Kokteji, i përhapur në Gjermani, Austri, Danimarkë, Holandë dhe Spanjë që nga vitet ’60, përgatitet me çokollatë të nxehtë, një dozë alkooli dhe pana sipër. Në veri të Gjermanisë dhe në zonat malore, porositja e një Lumumba është po aq rituale sa vera e zier. Për shumë njerëz, ajo lidhet me kujtime fëmijërie dhe mbrëmje të ftohta dimri.
Megjithatë, emri i pijes vjen nga Patrice Lumumba, kryeministri i parë i Republikës Demokratike të Kongos, i vrarë në vitin 1961. Figura e tij është simbol i luftës antikoloniale afrikane, dhe pikërisht kjo lidhje ka ngritur pikëpyetje: si përfundoi emri i një lideri të vrarë në një gotë kakaoje me alkool?
Debati shpërtheu fuqishëm në vitin 2023, kur një ish-politikane e Gjelbërve në Dresden e quajti emrin racialisht të papërshtatshëm. Postimi i saj u amplifikua nga tabloidi Bild, duke ndezur polemika të ashpra në rrjetet sociale. Që atëherë, çdo sezon festash sjell të njëjtin diskutim: a është “Lumumba” një traditë e pafajshme apo një banalizim i historisë koloniale?
Çfarë fshihet pas emrit?
Si shumë kokteje klasike, edhe origjina e Lumumba-s është e paqartë. Disa historianë e gjurmojnë recetën në Gjermaninë Perëndimore të fillimit të viteve ’60, në kulmin e Luftës së Ftohtë. Në atë kohë, figura e Lumumbës në një pjesë të medias perëndimore paraqitej si destabilizuese dhe e afërt me Bashkimin Sovjetik, më shumë sesa si udhëheqës i një lëvizjeje çlirimtare.
Një teori sugjeron se emri mund të ketë lindur si referencë makabre, një lojë fjalësh mes “shot”-it të alkoolit dhe vdekjes së tij të dhunshme. Studiues të diskursit postkolonial theksojnë se në Gjermaninë Perëndimore të asaj kohe, Lumumba nuk u perceptua gjerësisht si hero i pavarësisë afrikane, por si figurë politike problematike.
Të tjerë mendojnë se emri mund të ketë qenë një akt solidariteti nga qarqe të majta, që e shihnin atë si simbol të rezistencës kundër kolonializmit. Megjithatë, ekziston edhe një interpretim më kritik: lidhja e një politikani me ngjyrë me një pije të errët me bazë kakaoje rikujton stereotipe të rrënjosura në historinë koloniale, ku produktet si kafeja dhe çokollata të ardhura nga kolonitë shpesh shoqëroheshin me imazhe racore.
Në disa rajone të Gjermanisë dhe Danimarkës, pija njihet edhe me emra si “Tote Tante” apo “Død tante” (“halla e vdekur”), çka shton edhe më shumë misterin rreth mënyrës se si u krijua kjo traditë.
Sot, ndërsa Gjermania përballet më hapur me të kaluarën e saj koloniale, përfshirë krimet ndaj popujve afrikanë, çështje të tilla po marrin vëmendje të re. Për disa, ndryshimi i emrit është një hap i vogël drejt respektit historik. Për të tjerë, është një reagim i tepruar ndaj një tradite dekadash.
Ndërkohë, në tregjet festive, gotat me çokollatë të nxehtë vazhdojnë të mbushen. Por këtë dimër, përveç aromës së kakaos dhe rumit, në ajër ndihet edhe pesha e një debati që shkon përtej shijes drejt historisë, kujtesës dhe mënyrës si e përdorim gjuhën çdo ditë.