Ndërsa kabinat me një pilot përparojnë teknologjikisht, çështjet e sigurisë dhe tensionet në industri po ripërcaktojnë se si dhe kur aviacioni komercial në Evropë mund ta përqafojë këtë ndryshim të diskutueshëm.
Kabinat me një pilot janë një nga “patatet e nxehta” më të mëdha në aviacion. Në disa aspekte, ato kanë kuptim, duke ndihmuar në adresimin e mungesës së fuqisë punëtore dhe presioneve të kostos në linjat ajrore. Madje mund të thuhet se tashmë ekziston teknologji që mund të mundësojë zbatimin e tyre.
Por, ndërsa kërkimet evropiane përparojnë, ashtu përparojnë edhe shqetësimet. Agjencitë e sigurisë, sindikatat dhe pilotët paralajmërojnë se teknologjia nuk është ende e aftë të zëvendësojë mbështetjen kritike të ofruar nga dy profesionistë të trajnuar.
Një studim i vitit 2025 nga Agjencia Evropiane e Sigurisë së Aviacionit (EASA) zbuloi të njëjtën gjë. Megjithatë, ekziston një grup pune që heton se sa e realizueshme do të ishte të kishte vetëm një pilot në fluturimet komerciale. Ja një përmbledhje e sfondit dhe zhvillimeve të mundshme në të ardhmen.
Kabinat me një pilot të vetëm filluan të fitonin rëndësi në fillim të viteve 2020.
Në vitin 2017, prodhuesit e avionëve Airbus dhe Daso iu drejtuan Agjencisë Evropiane të Sigurisë së Aviacionit (EASA) me një kërkesë për një shqyrtim rregullator të fizibilitetit të operacioneve me një pilot të vetëm në fluturimet komerciale.
Airbus njoftoi në vitin 2017 se teknologjia e nevojshme do të ishte gati në disa nga aeroplanët e saj deri në vitin 2025 dhe kërkoi një afat kohor për zbatimin e saj në industri.
Në të njëjtën kohë, Reuters raportoi se Airbus ka krijuar një grup pune, Project Connect, së bashku me Cathay Pacific, me qëllim zbatimin e një numri të reduktuar të anëtarëve të ekuipazhit në fluturimet me distanca të gjata deri në vitin 2025, me vetëm një pilot në kabinën e pilotit shumicën e kohës. I njëjti artikull thotë se Lufthansa gjithashtu kreu prova, por nuk kishte plane për të futur këtë praktikë.
EASA nisi një grup pune dhe kreu një vlerësim të rrezikut të sigurisë së operacioneve me një pilot të vetëm për të përcaktuar se cilat rregulla do të nevojiteshin për të adresuar çështje të tilla si lodhja dhe nevoja për pushime pushimi.
Sondazhi i EASA-s i vitit 2025 arriti në përfundimin se, në operacionet me një pilot të vetëm, teknologjia aktuale nuk mund të garantojë ende një “nivel ekuivalent sigurie” me atë të një ekuipazhi me dy pilotë.
Argumentet pro dhe kundër kabinës së pilotit me një pilot të vetëm
Mbrojtësit e kësaj ideje theksojnë sa vijon:
- Gjatë fluturimeve të gjata, veçanërisht gjatë fazës së lundrimit, shumë pak gjëra ndodhin në kabinë, kështu që një pilot mund të drejtojë fluturimin;
- Kjo do të ishte një mënyrë e shkëlqyer për linjat ajrore për të kursyer para, pasi një pilot do të ulte ndjeshëm pagat, trajnimin dhe kostot e tjera të stafit;
- Shumë e konsiderojnë këtë një hap logjik. Aviacioni është automatizuar gjithnjë e më shumë për dekada. Gjatë viteve pesëdhjetë, në kabinën e pilotit do të kishte një kapiten, bashkëpilot, inxhinier fluturimi, navigator dhe operator radioje. Teknologjia e kabinës po përparon vazhdimisht;
- Pandemia ka çuar në një mungesë të shtuar të fuqisë punëtore në aviacion. Ulja drastike e numrit të pilotëve të nevojshëm mund të ndihmojë në zgjidhjen e këtij problemi;
Kritikët nxjerrin në pah argumentet e mëposhtme kundër:
- Procesi aktual varet nga dy pilotë – ata ndajnë përgjegjësitë, kontrollojnë vendimet e njëri-tjetrit dhe janë të trajnuar për të reaguar së bashku në kriza. Ndryshimi i këtij procesi do të varet më shumë nga njerëzit dhe mjetet jashtë aeroplanit, dhe këto procese nuk janë zhvilluar ende;
- Shumë sindikata pilotësh, përfshirë ECA-n, ishin kundër testimit dhe futjes në përdorim. Ata besojnë se operacionet me një pilot të vetëm përfaqësojnë një “lojë sigurie”;
- Vetëm një pilot rrit mundësinë e gabimit. Nëse piloti është një, ngarkesa e punës është konstante dhe nuk ka lehtësim. Kjo rrit shanset për sinjale të humbura, reagime më të ngadalta dhe ndërgjegjësim të reduktuar të situatës. Dy pilotë rrisin aftësinë për të vënë re kur diçka është e gabuar dhe për të reaguar;
- Tony Lucas, një kapiten i Airbus A330 për Qantas Airways dhe president i Shoqatës Australiane dhe Ndërkombëtare të Pilotëve, tha: “Kur gjërat shkojnë keq, ato ndodhin mjaft shpejt.” Ai shton se njerëzit që e mbështesin këtë ide nuk janë të njëjtët që fluturojnë këto aeroplanë çdo ditë;
- Teknologjia aktuale nuk është ende mjaftueshëm e besueshme për të bërë të gjithë punën e një piloti vetë, sipas Airport Technology. Në thelb, në një mjedis me një pilot të vetëm nuk ka zëvendësim për një pilot të certifikuar, i cili mund të marrë menjëherë dhe në mënyrë të sigurt kontrollin e plotë të avionit;
- Kjo do të ushtronte presion shtesë mbi një industri që është prekur tashmë nga problemet që nga pandemia. Një problem tjetër është se ekuipazhi më i ri ka më pak mundësi për të mësuar nga pilotë me përvojë nëse të gjithë fluturojnë vetëm;
- Një nga pengesat më të mëdha është besimi i pasagjerëve. Hulumtimet tregojnë vazhdimisht se njerëzit thjesht nuk duan të fluturojnë një aeroplan vetëm me një pilot;
- A duhet që prodhuesit dhe njerëzit e shtyrë nga interesi financiar të diktojnë vërtet politikën e aviacionit?
Sa larg ka arritur ideja e kabinave me një pilot të vetëm?
Shoqata Evropiane e Pilotëve (ECA), e cila përfaqëson 40,000 pilotë në 33 vende evropiane, tha në shkurt 2025 se “lufta për fluturimet me një pilot të vetëm është larg të mbaruarit”, pavarësisht gjetjeve të fundit të sigurisë.
Plani Evropian i Sigurisë së Aviacionit, i botuar në vitin 2025, ende përfshin Ekipet Minimale të Zgjeruara (eMCO). Është ajo që ata e quajnë operacione me një pilot të vetëm gjatë lundrimeve, por ai gjithashtu thotë se teknologjia e re duhet të përmirësojë sigurinë. EASA e ka zhvendosur afatin kohor në fund të dekadës, rreth vitit 2030, duke lejuar konsultime të mëtejshme me autoritetet e sigurisë dhe palët e tjera të interesuara.
Fokusi i Grupit të Punës së Rregullave (RMT.0739) – grupi zyrtar i punës i ngarkuar me zhvillimin e kornizave rregullatore – është zhvendosur nga një pilot nga ngritja në ulje, në vetëm një pilot gjatë lundrimit.
Në vend që të nxitohet për të miratuar reduktimet e ekuipazhit, fokusi tani është në zhvillimin e “kabinave inteligjente”. Kjo përfshin certifikimin e parë të teknologjisë, ndërsa ende ka dy pilotë në kabinën e pilotit për të mbledhur të dhëna.
Kjo tani adreson një boshllëk sigurie të identifikuar nga kërkimet. Logjika është se piloti nuk mund të hiqet thjesht. Ajo që bën ai duhet të zëvendësohet me teknologji të certifikuar.
Vetëm në këtë fazë kabinat e pilotëve me një pilot mund të jenë teknikisht dhe legjislativisht më afër realitetit. Bindja e publikut, sigurisht, do të ishte hapi i fundit, shumë i diskutueshëm dhe sfidues.
Alex Ledsom, kontribuese e “Forbes”