Ushtria çeke ka shitur mijëra bunkerë ushtarakë që kishin për qëllim të parandalonin një sulm nazist në vitin 1938. Në proces, një sistem unik mbrojtës prej gati 5,000 fortifikimesh rrezikon të shkatërrohet.

Në fund të viteve 1930, ajo që atëherë ishte Çekosllovakia ndërtoi një rrjet të gjerë fortifikimesh përgjatë kufirit me atë që atëherë ishte Rajhu Gjerman. Praga kishte frikë se gjermanët do të fillonin një sulm të papritur dhe do të kapërcenin mbrojtjen e vendit para se të kishte kohë për të mobilizuar ushtrinë dhe rezervat.

Megjithëse fortifikimet nuk ishin përfunduar plotësisht deri në shtator 1938, së bashku me vargmalet në zonën kufitare ato përfaqësonin një pengesë të rëndësishme për Wehrmacht-in e kësaj i trembeshin gjeneralët nazistë.

Megjithëse qeveria në Pragë kishte mobilizuar 1.1 milion ushtarë dhe ushtria e saj ishte gati për të luftuar dhe mbrojtur veten, kryeministri britanik Neville Chamberlain dhe homologu i tij francez, Edouard Daladier, firmosën një marrëveshje me Adolf Hitlerin në Mynih më 29 dhe 30 shtator 1938. Marrëveshja e detyroi Çekosllovakinë t’i jepte Rajhut të Tretë pothuajse të gjithë zonën kufitare me Gjermaninë, ku jetonte një minoritet i madh gjerman në atë kohë.

Kjo do të thoshte që praktikisht të gjitha fortifikimet kufitare çekosllovake dhe bunkerët e betonit ranë në duart e nazistëve. Pa to, vendi ishte ushtarakisht i pafuqishëm. Kjo ndihmoi nazistët të pushtonin pjesët e mbetura të vendit më 15 mars 1939. Paradoksalisht, fortifikimet kufitare më vonë ndihmuan pushtuesit gjermanë të mbroheshin nga Ushtria e Kuqe në pranverën e vitit 1945. Luftimet në kufirin e fortifikuar ngadalësuan ndjeshëm përparimin sovjetik dhe kjo i kushtoi jetën mijëra ushtarëve sovjetikë.

Rreth tetë dekada më vonë, mburojat konkrete vazhdojnë të karakterizojnë fshatrat çeke, si dëshmitarë të heshtur të qëllimit që kishte vendi për të luftuar kundër nazistëve, nëse kjo do të ishte e nevojshme. Që nga viti 2000, pasardhësi ligjor i Çekosllovakisë, Republika Çeke, gradualisht po i heq qafe këto fortifikime. Ushtria çeke mund t’i transferojë ato në rajone ose komuna, si dhe t’i shesë ato tek individët privatë. “Ne kemi regjistruar 4,993 bunkerë të vegjël luftarakë të paraluftës në territorin tonë,” tha për DW, Petr Sykora nga departamenti i shtypit i Ministrisë Çeke të Mbrojtjes.

Asnjë rëndësi ushtarake

Sykora shtoi se meqenëse këto instalime nuk kanë më rëndësi ushtarake, gati një e treta e tyre tashmë kanë ndryshuar funksion.

“Çdo vit, disa dhjetëra ndërtesa privatizohen ose vihen në pronësi të strukturave lokale. Deri më tani, ne kemi transferuar ose shitur 1,767 fortifikime të lehta dhe 112 fortifikime të rënda,” tha ai.

Martin Rabon (i treti majtas) drejtues i shoqatës së miqve të fortifikatave çekosllovake

Ushtria çeke planifikon të shesë pothuajse të gjitha fortifikimet ose t’ua japë ato rajoneve dhe bashkive falas.

“Ushtria do të mbajë vetëm disa ndërtesa për qëllimet e veta, siç janë objektet e magazinimit,” tha Sykora për DW. Midis tyre janë kryesisht ndërtesa më të mëdha të kalasë. Ushtria dëshiron të mbajë njërën prej tyre, për shembull, sepse ajo strehon një stacion sizmik për monitorimin e shpërthimeve bërthamore.

Shitjet e bunkerëve po rriten

Çdo vit, më shumë bunkerë të fortifikimit kufitar ofrohen për shitje në faqen e internetit të ushtrisë çeke. “Çmimet zakonisht variojnë nga 1,000 € në disa dhjetëra mijëra euro,” tha Sykora. Fortifikimi më i zakonshëm i vogël është “ropik”. Sidoqoftë, në disa zona veçanërisht tërheqëse, siç është rajoni i verës në Mikulov në Moravinë jugore, ky bunker, përfshirë tokën, kushton katër herë më shumë se në të tjerat.

Meqenëse objektet shiten në ankande publike, çmimi përfundimtar mund të jetë edhe më i lartë. Sidoqoftë, interesi për blerjen e bunkerëve po rritet. “Oferta aktuale përfshin, ndër të tjera, 22 objekte shumë të kërkuara të ish-instalimeve kufitare,” tha Jiri Caletka, një inxhinier në departamentin e shtypit të Ministrisë së Mbrojtjes.

Nga bunker në zonë turistike

Disa nga strukturat tashmë janë rinovuar dhe janë kthyer në muze që tani po tërheqin turistë nga Republika Çeke si dhe nga jashtë. Vendi më i vizituar është kalaja e artilerisë Hurka në periferi veriore të Kraliky, në ultësirën e vargmalit Sudete, aty ku tani kalon kufiri verior me Poloninë.

“Vetëm në korrik dhe gusht të këtij viti, ne kishim më shumë se 20,000 vizitorë në muaj,” tha për DW Martin Rabon, kryetar i komunitetit vullnetar të Shoqatës së Miqve të Fortifikimit Çekosllovak. “Meqenëse kështjella jonë ndodhet në rrugën kryesore midis Pragës dhe vendpushimit të skive Dolni Morava, është e vetmja e hapur për vizitorët gjatë gjithë vitit,” tha Rabon, shoqata e të cilit ka qenë aktive në punën vullnetare për 30 vjet.

Monumente kulture unike

Rabon nuk është kundër shitjes së bunkerëve, të cilët shpesh nuk gëzojnë statusin e monumenteve historike të mbrojtura, tek individët privatë. Por ai vuri në dukje se ndonjëherë nuk ka rrugë hyrëse për në këto struktura dhe pronësia e zonës përreth është shpesh e paqartë. “Blerja e diçkaje të tillë është e pakuptimtë,” tha Rabon. Kohët e fundit, atë gjithnjë e më shumë po e kërkojnë për këshilla blerësit e ardhshëm. “Këshilla jonë kryesore për blerësit potencialë është që së pari të marrin të drejtat për tokën përreth objekteve në fjalë.”

Bouda pas rindërtimit

Disa nga pronat, të tilla si kalaja e artilerisë Bouda, të cilën shoqata e Rabonit gjithashtu e mbikëqyr, janë monumente kulturore të Republikës Çeke. “Sidoqoftë, linja e mbrojtjes në tërësi nuk mbrohet si monument,” tha ai. “Kjo është arsyeja pse është e arsyeshme që ushtria t’i heqë qafe fortifikimet.” Rabon është i shqetësuar, në rast se strukturat mund të mos vlerësohen nga blerësit për rëndësinë e tyre historike. “Fati i ardhshëm i këtyre monumenteve unike duhet të sigurohet. Në fund të fundit, ata janë dëshmitarë të entuziazmit patriotik të çekëve për mbrojtjen e republikës në fund të viteve 1930,” thotë ai.DW