Teknologji

​Përplasja e yjeve krijoi një yll neutron që mendohej se ishte shumë i rëndë për të ekzistuar

Ky magnetar duket se ka qëndruar për më shumë se një ditë përpara se të rrëzohej në një vrimë të zezë.

Publikuar

Një ndezje drite e emetuar nga përplasja e yjeve neutrone ka përmirësuar edhe një herë të kuptuarit tonë se si funksionon Universi.

Analiza e shpërthimit të shkurtër të rrezeve gama u shpërtheu ndërsa dy yjet u bashkuan zbuloi se, në vend që të formohej një vrimë e zezë, siç pritej, produkti i menjëhershëm i bashkimit ishte një yll neutron shumë i magnetizuar shumë më i rëndë se masa maksimale e vlerësuar e yllit neutron.

Ky magnetar duket se ka qëndruar për më shumë se një ditë përpara se të rrëzohej në një vrimë të zezë.

“Një yll kaq masiv neutron me një jetëgjatësi të gjatë normalisht nuk mendohet të jetë i mundur” tha për Guardian astronomia Nuria Jordana-Mitjans pranë Universitetit të Bath në Britani të Madhe. “Është një mister pse kjo ishte kaq jetëgjatë” shtoi ajo.

Yjet neutron janë në një spektër se si një yll mund të përfundojë në fund të jetës së tij. Për miliona ose miliarda (ose potencialisht triliona) vitesh, një yll do të përplaset, një motor që bashkon atomet në bërthamën e tij nën presion të nxehtë.

Përfundimisht, atomet që një yll mund të bashkojë do të mbarojnë dhe në këtë pikë, gjithçka shpërthen. Ylli nxjerr masën e tij të jashtme dhe, duke mos u mbështetur më nga presioni i jashtëm i siguruar nga shkrirja, bërthama shembet nën presionin e brendshëm të gravitetit.

Si i kategorizojmë këto bërthama të shembura varet nga masa e objektit? Bërthamat e yjeve që filluan deri në 8 herë më shumë se masa e Diellit, shemben në xhuxhë të bardhë, të cilët kanë një kufi të sipërm të masës prej 1.4 masash diellore, të ngjeshura në një sferë rreth madhësisë së Tokës.

Bërthamat e yjeve me masën 8 deri në 30 diellore shndërrohen në yje neutronesh, me masën rreth 1.1 dhe 2.3 diellore, në një sferë vetëm 20 kilometra të gjerë. Dhe yjet më të mëdhenj, mbi kufirin e masës së sipërme të yllit neutron, shemben në vrima të zeza, sipas teorisë.

Por ka një mungesë shumë të dukshme të vrimave të zeza nën 5 masa diellore, kështu që ajo që ndodh në atë regjim masiv është kryesisht një mister.

Kjo është arsyeja pse bashkimet e yjeve neutron janë kaq interesante për astronomët. Ato lindin kur dy yje neutron janë në një sistem binar dhe kanë arritur pikën e zbërthimit orbital në të cilin në mënyrë të pashmangshme shkrihen së bashku dhe bëhen një objekt që kombinon dy yjet neutron.

Shumica e yjeve neutron binare kanë një masë të kombinuar që tejkalon kufirin teorik të masës së sipërme për yjet neutronike. Pra, produktet e këtyre bashkimeve ka të ngjarë të qëndrojnë fort brenda atij hendeku masiv yll neutron-vrima të zezë.

Kur përplasen, yjet binar neutron lëshojnë një shpërthim rrezatimi me energji të lartë të njohur si një shpërthim i rrezeve gama me kohëzgjatje të shkurtër. Shkencëtarët kishin menduar se këto mund të emetoheshin vetëm gjatë formimit të një vrime të zezë.

Por saktësisht se si yjet e neutroneve të bashkuara shndërrohen në një vrimë të zezë ka qenë diçka si një enigmë. A formohet vrima e zezë menjëherë, apo dy yjet neutron prodhojnë një yll neutron shumë të rëndë që më pas shembet në një vrimë të zezë shumë shpejt, jo më shumë se disa qindra milisekonda pas bashkimit?

GRB 180618A ishte një shpërthim me rreze gama me kohëzgjatje të shkurtër të zbuluar në qershor 2018, dritë që kishte udhëtuar 10.6 miliardë vjet për të arritur te ne.

Jordana-Mitjans dhe kolegët e saj donin të shikonin më nga afër dritën e lëshuar nga ky objekt: vetë shpërthimi, shpërthimi i kilonovës dhe shkëlqimi më i gjatë.

Por, kur ata shikuan rrezatimin elektromagnetik të prodhuar nga ngjarja me kalimin e kohës, diçka ishte jashtë.

Emisioni optik i dritës së pasme u zhduk 35 minuta pas shpërthimit të rrezeve gama. Kjo, sipas ekipit, ishte për shkak se po zgjerohej me shpejtësi afër dritës, e përshpejtuar nga një burim i vazhdueshëm energjie.

Kjo ishte në përputhje jo me një vrimë të zezë, por me një yll neutron. Dhe jo çdo yll neutron. Dukej se ishte ajo që ne e quajmë magnetar: një me një fushë magnetike 1000 herë më të fuqishme se ajo e një ylli të zakonshëm neutron dhe një kadrilion herë më e fuqishme se ajo e Tokës. Dhe qëndroi përreth për mbi 100.000 sekonda (gati 28 orë).

“Për herë të parë,” thotë Jordana-Mitjans, “vëzhgimet tona nxjerrin në pah sinjale të shumta nga një yll neutron i mbijetuar që jetoi për të paktën një ditë pas vdekjes së binarit origjinal të yllit neutron”.

Çfarë mund ta kishte ndihmuar magnetarin të jetonte kaq gjatë nuk është e qartë. Është e mundur që fusha magnetike i ka dhënë një ndihmë të vogël, duke siguruar një tërheqje të jashtme që e pengoi atë të shembet gjatë gjithë rrugës, të paktën për pak kohë.

Sido që të ishte mekanizmi – dhe kjo padyshim do të garantojë disa hetime të mëtejshme – puna e ekipit tregon se yjet neutronike supermasive janë në gjendje të lëshojnë shpërthime të rrezeve gama me kohëzgjatje të shkurtër dhe se ne nuk mund të supozojmë më praninë e një vrime të zezë.

“Zbulime të tilla janë të rëndësishme pasi konfirmojnë se yjet neutron të porsalindur mund të fuqizojnë disa GRB me kohëzgjatje të shkurtër dhe emetimet e ndritshme në të gjithë spektrin elektromagnetik që janë zbuluar. duke i shoqëruar”, thotë Jordana-Mitjans.

“Ky zbulim mund të ofrojë një mënyrë të re për të gjetur bashkimet e yjeve neutron, dhe kështu emetuesit e valëve gravitacionale, kur ne jemi duke kërkuar në qiell për sinjale”.

Hulumtimi është publikuar në revistën “Astrophysical Journal”.

Arkitekturë

Projektimi i së ardhmes: Zhvillimi dhe suksesi i Fakultetit të Arkitekturës të UBT-së

Publikuar

nga

Në rrugën e zhvillimit të një fakulteti, historia dhe sukseset e tij janë ngjarje që ndriçojnë rrugën drejt përparimit e zhvillimit. Fakulteti i Arkitekturës në UBT është një prej shembujve më frymëzues të këtij rrugëtimi. Duke filluar nga modestia e një grupi studentësh në vitin 2005, deri në rritjen e tij në numër dhe shtrirjen e influencës së tij në rajonin e Ballkanit, ky fakultet ka shkëlqyer në të gjitha fushat e tij. Në këtë reportazh kronologjik, prezantohet rruga e suksesit të Fakultetit të Arkitekturës në UBT, duke ndriçuar zhvillimin, dhe kontributin në botën e arkitekturës dhe planifikimit hapësinor.

“Fakulteti i Arkitekturës në UBT, gjenerata e parë ka filluar në vitin akademik 2005/ 2006 për të vazhduar më tutje deri në ditët e sotme. Gjenerata e parë me 12 studentë ndërsa tani i kemi mbi 1200 studentë që domethënë që jemi fakulteti më i madh në regjionin e Ballkanit në fushën e Arkitekturës dhe Planifikimit Hapësinor. Kjo rritje ka ndodhur si rezultat i zhvillimit, angazhimit serioz institucional në kuadër të UBT-së, strukturave udhëheqëse, në krye me rektorin dhe po ashtu angazhimit serioz të stafit akademik, udhëheqësisë së fakultetit dhe studentëve. Të gjithë këta faktorë kanë ndikuar në promovimin e sukseseve të këtij fakulteti deri në ditët e sotme dhe trendi i zhvillimit po ashtu është pozitiv”, theksoi Binak Beqaj, Dekan i Fakultetit të Arkitekturës.

Fokusi te kurrikula dhe internacionalizimi i programit studimor janë dy aspekte që bëjnë Fakultetin e Arkitekturës në UBT të shkëlqejë. Siç e shpalos Dekani, Binak Beqaj, angazhimi i strukturave menaxhuese të institucionit dhe fakultetit, së bashku me përkushtimin e stafit akademik dhe studentëve, ka qenë një element kyç për përparimin dhe suksesin e programit.

“Programi studimor i Arkitekturës dhe Planifikimit Hapësinor në UBT e bën të veçantë në radhë të parë vetë kurrikula, e cila me kujdes është e harmonizuar me përvojat më të mira të universiteteve të ndryshme ndërkombëtare, veçanërisht atyre të Bashkimit Evropian. Si rezultat i kësaj studentët tanë nuk kanë probleme që t’iu pranohet diploma diku jashtë, qoftë nëse vazhdojnë me studime të masterit apo edhe që të punësohen. Janë shumë mirë të pranueshëm në secilin shtet dhe kjo na bën të ndihemi mirë sepse shohim një ekuivalencë ose një nivel të kënaqshëm të dijes së studentëve tanë, krahasuar me kolegët e tyre nëpër universitete të ndryshme të Bashkimit Evropian. E dyta është internacionalizimi ose politikat e bashkëpunimit intenziv ndërkombëtar, edhe ky është një faktor shumë i rëndësishëm për arsye se ka mundësuar që të zhvillojmë projekte te përbashkëta me universitete të ndryshme të shkëmbejmë ide dhe përvoja edhe si staf, por edhe me studentët bashkë. Kështu që si rezultat i kësaj kemi shumë fusha të bashkëpunimit me shumë universitete të ndryshme nga Austria, Gjermania, Italia, Turqia dhe nga vende të tjera. Elementi i tretë që e bën të suksesshëm këtë program është angazhimi serioz i strukturave menaxhuese institucionale edhe të UBT-së edhe të fakultetit, angazhimi profesional i stafit akademik me kompetencë dhe angazhimi serioz i studentëve të secilës gjeneratë sepse secila gjeneratë kanë krijuar një shkallë drejt ngjitjes së suksesit”, thekson Binak Beqaj, Dekan i Fakultetit të Arkitekturës.

Kur flitet për cilësinë e mësimdhënies dhe ndihmën që u ofrohet studentëve në zhvillimin e tyre në arkitekturë, profesori Banush Shyqeriu ndan disa përspektiva thelbësore. Profesori thekson se cilësia është e siguruar në nivelet institucionale dhe të fakultetit dhe se ekzistojnë nënkomisionet për sigurimin e cilësisë. Po ashtu, fakulteti dhe institucioni mbajnë nën kontroll arritjen e objektivave të përcaktuara në kurrikulë.

“Cilësia fillimisht në mësimdhënie dhe mësimnxënie sigurohet nga kurrikula dhe pastaj përmes sillabuseve të lëndës, lëndëve specifike të cilat praktikisht kanë korniza me të cilat krijojnë ambientin i cili vlerëson punën e studentëve, mirëpo vlerësohet edhe puna e pedagogëve. Ne kemi sigurim të cilësisë edhe në nivel institucional dhe pastaj kemi edhe nivelin e sigurimit të cilësisë në nivelin e fakulteteve dhe pastaj secila lëndë e kontrollon cilësinë vet. Cilësia lidhet me Feedbackun të cilën e marim nga studentët, që është puna e studentëve në baza semestrale, e cila praktikisht tregon arritjen e targeteve që janë vendosur përmes sillabuseve të lëndës. Pastaj më korniza tjera të cilat padyshim janë të rregulluara në nivelin institucional dhe të fakultetit. Fakulteti i Arkitekturës ka edhe nënkomisionet, njëri prej nënkomisioneve eshtë Nënkomisioni për Sigurimin e Cilësisë me të cilën realisht jepen rekomandime dhe mbahen në kontroll arritja e targeteve të cilën e ka lënda, fakulteti dhe institucioni në përgjithësi”, shprehet Banush Shyqeriu, Profesor i Arkitekturës.

Fakulteti i Arkitekturës dhe Planifikimit Hapësinor në UBT po prodhon arkitektë të ardhshëm, të cilët janë të përgatitur për sfidat dhe detyrat e profesionit të tyre, thekson profesori Shyqeriu dhe se sukseset e tyre tashmë janë të dokumentuara, duke treguar se ata janë të aftë për t’u punësuar në tregun e punës, brenda dhe jashtë vendit.

“Nuk ka dyshim që me përgatitjet synohet që studentëve t’u jipen informata, njohuri, shkathtësi, kompetenca për profesionin e ardhshëm dhe kështu studentët tanë të jenë të sukseshëm dhe kështu storia e suksesit tashmë veç është e diktuar, për faktin se studentët tanë janë të punësuar në vend dhe jashtë vendit dhe janë mjaft të suksesshëm. Kjo nënkupton që Fakulteti i Arkitekturës dhe Planifikimit Hapësinor prodhon arkitektë të ardhshëm si individ me etikë, të përgjegjshëm ndaj shoqërisë, ndaj profesionit ska dyshim, ndaj ambientit dhe ndaj kulturës të vendit”, thekson Shyqeriu.

Studentët e Fakultetit të Arkitekturës në UBT shprehin ndjenjën e bashkëpunimit dhe motivimit të lartë nga ana e profesorëve në zhvillimin e tyre profesional. Ata vlerësojnë rolin kritik të arkitektit në shoqëri dhe ndihmën që ofrohet për të konceptuar ide të reja dhe për të përballuar sfidat e procesit të studimit të arkitekturës. Këto perspektiva tregojnë për një ambient të frytshëm studimor dhe përkrahjen e vazhdueshme nga fakulteti në udhën e tyre drejt suksesit.

“Duke marrë parasysh se një arkitekt ka një rol kritik sa i përket projektimit të ndërtesave dhe hapësirave publike, ne kemi arritur në këtë lëndë me profesorin së bashku të konceptojmë disa terme dhe koncepte të ndryshme që në të ardhmen shpresojmë se do t’i elaborojmë edhe në kohën reale”, shprehet Elona Ramadani, studente e Arkitekturës.

“Po ashtu vlen të ceket që mundin të cilin e bëjmë gjatë gjithë semestrit në lëndën e Banimit, profesori mundohet që me çdo kusht të na shpërblejë dhe kjo na motivon, është një motivim shtesë, që ne mos të ndalemi dhe të punojmë me shumë përkushtim”, tha Bardh Tafili, student i Arkitekturës.

Hasan Canolli, një alumn i Fakultetit të Arkitekturës, rrëfen rolin e rëndësishëm që institucioni ka luajtur në udhën e tij drejt suksesit. Si pjesë e gjeneratës së parë që ka kryer studimet në këtë fakultet, Canolli shpreh krenarinë që UBT është një udhërrëfyes dhe një shembull i arritjeve të mundshme në botën e biznesit dhe arkitekturës.

“Unë jam gjenerata e parë që ka kryer Arkitekturën në UBT, kjo shkollë ka qenë një udhërrëfyes i imi, një rrugë për të arritur diçka më shumë në biznes. Edhe shtëpitë që janë të ndërtuara në Washington Residence, janë pjesë e plane të UBT-së, që ne kemi marrë ide se si duhet të funksionojë arkitektura në zhvillim e sipër. Si UBT më ka ndihmuar mjaft shumë si sukses në biznes edhe në pjesën e arkitekturës njëkohësisht. Kemi arritur me bë një ndërrmarje të fuqishme në tregun kosovar për pjesën e ndërtimit, por duke ju falënderuar vazhdimisht UBT, për të arritë këtu ku jemi”, theksoi Hasan Canolli, alumni i UBT-së.

Suksesi i Fakultetit të Arkitekturës në UBT nuk është vetëm një histori e përfaqësuar në harta dhe diagrame. Është një histori e shkruar nga studentët, profesorët dhe personeli i angazhuar në çdo hap të rrugës. Nëpërmjet përkushtimit të tyre të palodhur dhe vizionit për një të ardhme më të ndriçuar, ata po bëjnë histori në botën e arkitekturës. Dhe kjo histori vazhdon të shkruhet, një projektim i vazhdueshëm i së ardhmes, ku çdo veprim është një hap drejt ndërtimeve të mëdha./UBTNews/

©️Dionesa Ebibi

Vazhdo të lexosh

Teknologji

Amazon do të investojë 1.2 miliard euro në Francë, do të krijojë 3 mijë vende pune

Publikuar

nga

Amazon do të investojë mbi 1.2 miliard në veprimtaritë e saj në Francë dhe do të krijojë mbi 3 mijë vende të përkohshme pune.

Presidenca franceze ka thënë të dielën se Amazon dhe kompani të tjera, në mesin e tyre edhe GSK (GSK.L), do të hapë një skedë të re dhe Accenture (ACN.N), do të shpallte investime me vlerë miliarda.

Amazon ka investuar më shumë se 20 miliardë euro në operacionet e saj franceze që nga viti 2010 dhe punëson më shumë se 22 mijë punonjës të përhershëm në cloud dhe bizneset e saj të shitjes me pakicë në internet./UBTNews/

Vazhdo të lexosh

Lajmet nga UBT

Në rrugën e sigurisë: UBT i vetmi në Kosovë me programin e përgatitjes profesionale në fushën e sigurisë

Publikuar

nga

Programet e Studimeve të Sigurisë hapin dyert për të ndërtuar rrjetet profesionale. Studentët kanë rastin të bashkëveprojnë me profesorët e tyre, ekspertët e fushës, dhe kolegët e tyre, duke krijuar lidhje të rëndësishme që mund të ndihmojnë në gjetjen e punës dhe zhvillimin e tyre në karrierë.

Fakulteti i Studimeve të Sigurisë në UBT ka një program të specializuar, i cili synon të transformojë studentët në ekspertë të politikave të sigurisë, duke i përgatitur ata për sfidat e shekullit 21. Kjo është një mundësi unike për të zgjeruar kufijtë e njohurive dhe për të kuptuar thellësisht politikat e sigurisë, duke integruar praktikat dhe teoritë në mënyrë të shkëlqyeshme.

Programi i UBT-së ofron një gamë të gjerë lëndësh zgjedhore, duke lejuar studentët të ndjekin interesat e tyre të veçanta studimore dhe të marrin njohuri të thelluara në fusha të ndryshme, nga ligji deri te teknologjia informative. Përveç kësaj, studentët do të zhvillojnë aftësi të analizës së kritike dhe menaxhimit të situatave të sigurisë në nivelet kombëtare dhe ndërkombëtare. Përfundimi me sukses i këtij programi do t’u mundësojë studentëve të kuptojnë dhe të aplikojnë konceptet themelore të politikave të sigurisë në praktikë. Ata do të jenë në gjendje të hartojnë strategji dhe dokumente të ndryshme për Sigurinë Nacionale, Emergjencat Civile dhe Sigurinë Kibernetike, duke demonstruar njohuri të thella dhe aftësi analitike të përputhura me kërkesat e tregut të Kosovës dhe ndërkombëtar.

Për të pasur një përvojë të plotë të mësimit, studentët përfshihen në aktivitete si prezantime nga ekspertë të fushës, konferenca hulumtuese, simulime të situatave politike, dhe praktika në institucione publike dhe private. Kjo qasje e kombinuar e mësimit akademik dhe praktik siguron një përparim të qëndrueshëm të njohurive dhe aftësive të studentëve nëpër vite. Për të mbështetur këtë program, UBT ofron infrastrukturën më moderne për të gjitha kurset, duke përfshirë laboratorët dhe bibliotekat e avancuara. Kjo siguron një mjedis të përshtatshëm për zhvillimin e aftësive të studentëve në analizë kritike dhe hartimin e politikave të sigurisë për të ardhmen.

Programi ka si synim t’i përgjigjet nevojave të tregut për ekspertë të sigurisë të aftë për të përballuar sfidat komplekse të shoqërisë së sotme. Për më tej, programi hedh dritë mbi politikat dhe specifikat e Kosovës nëpërmjet kurseve të tij, duke siguruar që studentët të pajisen me njohuri të përshtatshme për të angazhuar me reformat dhe zhvillimet në fushën e Sigurisë Nacionale. Kjo fletë udhëtimi kujdeset për të shndërruar studentët në agjentë të transformimit dhe zhvillimit të vendit të tyre.

Përmbushja e kësaj flete udhëtimi është e mundur falë një stafi të përkushtuar dhe me përvojë në fushën e studimeve të sigurisë. Ata jo vetëm që janë ekspertë në fushën e tyre, por gjithashtu janë udhëheqës në përgatitjen e gjeneratave të reja të ekspertëve të sigurisë në Kosovë./UBTNews/

©️ Dionesa Ebibi

Vazhdo të lexosh

Internet

Belgjika do të monitorojë Telegramin në përputhje me ligjin e ri të BE-së për moderimin e përmbajtjes

Publikuar

nga

Autoritetet belge do të jenë përgjegjëse për monitorimin e Telegramit dhe do të adresojnë të gjitha shqetësimet lidhur me këtë aplikacion mesazhesh.

Kompania e Telegramit ndodhet në Dubai, por ka zgjedhur një përfaqësues ligjor në Belgjikë, tha një zëdhënës i Institutit Belg për Postën dhe Telekomunikacionin.

Akti i Shërbimeve Dixhitale të BE-së, i cili hyri në fuqi në muajin shkurt, u kërkon kompanive që ndodhen në vendet tjera jashtë bllokut ta kenë një përfaqësues ligjor në një prej shteteve anëtare të BE-së.

Vendet e BE-së duhet gjithashtu të caktojnë një autoritet të pavarur për të mbikëqyrur përputhjen e kompanive me rregullat e reja. Kjo do të fillojë zyrtarisht kur Belgjika të caktojë BIPT si një Koordinator të Shërbimit Dixhital./UBTNews/

Vazhdo të lexosh

Të kërkuara