Kur Dragica Gashiq u përpoq të blinte ushqime në një dyqan lokal, pronari shqiptar e ndaloi atë të hynte. Shkelja e saj? Ngase është e para dhe e vetmja serbe që u kthye në qytetin kosovar, i cili ende bart plagët e një konflikti dekadash të vjetër.
Kështu nis teksti i AFP-së, përgatitur për serben e cila u kthye të jetojë në Gjakovë, për çfarë edhe u protestua në këtë qytet të prekur shumë nga lufta e vitit 1999.
Më shumë se 20 vjet më parë, Gashiq dhe dy djemtë e saj të vegjël ishin midis dhjetëra mijëra serbëve që u larguan nga Kosova pas një konflikti të përgjakshëm midis forcave serbe dhe luftëtarëve etnikë shqiptarë pro-pavarësisë.
Pasi “armët heshtën”, rreth 13 mijë serbë u kthyen gradualisht në shtëpitë e tyre stërgjyshore në disa enklava, por asnjëri nuk u kthye në Gjakovë ose në Djakovica, siç e quajnë serbët qytetin jugperëndimor.
Kjo ishte deri në qershor, kur 59-vjeçarja Gashiq, e cila punonte si pastruese gjatë qëndrimit të saj në Serbi, vendosi se ishte koha për të shkuar në shtëpi.
“Gjithë jetën kam menduar dhe kam ëndërruar për banesën time dhe kthimin në Gjakovë … Unë linda dy fëmijë këtu, kam kaluar vitet më të mira të jetës sime këtu,” tha Gashiq për AFP ndërsa ishte ulur brenda një banese të zhveshur ku kishte një karton kuti që shërben si një tryezë e përkohshme.
“Isha e lumtur këtu, duke jetuar së bashku me fqinjët dhe kolegët e mi shqiptarë. Pastaj erdhi lufta dhe gjithçka shkoi përmbys”.
Kthimi i saj bëri bujë në qytet
Gjakova është ende duke i shëruar plagët e mbetura pas luftës së fundit të viteve 1990. Qyteti me rreth 40 mijë banorë u shkatërrua nga forcat serbe, duke vuajtur “dhunën më të madhe të kryer kundër civilëve të të gjitha qyteteve kryesore në Kosovë”, sipas Human Rights Watch (HRW).
Rreth 1 mijë e 500 vendas u vranë, rreth 12 përqind e numrit të përgjithshëm të viktimave gjatë konfliktit në Kosovë. Rreth 200 banorë të qytetit janë ende të regjistruar si të zhdukur.
Mizoritë përfshinin masakrën e 20 njerëzve në një shtëpi të vetme, të moshës midis dy dhe 73 vjeç, sipas HRW.
Të mbijetuarit thanë se anëtarët lokalë të komunitetit serb ndihmuan forcat serbe në kryerjen e masakrës.
Shumica e shqiptarëve etnikë të Kosovës shpallën në mënyrë të njëanshme pavarësinë nga Serbia në 2008, një veprim që ende nuk njihet nga Beogradi dhe aleatët e tij Kina dhe Rusia. Pavarësia e Kosovës është njohur nga rreth 100 vende.
Armiqësi e vazhdueshme
Gashiq ishte përballur me armiqësi të vazhdueshme nga fqinjët. Ata e shajnë atë në rrugë, i hedhin gurë ballkonit të saj dhe i godasin pa pushim derën e saj kryesore, thotë ajo.
Ushqimi dhe ilaçi i saj për diabetin u vodhën gjatë një sulmi në shtëpinë e saj. Policia, tani eshtë duke siguruar mbrojtje gjatë gjithë kohës në shtëpinë e saj, dhe ka arrestuar një të dyshuar.
Gazetarët e AFP ishin dëshmitarë të incidentit në dyqanin ushqimor, kur pronari e ndaloi atë të hynte.
“Klientët filluan të më bojkotojnë për shkakun tënd!” i tha burri Gashiq.
“Çdo serb që kthehet është një kriminel, sepse secili ka kryer krime,” tha për AFP, Avni Ajdini, 46 vjeç, i cili punon si roje sigurie në bankë.
“Edhe duart e saj janë të pista,” tha Ferdonije Qerkezi, 68 vjeç, burri dhe katër djemtë e së cilës u vranë nga forcat serbe.
Ajo dhe të tjerët thonë se Gashiq “punoi për Ministrinë e Brendshme”.
Por Gashiq pretendon se ajo thjesht punonte si pastruese në stacionin policor lokal.
“Unë e di që nuk i kam bërë keq askujt”, tha ajo.
“Unë e kuptoj pse ata nuk duan të më shohin, unë jam serbe! … Lufta i mbushi të gjithë me zemërim dhe krijoi kaos”.
Organizatat joqeveritare lokale të cilat dolën nga konflikti kanë kërkuar nga autoritetet të “dëbojnë” Gashiq nga qyteti.
“Gjakova nuk është gati të mirëpresë kthimin e serbëve derisa të dorëzohen eshtrat e fundit të të dashurve tanë”, thanë 11 OJQ në një deklaratë të përbashkët.
‘Asnjë serb i pafajshëm’
Nusrete Kumnova, një anëtare e një shoqate lokale për familjet e personave të zhdukur, tha se serbët nuk duhet të lejohen të kthehen pasi “plagët janë ende të hapura”.
“Nuk ka asnjë serb të pafajshëm,” tha Kumnova për AFP me një shprehje të zbrazët, shikimi i saj ishte i lidhur me një fotografi të djalit të saj Albion, një nga ata që ende ishin të zhdukur.
Kryetari i Komunës së Gjakovës, Ardian Gjini, ka kërkuar të minimizojë tensionin, me zgjedhjet komunale në prag.
Ai u tha mediave lokale se “nuk kishte nevojë të politizohej kjo në ekstrem”.
Komuna ngriti një padi duke i kërkuar gjykatës ta dëbojë atë për shkak të mospagimit të qirasë që nga viti 1997.
Beogradi e përshkroi sjelljen e zyrtarëve lokalë si “persekutim sistematik”.
Avokati i njohur, Arianit Koci, një nga figurat e pakta të shquara në Kosovë që ka shprehur mbështetje për Gashiq, tha se ndërsa askush nuk mund të kundërshtojë krimet “monstruoze” të forcave serbe të kryera në Gjakovë, “gruaja serbe nuk duhet të dëbohet”.
“Ajo nuk është kërcënim për askënd,” shkroi Koci në Facebook.
Gashiq thotë se ajo nuk ka ndërmend të largohet.
“Unë nuk do të kthehem në Serbi. Kjo është e imja, nuk e kam marrë nga askush. Unë jam në banesën time. Unë do të duroj gjithçka”.
“Ata vetëm mund të më kthejnë të vdekur”.
Teskt origjinal i AFP-së, i përkthyer nga Klankosova.tv.
Në podcastin “Inside Politics with Anisa I”, i ftuar ishte profesori i shkencave politike në UBT, Blerim Canaj, i cili foli për gjendjen e demokracisë në Kosovë dhe në rajon, duke ngritur dilema mbi mënyrën se si ajo funksionon në praktikë.
Canaj tha se nëse demokracia shihet nga këndvështrimi historik që nga Greqia antike, atëherë shqetësimet e filozofëve si Platoni dhe Aristoteli mund të jenë ende relevante edhe sot. Sipas tij, shpesh krijohet përshtypja se sot jetojmë në një demokraci formale.
“Kam përshtypjen se ne sot jetojmë në një demokraci formale. Kemi zgjedhje, dhe në Kosovë ato madje janë për t’u lavdëruar krahas rajonit, por demokracia nuk nënkupton vetëm votimin,” u shpreh ai.
Sipas Canajt, demokracia nuk kufizohet vetëm te votimi, por përfshin edhe funksionimin e shoqërisë civile dhe mediave. Ai theksoi se në realitetin ballkanik, rol të madh shpesh luan edhe fuqia financiare dhe mënyra se si ajo ndikon në proceset politike.
Në Ballkan shpesh rol të madh luan kush i ka paratë. Fatkeqësisht, në periudhën e zgjedhjeve shpesh shohim sulme ndaj mediave dhe përdorim të buxhetit të shtetit, gjë që e dëmton zgjedhjen e lirë dhe të barabartë,” tha ai.
Ai shtoi se në shumë raste kjo krijon avantazh për ata që kanë më shumë burime financiare dhe e deformon garën demokratike.
Duke folur për fenomenin e “liderëve të fortë”, profesori Canaj u shpreh se në shoqërinë tonë ende nuk mbizotërojnë partitë programore, por kulti i liderit. Sipas tij, kjo ka ndikuar që vëmendja të largohet nga programet politike dhe të fokusohet te individi.
“Nuk fokusohemi te programet politike, por te kulti i liderit. Dhe nga kjo shpesh prodhohen edhe deputetë që nuk janë të përgatitur sa duhet,” u shpreh ai.
Ai theksoi se kjo qasje ka sjellë edhe largimin e njerëzve profesionalë nga politika, pasi shpesh përballja me kandidatë më pak të përgatitur krijon frustrim. Sipas tij, kjo ka ndikuar në forcimin e kultit të liderit dhe në krijimin e një dinamike ku lideri shihet si figurë qendrore, pothuajse “si baba”, ndërsa mbështetësit ndihen pjesë e një strukture familjare politike.
Në pjesën për mediat, Canaj tha se ato kanë rol thelbësor në funksionimin e demokracisë dhe në informimin e qytetarëve. Ai i konsideroi mediat si një lloj “qeverie në vete”, për shkak të ndikimit që kanë në shoqëri dhe në politikë.
“Po të mos ishin mediat, njerëzit nuk do t’i dinin të mirat dhe të këqijat e një vendi. Unë mediat i shoh si një qeveri në vete,” u shpreh ai.
Sipas tij, një shoqëri që i sulmon mediat rrezikon të rrëshqasë drejt tendencave autokratike, ndërsa theksoi se pa media të lira dhe funksionale nuk mund të flitet për demokraci të mirëfilltë, pavarësisht sfidave dhe problemeve që mund të ekzistojnë brenda vetë mediave.
Fakulteti i Menaxhimit të Patundshmërive dhe Infrastrukturës në UBT vazhdon të sjellë ekspertë ndërkombëtarë që u ofrojnë studentëve njohuri dhe përvoja nga praktikat më të avancuara globale.
Në këtë kuadër, studentët patën mundësinë të ndjekin një ligjëratë të veçantë nga Assoc. Prof. Dr. Anders Johan Almas nga Western Norway University of Applied Sciences (HVL), e organizuar në kuadër të lëndës “Arkitektura e Qëndrueshme”, të udhëhequr nga Prof. Dr. Visar Hoxha.
Gjatë ligjëratës me temën “Building Envelopes and Climate Adaptation”, Dr. Almas trajtoi rëndësinë e projektimit të mbështjellësve të ndërtesave dhe rolin e tyre në rritjen e efikasitetit energjetik, qëndrueshmërisë dhe rezistencës ndaj kushteve klimatike në ndryshim. Përmes shembujve konkretë dhe praktikave të aplikuara në vende të ndryshme, studentët u njohën me qasjet moderne që po transformojnë industrinë globale të ndërtimit.
Me më shumë se 20 vite përvojë në industri, kërkim shkencor dhe akademi, Dr. Almas ka kontribuar në fusha të ndryshme si menaxhimi i ndërtesave, projektimi, konsulenca, ndërtimi dhe hulumtimi shkencor. Përvoja e tij përfshin institucione dhe kompani prestigjioze si NTNU, SINTEF, Multiconsult, Veidekke, Vestlandsforsking dhe HVL, duke sjellë një perspektivë të gjerë mbi zhvillimet më të fundit në ndërtimin e qëndrueshëm.
Për studentët e Fakultetit të Menaxhimit të Patundshmërive dhe Infrastrukturës, kjo ligjëratë përfaqësoi një mundësi të vlefshme për të kuptuar nga afër sfidat reale të sektorit dhe mënyrën se si njohuritë akademike zbatohen në praktikë. Diskutimet e zhvilluara gjatë aktivitetit i ndihmuan studentët të krijojnë një pasqyrë më të qartë mbi rolin e profesionistëve të ardhshëm në projektimin dhe menaxhimin e ndërtesave të qëndrueshme.
Në kuadër të angazhimit të vazhdueshëm të Fakultetit Juridik në UBT për të kombinuar mësimin teorik me përvojën praktike, studentët e lëndës “Procedura Civile e Avancuar”, të udhëhequr nga Prof. Egzona Osmanaj, realizuan një vizitë studimore në Gjykatën Komerciale të Kosovës.
Gjatë vizitës, studentët u pritën nga Kryetari i Gjykatës Komerciale, Mahir Tutuli, i cili i njoftoi me organizimin, kompetencat dhe funksionimin e kësaj gjykate, si dhe me rëndësinë e saj në trajtimin e çështjeve që lidhen me biznesin, investimet dhe marrëdhëniet tregtare.
Një nga momentet më të rëndësishme të vizitës ishte mundësia që studentët të ndjekin nga afër një seancë gjyqësore, duke vëzhguar në praktikë zbatimin e procedurave civile dhe mënyrën e zhvillimit të proceseve gjyqësore. Kjo përvojë u mundësoi atyre të lidhin njohuritë teorike të fituara në auditor me realitetin e sistemit gjyqësor dhe praktikën profesionale.
Vizitat studimore të këtij lloji përbëjnë një pjesë të rëndësishme të metodologjisë së mësimdhënies në Fakultetin Juridik të UBT-së, duke u ofruar studentëve mundësi të drejtpërdrejta për të njohur institucionet e drejtësisë, proceset ligjore dhe sfidat e profesionit juridik.
Prokuroria Themelore në Gjilan ka ndaluar një person të dyshuar për keqpërdorim të pozitës apo autoritetit zyrtar, pas dyshimeve se ka dëmtuar buxhetin e shtetit.
Sipas hetimeve, S.S., i punësuar në Komunën e Kllokotit si zyrtar për kulturë, rini dhe sport, si dhe menaxher i bibliotekës, dyshohet se nga viti 2019 deri në mars të vitit 2026 ka përfituar paga mujore pa u paraqitur fare në vendin e punës dhe pa ushtruar detyrat e tij zyrtare.
Prokuroria thotë se i dyshuari, “me dashje ka keqpërdorur detyrën e tij zyrtare duke mos i përmbushur obligimet e punës”, duke shkaktuar dëm në buxhetin e Republikës së Kosovës në vlerë prej rreth 39 mijë euro. Rasti është zbuluar pas hetimeve dhe aplikimit të masave të veçanta hetimore nga prokuroria në bashkëpunim me njësitet përkatëse.
Nga Prokuroria është bërë e ditur se ndaj të dyshuarit janë duke u zhvilluar hetime të mëtejshme, ndërsa pritet që në afatet ligjore të kërkohet edhe masa e sigurisë në Gjykatën Themelore në Gjilan. “Do të ndërmerren të gjitha veprimet e nevojshme për zbardhjen e plotë të rastit,” thuhet në njoftim.