Lajmet

Çfarë fshihet pas malit që po digjet prej të paktën 6000 vjetësh?

Ky zjarr është më i vjetri i njohur në planetin tonë.

Published

4 years ago

on

Në një park kombëtar, 4 orë me makinë në veri të qytetit të Sidneit në Australi, një zjarr vazhdon të digjet jashtë kontrollit të njeriut. Por aspekti më i çuditshëm, është se po e bën këtë prej të paktën 6000 vjetësh.

I njohur edhe si “Mali që digjet” (Burning Mountain), zjarri misterioz nëntokësor është më i vjetri i njohur në planetin tonë. Disa shkencëtarë vlerësojnë se ai mund të jetë shumë më e lashtë nga sa mendojmë aktualisht.

I vendosur nën malin Uingen në shtetin e Uellsit të Ri Jugor, kjo vatër përbëhet nga njështresë qymyri, dhe anembanë botës ka mijëra të tillë. Pasi ndizen, këto zjarre nëntokësore janë thuajse të pamundura që të shuhen.

Dalëngadalë ato rrugëtojnë nëpër shtresën e qymyrit, dhe dihet se një shtresë qymyri ndodhet natyrshëm nën sipërfaqen e Tokës. “Askush nuk e di madhësinë e zjarrit nën ‘Burning Mountain’, por mund të bëhet një vlerësim i përafërt”- thotë Guilermo Rein, profesor i shkencës së zjarrit në Kolegjin Mbretëror të Londrës.

“Ka të ngjarë që ai të jetë një top i zjarrtë me diametër rreth 5–10 metra, dhe ku temperaturat arrijnë në 1.000 gradë Celsius” thekson Rein. Ai e vizitoi “Malin që Digjet” në vitin 2014. Por në dallim nga një zjarr tipik, një zjarr i shtresës së qymyrit që digjet nën tokë; nuk ka flakë dhe është më shumë si prush në një barbeky.

Zjarri nën malin Uingen po digjet në thellësinë 30 metra nën tokë, dhe po zhvendoset drejt jugut me një shpejtësi prej rreth 1 metër në vit. Nëse vizitoni parkun kombëtar ku ndodhet ky mal, dëshmia e vetme e ekzistencës së tij është pak tym dhe hi i bardhë, një tokë e ngrohtë kur e prek, shkëmbinj të zbardhur në të verdhë dhe të kuq, dhe era e squfurit që lëshohet kur zjarri poshtë djeg mineralet që përmban mali.

Por edhe pse është kryesisht i padukshëm, trajektorja që po ndjek zjarri është e dukshme. Njëvëzhgim më i afërt, zbulon disa zona të djegura kohët e fundit, të mbuluara me hi dhe pa jetë bimore.

”Përpara zjarrit, këtu kishte një pyll të bukur me dru eukalipti. Aty ku është zjarri, tani nuk ka absolutisht asgjë të gjallë, madje as bar. Dhe aty ku ishte zjarri 20 deri në 30 vjet më parë, është rikthyer pylli, që megjithatë është i një lloji tjetër, pasi zjarri e ka ndryshuar peizazhin”- shprehet Rein.

Shumë zjarre në shtresat e qymyrit nëntokë, sidomos ato në Indi, Kinë dhe SHBA, shkaktohen nga ndërhyrja njerëzore në miniera. Për shembull kujtoni rastin e zjarrit poshtë Centralias në Pensilvani, qyteti tashmë i shkretë që frymëzoi filmin “Silent Hill”, dhe që është djegur për gati 60 vjet.

Por kush e ka ndezur këtë zjarrin? Askush nuk është i sigurt për këtë. Hera e parë e dokumentuar e këtij zjarri nga evropianët daton në vitin 1828, kur një fermer i zonës deklaroi se kishte zbuluar një vullkan në rajonin e malit Uingen.

Vetëm një vit më vonë, në vitin 1829, gjeologu C.Uillton arriti në përfundimin se vullkani i supozuar, ishte në fakt një zjarr i shtresës së qymyrit. Që atëherë, matjet kanë treguar se gjurma e këtij zjarri mbulon një sipërfaqe prej rreth 6.5 kilometrash, duke sugjeruar se ai  ka qenë i ndezur prej të paktën 6.000 vjetësh.

Por përveç kësaj, në këtë zonë nuk është bëtë thuajse asnjë kërkim zyrtar. Ky vend konsiderohet i shenjtë nga banorët e zonës, populli aborigjen Uanaruah, që e ka përdorur këtëzjarr për gatim dhe për të prodhuar armë. Sipas Rein, shkaqet natyrore janë burimi më i mundshëm.

“Zjarre të tillë mund të digjet për mijëra vjet pa ndërhyrjen e njeriut. Ndërsa zjarri përparon, ai e ngroh malin duke shkaktuar zgjerimin dhe plasaritjen e tij, duke lejuar depërtimin e oksigjenit, në mënyrë që zjarri të mund të ecë përpara”– shton eksperti.

Edhe me ndërhyrjen njerëzore, zjarret në shtresat e nëndheshme të qymyrit janë shumë të vështira për t’u shuar. Ato kërkojnë tonelata ujë dhe azot të lëngshëm. Në vitin 2004, Kina pretendoi se kishte shuar një zjarr që digjej prej 50 vitesh, por vizitorët panë shenjat e djegies së tij vetëm disa vite më vonë./bota.al

Related Topics:
Continue Reading

Lajmet

Numërimi i votave nga KQZ: Kush janë kandidatët më të votuar pas 35% të kutive?

Published

9 hours ago

on

June 9, 2026

By

Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ) po vazhdon me procesimin e rezultateve për zgjedhjet e parakohshme parlamentare. Sipas të dhënave zyrtare të orës 16:20, ku janë numëruar 35.27% gara brenda listave partiake tashmë ka marrë formë.

Në listën e Vetëvendosjes, garës i prin bindshëm bartësi i listës dhe lideri i partisë, Albin Kurti, i cili deri më tani ka grumbulluar 80,669 vota. Ai ndiqet nga Glauk Konjufca me 63,340 vota, ndërsa e treta radhitet Albulena Haxhiu me 36,623 vota. Në vendin e katërt pozicionohet Hekuran Murati me 31,943 vota, i pasuar nga Donika Gërvalla-Schwarz me 29,592 vota dhe Xhelal Sveçla me 23,830 vota.Dhjetëshen e parë e përmbyllin Avni Dehari me 21,718 vota, Hajrulla Çeku me 20,472 vota, Mimoza Kusari Lila me 20,464 vota dhe Ejup Maqedonci me 17,858 vota.

Te PDK-ja, procesit të numërimit i prin me shkëputje të ndjeshme bartësi i listës Bedri Hamza, i cili ka siguruar 38,800 vota. Ai ndiqet nga Përparim Gruda që mban vendin e dytë me 24,616 vota, dhe Arian Tahiri i treti me 21,411 vota. Në pozitën e katërt gjendet Uran Ismaili me 19,265 vota, i pasuar nga Sala Jashari me 13,605 vota dhe Vlora Çitaku me 13,369 vota. Lista e më të votuarve te kjo parti vazhdon me Ganimete Musliun me 10,344 vota, Arben Mustafën me 9,374 vota, Mërgim Lushtakun me 9,137 vota dhe Enver Hoxhajn që mbyll top-10-shen me 8,864 vota.

Në radhët e Lidhjes Demokratike të Kosovës, garën e udhëheq bartësja e listës Vjosa Osmani Sadriu, e cila ka marrë 25,820 vota. Ajo ndiqet ngushtë nga kryetari i partisë, Lumir Abdixhiku, me 23,384 vota. E treta në radhë është Doarsa Kica Xhelili me 18,358 vota, e pasuar nga Hykmete Bajrami me 14,488 vota dhe Avdullah Hoti me 13,215 vota.Në vendin e gjashtë radhitet Ukë Rugova me 11,061 vota, i ndjekur nga Kujtim Shala me 10,723 vota dhe Anton Quni me 8,956 vota. Dhjetëshen e parë për LDK-në e plotësojnë Armend Zemaj me 8,103 vota dhe Lutfi Haziri me 7,925 vota.

Në AAK, garës aktualisht i prin kryetari i partisë dhe njëherësh bartësi i listës, Ardian Gjini, me 13,407 vota. Pas tij renditet Ramush Haradinaj me 12,089 vota, ndërsa i treti është Daut Haradinaj me 9,196 vota. Në pozitën e katërt radhitet Besnik Tahiri me 8,066 vota, i pasuar nga Bekë Berisha me 6,451 vota dhe Burim Ramadani me 5,972 vota. Listën e dhjetë kandidatëve më të votuar e përmbyllin Time Kadrijaj me 5,839 vota, Agim Çeku me 5,168 vota, Arbër Tolaj me 4,771 vota dhe Albana Bytyqi me 3,211 vota. /E.A/

Continue Reading

Lajmet

Gjimnazi Natyror në UBT International Smart Schools, arsim modern me diplomë të njohur ndërkombëtarisht

Published

9 hours ago

on

June 9, 2026

By

Nëse dëshironi një arsimim modern që kombinon shkencën, teknologjinë dhe zgjidhjen e sfidave reale të botës së sotme, atëherë Gjimnazi Natyror në UBT International Smart Schools është zgjedhja ideale për ju.
Falë akreditimit nga Cambridge International Education, nxënësit përfitojnë një diplomë të njohur ndërkombëtarisht, e cila u hap dyert drejt universiteteve prestigjioze dhe mundësive të shumta akademike në mbarë botën.
Nxënësit përfitojnë nga laboratorë modernë dhe të pajisur me teknologjinë më të avancuar, ku teoria shndërrohet në praktikë përmes eksperimenteve dhe hulumtimeve shkencore. Këtu, të rinjtë nuk mësojnë vetëm konceptet shkencore, por i zbatojnë ato në situata konkrete, duke zhvilluar aftësi analitike dhe kërkimore.
Programi mësimor është i orientuar drejt zgjidhjes së problemeve reale, përmes projekteve inovative që fokusohen në teknologjinë e gjelbër, qëndrueshmërinë dhe zhvillimin e ideve kreative për të ardhmen. Nxënësit angazhohen në projekte të bazuara në realitet, të cilat i përgatisin për sfidat akademike dhe profesionale të shekullit XXI.
Një nga veçoritë kryesore të këtij programi është mësimi praktik, ku çdo njohuri teorike shoqërohet me aplikim konkret. Përmes projekteve ndërdisiplinore, nxënësit mësojnë të punojnë në ekip, të analizojnë të dhëna dhe të zhvillojnë zgjidhje inovative.
Për më tepër, ata përfitojnë mentorim nga ekspertë të fushës, profesionistë dhe akademikë që i udhëzojnë në zhvillimin e ideve, projekteve dhe karrierës së tyre të ardhshme.
Në UBT International Smart Schools, Gjimnazi Natyror nuk është vetëm një program mësimor, është një hap drejt krijimit të shkencëtarëve, inovatorëve dhe liderëve të së ardhmes.
Edhe pak vende të lira kanë mbetur, ndërsa regjistrimet e hershme po vazhdojn në UBT International Smart Schools.

Continue Reading

Lajmet

UBT vazhdon mbështetjen për maturantët: Mijëra nxënës ndjekin javën e dytë të programit përgatitor për Testin e Maturës 2026

Published

10 hours ago

on

June 9, 2026

By

Nxënësit e vitit të fundit të shkollave të mesme anë e mbanë Kosovës po vazhdojnë të ndjekin me interes të lartë programin intensiv përgatitor për Testin e Maturës Shtetërore 2026, i cili po organizohet në ambientet moderne të UBT-së.

Ky program tashmë ka hyrë në javën e tij të dytë, duke bërë bashkë qindra dhe mijëra nxënës të cilët synojnë të konsolidojnë njohuritë e tyre përpara këtij rrugëtimi të rëndësishëm akademik. Për t’u siguruar që studentët e së ardhmes të jenë sa më të gatshëm, trajnimet po fokusohen me përkushtim në lëndët kryesore si Gjuhë Shqipe, Gjuhë Angleze dhe Matematikë, si dhe në lëndët kryesore zgjedhore si Teknologji e Informacionit dhe Komunikimit (TIK) dhe Biologji.

Për t’u dalë në ndihmë të gjithë nxënësve dhe për të lehtësuar qasjen e tyre, UBT e ka shtrirë këtë program përtej kryeqytetit.

Përveç në Prishtinë, trajnimet përgatitore po zhvillohen paralelisht dhe me të njëjtin intensitet edhe në qendrat e UBT-së në qytetet e tjera përfshirë Ferizajn, Prizrenin dhe Pejën. Përmes angazhimit të kuadrove profesionale dhe stafit të përzgjedhur akademik të UBT-së, maturantët po marrin njohuritë e nevojshme, strategjitë dhe teknikat e duhura për ta kaluar me sukses këtë sfidë.

Ky organizim tradicional rikonfirmon përkushtimin e vazhdueshëm të UBT-së për të ngritur cilësinë e arsimit dhe për t’i përkrahur të rinjtë në tranzicionin e tyre drejt studimeve universitare dhe karrierës profesionale.

Continue Reading

Lajmet

Pesë të arrestuar në operacionin “White Star”, sekuestrohen armë, drogë dhe pasuri e madhe

Published

12 hours ago

on

June 9, 2026

By

Pesë persona janë arrestuar gjatë një operacioni të Policisë së Kosovës dhe Prokurorisë Speciale, i zhvilluar në disa qytete të vendit nën emrin “White Star”.

Aksioni është realizuar në Prishtinë, Pejë, Prizren, Viti dhe Drenas, nën mbikëqyrjen e Prokurorisë Speciale dhe në bazë të urdhrit të Gjykatës Themelore.

Të dyshuarit janë ndaluar me vendim të prokurorit special për 48 orë, nën dyshimin për pjesëmarrje ose organizim të grupit kriminal të organizuar, si dhe për blerje, posedim, shpërndarje dhe shitje të paautorizuar të narkotikëve dhe përfshirje në pastrim parash.

Gjatë kontrolleve në lokacione të ndryshme janë sekuestruar:

  • 6 armë zjarri
  • 5 karikatorë dhe 239 fishekë
  • Lëndë narkotike (kokainë dhe fara marihuane)
  • 25 telefona mobilë
  • 7,595 euro para të gatshme
  • 10 automjete dhe 1 motoçikletë
  • 10 kompjuterë
  • 13 USB dhe 1 DVR
  • 16 ora dore

Operacioni është mbështetur nga EUROPOL-i dhe autoritetet e Belgjikës, Francës dhe Holandës, të cilat kanë qenë të pranishme dhe kanë monitoruar zhvillimin e aksionit në terren së bashku me prokurorin e rastit.

Prokuroria Speciale dhe Policia e Kosovës kanë theksuar se ky operacion paraqet goditje të rëndësishme ndaj krimit të organizuar dhe se veprimet hetimore do të vazhdojnë në drejtim të zbardhjes së plotë të rastit dhe identifikimit të të gjithë të përfshirëve. /A.K/

Continue Reading

Të kërkuara