Lajmet

Çfarë fshihet pas malit që po digjet prej të paktën 6000 vjetësh?

Ky zjarr është më i vjetri i njohur në planetin tonë.

Published

on

Në një park kombëtar, 4 orë me makinë në veri të qytetit të Sidneit në Australi, një zjarr vazhdon të digjet jashtë kontrollit të njeriut. Por aspekti më i çuditshëm, është se po e bën këtë prej të paktën 6000 vjetësh.

I njohur edhe si “Mali që digjet” (Burning Mountain), zjarri misterioz nëntokësor është më i vjetri i njohur në planetin tonë. Disa shkencëtarë vlerësojnë se ai mund të jetë shumë më e lashtë nga sa mendojmë aktualisht.

I vendosur nën malin Uingen në shtetin e Uellsit të Ri Jugor, kjo vatër përbëhet nga njështresë qymyri, dhe anembanë botës ka mijëra të tillë. Pasi ndizen, këto zjarre nëntokësore janë thuajse të pamundura që të shuhen.

Dalëngadalë ato rrugëtojnë nëpër shtresën e qymyrit, dhe dihet se një shtresë qymyri ndodhet natyrshëm nën sipërfaqen e Tokës. “Askush nuk e di madhësinë e zjarrit nën ‘Burning Mountain’, por mund të bëhet një vlerësim i përafërt”- thotë Guilermo Rein, profesor i shkencës së zjarrit në Kolegjin Mbretëror të Londrës.

“Ka të ngjarë që ai të jetë një top i zjarrtë me diametër rreth 5–10 metra, dhe ku temperaturat arrijnë në 1.000 gradë Celsius” thekson Rein. Ai e vizitoi “Malin që Digjet” në vitin 2014. Por në dallim nga një zjarr tipik, një zjarr i shtresës së qymyrit që digjet nën tokë; nuk ka flakë dhe është më shumë si prush në një barbeky.

Zjarri nën malin Uingen po digjet në thellësinë 30 metra nën tokë, dhe po zhvendoset drejt jugut me një shpejtësi prej rreth 1 metër në vit. Nëse vizitoni parkun kombëtar ku ndodhet ky mal, dëshmia e vetme e ekzistencës së tij është pak tym dhe hi i bardhë, një tokë e ngrohtë kur e prek, shkëmbinj të zbardhur në të verdhë dhe të kuq, dhe era e squfurit që lëshohet kur zjarri poshtë djeg mineralet që përmban mali.

Por edhe pse është kryesisht i padukshëm, trajektorja që po ndjek zjarri është e dukshme. Njëvëzhgim më i afërt, zbulon disa zona të djegura kohët e fundit, të mbuluara me hi dhe pa jetë bimore.

”Përpara zjarrit, këtu kishte një pyll të bukur me dru eukalipti. Aty ku është zjarri, tani nuk ka absolutisht asgjë të gjallë, madje as bar. Dhe aty ku ishte zjarri 20 deri në 30 vjet më parë, është rikthyer pylli, që megjithatë është i një lloji tjetër, pasi zjarri e ka ndryshuar peizazhin”- shprehet Rein.

Shumë zjarre në shtresat e qymyrit nëntokë, sidomos ato në Indi, Kinë dhe SHBA, shkaktohen nga ndërhyrja njerëzore në miniera. Për shembull kujtoni rastin e zjarrit poshtë Centralias në Pensilvani, qyteti tashmë i shkretë që frymëzoi filmin “Silent Hill”, dhe që është djegur për gati 60 vjet.

Por kush e ka ndezur këtë zjarrin? Askush nuk është i sigurt për këtë. Hera e parë e dokumentuar e këtij zjarri nga evropianët daton në vitin 1828, kur një fermer i zonës deklaroi se kishte zbuluar një vullkan në rajonin e malit Uingen.

Vetëm një vit më vonë, në vitin 1829, gjeologu C.Uillton arriti në përfundimin se vullkani i supozuar, ishte në fakt një zjarr i shtresës së qymyrit. Që atëherë, matjet kanë treguar se gjurma e këtij zjarri mbulon një sipërfaqe prej rreth 6.5 kilometrash, duke sugjeruar se ai  ka qenë i ndezur prej të paktën 6.000 vjetësh.

Por përveç kësaj, në këtë zonë nuk është bëtë thuajse asnjë kërkim zyrtar. Ky vend konsiderohet i shenjtë nga banorët e zonës, populli aborigjen Uanaruah, që e ka përdorur këtëzjarr për gatim dhe për të prodhuar armë. Sipas Rein, shkaqet natyrore janë burimi më i mundshëm.

“Zjarre të tillë mund të digjet për mijëra vjet pa ndërhyrjen e njeriut. Ndërsa zjarri përparon, ai e ngroh malin duke shkaktuar zgjerimin dhe plasaritjen e tij, duke lejuar depërtimin e oksigjenit, në mënyrë që zjarri të mund të ecë përpara”– shton eksperti.

Edhe me ndërhyrjen njerëzore, zjarret në shtresat e nëndheshme të qymyrit janë shumë të vështira për t’u shuar. Ato kërkojnë tonelata ujë dhe azot të lëngshëm. Në vitin 2004, Kina pretendoi se kishte shuar një zjarr që digjej prej 50 vitesh, por vizitorët panë shenjat e djegies së tij vetëm disa vite më vonë./bota.al

lajme

Rama kritikon interpretimin e melodisë së këngës nacionaliste serbe në Bruksel

Published

on

By

Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, ka kritikuar interpretimin e melodisë së një kënge nacionaliste serbe në koncertin e organizuar nga Komisioni Evropian në Bruksel. Ai e bëri këtë në fillim të një debati në “Forumin e Zgjerimit“, duke thënë se kjo çështje nuk mund të mbetet pa u përmendur.

“Nuk mund të heshtet ajo që ndodhi mbrëmë me muzikën e interpretuar në një mbrëmje në prag të këtij forumi. Nuk e di a ishte e qëllimshme apo injorancë, por ishte një këngë nacionaliste këtu, në mbrëmjen e këtij eventi. Për ta shtuar ironinë, u bë nën logon ‘Meloditë e Unitetit’”, tha Edi Rama.

“Asnjëherë nuk mund të lëmë anash diçka që na kthen nga e kaluara. E kam thënë për vite se sa e rëndësishme është Serbia për rajonin tonë, sa e rëndësishme është ta mbajmë Serbinë në anën tonë. Por dua të sigurohem që ajo që them të mos shkojë kundër kësaj bindjeje. Por, në të njëjtën kohë, mendoj se nuk duhet të tolerojmë hapësirë që betejat e mesjetës të bëhen motivim për ndasitë e sotme”, ka thënë Rama.

“Sa më shpejt Serbia ta njohë Kosovën, aq më mirë do të jetë për Serbinë dhe për të gjithë”, ka thënë kryeministri i Shqipërisë. /KOHA/

Continue Reading

Lajmet

Ndalohet një zyrtar i Gjykatës së Prishtinës, dyshohet për keqpërdorim detyre

Published

on

By

Prokuroria Themelore në Prishtinë, në bashkëpunim me Drejtorinë për Hetimin e Krimeve Ekonomike dhe Korrupsionit (DHKEK) në Policinë e Kosovës, ka ndaluar sot për 48 orë personin me inicialet A.B., udhëheqës i Zyrës për Menaxhimin e Lëndëve në Gjykatën Themelore në Prishtinë.

Sipas njoftimit të Prokurorisë, ndalimi është bërë pas hetimeve disamujore, nën dyshimin se A.B. ka kryer veprën penale “Keqpërdorimi i pozitës apo autoritetit zyrtar”. Ai dyshohet se gjatë ushtrimit të detyrës, me qëllim të përfitimit të kundërligjshëm pasuror për vete dhe persona të tjerë, ka krijuar dosje fiktive duke vendosur vulën e vërtetësisë në kopjen e një kontrate të falsifikuar të shitblerjes.

Përmes këtyre veprimeve, shtetasit të Serbisë me inicialet M.B. — i cili aktualisht ndodhet në arrati — i është mundësuar regjistrimi i kundërligjshëm i një banese me sipërfaqe prej 55.89 m² në Zonën Kadastrale në Matiçan, pranë Zyrës Kadastrale në Prishtinë.

Prokurori i Shtetit ka paralajmëruar se brenda afatit ligjor do të paraqesë kërkesë në gjykatën kompetente për caktimin e masës së paraburgimit ndaj të pandehurit. /E.A/

Continue Reading

lajme

Trafiku ajror në SHBA nis rikthimin në normalitet pas kaosit të fundjavës; Trump e demokratët përplasen për fajin

Published

on

By

Udhëtimi ajror në Shtetet e Bashkuara ka shënuar shenja të rikthimit gradual në normalitet të hënën, pas disaditëshit me ndërprerje të mëdha të trafikut që lanë mijëra pasagjerë të bllokuar dhe shkaktuan anulimin e mijëra fluturimeve anembanë vendit.

Sipas faqes së monitorimit të fluturimeve FlightAware, situata në orët e para të së hënës është përmirësuar ndjeshëm, duke u regjistruar më pak se 300 fluturime të anuluara dhe rreth 1.000 të vonuara – një rënie e madhe krahasuar me rreth 2.300 anulimet dhe mbi 10.000 vonesat e së dielës.

Kompanitë kryesore ajrore amerikane kanë konfirmuar stabilizimin e operacioneve:

American Airlines njoftoi se është e përgatitur të operojë me orar kryesisht normal, duke theksuar se nuk parashikon anulime të tjera të gjera pas kësaj ngjarjeje që preku të gjithë industrinë.

Delta Air Lines deklaroi se shumica e fluturimeve po zhvillohen normalisht, ndonëse paralajmëroi se disa pasagjerë mund të përballen ende me vonesa të izoluara.

Southwest Airlines dhe Alaska Airlines raportuan gjithashtu se janë rikthyer në orar të plotë dhe se operacionet janë rikuperuar në pjesën më të madhe.

Kriza nisi të premten, kur Administrata Federale e Aviacionit (FAA) urdhëroi ndalimin e fluturimeve në të gjithë vendin për më shumë se katër orë, për shkak të një defekti në komunikim që preku sistemet e kontrollit të trafikut ajror. Edhe pse urdhri u hoq po atë mbrëmje, efektet zinxhir zgjatën gjatë gjithë fundjavës. Zyrtarët kanë fajësuar punimet e mirëmbajtjes për zëvendësimin e kabllove të vjetra prej bakri me fibra optike, por shkaku i saktë mbetet ende nën hetim.

Ndërprerja e trafikut ajror ka nxitur edhe debate politike në Uashington. Presidenti Donald Trump, pas heshtjes gjatë fundjavës, reagoi të dielën në platformën Truth Social, duke kritikuar gjendjen e sistemeve të kontrollit ajror dhe duke fajësuar administratën e kaluar, si dhe mungesën e fondeve nga Kongresi.

“Administrata Biden ishte një katastrofë për FAA-në. Gjithçka që prekën shkoi keq. U shpenzuan shumë para në mënyrë të pamenduar, duke e bërë një sistem të vjetër dhe të dëmtuar edhe më keq se sa ishte kur ata morën drejtimin”, shkroi Trump.

Nga ana tjetër, sekretari i Transportit, Sean P. Duffy, në një intervistë për CNN deklaroi se merr përgjegjësinë për sistemin e trashëguar, por përsëriti thirrjen për miliarda dollarë financime shtesë për modernizimin e infrastrukturës së vjetruar, duke kërkuar që të lihet mënjanë partizanizmi politik. Ndërkohë, senatori demokrat nga Maryland, Chris Van Hollen, akuzoi administratën Trump se po përpiqet t’ia kalojë përgjegjësinë Kongresit, ndonëse fondet për përmirësimin e sistemit të aviacionit janë miratuar tashmë.

 

Continue Reading

Lajmet

UBT sërish në mesin e institucioneve më të vlerësuara shkencore në Kosovë

Published

on

By

UBT vazhdon të dëshmojë përkushtimin dhe rezultatet e tij në avancimin e shkencës dhe kërkimit shkencor, duke ruajtur edhe këtë vit pozicionin në mesin e institucioneve më të vlerësuara shkencore në Kosovë, sipas renditjes së Kosovo National H-Index Ranking.

Në këtë renditje, UBT konfirmon vazhdimësinë e performancës së tij shkencore, duke u pozicionuar krahas Universitetit të Prishtinës në krye të institucioneve shkencore në vend. Ky vlerësim përbën një tjetër dëshmi të punës së vazhdueshme të stafit akademik, studiuesve dhe grupeve kërkimore të UBT-së në prodhimin e njohurive të reja dhe avancimin e shkencës.

Kosovo National H-Index Ranking është një renditje e pavarur që vlerëson ndikimin dhe produktivitetin shkencor të studiuesve dhe institucioneve në Kosovë, duke u bazuar në H-indeksin e konsoliduar dhe të dhënat nga platformat kryesore ndërkombëtare shkencore, përfshirë Web of Science, Scopus dhe Google Scholar.

Ruajtja e këtij pozicioni edhe këtë vit dëshmon për konsistencën e UBT-së në zhvillimin e kërkimit shkencor, rritjen e prezencës akademike dhe fuqizimin e bashkëpunimit me komunitetin shkencor ndërkombëtar.

Për UBT-në, ky rezultat përfaqëson jo vetëm një vlerësim të arritjeve të deritanishme, por edhe një motivim të mëtejshëm për të investuar në kërkim, inovacion dhe ekselencë akademike, duke kontribuar në zhvillimin e shkencës në Kosovë dhe përtej saj.

Linku: https://xk.h-index.com/al/wos?fbclid=IwAR1CKUcHFSGRtCMivI44ZZI-W5FlFad1d3E3O55BkULZRlvKqxMZg3i5mXA

 

Continue Reading

Të kërkuara