Lajmet

Forca e ujit – Si krijohet energjia shkatërrimtare e ujit?

Përzierje e rrezikshme: Jo vetëm ujë.

Published

4 years ago

on

Uji është në gjendje të bëjë shkatërrime katastrofale. Kjo nuk vihet në diskutim. Por si krijohet nga uji, ky element kaq paqësor, një forcë e tillë e paparë që vë përpara çdo gjë që i pret rrugën? 

Duket sikur shtëpitë të jenë ngritur me kartona dhe makinat që ndodhen nën masat ngjyrë kafe të ujit të ishin lodra kalamajsh. Kontanjerë ngrihen përpjetë nga uji, bodrume kthehen brenda pak minutash në gracka të rrezikshme për jetën. Me elementët e saj të dhunshëm, natyra është duke na treguar gjithnjë se kush e ka pultin komandues. Njerëzit jo që jo. 

Por si krijohet nga uji një forcë e tillë shkatërruese? Kësaj pyetjeje i jep përgjigje Dr. Michael Dietze, nga seksioni i gjeomorfologjisë në Qendrën Helmholc të Pocdamit. Ajo që duhet ditur është se një metër kubik ujë peshon një ton. Kjo nuk është pak! Që do të thotë se: „Uji është në gjendje të krijojë forcë shumë të madhe kur has me pengesa. Dhe kur kjo forcë vihet në lëvizje atëherë krijohet një fuqi e madhe që është në gjendje të ngrejë përpjetë kontanjerët dhe makinat, nëse ato nuk janë të fiksuara diku,” thotë Dietze. 

“Kësaj i shtohet edhe fenohemi i erozionit, i cili shkatërron sipërfaqet e qëndrueshme: Pjesa e sipërme e tokës merret me vete nga uji që rrjedh.” 

Në qendrën GFZ Pocdam, bëhen studime për të parë se si vihet në lëvizje uji, si i krijon valët e dallgëve dhe me çfarë fuqie ia hap rrugën vetes kur rrjedh nëpër natyrë. 

Reshjet e mëdha për shembull janë një nga rreziqet që nënvleftësohen shpesh, paralajmëron Shërbimi Sinoptik Gjerman (Deutsche Wetterdienst). Është e vështirë të bësh parashikime për përmbytjet, dhe ato rrallë ndodhin vetëm një vend të vetëm. Meteorologët mund të bëjnë parashikime për rajone të caktuaara, por nuk janë në gjendje të thonë me saktësi kur dhe si do të bjerë shiu në një vend të caktuar, thuhet në faqen e internetit rë DWD-së. 

Prandaj mund të ndodhë që të ketë dëme të mëdha në vende për të cilat fillimisht nuk është menduar se do të kishte reshje, ose në vende që nuk ndodhen afër lumenjve të mëdhenj apo luginave të ngushta. 

Gjeomorfologu Dietze shpjegon se “reshjet e mëdha sjellin sasi të mëdha uji në tokën e ngopur ku ka pasur reshje më parë, dhe kur toka nuk është më në gjendje të pijë ujë.” 

Lloje të ndryshme toke 

Në rastet e përmbytjeve rol luan jo vetëm sasisa e ujit, por edhe përbërja e tokës ose më shumë aftësia e tokës për të lënë ujin të depërtojë. Pyetja është sa është në gjendje toka të pijë ujin, ta rezervojë apo ta lejë të depërtojë? 

Rol këtu luajnë faktorë siç janë madhësia e poreve të pjesëzave të tokës ose e ashtuquajura koloide e tokës. Koloidet krijohen kur madhësia e grimcës së tokës e ka diametrin mesatar më të vogël se 2 mikrometra (0,002 mm). Këto pjesëza janë aq të vogla, saqë nuk mund të shihen me sy. Por meqenëse janë kaq të vogla, kanë sipërfaqe të madhe dhe bashkohen kështu me molekulat e ujit. Kjo bën që toka të tilla të bëhen të padepërtueshme nga uji. 

Argjila përmban shumë koloide, pas saj vjen balta, që përbëhet nga argjila dhe rëra. Balta përshembull pi shumë pak ujë. 

Tokat ranore nga ana tjetër, për shkak të madhësisë së grimcave kanë shumë pore të mbushura me ajër, por përmbajnë pak koloide. Prandaj nuk e mbajnë ujin. Uji kullon menjëherë. 

Toka baltë përmban argjilë, por ka më pak pore. Toka argjilore kur është ngopur një herë me ujë, është në gjendje ta rezervojë ujin më shumë se toka ranore. 

Nëse kihen parasysh këto lloje të ndryshme toke, atëherë mund të dallohet si rritet aftësia e ujit për tu rezervuar duke filluar nga toka ranore deri tek tokat kënetore. 

Uji e hap vetë rrugën 

Por pavarësish nga lloji i tokës, kur toka ngopet ujit nuk i mbetet që tjetër për të bërë përveçse të rrjedhë në sipërfaqe. Kështu, uji ia hap rrugën vetes deri sa mbërrin në përronj dhe lumenj. “Nëse në këtë rrugë krijohen ngushtica, atëherë shpetësia rritet shumë,” thotë Dietze.  Në stacionin ekologjik të Universitetit të Këlnit për shembull uji rrjedh në kushte normale me një shpejtësi prej 1 deri 2 metra në sekondë. 

„Sa më e madhe të jetë shpejtësia, aq më e madhe është forca e goditjes, sidomos në argjinatura dhe tek këndet e ndërtesave, dhe sa më i thellë të jetë lumi aq më shumë forcë krijon uji në thellësi: Atje ku është i rrjedhshëm, ka fuqi për të një ngritur një peshë disakiloshe. Kaq mjafton për të marrë me vete rërë, gurë dhe zhavorr,” thotë Dietze më tej. 

Deutschland, Bad Neuenahr | Überflutungen in NRW und Rheinland-Pfalz

 Përzierje e rrezikshme: Jo vetëm ujë 

Vetëm uji nuk mjafton për të shkatërruar shtëpira dhe rrugë. Por puna nuk është vetëm tek uji, por edhe tek gjërat që uji merr me vete. Ato përplasen me tokën, rrugët dhe muret e shtëpive duke sjellë me vete fuqi të madhe erozioni. 

“Nëse ato fillojnë të shkatërrohen, atëherë materiali që ndodhet nën vete lëviz lehtë,” shpjegon Dietze. Kështu krijohen të çara, zgavra, sepse rrugët dhe shtëpitë ndërtohen shpeh në tokë të pangjeshur mirë. Materialet e tjera prishen lehtë. „Ky efekt i përbashkët i materialit që merr uji me vete dhe i forcës për të marrë me vete material të tjera, i jep ujit që rrjedh me shpejtësi një forcë të tillë që është në gjendje të shkaktojë dëme të mëdha në një kohë të shkurtër.”  

Michael Dietze thekson se përmbytje të tilla krijohen kudo në vendet ku bien reshje të mëdha. Me rreziqe të mëdha janë të lidhura reshje të tilla në zonat e larta, ku si pasojë shkatërrohen digat e liqeneve ose në majat e malit prej nga zbresin akujt e shkrirë, duke shkaktuar përmbytjen e luginave. 

 Bodrumet- zona rreziku 

Por rreziqet nga përmbytjet nuk vijnë vetëm prej erozioneve. Sasitë e mëdha të ujit janë të rrezikshme si në natyrë ashtu edhe në ndërtesa. Sidomos bodrumet kthehen shpejt në zona vdekjeprurëse. Prandaj zjarrfikësit paralajmërojnë, që në raste përmbytjesh të mos shkohet nëpër bodrume. Nëse uji ka depërtuar një herë në bodrum, nuk duhet të shkohet më atje edhe kur aty ndodhen gjëra me vlerë. 

Sepse uji ushtron nga jashtë presion shumë të madh tek dritaret dhe dyert. “Kur niveli i ujit është madje më i vogël se 50 centrimetra, sasia e ujit në bodrume mund të sjellë probleme për hapjen e dyerve,” paralajmëron Christoph Schöneborn, zëdhënës i shoqatës së zjarrfikseve në Landin e Renanisë Veriore- Vestfalisë. Në varësi nga shpejtësia e ujit, bodrumi mund të kthehet në një kohë të shkurtër në rrezik, sepse bëhet e pamundur të dilet nga dyert dhe dritaret. 

Por rreziqet nuk vijnë vetëm prej ujit. Në bodrumet e mbushura plot rreziqet vijnë edhe nga telat elektrikë, nga kimikatet e mbledhura ose nga papastërti të tjera si fekale, mikrobe apo baltë. Më shumë informacione për kujdesin në raste katastrofe dhe veprimet e duhura në situata emergjence jep Këshilluesi i Entit Federal për Mbrojtjen e Popullsisë dhe ndihmës në raste katastrofash.  

Para mbërritjes së ujit 

Përderisa jepen këshilla për kujdesin në raste emergjencash, a ka mundësira për të bërë paralajmërimin për situata të rrezikshme të motit?  

“Nga parashikimet e motit mund të bëhen paralajmërimet,” thotë Dietze. “Përshembull parashikimet e motit mund të mblidhen në modele hidrologjike për të bërë parashikimin për propabilitetet e përmbytjeve.” 

Por, problematike janë proceset erozive. „Është e vështirë që të bëhen parashikime për to, sepse këto procese zhvillohen shumë shpejt dhe është e pamundur të bëhet vlerësimi i intensitetit të tyre,” thotë gjeomorfologu. 

Me ndihmën e fotografimeve satelitore dhe sidomos me ndihmën e sizmometrave studiuesit po mundohen prej vitesh që të ndjekin live valët e përmbytjeve dhe të përllogarisin intensitetin e tyre. Këto lloj studimesh janë ende në fillesat e tyre, thotë Dietze, megjithatë ato kanë potencial të madh për të bërë sa më shpejt paralajmërimin e popullsisë për përmbytje të tilla. 

Related Topics:
Continue Reading

Lajmet

Ndërroi jetë Ali Sadriu, ministri i parë i financave i Kosovës së pasluftës

Published

8 hours ago

on

January 9, 2026

By

Ka ndërruar jetë Ali Sadriu. Ai ishte ministri i parë i financave i Kosovës së pasluftës. Në periudhën kur Kosova ndërtoi sistemin financiar të vetin.

Njoftimin për vdekjen e tij e ka bërë bashkëpunëtori i tij, Besnik Osmani.

Postimi i plotë i Osmani në Facebook:

Paska ndërruar jetë Ali Sadriu.

Aliu nuk ishte vetëm ministri i parë i financave, por edhe themeluesi i institucioneve fiskale dhe financiare të Republikës së Kosovës.

Në kohët më të vështira, Aliu ishte lis që nuk rrëzohej kurrë dhe mendje që ecte përpara, me qëllime, ide dhe bindje të qarta.

Periudha e pasluftës ishte jashtëzakonisht e vështirë – jo vetëm për t’u përgjigjur nevojave urgjente të rindërtimit, por edhe për të mbrojtur vlerat liridashëse dhe shtetndërtuese të Lidhjes Demokratike të Kosovës.

Trim i madh, burrë i vendosur, i qartë në ideale dhe në vizion.

Me drejtimin tënd dhe me ndihmën e shumë ekspertëve vendorë e ndërkombëtarë, u themelua buxheti i parë i shtetit. U siguruan rrogat e para për mësuesit dhe mjekët. U ndërtuan institucionet më të rëndësishme financiare: Thesari, Buxheti, Administrata Tatimore dhe Doganore e Kosovës.

Nuk mund të harrohet gëzimi yt – edhe pse i përmbajtur, për shkak të natyrës sate – kur vendose doganën e parë në pikën kufitare të Merdarës.

As momenti kur, mbi një filxhan porcelani kafeje, u shënua shifra e parë e buxhetit të shtetit: 213 milionë euro.

U prehsh në paqe, Ali Sadriu.

Kontributi yt do të mbetet gur themeli i shtetit të Kosovës.

Continue Reading

Lajmet

The Guardian shkruan për përmbytjet në Kosovë

Published

9 hours ago

on

January 9, 2026

By

Kosova është përballur këtë javë me reshje të gjata dhe të dendura shiu, të cilat kanë shkaktuar përmbytje të gjera. Qytete, qyteza dhe fshatra u përmbytën ndërsa lumenjtë dolën nga shtrati i tyre. Komunitetet u izoluan dhe shërbimet emergjente shpëtuan persona të bllokuar në shtëpitë e tyre. Banorët humbën furnizimin me ujë, si dhe energjinë elektrike në komunat e Drenasit, Malishevës dhe Rahovecit, pasi uji i përmbytjeve depërtoi në nënstacionet elektrike, ka shkruar mediumi britanik “The Guardian” për situatën me përmbytjet në Kosovë.

Stacione individuale të motit në të gjithë jugperëndimin e vendit regjistruan më shumë se 50 mm brenda 24 orëve të martën dhe të mërkurën, me disa stacione lokale që regjistruan rreth 80 mm në komunën e Malishevës.

Kjo pasoi reshjet e dendura të mëparshme nga e shtuna deri të hënën, gjatë të cilave stacionet zyrtare të motit në Junik dhe Gllogjan në perëndim të vendit regjistruan përkatësisht 231.5 mm dhe 151.6 mm shi brenda dy ditësh. 130 mm të tjera ranë në rajonin e Junikut të martën, duke përkeqësuar përmbytjet me rrëshqitje të dheut.

The Guardian njoftoi edhe për motin e përkeqësuar në gjithë Europën, duke thënë se Zyra Meteorologjike e Mbretërisë së Bashkuar lëshoi ​​një paralajmërim të kuq për erëra të forta nga ora 16:00 deri në 23:00 të enjten në të gjithë Kornuoll dhe Ishujt Scilly, ndërsa Stuhia Goretti përshkoi Kanalin. Ndërsa jugperëndimi i largët i Anglisë pati erëra ekstreme me shpejtësi afër 100 mph, ishte Meteo-France ajo që i dha emrin stuhisë, pasi Franca veriperëndimore pritej të pësonte goditje të forta. U parashikuan erëra shkatërruese mbi 80 mph, me erëra prej 132 mph të vërejtura në Normandi dhe 94 mph në gjatë natës. Vende deri në brendësi të Parisit patën erëra shumë të forta gjatë natës, me erëra që arritën në 65 mph.

Paralajmërime për përmbytje bregdetare ishin gjithashtu në fuqi në Francën veriperëndimore; brigjet veriore të Brittany ishin nën paralajmërime për valë 6-9 metra, me valë stuhie prej 1.5 metrash gjatë baticës së lartë.

Stuhia Goretti do të vazhdojë të lëvizë drejt lindjes në Europën kontinentale gjatë fundjavës, dhe ndërsa erërat e forta do të lehtësohen disi ndërsa kjo ndodh, kushtet e stuhisë së borës mund të jenë një kërcënim. Reshje të konsiderueshme bore mund të bien në të gjithë Gjermaninë dhe rajonin e Beneluksit.

Continue Reading

Lajmet

Vërshimet në veri: Mbyllet një urë shkaku i dëmtimeve, evakuohen katër familje që iu përmbytën shtëpitë

Published

9 hours ago

on

January 9, 2026

By

Policia e Kosovës ka dalë me përditësim lidhur  me situatën në veri të vendit, pas vërshimeve që u shkaktuan si pasojë e reshjeve të shiut.

Një urë në fshatin Beluçe të Leposaviqit është mbyllur përkohësisht meqë është vlerësuar se përbën rrezik për sigurinë, shkaku i dëmtimeve që ka pësuar nga vërshimet, shkruan Reporteri.net.

Policia ka bërë me dije se janë evkauuar edhe katër familje në Mitrovicë, shkaku që shtëpitë e tyre janë përmbytur.

“Vërshime janë evidentuar në qytetin e Zveçanit dhe në Mitrovicë Veri. Ndërkaq, më datë 08.01.2025, Policia e Kosovës ka pranuar informatë se në fshatin Beluçe te Leposaviqit, si pasojë e vërshimeve, një urë ka pësuar dëmtime, ku njëra këmbë e urës është dëmtuar. Lidhur me këtë rast, Policia ka njoftuar zyrtarët komunal të Leposaviqit si dhe përfaqësuesit nga Ministria e Infrastrukturës, të cilët kanë dalë në terren dhe kanë konstatuar se, për shkak të rrezikut për sigurinë, ura duhet të mbyllet. Si rezultat, ura është mbyllur përkohësisht deri në një vendim të radhës. Po ashtu, gjatë këtyre ditëve, në qytetin e Mitrovicës së Veriut janë evakuuar katër (4) familje, pasi shtëpitë e tyre janë përmbytur si pasojë e vërshimeve”, thuhet në njoftim.

Situata thuhet se aktualisht është e menaxhueshme.

“Policia e Kosovës po vazhdon monitorimin e gjendjes në terren. Qytetarët për çdo vështirësi apo rast emergjent mund të kontaktojnë Policinë e Kosovës në numrin 192. Policia e Kosovës mbetet e përkushtuar në ofrimin e shërbimeve, mbrojtjen e jetës dhe pronës së qytetarëve, veçanërisht në situata emergjente kur vendi përballet me rreziqe natyrore”, thuhet në njoftim.

Continue Reading

Lajmet

​Këta janë 120 deputetët e legjislaturës së 10-të

Published

9 hours ago

on

January 9, 2026

By

Me përfundimin e numërimit të fletëvotimeve, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ) ka shprehur gatishmërinë që të shpallë rezultatet përfundimtare të zgjedhjeve të parakohshme parlamentare, të mbajtura më 28 dhjetor të vitit të kaluar në Kosovë.

Megjithatë, para shpalljes së rezultateve përfundimtare, duhet të përfundojë periudha e paraparë për ankesa, të cilat partitë politike mund t’i paraqesin në Panelin Zgjedhor për Ankesa dhe Parashtresa (PZAP).

Sipas rezultateve preliminare:

Lëvizja Vetëvendosje (LVV) ka marrë 51.11% të votave dhe do të ketë 57 ulëse në Kuvendin e Kosovës;

Partia Demokratike e Kosovës (PDK) ka marrë 20.19% dhe do të ketë 22 ulëse;

Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK) ka marrë 13.23% (15 ulëse);

Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës (AAK) ka marrë 5.5% (6 ulëse).

Deputetët e Lëvizjes Vetëvendosje (LVV): Albin Kurti; Glauk Konjufca; Albulena Haxhiu; Hekuran Murati; Donika Gërvalla-Schëarz; Xhelal Sveçla; Hajrulla Çeku; Avni Dehari; Mimoza Kusari-Lila; Ejup Maqedonci; Shqipe Mehmeti Selimi; Andin Hoti; Arben Vitia; Saranda Bogujevci; Edona Llalloshi; Alban Bajrami; Mefail Bajqinovci; Nezir Kraki; Armend Muja; Rufki Suma; Adriana Matoshi; Jeta Statovci; Ardian Gola; Haxhi Avdyli; Adelina Grainca; Blerim Gashi; Albena Reshitaj; Fatos Geci; Agim Bahtiri; Taulant Kelmendi; Artane Rizvanolli Berisha; Fitore Pacolli Dalipi; Dimal Basha; Arbër Rexhaj; Labinotë Demi Murtezi; Arbëreshë Kryeziu Hyseni; Artan Abrashi; Arjeta Fejza; Hysen Durmishi; Arbërie Nagavci; Enver Haliti; Liza Gashi; Valon Ramadani; Adnan Rrustemi; Jeton Raka; Fatmire Kollçaku; Arsim Ademi; Drita Pajaziti; Rozeta Hajdari; Salih Zyba; Fitim Haziri; Fjolla Ujkani; Ilir Kërçeli; Sylejman Meholli; Vigan Qorrolli; Valon Hoti; Naim Bardiqi.

Deputetët e PDK-së: Bedri Hamza; Arian Tahiri; Përparim Gruda; Uran Ismaili; Sala Jashari; Vlora Çitaku; Enver Hoxhaj; Arben Mustafa; Nait Hasani; Rrahman Rama; Ganimete Musliu; Eman Rrahmani; Kujtim Gashi; Elmi Reçica; Artan Behrami; Xhavit Haliti; Besa Kabashi-Ramaj; Mergim Lushtaku; Ferat Shala; Blerta Deliu-Kodra; Ariana Musliu-Shoshi; Arbnore Salihu.

Deputetët e LDK-së: Lumir Abdixhiku; Hykmete Bajrami; Ukë Rugova; Avdullah Hoti; Doarsa Kica-Xhelili; Kujtim Shala; Anton Quni; Armend Zemaj; Lutfi Haziri; Jehona Lushaku-Sadriu; Janina Ymeri; Besian Mustafa; Adelina Thaçi-Meta; Fadil Hadergjonaj; Ermal Sadiku.

Deputetët e AAK-së: Ramush Haradinaj; Daut Haradinaj; Besnik Tahiri; Bekë Berisha; Time Kadrijaj; Albana Bytyqi.

Deputetët e Listës Serbe: Slavko Simiq; Igor Simiq; Liljana Stefanoviq; Milan Kostiq; Nemanja Bishevac; Zlatan Elek; Miljana Nikoliq; Srdjan Popoviq; Verica Çeraniq.

Deputeti i partisë “Për Liri, Drejtësi dhe Mbijetesë”: Nenad Rashiq.

Deputetët e komuniteteve tjera joserbe: Fikrim Damka; Fatma Taqi; Rasim Demiri; Emilija Rexhepi; Elbert Krasniqi; Duda Balje; Veton Berisha; Artan Asllani; Adem Hoxha; Erxhan Galushi.

Continue Reading

Të kërkuara