Kulturë

79 vjet nga vdekja e “Mbretëreshës së Malësorëve”

Published

on

Më 15 nëntor të vitit 1944, vdiq në moshën 80-vjeçare britanikja Mary Edith Durham-artiste, udhëtare, shkrimtare, e cila u bë e famshme për studimet e saj antropologjike të jetës shqiptare në fillim të shekullit të 20-të.

Edith Durham ishte më me e madhja e tetë fëmijëve. Ajo pati një rini tepër të lodhshme; kur i ati i vdiq, Edithit iu desh të kujdesej për gjithë familjen, ndërsa merrej me vetë-arsimim dhe zhvillonte talentin si piktore – Kur ishte 25 vjeç, punimet e saj u bënë pjesë e muzeut të Historisë Natyrore në Kembrixh.

Më 1913, shëndeti i saj u dobësua, dhe mjeku i rekomandoi pushim, larg halleve ditore. Kështu, Edith Durham u nis nga Londra në Trieste, në Kotor, në brigjet e Dalmacisë, dhe pastaj me rrugë tokësore në Mal të Zi. Ky ishte kontakti i parë me Ballkanin, që do të mbushte pjesën në vazhdim të jetës së saj.

Mary Edith Durham udhëtoi gjerësisht në Ballkan gjatë 20 viteve të ardhshme, duke u përqendruar veçanërisht në Shqipëri, atëherë një nga zonat më të panjohura dhe më të pazhvilluara të Evropës. Durham punoi për shumë organizata ndihmash, skicoi, pikturoi e shkroi, duke mbledhur artin dhe folklorin shqiptar.

Puna e saj ishte e një rëndësie të mirëfilltë antropologjike dhe për këtë arsye, Edith Durham u pranua anëtare e Institutit Antropologjik Mbretëror Britanik. Por ishin edhe shkrimet e saj që i dhanë asaj famën e veçantë. Ajo shkroi shtatë libra mbi çështjet e Ballkanit, nga të cilët “High Albania” (1909 ) është më i njohuri, dhe që ende vazhdon të konsiderohet nga të huajt si libër-udhëzues për të njohur dhe kuptuar zakonet e malësisë së veriut.

Me punën e saj, Mary Edith Durham erdhi duke u njëjtësuar gjithnjë e më shumë me çështjen shqiptare; ajo ishte përkrahëse e idesë së bashkimit të popullit shqiptar. Por Durham pati edhe kritikë të shumtë. Për shembull, ajo sulmohej vazhdimisht nga përkrahësit e shtetit jugosllav, të cilët mbështesnin përfshirjen e Kosovës në Serbi. Kjo e bëri Durhamin gjithnjë e më anti – serbe, duke dalë me shprehjen “paraziti serb” i cili synon jo për të krijuar një Jugosllavi, por për të përmbushur synimet për një Serbi të Madhe …. jo për çlirimin e popujve por për t’i bërë ata edhe më të shtypur se më parë”.

Disa intelektualë britanikë pro-serbë i kritikuan ashpër pikëpamjet e saj. Për shembull, Rebecca West (me një përvojë vetëm disa mujore udhëtimi në Jugosllavi shkroi librin e njohur pro-serb “Black Falkon…”) e quante Durhamin “një udhëtare që i përshkruan shqiptarët masakrues të masakruar”. Ndërsa historiani i njohur RW Seton-Watson komentonte se “duke kritikuar vazhdimisht mendësinë ballkanike, ajo u bë pjesë e kësaj mendësie”.

Nga ana e tyre, shqiptarët e vlerësojnë lart Edith Durhamin, duke i dhënë asaj emrin “Mbretëresha e Malësorëve”. Asdreni i përkushtoi asaj një vëllim poetik, ndërsa, kur Durham vdiq më 1944, mbreti Zog në mërgim u shpreh: “Ajo na dha zemrën e saj dhe u bë zë në veshin e malësorëve tanë”. Në vitet sundimit komunist (veçanërisht gjatë marrëdhënieve shumë të ngushta shqiptaro – jugosllave), emri i M. Edith Durhamit u la në heshtje, u përbuz, u ndalua. Në vitin 2004, presidenti Alfred Moisiu e cilësoi Edith Durhamin si një prej personaliteteve më të shquara të botës shqiptare gjatë shekullit XX.

Continue Reading

Kulturë

Biblioteka Kombëtare e Kosovës sot hap pjesëmarrjen në Panairin e Librit në Leipzig

Published

on

Biblioteka Kombëtare e Kosovës është gati për Panairin e Librit në Leipzig, i cili hapet zyrtarisht sot dhe do të qëndrojë i hapur deri të dielën.

Stenda e saj në Sallën 4, D410, mirëpret vizitorët dhe bashkëatdhetarët tanë që jetojnë në Gjermani.

Continue Reading

Kulturë

Nisin punimet për Muzeun e Shtëpisë-Shkollë të familjes Hertica në Prishtinë

Published

on

Pas shumë përpjekjeve dhe angazhimit të vazhdueshëm, në kryeqytet nisën punimet për restaurimin dhe konservimin e Shtëpisë-Shkollë të familjes Hertica. Ky projekt jo vetëm që rikthen një objekt historik, por përçon edhe mesazhin e rezistencës qytetare përmes arsimit gjatë kohës kur mësimi në Kosovë ishte i ndaluar.

Shtëpia-shkollë e familjes Hertica ka qenë një hapësirë ku dija ruhej dhe transmetohej si formë mbijetese dhe dinjiteti. Muzeu synon të ruajë këtë trashëgimi të jashtëzakonshme dhe ta bëjë të njohur tek brezat e rinj dhe komuniteti ndërkombëtar.

Ky projekt është një dëshmi për guximin dhe sakrificën e atyre që e kuptuan arsimin jo vetëm si proces mësimor, por si akt politik, shoqëror dhe ekzistencial.

Siç u theksua, “aty ku dija mbrohet edhe në kushte të pamundura, aty fillon liria”.

Continue Reading

Kulturë

Tenori shqiptar debuton në Staatsoper Berlin

Published

on

Një sukses i ri ndërkombëtar është shënuar nga një artist shqiptar, i cili do të ngjitet në një nga skenat më prestigjioze të operës botërore.

Tenori shqiptar do të bëjë debutimin e tij në Staatsoper Berlin gjatë sezonit artistik 2026/27, i cili tashmë është publikuar zyrtarisht. Ky debutim konsiderohet një arritje e madhe në karrierën e tij artistike, duke e vendosur atë në mesin e emrave që performojnë në këtë teatër historik.

Ai do të paraqitet në rolin e Alfredo Germont në operën e njohur La Traviata, një prej veprave më të dashura të repertorit operistik botëror.

Për artistin, ky është një moment i veçantë dhe një nder i madh, pasi emri i tij do të jetë pjesë e programit të një prej institucioneve më të rëndësishme të muzikës klasike në botë. Ai është shprehur i lumtur dhe krenar për këtë arritje, duke theksuar se mezi pret ta sjellë këtë rol në skenën e Berlinit.

Ky sukses përbën një tjetër dëshmi të talentit dhe përkushtimit të artistëve shqiptarë, të cilët po vazhdojnë të depërtojnë dhe të shkëlqejnë në skenat më të mëdha ndërkombëtare.

Continue Reading

Kulturë

Ndahet nga jeta arkeologu i shquar Luan Koçbashliu

Published

on

By

Lajmi për ndarjen nga jeta të arkeologut të njohur Luan Koçbashliu është përcjellë me nderime të larta nga institucionet e kulturës në vend.

Përmes një telegrami ngushëllimi, Ministrja e Kulturës dhe Turizmit, Saranda Bogujevci, i ka shprehur ngushëllime familjes dhe komunitetit shkencor, duke e vlerësuar lart figurën e tij.

Koçbashliu cilësohet si një ndër arkeologët e gjeneratave të para në Kosovë, i cili dha një kontribut të jashtëzakonshëm në institucionet e trashëgimisë kulturore.

Puna e tij ishte veçanërisht e rëndësishme në Qendrën Rajonale për Trashëgimi Kulturore në Prizren, ku përkushtimi i tij la gjurmë të pashlyeshme në ruajtjen dhe studimin e pasurisë arkeologjike të këtij rajoni.

Në mesazhin e saj, ministrja Bogujevci theksoi se trashëgimia që ai la pas do të shërbejë si një frymëzim dhe shembull i pasqyruar për brezat e rinj të studiuesve. Ndarja e tij nga jeta konsiderohet një humbje e madhe jo vetëm për familjen dhe miqtë, por për të gjithë trashëgiminë kulturore të Kosovës.

 

Continue Reading

Të kërkuara