“Tridhjetë e tre shekuj kishin kaluar që kur këmbët e njeriut kishin shkelur për herë të fundit në dyshemenë ku qëndronim ne, dhe megjithatë shenjat e jetës së fundit ishin ende rreth nesh,” kujtonte Carter.

Kur Carter foli në radio në vitin 1936, kishin kaluar 14 vjet që nga zbulimi i jashtëzakonshëm i varrit të paprekur të faraonit të ri. Ky zbulim e bëri atë të famshëm në gjithë botën dhe ndezi një interes të madh global për qytetërimin e Egjiptit të lashtë.

Duke rikujtuar ngjarjet e vitit 1924, ai përshkroi ndjesinë e pazakontë që përjetoi kur më në fund arritën te sarkofagu i Tutankhamunit – arkivoli prej guri ku faraoni kishte qëndruar i paprekur për mijëvjeçarë. Detaje të vogla, si “një tas gjysmë i mbushur me llaç, një llambë e nxirë dhe copëza druri të lëna në dysheme nga një marangoz i pakujdesshëm”, e bënin vendin të dukej sikur ishte braktisur vetëm pak çaste më parë.

“Ne kishim depërtuar në dy dhoma, por kur arritëm te një faltore e artë me dyer të mbyllura dhe të vulosura,” kujtonte Carter, “e kuptuam se do të ishim dëshmitarë të një spektakli që asnjë njeri i kohës sonë nuk kishte pasur privilegjin ta shihte.”

Pasi hoqi vulën dhe hapi derën, ai zbuloi një faltore të dytë edhe më të ndritshme dhe më të punuar se e para. Kur dera u hap ngadalë, përballë tij u shfaq një sarkofag gjigant prej kuarciti të verdhë. Për të vazhduar më tej, duhej të ngrihej kapaku prej guri që peshonte rreth 1,130 kilogramë. Me ndihmën e një sistemi të ndërlikuar litarësh dhe rrotash, kapaku u ngrit para syve të një audience të përbërë nga personalitete dhe të ftuar të rëndësishëm.

Kur drita depërtoi në brendësi të arkivolit, Carter kujtonte: “Një psherëtimë mahnitjeje na doli nga buzët, aq madhështore ishte pamja që na u shfaq.” Brenda ndodhej një figurë e artë e mbretit të ri, një vepër arti e jashtëzakonshme. Ajo ishte vetëm kapaku i një serie prej tre arkivolesh të vendosur njëri brenda tjetrit, që ruanin eshtrat e Tutankhamunit.

“Statua të çuditshme, kafshë të pazakonta dhe ar kudo – shkëlqimi i arit ishte gjithandej,” kujtonte Carter.

Ironikisht, njeriu që bëri një nga zbulimet më të mëdha arkeologjike në histori nuk kishte arsim formal në këtë fushë. Carter kishte lënë shkollën në moshën 15-vjeçare. Talenti i tij për vizatim tërhoqi vëmendjen e familjes aristokrate Amherst në Norfolk të Anglisë, e cila kishte një nga koleksionet më të mëdha private të artefakteve egjiptiane në Britani. Pikërisht aty lindi pasioni i tij për Egjiptin e lashtë.

Në moshën 17-vjeçare ai u punësua në Egjipt si vizatues dhe kopjues i relievave arkeologjike. Ai mbërriti në një kohë kur arkeologjia ishte në lulëzim dhe shumë ekspedita financoheshin nga aristokratë dhe pasanikë britanikë. Për më shumë se dy dekada Carter mësoi profesionin në terren.

Zbulimi i jashtëzakonshëm i varrit të Tutankhamunit në Valley of the Kings pranë lumit Nil ishte edhe rezultat i një fati të mirë. Për vite me radhë Carter kishte kërkuar pa sukses në atë zonë, e cila ishte përdorur nga egjiptianët e lashtë si vendvarrimi kryesor për faraonët. Hyrja e varrit kishte qenë e mbuluar nga shtresa të mëdha rrënojash antike, gjë që e kishte mbrojtur atë nga grabitësit e varreve dhe nga arkeologët për mijëra vjet.

Zbulimi i vitit 1922–1924 mbetet edhe sot një nga momentet më të rëndësishme në historinë e arkeologjisë dhe një dritare e rrallë në jetën dhe vdekjen e një mbreti të ri të Egjiptit të lashtë.

Marrë dhe përshtatur nga BBC

Në nderim të Epopesë së UÇK-së, Kori dhe Orkestra e Operës së Kosovës do të sjellin një performancë solemne nën drejtimin e dirigjentit Edon Ramadani.

Programi i mbrëmjes përfshin vepra të kompozitorëve të njohur: Drinor Zymberi, Vasil Tole, Valton Beqiri, Feim Ibrahimi dhe Avni Mula, me pjesëmarrjen e pianisteve Elizabeta Qarri dhe Artemida Qarri.

Ky koncert akademi realizohet si një akt institucional kujtese dhe respekti, duke nderuar përmes artit muzikor sakrificën, heroizmin dhe vlerat kombëtare të historisë sonë.

Performanca do të mbahet më 06 mars 2026, e premte, duke filluar nga ora 19:00, në sallën “Kuqe-Ketojane” të Pallatit të Rinisë dhe Sportit. Të pranishmit do të kenë mundësinë të përjetojnë një mbrëmje të paharrueshme muzikore, e cila lidh historinë dhe kulturën shqiptare nëpërmjet tingujve solemn të muzikës klasike.

Presidenti i Shqipëri, Bajram Begaj, zhvilloi sot një takim me akademikë nga Shqipëria dhe Kosova, ku u diskutua mbi rëndësinë e ruajtjes dhe promovimit të identitetit kombëtar dhe gjuhësor shqiptar.

Në takim morën pjesë: Justina Shiroka Pula, kryetare e Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës, Skënder Gjinushi, kryetar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, si dhe akademikë të tjerë nga të dy vendet.

Kreu i Shtetit përgëzoi kryetarët e akademive për bashkëpunimin e deritanishëm, veçanërisht në projektet që promovojnë elementë të identitetit kombëtar dhe adresojnë çështje bashkëkohore shoqërore. Ai u ndal veçanërisht tek projekti madhor “Enciklopedia e shqiptarëve”, një iniciativë e përbashkët e akademive dhe instituteve albanologjike, transmeton ATSH.

Begaj vlerësoi rolin thelbësor të akademikëve në ruajtjen dhe promovimin e identitetit kombëtar dhe gjuhësor shqiptar, si dhe rëndësinë e temave të trajtuara në konferencat e fundit të përbashkëta, veçanërisht ato mbi demografinë, të cilat lidhen edhe me sigurinë kombëtare.

Presidenti garantoi mbështetjen e tij dhe të institucioneve shqiptare për çdo projekt që synon promovimin e historisë dhe të vërtetave shkencore shqiptare.

Ka përfunduar restaurimi i Muzeut Etnografik të Beratit dhe po punohet për rimuzealizimin dhe hapjen për publikun. Restaurimi u realizua falë financimit nga Fondet e Bashkimit Evropian, të fituar nga Këshilli i Qarkut Berat, duke i dhënë muzeut një dimension të ri në prezantimin e trashëgimisë qytetare dhe duke forcuar profilin kulturor e turistik të qytetit.

I hapur për herë të parë në vitin 1979 dhe i vendosur në banesën monumentale “Llavda”, muzeu ruan rreth 1,300 artefakte që pasqyrojnë mënyrën e jetesës, mjeshtërive dhe kulturës qytetare ndër shekuj. Në katin përdhes, vizitorët mund të njohin rrugicën e pazarit mesjetar dhe zejet më të zhvilluara të trevës, si qëndistaria, argjendaria, punimi i bakrit dhe veshjet e zbukurimet e shtresave të pasura qytetare. Pjesa e hapur e hajatit paraqet zejet që kryheshin në shtëpi, si dhe oborrin me objekte gurgdhendjeje dhe qeramike.

Në katin e sipërm vizitorët mund të shohin organizimin dhe traditat e një familjeje qytetare të pasur, përfshirë çardakun, dhomën e punës dhe odën e miqve. Muzeu është ndërtuar në fillim të shekullit XVIII dhe ndodhet në zonën e mbrojtur pranë qendrës historike, duke ofruar një përvojë të plotë të jetesës qytetare të kaluar.

Rihapja e muzeut në verën e vitit 2026 pritet të shënojë një moment të rëndësishëm për trashëgiminë kulturore të Beratit, duke rikthyer në jetë një pasuri të çmuar të qytetit dhe duke fuqizuar turizmin dhe promovimin e kulturës lokale.