Krasniqi theksoi se errësira që ka mbuluar këto viktima për dekada po largohet, duke u zëvendësuar me respekt dhe prani institucionale.

“Për shumë vite drita ka munguar në jetën e shumë të mbijetuarve; heshtja, stigma dhe mungesa e mbështetjes ka bërë që shumë histori të mbesin të heshtura. Çdo qiri që ndezëm sot është një mesazh i qartë që të mbijetuarat nuk janë vetëm – zëri ynë ka rëndësi dhe dinjiteti ynë duhet të mbrohet e të respektohet.” u shpreh nën emocione Vasfije Krasniqi.

U.D. Presidentja dhe Ministrja e Drejtësisë, Albulena Haxhiu, vuri në dukje se dhuna seksuale nuk ishte rastësi, por një mjet brutal lufte i planifikuar nga Serbia për të goditur bërthamën e shoqërisë kosovare.

“Në Kosovë ky mjet brutal u ushtrua nga aparati shtetëror serb dhe kjo dhunë kishte për qëllim poshtërimin, nënçmimin dhe lëkundjen e themeleve të shtetit tonë. Autorët e këtyre krimeve mbeten të lirë jashtë juridiksionit tonë dhe nën mbrojtjen e Serbisë, por përkushtimi ynë nuk do të mungojë as me vepra e as me përpjekje”, tha Haxhiu.

Kryeministri Albin Kurti u zotua se shteti nuk do të lejojë që harresa të mbulojë krimet e forcave okupuese, duke bërë thirrje që shoqëria të marrë mbi supe detyrën e thyerjes së heshtjes.

“Kjo ditë është thirrje për drejtësi. Heshtja dhe stigma që ende rëndojnë mbi mijëra viktima vazhdojnë të peshojnë, por kjo heshtje nuk duhet të jetë barrë juaja – është detyrë e jona që ta thyejmë këtë heshtje. Serbia vazhdon të shërbejë si strehë ndaj kriminelëve që kryen këto krime.”, u shpeh Kurti.

Kurti kritikoi ashpër edhe tentativat e fundit të Beogradit për falsifikimin e së vërtetës historike, duke rikonfirmuar se sakrifica e të mbijetuarve do të nderohet gjithmonë me krenari shtetërore.

Continue Reading

Vendi

Vazhdohet mandati i Petrit Ajetit në krye të AKI-së edhe për pesë vjet

Published

on

By

U.D. Presidentja, Albulena Haxhiu, dhe Kryeministri Albin Kurti, kanë nënshkruar sot vendimin për vazhdimin e mandatit të Petrit Ajetit si drejtor i Agjencisë së Kosovës për Inteligjencë (AKI).

Me këtë vendim, Ajeti do të udhëheqë institucionin kryesor të inteligjencës në vend edhe për një mandat tjetër pesëvjeçar.

Sipas njoftimit, ky vendim vjen si rezultat i besimit në profesionalizmin, integritetin dhe lidershipin e treguar nga Ajeti në mbrojtje të sigurisë kombëtare.

Gjatë takimit të përbashkët, krerët e shtetit e falënderuan drejtorin e AKI-së për punën dhe përkushtimin e treguar gjatë mandatit të kaluar, duke vlerësuar kontributin e tij në forcimin e institucioneve të sigurisë në Republikën e Kosovës.

Continue Reading

Vendi

Ferizaj: Sekuestrohen rreth 18 kg heroinë, arrestohen dy persona

Published

on

By

Një aksion i gjerë dhe i koordinuar ndërmjet Prokurorisë Speciale dhe Policisë së Kosovës, i koduar nën Task Forcën “White Star”, ka goditur një rrjet të trafikimit të lëndëve narkotike në rajonin e Ferizajt. Operacioni, i zhvilluar më 13 prill 2026, ka rezultuar me arrestimin e dy personave të tjerë të dyshuar, duke e çuar numrin total të të ndaluarve në katër.

Gjatë këtij operacioni, autoritetet kanë arritur të sekuestrojnë një sasi të konsiderueshme prej rreth 17.9 kg lëndë narkotike, e llojit heroinë. Sipas njoftimit zyrtar, personat e ndaluar me inicialet A.D., S.Sh., M.Sh. dhe M.B., dyshohen për përfshirje në disa vepra penale që ndërlidhen me trafikimin dhe shpërndarjen e drogës.

Ky aksion vlerësohet si një goditje e rëndësishme ndaj grupeve kriminale në vend, ndërkohë që Prokuroria Speciale po vazhdon hetimet për të zbardhur të gjitha rrethanat dhe bashkëpunëtorët e mundshëm në këtë rast.

Continue Reading

Lajmet

Hapet rruga për Byronë e Konfiskimit: Projektligji miratohet në lexim të parë

Published

on

By

Komisioni për Legjislacion ka miratuar në lexim të parë Projektligjin për Byronë për Konfiskimin dhe Sekuestrimin e Pasurisë së Pajustifikueshme, duke i hapur rrugë dërgimit të tij për votim në Kuvendin e Kosovës.

Gjatë kësaj mbledhjeje, Ministrja e Drejtësisë, Donika Gërvalla, e cilësoi këtë nismë si një mekanizëm kyç për forcimin e sundimit të ligjit, duke theksuar se përmes tij vendoset një standard i qartë ku nuk do të ketë tolerancë ndaj pasurisë së fituar në mënyrë të paligjshme.

Gërvalla sqaroi para anëtarëve të Komisionit se roli i Byrosë do të jetë mbledhja, verifikimi dhe analizimi i informacioneve mbi bazën e mospërputhjeve substanciale financiare, por pa pasur kompetencë për të marrë vendime përfundimtare.

Ajo specifikoi se “Byroja nuk konfiskon”, pasi vendimi final për konfiskimin e pasurisë do të mbetet gjithmonë në duart e gjykatave. Projektligji, sipas saj, garanton të gjitha të drejtat e palëve në procedurë, duke përfshirë qasjen në dokumentacion dhe mjetet juridike.

Në përfundim, ministrja u bëri thirrje deputetëve që ta mbështesin këtë projektligj, pasi ai shkon përtej mandateve qeveritare dhe partive politike. Ajo nënvizoi se ky ligj shërben si një garanci për qytetarët dhe reformën në drejtësi, duke siguruar që çdo pasuri e pajustifikueshme të rikthehet te shteti dhe qytetarët përmes mekanizmave kushtetues.

Continue Reading

Të kërkuara