Popullariteti në adoleshencë mund të lërë gjurmë shumë më të thella nga sa mendojmë. Sipas një analize të publikuar nga BBC News, mënyra se si jemi perceptuar dhe pranuar nga bashkëmoshatarët gjatë viteve të shkollës mund të ndikojë në jetën tonë edhe shumë dekada pasi kemi lënë shkollën.
BBC News sjell historinë e një vajze të quajtur “Georgia”, e cila gjatë adoleshencës ishte një prej nxënëseve më të zëshme dhe dominuese në shkollë. Autorja tregon se, para se të bëheshin shoqe, ajo kishte pasur frikë prej saj.
Një nga episodet që i kishte mbetur më shumë në mendje kishte ndodhur kur ishin 14 vjeçe. Shoqja e saj po organizonte një festë në një sallë të marrë me qira, ku ishte ftuar pothuajse e gjithë klasa. Megjithatë, një grup nxënësish, ku bënte pjesë edhe Georgia, nuk ishte ftuar.
Georgia dhe shoqet e saj iu afruan grupit dhe, me një ton dominues, pyetën nëse ishin të ftuara në festë. Edhe pse organizatorja fillimisht kishte hezituar, të gjithë e kuptuan se presioni social ishte aq i madh sa nuk mund t’u thoshte jo.
Ky është vetëm një shembull i mënyrës se si funksiononte hierarkia sociale në shkollë.
Emrat e nxënësve më popullorë mbahen mend për dekada
Sipas psikologut amerikan Mitch Prinstein, profesor i psikologjisë në University of North Carolina at Chapel Hill, kujtimet për nxënësit që dominonin korridoret e shkollës – vajzat më të famshme, mbretërit e maturës, sportistët e suksesshëm apo figurat më të frikshme – mund të mbeten jashtëzakonisht të forta.
Prinstein ka folur me qindra njerëz për përvojat e tyre në shkollë dhe ka zbuluar se, edhe dekada më vonë, shumë prej tyre mund të kujtojnë menjëherë emrin e nxënësit më popullor të vitit të tyre.
Në librin e tij të vitit 2017, “Popular: The Power of Likability in a Status-Obsessed World”, ai argumenton se hierarkia sociale e adoleshencës nuk zhduket domosdoshmërisht kur largohemi nga shkolla.
Madje, kërkimet tregojnë se mënyra se si jemi pëlqyer apo sa status kemi pasur gjatë adoleshencës mund të lidhet me mënyrën se si i kuptojmë marrëdhëniet shoqërore, marrëdhëniet romantike, kënaqësinë nga jeta dhe madje edhe shëndetin në vitet e mëvonshme.
Jo çdo fëmijë “popular” është domosdoshmërisht i pëlqyer
Një prej ndryshimeve të rëndësishme në mënyrën se si studiuesit e kuptojnë popullaritetin erdhi nga psikologu amerikan John Coie në fillim të viteve 1980.
Ai u kërkoi nxënësve t’u përgjigjeshin dy pyetjeve të thjeshta për shokët e klasës:
- Kush të pëlqen më shumë?
- Kush të pëlqen më pak?
Nga përgjigjet e nxënësve u krijuan pesë kategori sociale: të pranuarit, të refuzuarit, kontroversët, të neglizhuarit dhe mesatarët.
Fëmijët e pranuar janë ata që pëlqehen gjerësisht nga bashkëmoshatarët. Të refuzuarit marrin shumë vlerësime negative, ndërsa fëmijët kontroversë mund të jenë njëkohësisht shumë të pëlqyer dhe shumë të papëlqyer.
Kategoria e të neglizhuarve përfshin fëmijët që mezi përmenden nga të tjerët, ndërsa shumica e nxënësve klasifikohen si “mesatarë”.
Studime të shumta kanë konfirmuar se këto kategori mund të jenë të qëndrueshme. Rreth gjysma e fëmijëve mund të ruajnë të njëjtin pozicion social edhe disa vite më vonë, kur kalojnë nga shkolla fillore në atë të mesme.
“Efekti Regina George”
BBC News thekson se koncepti i popullaritetit ndryshon ndjeshëm kur fëmijët hyjnë në adoleshencë.
Në shkollën fillore, fëmijët më të pëlqyer shpesh janë ata që sillen mirë, janë të suksesshëm në mësime dhe marrin miratimin e mësuesve.
Në shkollën e mesme, situata ndryshon.
Të qenit nxënës shembullor mund të mos sjellë më status social. Në vend të kësaj, adoleshentët mund të tërhiqen nga persona që duken më të sigurt, më tërheqës, më rebelë ose më dominues.
Psikologu Mitch Prinstein shpjegon se adoleshentët fillojnë t’u kushtojnë më shumë vëmendje njerëzve që marrin vëmendjen e të tjerëve, që perceptohen si “cool”, që vishen mirë, merren me sport ose përshtaten me normat e grupit.
Madje, sjellje që duken më të “rritura” – si konsumimi i alkoolit, përdorimi i drogës apo marrëdhëniet romantike në moshë të hershme, mund t’u japin disa adoleshentëve status social, të paktën për një periudhë.
Por ky efekt ndryshon me kalimin e moshës. Rreth moshës 15-vjeçare, kërkimi i hapur i statusit fillon të ketë më pak vlerë dhe pëlqyeshmëria bëhet përsëri më e rëndësishme.
Popullariteti dhe statusi nuk janë e njëjta gjë
Ky është një nga përfundimet më interesante të analizës së BBC News.
Sipas Prinstein, të qenit i pëlqyer dhe të pasurit status të lartë mund të kenë efekte krejt të kundërta në jetën e mëvonshme.
“Të qenit i pëlqyer është diçka e mirë”, argumenton ai, duke e lidhur me rezultate më pozitive në shëndet, punë, arsim dhe mirëqenie psikologjike.