Prof. Dr. Alban Kuriqi, profesor i Hidraulikës dhe Burimeve Ujore në UBT, ka dhënë një vlerësim profesional për Radio Evropa e Lirë lidhur me diskutimet e fundit mbi mundësinë e devijimit ose zvogëlimit të ndjeshëm të rrjedhës së lumit Ibër përpara se ai të arrijë në liqenin e Ujmanit.
Intervista u publikua nga Radio Evropa e Lirë në artikullin “Ideja e Vuçiqit për Ibrin: Kërcënim politik apo skenar real me pasoja për Kosovën?”, i cili ekzaminoi implikimet teknike, politike dhe të sigurisë ujore të një ndryshimi të mundshëm të rrjedhës së lumit Ibër.
Sipas Prof. Kuriqit, një devijim i pjesshëm në rrjedhën e sipërme është teknikisht i mundur nga perspektiva inxhinierike. Megjithatë, zvogëlimi i ndjeshëm i prurjeve në Ujman do të kërkonte një projekt të madh hidraulik që përfshin infrastrukturë substanciale, investime dhe kohë ndërtimi.
Liqeni i Ujmanit është një komponent strategjik i sistemit të ujit dhe energjisë në Kosovë, duke mbështetur sistemin e Ibër-Lepencit, furnizimin me ujë të pijshëm për komunat, ujitjen, me energji ushqen industrinë dhe prodhimin e hidroenergjisë.
Prof. Kuriqi theksoi se një rënie e prurjeve nuk do të çonte në një ndërprerje të menjëhershme të furnizimit me ujë në Kosovë, pasi liqeni ofron kapacitet të madh akumulues. Megjithatë, një rënie e vazhdueshme dhe e ndjeshme e prurjeve mund të ulë gradualisht nivelin e liqenit, të zvogëlojë prodhimin e hidroenergjisë dhe të rrisë presionin në shpërndarjen e ujit mes ujit të pijshëm, prodhimit të energjisë, industrisë, bujqësisë dhe nevojave mjedisore.
Më tej, ai shpjegoi se çdo devijim i shkallës së madhe do të kërkonte infrastrukturë të rëndësishme hidraulike, duke përfshirë mundësisht diga devijuese ose pranga, struktura marrëse, kanale, tubacione ose tunele. Mvarësisht nga kushtet topografike, mund të jenë të nevojshme edhe infrastrukturë e madhe pompimi dhe kërkesa shtesë për energji.
Një ndërhyrje e tillë do të kërkonte studime të gjithanshme hidrologjike, gjeologjike, topografike dhe mjedisore, së bashku me resurse të konsiderueshme financiare, projektim të detajuar inxhinierik dhe kohë të mjaftueshme ndërtimi.
Në një perspektivë afatshkurtër, Prof. Kuriqi vuri në dukje se pretendimet për privimin e shpejtë të Ujmanit nga prurjet duhet të vlerësohen me kujdes, përveç nëse mbështeten nga plane konkrete inxhinierike, lokacione të identifikuara për devijim, financim të siguruar dhe aktivitete të dukshme ndërtimi.
Nga një perspektivë më afatgjatë, megjithatë, marrja e ujit në rrjedhën e sipërme ose devijimi i pjesshëm mbetet teknikisht i mundur dhe prandaj duhet të merret parasysh brenda planifikimit strategjik të Kosovës për sigurinë ujore.
“Është teknikisht e mundur të ndikohet në sasinë e ujit që arrin në Ujman përmes ndërhyrjeve hidraulike në rrjedhën e sipërme. Megjithatë, ky nuk është një skenar i thjeshtë i ‘mbylljes së rubinetit’. Një zvogëlim substancial i prurjeve do të kërkonte infrastrukturë të madhe, investime të konsiderueshme dhe kohë, ndërsa ngre gjithashtu çështje të rëndësishme të menaxhimit të ujërave ndërkufitare dhe mjedisit,” deklaroi Prof. Kuriqi.
Vlerësimi i dhënë për Radio Evropa e Lirë nëvizimoi rëndësinë e bashkëpunimit ndërkufitar për ujërat, menaxhimin strategjik të liqeneve dhe forcimin e sigurisë afatgjatë ujore të Kosovës, veçanërisht në kontekstin e ndryshueshmërisë klimatike, kërkesës në rritje dhe me presionet e mundshme në rrjedhën e sipërme. /REL/