Magazinë

​Llojet e orareve të punës në Kosovë: Me cilat orare mund të punoni?

Orari mund ta varet po ashtu edhe bazuar në kohën e vitit.

Published

on

“Orari i punës nënkupton periudhën kohore, gjatë së cilës i punësuari kryen punë ose shërbime në të mirë të punëdhënësit”, kështu thuhet në nenin 20 të Ligjit të punës në Kosovë. Pra, nëse keni menduar që orari i punës konsiderohet vetëm puna 8-orëshe në ditë, atëherë është koha të njiheni më shumë në lidhje me këtë.

Edhe në Kosovë, kompani të ndryshme japin orare të ndryshme të punës, bazuar nga organizata dhe pozita. Orari mund ta varet po ashtu edhe bazuar në kohën e vitit. Pra, e njëjta punë, mund të ndryshojë varësisht nga sezoni.

Si bëhet ndarja e orarit të punës?

Java e punës mund të organizohet ndryshe, në rast se punëdhënësi e organizon punën me ndërrime, gjatë natës ose kur natyra e punës e kërkon një gjë të tillë. Punëdhënësi, është i obliguar që ta informojë të punësuarin për ndarjen dhe ndryshimin e orarit të punës, së paku shtatë ditë para fillimit të punës.

Llojet e orareve të punës:

Pune me orar të plotë

Me ligj të Republikës së Kosovës, orari i plotë i punës zgjat 40 orë në javë, për personat mbi moshën 18 vjeçare, ndërsa për personat nën këtë moshë orari i plotë nuk mund të jetë më shumë se 30 orë në javë.

Për shkak të orari të gjatë, punonjësit kanë përfitime të ndryshme. Kjo përfshin ditët e lira për shkak të gjendjes shëndetësore, sigurim shëndetësor dhe përfitime të tjera. Orari i plotë i punës ndryshon nga kompania në kompani. Por shumicën e kohës, punonjësit punojnë në të njëjtin ndërrim çdo javë. Më i zakonshmi është ai prej orës 9:00 deri në 17:00, nga e hëna deri të premten, pra duke i plotësuar të 40 orët në javë.

Puna me orar të shkurtuar

Si e shpjegon Ligji i punës këtë orar? “Orari i shkurtuar i punës caktohet për punët dhe detyrat e punës, për të cilat edhe përkundër aplikimit të masave mbrojtëse, punëtori nuk mund të mbrohet nga ndikimet e dëmshme për shëndetin e tij”. Pra, orari i punës shkurtohet në përpjesëtim me rrezikshmërinë e shëndetit dhe aftësisë së punonjësit për punë.

Shkurtimi mund të bëhet më së shumti në 20 orë në javë, për punët me shkallë të lartë të rrezikshmërisë.

Përfitimet që mund t’i kenë punonjësit nga ky orar është sepse për shkak të fleksibilitetit më të madh, ata mund të merren edhe me përgjegjësi të tjera jashtë punës, mirëpo në shumicën e rasteve nuk përfshihen në përfitime që kanë punonjësit me orar të plotë të punës. Gjithashtu edhe orët mund të ndryshojnë nga java në javë.

Një shembull i punës me orar të shkurtuar është nga e hëna deri të mërkurën nga ora 7:00 deri në 11:00 dhe të shtunën dhe të dielën nga ora 11:00 deri në orën 19:00.

Orari i pandryshueshëm i punës

Ky orar është një ndërrim, për të cilin janë pajtuar si punëdhënësi ashtu edhe punonjësi. Pra punonjësi do të punojë për orë të njëjta në kohë të njëjtë çdo javë. Një shembull për këtë lloj të orarit është ndërrimi nga e hëna deri të premten nga ora 8:30 deri në 17:00, ose nga e enjtja deri të dielën prej orës 15:00 deri në orën 23:00.

Orari fleksibil

Në ditët e sotme më i kërkuari është orari fleksibil. Pra, ai nuk është i ngurt si orari fiks. Punonjësit dhe punëdhënësit kanë një marrëveshje duke e përcaktuar së bashku numrin e orëve dhe ditëve të javës që punonjësi do të punojë. Në varësi nga marrëveshja punonjësi mund të punojë me një numër shumë të vogël të orëve, mund të punojë bllok disa ditë, ose mund të ndërrohet me kolegë të tjerë sa herë që ka nevojë.

Oraret me ndërrime

Ky është lloji i orarit që shumë kompani e bëjnë, sepse për shkak të natyrës së punës u duhet të punojnë më gjatë se kompanitë që i mbyllin dyert në orën 17:00. Në raste të tilla këto kompani e rregullojnë orarit në atë mënyrë që secili punonjës t’i provojë të gjitha ndërrimet javë pas jave.

Sfidë e këtij orari janë ndryshimet e gjumit, të ushqimit dhe takimeve me familje, për shkak të ndërrimeve të vazhdueshme. /Akademi Pune

Magazinë

Rikthim i grupit të famshëm pop

Published

on

Grupi i famshëm amerikan i muzikës pop The Pussycat Dolls ka konfirmuar rikthimin zyrtar në vitin 2026, këtë herë si një trio e përbërë nga Nicole Scherzinger, Kimberly Wyatt dhe Ashley Roberts. Treshja ka paralajmëruar një rikthim të madh në skenën muzikore me publikimin e një kënge të re dhe një turne global.

Sot, grupi publikoi singlin e ri të titulluar “Club Song”, duke shënuar materialin e tyre të parë të ri pas një kohe të gjatë. Krahas kësaj, ato kanë njoftuar edhe turneun botëror “PCD Forever”, i cili do të përfshijë plot 53 koncerte në Amerikën e Veriut, Evropë dhe Mbretërinë e Bashkuar.

Turneu do të nisë më 5 qershor 2026 në Acrisure Arena në Palm Desert, Kaliforni, ndërsa në disa nga koncertet do të performojnë edhe mysafire speciale si reperja Lil’ Kim dhe këngëtarja Mýa.

Megjithatë, jo të gjitha ish-anëtaret e grupit do të jenë pjesë e këtij rikthimi. Melody Thornton, Jessica Sutta dhe Carmit Bachar nuk janë përfshirë në këtë ribashkim.

Biletat për turneun “PCD Forever” do të dalin në parashitje më 18 mars 2026, ndërsa shitja e përgjithshme për publikun fillon më 20 mars.

Marrë dhe përshtatur nga BBC

Continue Reading

Magazinë

Blackburn synon të bëhet qyteti i parë “Town of Culture” në Mbretërinë e Bashkuar

Published

on

Oferta e Blackburn për t’u bërë qyteti i parë që fiton titullin “Town of Culture” në Mbretërinë e Bashkuar do të frymëzohet nga njerëzit e zonës, historitë dhe krijimtaria e tyre, ka thënë një artist i përfshirë në projekt.

Mijëra qytete kanë mundësinë të konkurrojnë për këtë titull, i cili shoqërohet me një fond prej 3 milionë paundësh për realizimin e një programi kulturor në vitin 2028.

Oferta e Blackburn po formësohet nga një grup partnerësh që përfshin National Festival of Making, British Textile Biennial dhe Blackburn Museum and Art Gallery.

Artisti Jamie Holman, pjesë e partneritetit që po përgatit aplikimin, tha se propozimi do të mbështetet në lidhjet historike të Blackburn me “shpikjen dhe transformimin”.

Sipas grupit që po udhëheq ofertën, qyteti në qarkun Lancashire tashmë ka disa pika të rëndësishme kulturore, përfshirë festivalin British Textile Biennial, artin e ri publik në rrugët e qytetit dhe Blackburn Museum and Art Gallery, muzeu i parë i ndërtuar posaçërisht jashtë Londrës, i cili së fundmi festoi 150-vjetorin e tij.

Udhëheqësi i Blackburn with Darwen Council, Phil Riley, tha se qyteti ka përjetuar një “rilindje kulturore” gjatë dekadës së fundit.

“Nëse kemi sukses, kjo do të ishte një moment i madh për Blackburn -një mundësi për të festuar historinë tonë, për të ndërtuar mbi vrullin që kemi krijuar dhe për të ofruar një vit emocionues aktivitetesh kulturore në 2028”, tha ai.

Prania e një katedraleje në qytet shpesh krijon konfuzion nëse Blackburn është qytet apo qytezë. Megjithatë, Blackburn ka aplikuar dy herë për të marrë statusin e qytetit, më së fundi gjatë Jubileut të Platinit të Mbretëreshës në vitin 2022, por pa sukses.

Lista e shkurtër e qyteteve që kanë shanse për të fituar titullin e lakmuar “Town of Culture” pritet të shpallet më vonë gjatë pranverës.

Qytetet që do të hyjnë në listën e shkurtër do të përfitojnë 60 mijë paund për të zhvilluar aplikimin e plotë, ndërsa dy finalistët e tjerë do të marrin 250 mijë paund për të realizuar disa elemente të propozimit të tyre fillestar.

Marrë dhe përshtatur nga BBC

Continue Reading

Magazinë

Parashikimet për Oscar 2026: Kush pritet të fitojë në kategoritë kryesore

Published

on

Best Picture
Në fillim të sezonit favoritë konsideroheshin Hamnet dhe One Battle After Another. Megjithatë, filmi Sinners ka fituar shumë momentum pas sukseseve në Bafta dhe Actor Awards. Edhe pse One Battle After Another mbetet favorit i lehtë, ka gjasa që Sinners ta marrë çmimin në fund.

Best Director
Paul Thomas Anderson është favorit për regjinë e One Battle After Another. Edhe pse ka 14 nominime gjatë karrierës, ai ende nuk ka fituar një Oscar. Pas fitoreve në Bafta dhe Directors Guild Award, pritet që më në fund ta fitojë.

Best Actress
Jessie Buckley shihet si fituese e sigurt për rolin e saj në Hamnet. Që nga premiera e filmit në Telluride, ajo ka qenë favoritja kryesore dhe deri tani nuk ka pasur rivalë seriozë.

Best Actor
Gara është mes Timothée Chalamet dhe Michael B. Jordan. Megjithatë, Jordan ka marrë avantazh falë rolit të tij në Sinners, ku luan dy binjakë identikë, dhe pas fitimit të Actor Awards konsiderohet favorit.

Best Supporting Actor
Sean Penn dhe Stellan Skarsgård janë në garë të fortë. Penn ka fituar disa çmime paraprake, por Skarsgård mund të përfitojë nga fakti që ende nuk ka fituar Oscar.

Best Supporting Actress
Kategoria më e paparashikueshme. Amy Madigan dhe Teyana Taylor janë favoritët kryesorë, ndërsa një surprizë mund të vijë edhe nga Wunmi Mosaku.

Best Original Screenplay
Filmi Sinners pritet të fitojë edhe në këtë kategori. Skenari i Ryan Coogler kombinon horrorin, dramën dhe muzikën në një histori origjinale që ka pasur edhe sukses të madh në box office.

Best Adapted Screenplay
One Battle After Another, i bazuar në romanin Vineland të Thomas Pynchon, është favorit për këtë çmim pasi ka fituar tashmë Bafta dhe Golden Globe.

Best Animated Feature
Filmi KPop Demon Hunters pritet të fitojë falë suksesit të madh global, muzikës dhe konceptit unik të një grupi vajzash që luftojnë demonët.

Best International Film
Gara është mes The Secret Agent nga Brazili dhe Sentimental Value nga Norvegjia. Edhe pse të dy janë shumë të vlerësuar, Sentimental Value duket se ka një avantazh të lehtë.

Ceremonia e 98-të e Oscars do të mbahet më 15 mars.

Marrë dhe përshtatur nga BBC

Continue Reading

Magazinë

Ngjallësit me trokitje dhe orët me qiri: Si zgjoheshin njerëzit para orëve të zgjimit

Published

on

Nga qirinjtë që lëshonin kunja metalike çdo orë, deri te “knocker uppers” e Britanisë industriale, njerëzit gjatë historisë kanë shpikur mënyra të shumta të zgjuara për t’u zgjuar në kohë.

Gjatë Revolucionit Industrial në United Kingdom, fabrikat e reja kishin nevojë për disiplinë të rreptë në orar – përfshirë edhe orare shumë të sakta të fillimit të punës për punëtorët.

Një punëtor që arrinte edhe vetëm pesë minuta me vonesë mund të bllokonte të gjithë linjën e prodhimit, duke i shkaktuar humbje financiare pronarëve. Për këtë arsye ata kishin nevojë për një mënyrë për t’u zgjuar në kohë, sidomos gjatë muajve të errët të dimrit. Edhe pse në atë kohë ekzistonin orët e para të alarmit, ato ishin shumë të shtrenjta për një punëtor të zakonshëm.

Fabrikat provuan të përdornin bilbila dhe kambana për të zgjuar dhe thirrur punëtorët, por shpesh rezultonin të pasigurta. Në vend të tyre u krijua një profesion i tërë i dedikuar për zgjimin e njerëzve: të ashtuquajturit “knocker uppers”.

Këta “alarme njerëzore” ecnin nëpër rrugë, madje edhe nëpër lagje të tëra, duke trokitur ose goditur lehtë në dritaret e njerëzve – ose duke qëlluar me kokrra bizeleje – për t’i zgjuar, thotë Arunima Datta, profesoreshë e historisë në University of North Texas.

“Ata qëndronin aty derisa merrnin përgjigje nga klientët e tyre; nuk largoheshin,” thotë ajo.

Në fakt, profesione të ngjashme me knocker uppers kanë ekzistuar edhe në shumë shoqëri të tjera në botë, shton Datta, veçanërisht në komunitetet myslimane gjatë Ramazanit, kur njerëzit duhej të zgjoheshin herët për t’u falur dhe për të ngrënë vaktin para agimit.

Nga gjelat te “orët me qirinj”

Gjatë historisë, njerëzit kanë përdorur edhe mënyra të tjera krijuese për t’u zgjuar – nga mbajtja e gjelave në oborr deri te orët e zgjuara me qirinj që lëshonin gjilpëra metalike në një tabaka çdo orë.

Sipas Fatima Yaqoot nga University of the Sunshine Coast në Australia, para se orët personale të alarmit të bëheshin të zakonshme, njerëzit shpesh zgjoheshin falë sinjaleve natyrore dhe rutinave të përditshme.

“Drita e ditës ishte një nga sinjalet kryesore,” thotë ajo. “Në shumë shoqëri para-industriale, jeta e përditshme ndiqte ritmin e lindjes dhe perëndimit të diellit, gjë që formësonte natyrshëm ritmet cirkadiane.”

Megjithatë, sipas Sasha Handley nga University of Manchester, nuk është plotësisht e saktë të mendohet se njerëzit në botën para-industriale jetonin vetëm sipas dritës dhe errësirës.

“Shumë punë vazhdonin deri natën vonë, madje deri në orët e para të mëngjesit, varësisht nga detyrat sezonale,” thotë ajo.

Në vend të kësaj, njerëzit përdornin një kombinim të sinjaleve të trupit dhe mjeteve teknologjike për të organizuar orarin e punës. Në fermat, për shembull, gjatë dimrit periudhat e gjumit mund të ishin pak më të gjata.

Alarmet e para “natyrore”

Një nga alarmet më të hershme ishte kënga e gjelit, që shpesh sinjalizonte fillimin e ditës. Interesant është se studimet tregojnë se gjelat këndojnë sipas ritmit të tyre cirkadian, jo vetëm si reagim ndaj dritës.

Po ashtu, kambanat ishin një sinjal i përhapur për zgjim. Në Evropën Perëndimore dhe Qendrore mesjetare, jeta organizohej rreth kishës së famullisë dhe njerëzit përdornin kambanat e kishës – të rëna çdo orë – për të strukturuar ditën.

Në disa shtëpi kishte edhe kambana brenda, sidomos pranë dhomave të gjumit. Shërbëtorët zakonisht zgjoheshin të parët dhe kishin detyrë të zgjonin pronarët në orarin e duhur.

Orët e hershme të alarmit

Edhe pse mund të duket ndryshe, bota e vjetër nuk ishte pa alarme personale. Sipas Handley, ato funksiononin në mënyra të ndryshme – duke përdorur ujë ose flakë për të krijuar një sinjal zgjimi.

Sa më lart në hierarkinë shoqërore të ishte një person, aq më të ndërlikuara dhe të zbukuruara bëheshin këto pajisje.

Orët me qirinj, të shënuara për të treguar kalimin e kohës, ekzistonin që në Ancient China. Në disa raste, një gozhdë vendosej në qiri dhe, kur qiriu digjej deri në një pikë të caktuar, gozhda binte në një tabaka metalike duke bërë zhurmë – një mënyrë e thjeshtë për të zgjuar dikë.

Edhe temjani përdorej për të matur kohën në Kinë. Nganjëherë në të vendoseshin toptha metalikë të varur me fije, të cilët binin në një enë dhe krijonin tingull si gong.

Madje një përshkrim i shekullit të 19-të nga një etnolog amerikan përmend se disa njerëz në Kinë vendosnin shkopinj temjani mes gishtërinjve të këmbës për t’u zgjuar kur digjeshin.

Marrë dhe përshtatur nga BBC.

Continue Reading

Të kërkuara