

Lajmet
20% e gjuhëve rrezikojnë të “vdesin”
Published
4 years agoon
By
UBT newsBota ndeshet çdo ditë me rrezikun e një humbje, e sidomos në kohë të tilla teksa planeti po vuan gjatë një pandemie. Të rrezikuar nga ndryshimet klimatike, ndotja e ajrit, shkrirja e akullnajave, por veç këtyre edhe nga zbehja e trashëgimisë njerëzore e shpirtërore. Një humbje e tillë shkatërruese është themeli mbi të cilin ngrihet jeta dhe identiteti ynë; gjuhët e botës sonë.
Sipas një lajmi të publikuar nga CNN, një e pesta e më shumë se 7 000 gjuhëve në botë janë të rrezikuara të vdesin deri në fund të shekullit. Këtë paralajmërojnë shkencëtarët, duke theksuar se dhe më shumë se 40% e tyre tashmë janë të rrezikuara. Ndonëse një lajm i tillë mund të duket krejt i parëndësishëm, në fakt gjuha është më thelbësore për mbijetesën tonë si njerëz nga sa mund të mendojmë.
Gjuha është shenjë e identitetit të një populli dhe fuqitë koloniale e dinin këtë mjaft mirë. Shekujt e ashpër të kolonializmit dhe pushtimit nuk kanë lënë asnjë pjesë të botës së paprekur, duke traumatizuar breza të tërë komunitetesh vendase. Në fund të viteve 1800, kolonistët krijuan shkolla me konvikt në SHBA për të “civilizuar” dhe kristianizuar komunitetet autoktone.
Një themelues i këtyre shkollave, gjenerali Richard C. Pratt, tha se sistemi kishte për qëllim “të vriste indianin dhe të shpëtonte njeriun”. Fëmijët vendas u rrëmbyen nga shtëpitë e tyre për të ndjekur shkollat, ku ata u detyruan të adhuronin si të krishterë dhe të flisnin anglisht. Mijëra prej tyre vdiqën nga torturat e shumta, e ndërsa të tjerë të mbijetuar nuk flisnin më gjuhën e tyre amtare përsëri, pasi ndoqën shkollat me konvikt, të cilat vazhduan deri në mes të viteve 1900.
Sistemi i shkollës me konvikte në SHBA ishte jashtëzakonisht brutal, por jo i vetmi. Shkolla të tilla në të gjithë botën, të drejtuara nga qeveria dhe misionarët, ndryshonin në praktikë dhe në qëllime. Por shumica kërkonin të mbizotëronin kulturat vendase përmes gjuhës.
Në Amazonën Peruane në vitet 1950, misionarët detyruan popujt vendas arakmbut të ndiqnin shkolla dhe të mësonin spanjisht. Në Sápmi, pjesët veriore të asaj që tani njihet si Norvegjia, Suedia dhe Finlanda, njerëzit vendas sami u dërguan në shkolla me konvikt nga shekulli XIX deri në mesin e shekullit XX. Norvegjia dhe Suedia miratuan ligje që ndalonin përdorimin e gjuhës sami në shkolla dhe në shtëpi.
Shkollat dhe përpjekjet e tjera të asimilimit të detyruar patën një efekt të ngjashëm edhe te komunitetet maori në Zelandën e Re. Në vitin 1900, 90% e fëmijëve maori mund të flisnin maori, por në vitin 1960, vetëm 26% mund ta flisnin atë.
Komuniteti potawatomi, që shtrihet në Rrafshnaltat e Mëdha, në lumin e sipërm Misisipi, ende mbart vuajtjet e paraardhësve. Një akt i vitit 1830 dëboi komunitetin potawatomi nga vendlindja e tyre që u detyruan, ashtu si grupet e tjera vendase, të ndiqnin shkollat e konviktit të asimilimit brutal.
“Ka një efekt të mbetur”, tha për CNN Justin Neely, drejtor i gjuhës në Qendrën e Trashëgimisë Kulturore, Citizen Potawatomi Nation. “Një lloj ndjenje post-traumatike në vijën e gjakut. Ne jemi në një moment krize me gjuhën dhe mënyrën tonë të jetës. Gjuha është çelësi për të kuptuar kulturën tonë … Historia jonë, vallja jonë, ceremonitë tona, ushqimi ynë – që na bën potawatomi – por gjuha është ajo që i lidh të gjitha së bashku”, tha ai.
Ndonëse ka më shumë se 56 000 njerëz potawatomi që jetojnë sot, Neely thotë se më pak se 10 njerëz në botë flasin këtë gjuhë amtare.
Vetëm rreth 30, thotë ai, kanë arritur rrjedhshmëri bisede dhe ai është njëri prej tyre. Covid-19, gjithashtu ka thelluar rrezikun e shumë komuniteteve vendase dhe gjuhëve të tyre./CNN./KultPlus.com
Lajmet
Konjufca bënë homazhe në Lybeniq: Na mundon shumë fakti që edhe pas 26 vitesh nuk ka drejtësi
Published
2 hours agoon
April 1, 2025By
UBTNews
Kryetari i Kuvendit të Republikës së Kosovës, Glauk Konjufca, në nderim të viktimave të masakrave të Lybeniqit, në të cilat forcat serbe vranë e masakruan mbi 80 civilë shqiptarë, sot bëri homazhe në kompleksin e varrezave në këtë fshat.
Pas homazheve kryetari Konjufca tha se këto janë pjesë e shumë masakrave që kanë ndodhur gjatë viteve 1998-1999 në Kosovë, të cilat e shprehin qëllimin gjenocidal të Serbisë për shfarosjen e popullit tonë, largimin e tij dhe spastrimin e Kosovës nga shqiptarët.
Kreu i Kuvendit rikujtoi se sikurse në shumë masakra të tjera të kryera anekënd Kosovës nga aparati shtetëror serb, as këtu Serbia nuk kurseu fëmijët, gratë e pleqtë, vetëm ngase ishin shqiptarë.
Na mundon shumë fakti që edhe 26 vjet pas kësaj masakre, shtoi kryetari Konjufca, nuk kishte asnjë proces të rëndësishëm ndërkombëtar të gjyqësisë e të drejtësisë, i cili u nevojitet familjeve dhe gjithë popullit tonë, sepse, siç tha kryetari i Kuvendit, pa drejtësi këto janë gjithmonë plagë të hapura në trupin e popullit tonë.
“Ne nuk do të lodhemi asnjëherë duke bërë thirrje për drejtësi nga ana e bashkësisë ndërkombëtare, por edhe për drejtësinë vendore, sepse tash janë të mundshme të gjitha kushtet për hetime më profesionale dhe gjykime në mungesë, për të gjithë kriminelët serbë, për të gjithë ata mijëra ushtarë, oficerë të ushtrisë, policisë e paramilitarë, të cilët kanë marrë pjesë në këtë fushatë gjenocidale kundër popullit të Kosovës në vitet 1998-1999”, theksoi kryetari Konjufca.
Bota
Putin fillon thirrjen më të madhe ushtarake ruse në vite, thirren 160mijë rekrutë
Published
2 hours agoon
April 1, 2025By
UBT NEWS
Presidenti Vladimir Putin ka urdhëruar rekrutimin e 160,000 burrave të moshës 18-30 vjeç për shërbimin ushtarak njëvjeçar, duke shënuar një nga rekrutimet më të mëdha në Rusi që nga viti 2011. Ky hap vjen në një moment kur Rusia po përpiqet të zgjojë dhe të forcojë forcat e saj të armatosura, duke e bërë këtë një pjesë të rëndësishme të strategjisë së saj ushtarake. Rekrutimi i këtij numri të madh të rinjve pason përpjekjet e Putinit për të rritur numrin e përgjithshëm të ushtrisë ruse në 2.39 milionë dhe ushtarët aktivë në 1.5 milionë brenda tre viteve të ardhshme.
Zëvendës administratori i ushtrisë ruse, Vladimir Tsimlyansky, ka siguruar se rekrutët e rinj nuk do të dërgohen në frontin e Ukrainës, megjithatë, disa raporte të mëparshme kanë treguar se një numër i caktuar rekrutësh janë përfshirë në luftime. Ky rekrutimi masiv ndodh në një kohë kur SHBA dhe ndërkombëtarët po bëjnë përpjekje për një armëpushim në luftën ruso-ukrainase, por dhuna vazhdon, me sulme të vazhdueshme nga ana ruse, përfshirë një sulm në një objekt energjie në Kherson, që la 45,000 banorë pa energji elektrike.
Për më tepër, Rusia ka zgjeruar kufirin e moshës për rekrutimin, duke e çuar atë nga 27 në 30 vjeç dhe duke përdorur platformën shtetërore Gosuslugi për të njoftuar rekrutët. Në një përpjekje për të fuqizuar ushtrinë, Rusia ka rekrutuar gjithashtu luftëtarë me kontratë dhe raportohet për mercenarë nga Koreja e Veriut. Kjo lëvizje e Rusisë ka ngjallur shqetësime për sigurinë e rajonit, duke pasuar rritjen e pranisë ushtarake të NATO-s dhe anëtarësimin e Finlandës dhe Suedisë në Aleancën e Atlantikut të Veriut.
Lajmet
Osmani cakton 15 prillin si datë për seancën konstituive të Kuvendit
Published
2 hours agoon
April 1, 2025By
UBTNews
Presidentja e Republikës së Kosovës, Vjosa Osmani, pas certifikimit të rezultatit përfundimtar të zgjedhjeve për Kuvendin e Republikës së Kosovës, të mbajtura më 9 shkurt 2025 dhe në përputhje me autorizimet kushtetuese dhe afatet ligjore, ka thirrur mbledhjen e parë të Legjislaturës së nëntë të Kuvendit të Kosovës për datën 15 prill 2025.
Gjatë kësaj seance zgjidhet kryetari dhe nënkryetarët e Kuvendit, dhe deputetët e rinj bëjnë betimin.
Bota
Ministri i Jashtëm turk Hakan Fidan viziton Parisin për bisedime me homologun francez
Published
4 hours agoon
April 1, 2025By
UBT NEWS
Ministri i Jashtëm i Turqisë, Hakan Fidan, do të vizitojë Parisin më 2 prill 2025, ku do të zhvillojë një takim me homologun e tij francez, Joan-Noel Barrot. Bisedimet e dy diplomatëve pritet të fokusohen në marrëdhëniet dypalëshe mes Turqisë dhe Francës, si dhe në disa çështje të rëndësishme globale dhe rajonale.
Temat që do të diskutohen përfshijnë sigurinë e Evropës, zhvillimet në Ukrainë, situatën në Gaza dhe Siri, si dhe rolin e Turqisë në forcimin e sigurisë evropiane. Sidoqoftë, një çështje kyçe do të jetë gjithashtu integrimi i Turqisë në Bashkimin Evropian, dhe diskutimet mbi heqjen e barrierave që pengojnë Ankaranë në procesin e anëtarësimit në BE.
Ky takim është i rëndësishëm për forcimin e lidhjeve mes dy shteteve dhe për adresimin e çështjeve të sigurisë dhe diplomacisë në një periudhë të tensionuar ndërkombëtarisht./UBTNews/

Zjarr në dyqanin e Teslas në Romë, digjen 17 automjete

Filmi për Beatles, zbulohen aktorët që do të luajnë legjendarët

Konjufca bënë homazhe në Lybeniq: Na mundon shumë fakti që edhe pas 26 vitesh nuk ka drejtësi

Rama: Më 11 maj t’i japim mesazh Brukselit se e “duam anëtarësimin tani”

Humbjet që sollën “lëkundje” te Prishtina në fazën vendimtare

Putin fillon thirrjen më të madhe ushtarake ruse në vite, thirren 160mijë rekrutë

Osmani cakton 15 prillin si datë për seancën konstituive të Kuvendit

Po vjen sezoni i pestë i serialit “You”: Një prej prodhimeve më të njohura të Netflix po përfundon

Katër ushqime që ju bëjnë të humbni peshë
Të kërkuara
-
Bota2 months ago
Marrëveshja për pranimin e pakufizuar të emigrantëve, Shtëpia e Bardhë tërhiqet nga tarifat ndaj Kolumbisë
-
Bota2 months ago
Fluturimet e dëbimit kanë filluar, thotë Shtëpia e Bardhë
-
Bota2 months ago
Shtëpia e Bardhë: Armëpushimi në Liban do të zgjatet deri më 18 shkurt
-
Bota3 months ago
Trump zbulon listën e zezë të Shtëpisë së Bardhë